༣. པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ཝ་གྒོ
༡. ཏེ་ཝི་ཛྫ་ཝ་ཙྪ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༥. ཏ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཀ་པུ་ཎྜ་རཱི་ཀ་ས་ཉྙི་ཏེ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་རཱ་མེ. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་པུ་བྦོ ལོ་ཀི་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ‘‘ཙི་ར་སྶཾ ཁོ, བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏ་པུ་བྦ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཀེ་ས་ཉྩི ཝི་མུ་ཏྟི་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ, ཀེ་ས་ཉྩི ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་པཱ་ཀ་ཏྠཾ, ཀེ་ས་ཉྩི ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ཏྠཾ ཀ་དཱ་ཙི ཏི་ཏྠི་ཡཱ་རཱ་མཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཡ ཋ་ཏྭཱཏི ཨ་ན་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦེ ཋ་ཏྭཱ. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏ་སྶ ཉེ་ཡྻ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀ་ཉྷི ཉེ་ཡྻཾ, ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ, ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀ་ཉྩ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉེ་ཡྻཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ན ཏ་སྶ ཨ་དི་ཊྛ་མི་དྷ་ཏྠི ཀི་ཉྩི, ཨ་ཐོ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་མ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༥༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. དྷོ་ཏ་ཀ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༣༢; པ་ཊི. མ. ༡.༡༢༡). ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ’’ནྟི (མི. པ. ༤.༡.༢). ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཙ་རཾ ས་མཱ་ཧི་ཏོ ནཱ་གོ, ཏི་ཊྛཾ ནཱ་གོ ས་མཱ་ཧི་ཏོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༦.༤༣) ཨི་དཾ སུ་ཏྟ་པ་དཾ ཀ་ཐ་ནྟི? ཝི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་པ་ད་མེ་ཏཾ, ན ཨ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན་པི ཉཱ་ཎཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
༡༨༦. ཡཱ་ཝ་དེ་ཝཱཏི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟི ཝི་ཡ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་པི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཏ་ད་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཀིཾ ཁཱི་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པུ་ན ཁེ་པེ་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཛཱ་ན་ན་གུ་ཎནྟི ཨི་དཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་རི་བྷ་ཎྜ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ པ་ན ཝ་སེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎ་གུ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ.
གི་ཧི་པ་རི་ཀྑཱ་རེ་སཱུཏི ཝ་ཏྠཱ་བྷ་ར་ཎཱ་དི་དྷ་ན་དྷ་ཉྙཱ་དི་གི་ཧི་པ་རི་ཀྑཱ་རེ་སུ. གི་ཧི་ལི་ངྒཾ པ་ན ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཏ་སྨཱ གི་ཧི་བ་ནྡྷ་ནཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟ་ཀ་རཱ ཧོ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ས་ཏི པ་ན དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ གི་ཧི་ལི་ངྒེ ཏེ ན ཏི་ཊྛ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སུ་ཀྑཱ་པེ་ཏྭཱ ས་མུ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟ་དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ པ་བྦ་ཛ་ནཾ ཝཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ ཝཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ན ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷཱུ་མ་དེ་ཝ་ཏཱ པ་ན ཏི་ཊྛ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ནི་ལཱི་ཡ་ནོ་ཀཱ་ས་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ར་ཉྙ་པ་བྦ་ཏཱ་དི་པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་ལཱི་ཡ་ནོ་ཀཱ་སོ. སེ་ས་ཀཱ་མ་བྷ་ཝེཏི ཀཱ་མ་ལོ་ཀེ. ལ་ལི༹་ཏ་ཛ་ན་སྶཱཏི ཨཱ་བྷ་ར་ཎཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ན་ཙྩ་གཱི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ལཱ་ས་ཡུ་ཏྟ་ཛ་ན་སྶ.
སོ་པཱིཏི ‘‘སོ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨེ་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ སོ་པི. ཀ་ར་ཏོ ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏི པཱ་པ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ན ཀི་རི་ཡཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི. ཡ་དི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ ཏ་དཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་པ་བྦ་ཛྫཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་དཱ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶ་པཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨེ་ཝ པཱ་ས་ཎྜཱ་ནཾ, ཏ་སྶ་པི. ཝཱི་རི་ཡཾ ན ཧཱ་པེ་སཱིཏི ཏ་པོ་ཛི་གུ་ཙྪ་ཝཱ་དཾ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཝི་རཱ་ག་ཏྠཱ་ཡ ཏཾ ས་མཱ་དི་ཎྞ་ཝ་ཏྟཾ ན པ་རི་ཙྩ་ཛི, ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ ན ཚ་ཌྜེ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དཱི ཧུ་ཏྭཱ ས་གྒེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི.
ཏེ་ཝི་ཛྫ་ཝ་ཙྪ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༢. ཨ་གྒི་ཝ་ཙྪ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༧. ལོ་ཀ་སྶ ས་སྶ་ཏ་ཏཱ་པ་ཝ་ཏྟི་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཝཱ་དོ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་སྶ་ཏ་གྒཱ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ ཨུ་ཙྪེ་ད་གྒཱ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་ན པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀེ་ན ‘‘ཨ་ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཨུ་ཙྪེ་ད་གྒཱ་ཧོ པུ་ཙྪི་ཏོ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་པི སོ ཨེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཏི་ཡེ ནཱ་ཧཾ ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཀོ’’ཏི. ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟི་ཀགྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ནྟ་ཝཱ ལོ་ཀོ ཨ་ན་ནྟ་ཝཱ ལོ་ཀོ་ཏི ཨི་མཾ ཝཱ་ད་དྭ་ཡ་མཱ་ཧ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཏཾ ཛཱི་ཝཾ ཏཾ ས་རཱི་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝཱ་ད་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཨི་ཏ་རཾ པ་ན དྭ་ཡཾ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ནྟི. པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོཏི ‘‘ཏ་ཏི་ཡེ ནཱ་ཧཾ ཨ་ནྟ་ཝཱ་དི་ཊྛི་ཀོ, ཙ་ཏུ་ཏྠེ ནཱ་ཧཾ ཨ་ན་ནྟ་ཝཱ་དི་ཊྛི་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ’’ཏི ཨ་ཡ་མྤི ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ, སོ ཙ ཁོ ཨ་པ་ར་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀ་ཝ་སེ་ན, ‘‘ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ’’ཏི པ་ན པུ་བྦ་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ. ‘‘ན ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ’’ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དོ, སོ ཙ ཁོ ས་ཏྟ་ཝ་སེ་ན, ‘‘ཨ་ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ’’ཏི པ་ན ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི.
༡༨༩. ས་པྤ་ཏི་བྷ་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ས་ཧ དུ་ཀྑེ་ནཱ་ཏི ས་དུ་ཀྑཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་དུ་ཀྑཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ. ས་ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀནྟི ས་བཱ་དྷཾ. ས་ཨུ་པཱ་ཡཱ་སནྟི ས་པ་རི་སྶ་མཾ ས་ཨུ་པ་ཏཱ་པཾ ས་པཱི་ལ༹ཾ. ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧནྟི ས་ད་ར་ཐཾ.
ཀི་ཉྩི དི་ཊྛི་ག་ཏནྟི ཨི་མཱ ཏཱ་ཝ ཨ་ཊྛ དི་ཊྛི་ཡོ མཱ ཧོ་ནྟུ, ཨ་ཏྠི པ་ན, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཡཾ ཀི་ཉྩི དི་ཊྛི་ག་ཏཾ ག་ཧི་ཏཾ. ན ཧི ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ཝི་ནཱ ཀ་ཉྩི ས་མ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པུ་ཙྪ་ཏི. ཨ་པ་ཝི་དྡྷནྟི ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཚ་ཌྜི་ཏཾ. པ་ཉྙཱ་ཡ དི་ཊྛནྟི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ. ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏཾ ས་ཏྟཾ མ་ཐེ་ནྟི ས་མྨ་དྡ་ནྟཱི་ཏི མ་ཐི་ཏཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཐི་ཏཱ་ན་ནྟི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཀ་ཉྩི དྷ་མྨནྟི རཱུ་པ་དྷ་མྨཾ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཾ ཝཱ. ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཡི་ཏྭཱཏི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ.
༡༩༠. ན ཨུ་པེ་ཏཱིཏི ས་ངྑཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ ཀ་ཉྩི་པི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏཾ ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཝེ་ད་ནཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ, ཨེ་ཀེ པ་ན ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དི་ནོ ‘‘མ་ཡ་མྤི ‘ས་ཏྟོ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི’ཏི ཝ་དཱ་མ, ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ་པི ཏ་ཐཱ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ཨུ་ཙྪེ་ད་བྷཱ་ཝེ་ཡེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་སྶ་ནྟི, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཁོ ཝ་ཙྪ ན ཨུ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི པ་ན ཝུ་ཏྟེ ས་སྶ་ཏ་མེ་ཝ ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སེ་ས་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛོཏི ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ར་ཧི་ཏོ. ཨ་ནཱ་ལ་མྦོཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཝཱ་དཱ་ནཾ ཨོ་ལ་མྦཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནཱ་ལ་མྦོ. སུ་ཁ་པ་ཝེ་ས་ན་ཊྛཱ་ནནྟི ཏེ་ས་ཉྙེ་ཝ ཝཱ་དཱ་ནཾ སུ་ཁ་པ་ཝེ་ས་ནོ་ཀཱ་སཾ མཱ ལ་བྷ་ཏཱུ་ཏི. ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཡ ཋ་ཏྭཱཏི ‘‘ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ་ཡ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཋཱ་ན་ཧེ་ཏུ. ཨ་ནུ་ཉྙ་མྤཱིཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་མྤི དུ་ཏི་ཡ་པ་ཉྷཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི. པ་རི་ཡ་ཏྟོ པ་ན དྷ་མྨོ ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་དྷ་མྨོ’’ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ཡོ་གེ་ནཱཏི ཨི་མ་མྷཱ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་སཱ་ས་ནཱ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ མི་ཙྪཱ་ས་མ་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་པྤ་ཡོ་གེ་ན, ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ ཝི་ཝི་དྷཾ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཝཱ་དི་ཡ་ཀེ་ནཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ཀ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཏི་ཊྛ་ནྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༩༡. ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡོཏི ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོ, ནི་རི་ནྡྷ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༩༢. ཡེ་ན རཱུ་པེ་ནཱཏི ཡེ་ན བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་དི་བྷེ་དེ་ན རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་ན. ཏཾ རཱུ་པཾ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ-ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པ་ཧཱི་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་ཉྙེ་སཾ ཛཱ་ན་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ གུ་ཎ་ག་མྦྷཱི་རོ. ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ གུ་ཎཱ’’ཏི པ་མཱ་ཎཾ ག་ཎྷི་ཏུཾ ན ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ. ‘‘ཨཱི་དི་སཱ ཨེ་ཏ་སྶ གུ་ཎཱ’’ཏི པ་རི་ཡོ་གཱ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ དུ་པྤ་རི་ཡོ་གཱ་ལ༹ྷོཏི. དུ་ཛྫཱ་ནོཏི ཨ་གཱ་དྷ་ཏཱ་ཡ ག་མྦྷཱི་རོ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཨུ་ད་ཀ་ལ༹ྷ་ཀ་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་མེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཨ་པྤ་མེ་ཡྻོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ དུ་ཛྫཱ་ནོ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱནྟི ཡ་ཐཱ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ ག་མྦྷཱི་རོ ཨ་པྤ་མེ་ཡྻོ དུ་ཛྫཱ་ནོ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ་པི གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡཾ རཱུ་པཱ་དིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ རཱུ་པཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ཝོ་ཧཱ་རོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་སྶ པ་ན ཏ་ད་བྷཱ་ཝཱ ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་ཏོ ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ. ཡ་ཐཱ པ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ཛཱ་ཏ་ཝེ་དོ བྱ་ཏྟེ་ན པུ་རི་སེ་ན ནཱི་ཡ་མཱ་ནོ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་དི་དི་སཾ ག་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ན ནི་བྦུ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ག་ཧ་ཎཾ ཨ་སཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་ན ཡ་ཐཱ སོ སཱ་ལ་རུ་ཀྑོ སཱ་ཁཱ་པ་ལཱ་སཱ་དི་ཨ་སཱ་རཱ་པ་ག་མེ་ན སུ་དྡྷོ སཱ་རེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ, ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ སཱ་ས་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་སཱ་ར་ཝི་ག་མེ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་སཱ་རེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨ་གྒི་ཝ་ཙྪ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༣. མ་ཧཱ་ཝ་ཙྪ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༣. ས་ཧ ཀ་ཐཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཧ་ཀ་ཐཱི, ‘‘མ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཏུ་མྷེ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཧ་པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི, ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མེ ཝི་ཛྫཱ་ཏྟ་ཡཾ དེ་སི་ཏཾ, དུ་ཏི་ཡེ ཨ་གྒི་ནཱ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཏེ་ཝི་ཛྫ་ཝ་ཙྪ་སུ་ཏྟཾ ཨ་གྒི་ཝ་ཙྪ་སུ་ཏྟ་ནྟི ནཱ་མཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. སཱི་གྷཾ ལ་དྡྷིཾ ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟི, ཡ་སྨཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ནི་ཡ་ཏོ་ཡཾ ཝི་ནཱ་སོ ཨ་ན་ཉྙ་ས་མུ་པྤཱ་དོ, ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ་པི ན ཙི་རེ་ན ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཁ་མ་ནྟི, ན ལ་ཧུཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་སཱ་ཏེ་ལ …པེ… སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི. པ་ཙྪི་མ་ག་མ་ནཾ ཉཱ་ཎ་སྶ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཊྛིཾ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀཾ ཏ་རི་ཏུཾ ཨོ་ཏ་ར་ནྟོ པུ་རི་སོ ‘‘ཡ་ཊྛིཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀེ པ་ཏ་མཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཏྠཱ་ར་དེ་ས་ནནྟི སཾ་ཁི་ཏྟ་དེ་ས་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ཏྠཱ་ར་ས་དི་སཱཏི ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷ དེ་སི་ཏ་དེ་ས་ནཱ་ཝ མཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན དེ་སི་ཏ་དེ་ས་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝི་ཏྠཱ་ར་ས་དི་སཱ. ཝི་ཏྠཱ་ར་དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཡ་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ས་བྦཱ་པི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨུ་ཛུ་ཀེ་ན ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་ར་དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཏ་ཛྫཱ་ཡ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཧི ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ནུ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ཀཱ་ལ་ས་མྦྷ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཀ་དཱ་ཙི་པི པ་རི་ཀྑ་ཡཱ་ན་ར་ཧཱ་ཡ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡ པ་ཧཱུ་ཏ་ཛི་ཝ྄ཧཱ་དི་ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཐཾ པ་རི་མི་ཏཱ པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ, མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་རི་མི་ཏཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ཊྛ་པེ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟེ་ན (མ. ནི. ༡.༡༤༦ ཨཱ་ད་ཡོ) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ས་བྦཾ སཾ་ཁི་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ. ན ཙེ་ཏྠ དྷ་མྨ་སཱ་ས་ན་ཝི་རོ་དྷོ པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཨ་ནི་སྶཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ བོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦ་ལ་ཧུ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི.
༡༩༤. ས་ཏྟ དྷ་མྨཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ ས་མྤ་ཏྟ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཝི་ར་ཏཱི་ནཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ.
ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱཏི ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ, སཱ་ཝ་ཀོ’’ཏི ཝཱ ནི་ཡ་མཾ ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ཧི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ‘‘ཏི་ཊྛ་ཏུ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
༡༩༥. ས་ཏྠཱ་ཝ ཨ་ར་ཧཱ ཧོ་ཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པཱ་རི་པཱུ་རི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨིཾ བྱཱ་ཀ་ཏེཏི ཏ་སྨིཾ ‘‘ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་པི སཱ་ཝ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་ཊྛུ པ་ཉྷེ ཀ་ཐི་ཏེ.
༡༩༦. ས་མྤཱ་ད་ཀོཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མྤཱ་ད་ཀོ.
༡༩༧. སེ་ཁཱ་ཡ ཝི་ཛྫཱ་ཡཱཏི སེ་ཁ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ པ་ན ཏཱ་ཡ པ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ཕ་ལ་ཏྟ་ཡཾ པ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི. ཨི་མཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་མ་ཏྠཾ པཱ་ལི༹་ཏོ ཨེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཝི་ཏ་ཎྜ་ཝཱ་དཱི ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ སེ་ཁེ་ན པ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཾ ཏཾ མ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ལེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ་པི ཨ་ནེ་ན པ་ཏྟོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཝནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ.
ཀི་ལེ་སཱ་ནི པ་ཧཱ་ཡ པ་ཉྩཱཏི པ་ཉྩོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ སཾ་ཀི་ལེ་སེ པ་ཧཱ་ཡ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ, པ་ཧཱ་ན་ཧེ་ཏུ ཝཱ. པ་རི་པུ་ཎྞ་སེ་ཁོཏི ས་བྦ་སོ ཝ་ཌྜྷི་ཏ་སེ་ཁ་དྷ་མྨོ. ཨ་པ་རི་ཧཱ་ན་དྷ་མྨོཏི ཨ་པ་རི་ཧཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ. ན ཧི ཡ་སྶ ཕཱ་ཏི་ག་ཏེ་ཧི སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨེ་ཧི པ་རི་ཧཱ་ནི ཨ་ཏྠི, ས་མཱ་དྷི་མྷི པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཏོ་ཝ་སི་པྤ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ཧི་ཏི་ནྡྲི་ཡོ’’ཏི. ཨ་པ་རི་ཧཱ་ན་དྷ་མྨ་ཏྟཱ་ཝ ཋི་ཏ་ཏྟོ.
ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནཱ ཧི ཨ་སེ་ཁ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧཱ དྷ་མྨཱ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏ་བྦཱ, ན སེ་ཁ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧཱ་ཏི སོ ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་རི་པུ་ཎྞེ སེ་ཁོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏཾ ན བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནནྟི ‘‘མ་གྒོ བ་ཧུ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ན བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་རེ་ཀ་ནྟ་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ན་ཏོ, བ་ཧུ་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལ་སྶ, ‘‘ས་མཱ་དྷི་མཱ་ན་ནྟ་རི་ཀ་ཉྙ་མཱ་ཧུ (ཁུ. པཱ. ༦.༥; སུ. ནི. ༢༢༨), ན པཱ་རཾ དི་གུ་ཎཾ ཡ་ནྟཱི’’ཏི (སུ. ནི. ༧༡༩) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀཱ་ནི. ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན སེ་ཀྑ་དྷ་མྨ་པ་རི་པཱུ་རི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ ཏ་ཝ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི. ཨ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཝ་ཙྪ་སྶ.
༡༩༨. ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎནྟི ཡ་ཉྷི ཏཾ ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲ ས་ཀྑི་བྷ་བྦ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་པ་ཙྩ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི, ཏ་སྶ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ཐ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་པ་ཙྩ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི ཨ་བྷི་ཉྙཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ཚ་ཊྛཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨཱ་ས་ཝཱ ཁཱི་ཎཱ ཨེ་ཝ, ན པུ་ན ཁེ་པེ་ཏ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝཱ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, སཱ ཙ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི ‘‘ཀུ་དཱ་སྶུ ནཱ་མཱ་ཧཾ ཏ་དཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མི, ཡ་ད་རི་ཡཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༥; ༣.༣༠༧) ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་སུ ཝི་མོ་ཀྑེ་སུ པི་ཧཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་ཡི་དཾ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
༢༠༠. པ་རི་ཙ་ར་ནྟི ནཱ་མ ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ས་ཏྟཱ. པ་རི་ཙི་ཎྞོ ཧོ་ཏི སཱ་ཝ་ཀེ་ན ནཱ་མ ས་ཏྠུ དྷ་མྨེ ཀ་ཏྟ་བྦཱ པ་རི་ཙ་རི་ཡཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི…པེ… ཐེ་རོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ’’ཏི. ཏེ་སཾ གུ་ཎཱ་ནནྟི ཏེ་སཾ ཨ་སེ་ཀྑ་གུ་ཎཱ་ནཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
མ་ཧཱ་ཝ་ཙྪ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༤. དཱི་གྷ་ན་ཁ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༡. ཁ་ན་ནཾ ཁ་ཏཾ, སཱུ་ཀ་ར་སྶ ཁ་ཏཾ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སཱུ་ཀ་ར་ཁ་ཏཱ, སཱུ་ཀ་ར་སྶ ཝཱ ཨི་མ་སྨིཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ པ་ཋ་མཾ ཁ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ སཱུ་ཀ་ར་ཁ་ཏཱ, ཏཱ་ཡ. ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་ཀེ. པཾ་སུ་དྷོ་ཏེཏི དྷོ་ཏ་པཾ་སུ་ཀེ. ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏ་བྦནྟི པ་ཀ་ཏི་བྷཱུ་མི་ཏོ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི སོ་པཱ་ན་ཕ་ལ་ཀེ་ཧི ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པུ་ན ལེ་ཎ་དྭཱ་རཾ ཀ་ཏི་པ་ཡེ་ཧི ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏ་བྦཾ.
ཋི་ཏ་ཀོ་ཝཱཏི མཱ་ཏུ་ལ་སྶ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ས་གཱ་ར་ཝ་ས་པ་ཏི་སྶ་ཝ་སེ་ན ཋི་ཏ་ཀོ་ཝ. ཀི་ཉྩཱ་པི ས་བྦ-ས་དྡོ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ་ཀོ, ཝ་ཏྠུ་ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་ནུ་རོ་དྷཱི པ་ན ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གོ་ཏི ཏ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡཱ ལོ་ཀེ མ་ནུ་སྶ་ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡོ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡོ, ཏཱ ཨ་ན་ཏྠ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ས་མ་ཡ་ཝཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ས་བྦཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཨུ་པ་པ་ཏྟི ན ཧོ་ཏི. ཛ་ལ་བུ་བྦུ་ལ༹་ཀཱ ཝི་ཡ ཧི ཨི་མེ ས་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་མ་ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ བྷི་ཛྫ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ནྡྷི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱཏི ཡེ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཏཾ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཀྑ་རེ ཏཱ་ཝ དོ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོཏི པ་དེ་ས་ས་བྦཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ས་བྦ་ས་བྦ་ཝི་ས་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ དོ་སཾ ག་ཎྷ་ནྟོ. ཡ་ཐཱ ལོ་ཀེ ཀེ་ན་ཙི ‘‘ས་བྦཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ མུ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶ ས་བྦ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ མུ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ཨི་མ་སྶ་པི ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏོ ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟཱ དི་ཊྛི་པི ན་ཀྑ་མ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨེ་སཱ་པི ཏེ དི་ཊྛི ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཀེ་ན་ཙི ‘‘ས་བྦཾ ཝུ་ཏྟཾ མུ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་ནུ་རོ་དྷི་ནཱི ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི, ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙེ་ས་མེ་ཝ མུ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ཉཱ་ཡཱ་ག་ཏོ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡ་སྶཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ དི་ཊྛིཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙ་མེ་ཝ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ས་བྦཾ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཉཱ་ཡཱ་ག་ཏོ, བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ཝཱ་དཱི་ཝ་རོ སུ་ཁུ་མཱ་ཡ ཨཱ་ཎི་ཡཱ ཐཱུ་ལཾ ཨཱ་ཎིཾ ནཱི་ཧ་ར་ནྟོ ཝི་ཡ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཏ་སྶ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏུཾ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ ས་དྡ་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཝ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ དོ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཱ་པི ཁོ ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཨ་ཀྑ་རེ ཏཱ་ཝ དོ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ’’ཏི.
པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ པ་ན ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཨ་ཡཾ སོ’’ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨེ་ས དོ་སོ ས་བྦོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ མ་མ ཝཱ་དེ དོ་ས་མེ་ཝ ཨཱ་རོ་པེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ནི་གུ་ཧི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཨེ་སཱ མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་མྤ་སྶ ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝཱཏི ཡཾ ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི ག་ཧི་ཏཾ ཝ་ཏྠུ, ཏ་མྤི ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ས་བྦ་ནྟོ་ག་དྷ་དི་ཊྛི མ་ཡ྄ཧ་མྤི དི་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ, ཏཾ མེ ཁ་མེ་ཡྻ་ཝཱ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ‘‘ཨེ་སཱ་པི དི་ཊྛི ཏུ་ཡ྄ཧཾ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི ཡཱ་པི དི་ཊྛི ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ཏཱ གོ་ཏ་མེ་ན, སཱ་པི མ་ཡ྄ཧཾ ན་ཀྑ་མ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏེ་ཝཱ་ཏི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏཾ པ་རི་ཧ་རཱ་མཱི་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཏ་སྨཱ་པི ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི མ་ཡ྄ཧཾ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་སཱ མེ དི་ཊྛཱི’’ཏི ཡཱ ཋི་ཏི་བྷཱུ་ཏཱ དི་ཊྛི, ཏཱ་ཡ ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི པ་ནེ་ཏྠ ས་བྦ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན་སྶ ཨེ་སཱ དི་ཊྛི ན མེ ཁ་མ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཡཾ དོ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་སཱཏི དི་ཊྛི. རུ་ཙི་ཏནྟི དི་ཊྛི་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ རོ་ཙེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཾ. ཏེ་ན ཧི དི་ཊྛི་ཨ་ཀྑ་མེ་ན ཨ་རུ་ཙི་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་ཏི དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ཀྑ་མ་བྷཱ་ཝེ ཏ་ཏོ ཏཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ་ཡ ཁ་མེ་ཡྻ རུ་ཙྩེ་ཡྻ ཡ་ཐཱ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་སྶ ཨ་ཀྑ་མ་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ས་བྦཾ ཁ་མ་ཏི རུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ན པ་ནེ་ས ཏཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨེ་ས ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱི ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་བྦ་སྶ ཁ་མ་ནཾ རུ་ཙྩ་ནཾ ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏི. ཉཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཀ་ཐཾ ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་སྶཱ་པི ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་ཙྪེ་ད་མེ་ཝ ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི. ས་བྦེ་ས་ཉྷི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དཾ ཨ་རུ་ཙྩི་ཏྭཱ ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ‘‘ས་བྦཾ མེ ན་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཀེ་སུ ཙ ཨུ་ཙྪི་ནྣེ་སུ ཀུ་ཏོ ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི.
ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ཡ་སྨཱ ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ ས་ཏྟཱ ཨཱི་དི་སཾ དི་ཊྛིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཏ་སྨཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཛ་ཧ་ན་ཀེ་ན ཝཱ ཙི་ཏྟེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཛ་ཧ་ན་ཀེ་ཧི ཨ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་ཀེ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏུཾ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ཏོ…པེ… བ་ཧུ་ཏ་རཱ’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཛ་ཧ་ན་ཀེ་སུ ནི་སྶ་ཀྐ’’ནྟི ཡ་ཐཱ ‘‘པ་ཉྩ་སཱི་ལེ་ཧི པ་བྷཱ་ཝ་ནཱ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་ཏ་རཱ’’ཏི. ‘‘བ་ཧཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ བ་ཧཱུ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བ་ཧཱུ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བ་ཧུ་ཏ་རཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘བ་ཧཱུ ཧཱི’’ཏི ན་ཡི་དཾ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀ་ཐཾ ཧི-ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧི-ཀཱ་རོ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟ’’ནྟི. ཨ་ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ ཏཱ་ཝ ཏ་སྶ པ་ཛ་ཧ་ན་ཀཱ་ནཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་པི པ་ར་ཏོ ‘‘བ་ཧུ་ཏ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩཱི་ཡ་ནྟི. མཱུ་ལ་ད་སྶ་ནནྟི ཡེ ཏཱ་དི་སཾ ད་སྶ་ནཾ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟི, ཏ་ཛྫཱ་ཏི་ཀ་མེ་ཝ པ་ཙྪཱ ག་ཧི་ཏ་ད་སྶ་ནཾ. ཝི་ཛཱ་ཏི་ཡ་ཉྷི པ་ཋ་མཾ ག་ཧི་ཏ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡ ཝི་ཛཱ་ཏི་ཡ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཝི་རུ་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ས་ཧ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཾ པ་ན མཱུ་ལ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་ས་ཡཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཾ ཨ་པ་ར་ད་སྶ་ནཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ལ་བྦྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་དཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་གྒཱ་ཧ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀོ, ཨུ་ཙྪེ་ད་གྒཱ་ཧེ་ན པ་ན ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཏཾ་གཱ་ཧེ་ན ཙ ཨ་ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་པི ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏཾ ཝཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘ས་སྶ་ཏཾ ཝཱ ཨུ་ཙྪེ་དཾ ཝཱ ན ས་ཀྐཱ ག་ཧེ་ཏུ’’ནྟི ཙ. མཱུ་ལ་ས་སྶ་ཏ་ཉྷི པ་ཋ་མཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦནྟི པ་ཋ་མཾ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་སྶ་ཏ་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝ ས་སྶ་ཏཾ, སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ན་མྤི ས་སྶ་ཏཾ, གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་པི ས་སྶ་ཏ་ནྟི ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ན་མྤི གཱ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ‘‘མཱུ་ལེ ས་སྶ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པ་ཋ་མ་གྒཱ་ཧ་སྶ ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཨ་པ་ར་གྒཱ་ཧཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ.
དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ པ་ཋ་མ་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱཏི ‘‘ཡ་དི རཱུ་པཾ ས་སྶ་ཏཾ སི་ཡཱ, ན་ཡི་དཾ ཨཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ ཙ ཁོ ཨི་དཾ རཱུ་པཾ ཨ་ས་སྶ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་བྷི་ཎྷ་པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཊྛེ་ན ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ ས་ངྑ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཾ, ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ མི་ཙྪཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དོ་སཾ དི་སྭཱ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀནྟི ཏ་སྨཱ པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཊྛེ་ན ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་གྒཱ་ཧ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པཾ ན ས་ཎྷཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་མེ་ཝ. ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱ་ན་ཡོ་ག་ཀྑ་མ་ཏྟཱ. ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏཱིཏི པ་ཛ་ཧ་ཏི.
ཏི་སྶོ ལ་དྡྷི་ཡོཏི ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཡོ. ཡ་སྨཱ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཀཱ ཝ་ཊྚེ ར་ཛྫ་ན་སྶ ཨཱ་ས་ནྣཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཨོ་ལཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་དི་ཊྛཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་སཱ་ར་ཏོ སཱི་སུ་ཀྑི་པ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཝ ཏི་སྶོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ.
ཨི་དྷ་ལོ་ཀཾ པ་ར་ལོ་ཀ་ཉྩ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ས་སྶ་ཏ་ད་སྶ་ན་སྶ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ, ཝ་ཊྚཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི, ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ད་ནྡྷ་ཝི་རཱ་ག་ཏཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷ་ལོ་ཀཾ པ་ར་ལོ་ཀ་ཉྩ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ ག་ཏཱི་སུ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་ས་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི, སུ་ཀ་ཏ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཕ་ལཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ. ཀུ་ས་ལཾ ན ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་མྨཾ, ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཀ་རོ་ནྟོ ན བྷཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པུ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙཱ་ནི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝ་ཊྚཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི ཏ་ནྣི་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སཱི་གྷཾ ལ་དྡྷིཾ ཛ་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི ཝ་ཊྚུ་པ་ཙྪེ་ད་སྶ ཨ་རུ་ཙྩ་ན་ཏོ. ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱི ཧི ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ ཨུ་ཙྪེ་དཾ མ་ཉྙ་ཏི. ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨི་དྷ་ལོ་ཀཾ པ་ར་ལོ་ཀ་ཉྩ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི སུ་ཀ་ཏ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནཾ ཕ་ལཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ཝཱ་དཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱི ས་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡ་ཏི་ཡ་དི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏྲཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏི. སཱི་གྷཾ ད་སྶ་ནཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི ཝ་ཊྚཱ་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ, ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ སོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོཏི བུ་དྡྷོ ཧོ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ. སཱ་ཝ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱཏི ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀོ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཏེ་ཝི་ཛྫོ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟོ ཝཱ སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ ཨེ་ཝ ཝཱ བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི. ས་བྦ་མི་དཾ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དི་ནོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་མ་ནེ ཁི་པྤ་ཝི་རཱ་ག་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༢༠༢. ཀ་ཉྫི་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཨཱ་ར་ནཱ་ལེ༹་ན. ཀ་ཉྫི་ཡ་ས་དི་སེ་ན ཨུ་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ནེ་ན. པཱུ་རི་ཏོཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. སོཏི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ. ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡཱཏི ཨ་བྷི་ནྡི་ཏྭཱ. ཝི་གྒ་ཧོ་ཏི ཀ་ལ་ཧོ ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ, མོ་གྷ་མ་ཉྙ་ནྟི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་རུ་དྡྷ་གྒཱ་ཧོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཝི་ཝཱ་དནྟི ཝི་རུ་དྡྷ་ཝཱ་དཾ. ཝི་གྷཱ་ཏནྟི ཝི་རོ་དྷ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཙི་ཏྟ་ཝི་གྷཱ་ཏཾ. ཝི་ཧེ་སནྟི ཝི་གྒ་ཧ་ཝི་ཝཱ་ད་ནི་མི་ཏྟཾ ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཉྩ ཀི་ལ་མ་ཐཾ. ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱཏི ཨེ་ཏཱ་སཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་མྤ་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ མ་ཧཱ་དཱི་ན་ཝོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ.
༢༠༥. ‘‘ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༤༡; སཾ. ནི. ༣.༨) ཀཱ་ཡཾ ཨ་ནྭེ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ཡ་ནྭ་ཡོ, སོ་ཡེ་ཝ, ཏ་སྶ ཝཱ ས་མཱུ་ཧོ ཀཱ་ཡ་ནྭ་ཡ་ཏཱ, ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷོ ཀི་ལེ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡཾ…པེ… ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
ཨ་ས་མྨི་སྶ་བྷཱ་ཝནྟི ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ. ཏེ་ན ཏཱ་སཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་ག་མཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏཱ་སཾ ཀ་དཱ་ཙི་པི ས་ངྐ་རོ ན་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་རཱུ་པཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཉྙཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་མེ་ཝ ཝི་ག་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ནྟི ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་རཱུ་པ་ཏོ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཀཱ་ཙི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ཙི ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ ཝཱ་ཏི. ཙུ་ཎྞ་ཝི་ཙུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ བྷི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ.
ན ཀེ་ན་ཙི སཾ་ཝ་ད་ཏཱིཏི ཀེ་ན་ཙི པུ་གྒ་ལེ་ན ས་དྡྷིཾ དི་ཊྛི་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ ན ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་སྶ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཝི་ཝ་ད་ཏཱིཏི ཝི་རུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ ཧུ་ཏྭཱ ན ཝི་ཝ་ད་ཏི. པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱཏི ཨུ་ཙྪེ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏ་ཡོ་པི ཝཱ་དཱ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ན ཝོ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཏེ་ན ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཾ ཨ་ན་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནྟོ ས་ཏྟོ པུ་རི་སོ པུ་གྒ་ལོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝོ་ཧ་ར་ཏི, ན པ་ན ཨི་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རཱ་མ་ས་ནྟོ’’ཏི. ཀ་ཉྩི དྷ་མྨནྟི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨ་མྤི. པ་རཱ་མཱ་ས་གྒཱ་ཧེ་ན ཨ་གྒ་ཎྷ་ནྟོཏི ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་ར་ཏོ ཨཱ་མ་སི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎེ་ན ཨ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ.
ཀ་ཏཱ་ཝཱིཏི ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩོ. སོ ཝ་དེ་ཡྻཱཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཧ་ངྐཱ་ར་མ་མ་ངྐཱ་རེ་སུ ས་བྦ་སོ ས་མུ་ཙྪི་ནྣེ་སུ་པི ཨ་ཧཾ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཝ་དེ་ཡྻ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཧནྟི ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ. མ་མནྟི ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱུ་ཏེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ལོ་ཀ་ནི་རུ་ལ༹ྷེ. ས་མ་ཉྙནྟི ཏ་ཏྠ སུ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀེ ས་མ་ཉྙཱ ཀུ་ས་ལོ ཝི་དི་ཏྭཱ. ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟེ་ནཱཏི ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ སཱ་ཝ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ དེ་ས་ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟེ་ན ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏ་ཎྷོ ཝི་ཡ ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན.
༢༠༦. ས་སྶ་ཏཱ་དཱི་སཱུཏི ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་དཱི་སུ. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་སྶ་ཏཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛིཾ ས་མུ་ད་ཡ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ཏོ ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ. པ་ཧཱ་ནནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་དཾ. རཱུ་པ་སྶ པ་ཧཱ་ནནྟི རཱུ་པ་སྶ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ས་ཉྙོ་ཛ་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ནཾ. ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ་ན ནི་རུ་དྡྷེ་ཧི ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩི. ‘‘ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩི་པི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ. སོ་ལ༹་ས པ་ཉྙཱཏི མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་དི་ཀཱ སོ་ལ༹་ས པ་ཉྙཱ. ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོཏི པུ་ཎྞ་ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་ས་ཏཱ, ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནཱ་མ་ནྟི་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་ཏཱ, ས་བྦེ་སཾ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ, ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙ་ཏཱ ཙཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྲི་མཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
དཱི་གྷ་ན་ཁ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༥. མཱ་ག་ཎྜི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༧. དྭེ མཱ་ག་ཎྜི་ཡཱཏི དྭེ མཱ་ག་ཎྜི་ཡ་ནཱ་མ་ཀཱ. དེ་ཝ་ག་བྦྷ་ས་དི་སནྟི དེ་ཝཱ་ནཾ ཝ་ས་ན་ཨོ་ཝ་ར་ཀ་ས་དི་སཾ. ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་གོ་ཏྟ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨ་གྱཱ་གཱ་རེ ཏི་ཎ་ས་ནྠཱ་ར་ཀེ’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཏཾ དི་ཝ་ས་མེ་ཝཱཏི ཡཾ དི་ཝ་སཾ མཱ་ག་ཎྜི་ཡོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ཏི་ཎ་ས་ནྠཱ་ར་ཀཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཏཾ དི་ཝ་ས་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ཡེ་ན་ཉྙ་ཏ་རོ ཝ་ན་ས་ཎྜོ, ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་རེཏི གཱ་མ་ས་མཱི་པེ. ས་ཉྙཱ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱཏི ས་ཉྙཱ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཡ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏ་སྶ ས་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ར་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠི.
ས་མ་ཎ་སེ་ཡྻཱ་ནུ་རཱུ་པནྟི ས་མ་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ སེ་ཡྻཱ. པཱ་སཾ་ས་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ རཱུ་པ-ས་དྡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཾ ཏི་ཎ་ས་ནྠཱ་ར་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་ནཱ་ཀི་ཎྞོཏི ཝི་ལུ་ལི༹་ཏོ ཨ་གྷ་ཊྚི་ཏོ. ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་སཱི་སེ་ཧི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཧ་ཊེ་ན ན ཙ་ལི་ཏོ ཨ་བྷི་ནྣོ, ཨ་ཙ་ལི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ནྣཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཎཾ. པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟོ ཝི་ཡཱཏི ཨ་ཡཾ ཚེ་ཀེ་ན ཙི་ཏྟ་ཀཱ་རེ་ན ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏུ་ལི་ཀཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ལེ་ཁཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ལི་ཁི་ཏཱ ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏ་སེ་ཡྻཱ ཝི་ཡ. བྷཱུ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ, ཏཾ ཧ་ནྟཱི་ཏི བྷཱུ་ན་ཧུ་ནོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏ་ཝ་ཌྜྷི་ནོ’’ཏི. ཏཾ པ་ནཱ་ཡཾ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ སཾ་ཝ་ར་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝ་ཌྜྷི་ཧ་ན་ནཾ མ་ཉྙ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་རི་ཡཱ་ད་ཀཱ་ར་ཀ་སྶཱ’’ཏི. བྲཱུ་ཧེ་ཏ་བྦནྟི ཨུ་ལཱ༹་ར་ཝི་ས་ཡཱུ་པ་ཧཱ་རེ་ན ཝ་ཌྜྷེ་ཏ་བྦཾ པཱི་ཎེ་ཏ་བྦཾ. ཏཾ པ་ན ཨ་ན་ནུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དི་ཊྛཾ ད་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ན ཨ་པ་ཎཱི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དི་ཊྛཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི. སེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་ར་མ་དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་ཝཱ་དཱི ཀི་རེ་ས པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཝ་ཌྜྷིཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཡཾ ཚ་ནྣ་མྤི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ ཝི་ནཱ་ས་མེ་ཝ པ་ཉྙ་པེ་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ ས་ཡ་མྤི ཝ་ཌྜྷི་ཧ་ཏོ ཧ་ཏ་ཝ་ཌྜྷི་ཏོ.
སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡོ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཡོ དྷ་མྨོ. ཝ་ཛྫ་ལེ་ས་སྶ་པི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀུ་ས་ལོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷེ ཀཱ་ར་ཎ་དྷ་མྨེ ཨ་ན་ཝ་ཛྫེ’’ཏི. ཨུ་གྒ་ཏ་སྶཱཏི ཨུ་ཙྩ་ཀུ་ལཱི་ན་ཏཱ་དི་ནཱ ཨུ་ལཱ༹་ར་སྶ. མུ་ཁེ ཨཱ་ར་ཀྑཾ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི མུ་ཁེ་ན སཾ་ཡ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ. ཨ་མྦ་ཛ་མྦཱུ་ཨཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཨ་པཱུ་ར་ཡ་མཱ་ནོཏི ཨ་མྦ་ཛ་མྦཱུ་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་ས་དི་སཱ་ནི ཝི་ཡ པཱུ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡེ་ན ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཡཱ ཀ་ཐི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནཱ’’ཏི.
༢༠༨. ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོཏི དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རོ་པི ཧི ‘‘པ་ཊི་ས་ལླཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ར་ཧོ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༡༨). བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ནུ་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལཾ ཏེ་སཾ ཀ་ཐཱ་ས་ལླཱ་པཾ སུ་ཏྭཱ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ག་ཏོ. སཾ་ཝེ་གོ ནཱ་མ ས་ཧོ་ཏྟ་པྤ་ཉཱ་ཎཾ, ཏཾ ནི་བྦི་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན་པི ཧོ་ཏི, སཾ་ཝེ་ག་ནི་སྶི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘པཱི་ཏི་སཾ་ཝེ་གེ་ན སཾ་ཝི་གྒོ’’ཏི. སོ པ་ན ཡ་སྨཱ པུ་རི་མཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཙ་ལ་ནཾ ཧོ་ཏི ཙི་ཏྟ་སྶ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ལི་ཏོ ཀ་མྤི་ཏོ’’ཏི. ཏི་ཁི་ཎ་སོ་ཏེ་ན པུ་རི་སེ་ནཱཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ.
༢༠༩. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི ཡ་ཐཱ ཝི་ནེ་ཡྻ་ད་མ་ན་ཀུ་ས་ལོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨི་དཾ ཨཱ་ར་མི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་སྶ བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨཱ་ར་མ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་རཱ་མོ, རཱུ་པཾ ཨཱ་རཱ་མོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི རཱུ་པཱ་རཱ་མཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏ་ནྣི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན རཱུ་པེ ར་ཏ་ནྟི རཱུ་པ་ར་ཏཾ, ཏེ་ན ས་མྨོ དུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ རཱུ་པེ་ན ས་མྨུ་དི་ཏ་ནྟི རཱུ་པ་ས་མྨུ་དི་ཏཾ, ཏ་དེ་ཏཾ ཏ་ད་བྷི་ཧ་ཏ་ཛ་ཝ་ན་ཀི་ཙྩཾ ཏ་ཏྠ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ད་ནྟནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ད་ནྟཾ ད་མི་ཏཾ. ནི་བྦི་སེ་ཝ་ནནྟི ཝི་ག་ཏ་ཝི་སུ་ཀཱ་ཡི་ཀཾ. གུ་ཏྟནྟི ས་ཏི་ཡཱ གུ་ཏྟཾ. ར་ཀྑི་ཏནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. སཾ་ཝུ་ཏནྟི ཨ་པ་ནཱི་ཏཾ པ་ཝེ་ས་ནི་ཝཱ་ར་ཎེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པི་ཧི་ཏ’’ནྟི.
༢༡༠. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་པ་རི་ལཱ༹་ཧནྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧཾ. ཀིཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་སྶཱཏི རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ས་མུ་ད་ཡཱ་དི་པ་ཧཱ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦི་ནྡི་ཏྭཱ ཝི་ར་ཛྫི་ཏྭཱ ཡོ ཝི་མུ་ཏྟོ, ཏ་ཏྠ ཀིཾ ཝུ་དྡྷི་ཧ་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨ་ཝ་སྶཾ ལ་བྷ་ཏི ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ཏཱ་དི་སེ སཱ་ར་བ་དྡྷ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཀེ ཝུ་དྡྷི་ཧ་ཏོ་ཏི ན ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཀི་ཉྩི, བྷོ, གོ་ཏ་མཱ’’ཏི.
༢༡༡. ཏེཏི ཏ་ཡཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཝ་སྶཾ ཝཱ་སོ ཝ་སྶཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, ཝ་སྶི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝ་སྶི་ཀོ, ཝ་སྶ་ཀཱ་ལེ ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ནཱ་ཏི་ཨུ་ཙྩོ ཧོ་ཏི ནཱ་ཏི་ནཱི་ཙོཏི གི་མྷི་ཀོ ཝི་ཡ ཨུ་ཙྩོ, ཧེ་མ་ནྟི་ཀོ ཝི་ཡ ནཱི་ཙོ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་ཡ ནཱ་ཏི་ཨུ་ཙྩོ ཧོ་ཏི ནཱ་ཏི་ནཱི་ཙོ. ནཱ་ཏི་ཏ་ནཱུ་ནཱིཏི ཧེ་མ་ནྟི་ཀ་སྶ ཝི་ཡ ན ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི. ནཱ་ཏི་བ་ཧཱུ་ནཱིཏི གི་མྷི་ཀ་སྶ ཝི་ཡ ན ཨ་ཏི་བ་ཧཱུ་ནི. མི་སྶ་ཀཱ་ནེ་ཝཱཏི ཧེ་མ་ནྟི་ཀ་གི་མྷི་ཀེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝོ་མི་སྶ་ཀཱ་ནི. ཨུ་ཎྷ་པ་ཝེ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ནི་ཡཱུ་ཧེ་སུ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ་ཉྩ པ་ཏི་ཏ་སཱུ་རི་ཡོ་བྷཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཎྷ་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་པ་ཝེ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ. བྷི་ཏྟི་ནི་ཡཱུ་ཧཱ་ནི ནཱི་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟཱིཏི ད་ཀྑི་ཎ་པ་སྶེ བྷི་ཏྟཱི་སུ ནི་ཡཱུ་ཧཱ་ནི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་རཱི་ཡ་ནྟི. ཝི་པུ་ལ་ཛཱ་ལཱ་ནཱིཏི པུ་ཐུ་ལ་ཚི་དྡཱ་ནི. ཨུ་ད་ཀ་ཡ་ནྟཱ་ནཱིཏི ཨུ་ད་ཀ་ཝཱ་ཧ་ཀ་ཡ་ནྟཱ་ནི.
ནཱི་ལུ་པྤ་ལ་ག་ཙྪ་ཀེ ཀ་ཏྭཱཏི ཝི་ཀ་སི་ཏེ་ཧི ནཱི་ལུ་པྤ་ལེ་ཧི ག་ཙྪ་ཀེ ན་ལི༹་ནི་ཀེ ཀ་ཏྭཱ. ག་ནྡྷ་ཀ་ལ་ལནྟི ག་ནྡྷ་མི་སྶ་ཀ་ཀ་དྡ་མཾ. ཡ་མ་ཀ་བྷི་ཏྟཱིཏི ཡུ་ག་ལ༹་བྷི་ཏྟི, ཏ་སྶཱ ཨ་ནྟ་རེ ནཱ་ལི༹, ཡ་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧ་ཏི. ལོ་ཧ་ནཱ་ལི༹ནྟི ལོ་ཧ་མ་ཡ་ཡ་ནྟ་ནཱ་ལི༹ཾ. ཛཱ་ལནྟི ཏ་མྦ་ལོ་ཧ་མ་ཡཾ ཛཱ་ལཾ. ཧེ་ཊྛཱ ཡ་ནྟཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱིཏི ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱ་གེ ཨུ་ད་ཀ་ཡ་ནྟཾ ག་མེ་ནྟི. ཨུ་ད་ཀ་ཕུ་སི་ཏེ ཏེ་མེ་ནྟེ ཝི་ཝ་ཎྞ་ཏཱ མཱ་ཧོ་སཱིཏི ནཱི་ལ་པ་ཊཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏི. དི་ཝཱ་ཀཱ་ལེཏི དི་ཝ་ས་ཝེ་ལཱ་ཡ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ཙི་ཏྟོ ཝི་ཧ་རཱ་མཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏཱ་ཡ ར་ཏི་ཡཱ ར་མ་མཱ་ནོ་ཏི ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ར་ཏིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི.
༢༡༢. མ་ཧཱ་ཙ ནེ་སཾ པ་པ་ཉྩོཏི ནེ་སཾ རཱ་ཛཱུ་ནཾ མ་ཧཱ་པ་པ་ཉྩོ རཱ་ཛི་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་དཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡོ ཙ, ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མ་ནྟེ ག་ཝེ་ས་ནྟཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི, ན བྷོ་ག་སུ་ཁཾ. ག་ཎ་ནཱ ནཱ་མ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ག་ཎ་ནཱ, ན ཝི་ག་ཎ་ག་ཎ་ནཱ ན པ་ཎ་ག་ཎ་ནཱ. ཨཱ་ཝ་ཊྚོཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏེ དི་བྦེ ཀཱ་མེ པ་ཧཱ་ཡ ཀཱ་མ་ཧེ་ཏུ ཨཱ་ཝ་ཊྚོ ནི་ཝ་ཏྟོ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨེ་ཝཾ མཱ་ནུ་ས་ཀཱ ཀཱ་མཱཏི ཡ་ཐཱ ཀོ་ཙི ཀུ་ས་གྒེ་ན ཨུ་ད་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡེ ཨུ་ད་ཀཾ མི་ནེ་ཡྻ. ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡེ ཨུ་ད་ཀ་མེ་ཝ མ་ཧ་ནྟཾ ཝི་པུ་ལཾ པ་ཎཱི་ཏ་ཉྩ, ཨེ་ཝཾ དི་བྦཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ས་མཱི་པེ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ མཱ་ནུ་ས་ཀཱ ཀཱ་མཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཱ ཨོ་ར་མ་ཏྟ་ཀཱ ནི་ཧཱི་ནཱ, དི་བྦཱ་ཝ ཀཱ་མཱ མ་ཧ་ནྟཱ ཝི་པུ་ལཱ ཨུ་ལཱ༹་རཱ པ་ཎཱི་ཏཱ. ས་མ་དྷི་ག་ཡ྄ཧཱཏི ས་མྨཱ ཨ་དྷི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་གྒ་ཡ྄ཧ དི་བྦ་མྤི སུ་ཁཾ ཧཱི་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི.
༢༡༣. ཨཱ་རོ་གྱ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ སུ་ཁཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སུ་ཁཱི, ཏཾ པ་ན་སྶ རོ་ག་ཝི་ག་མ་ཏོ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མཾ དུ་ཀྑི་ཏོ པ་ཙྪཱ སུ་ཁི་ཏོ’’ཏི. སེ་རཱི ནཱ་མ ཨ་ཏྟཱ་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སེ་རཱི ཨེ་ཀ་ཀོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སོ ས་ཡཾ་ཝ་སོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཡཾ་ཝ་སཱི. ཨ་ངྒཱ་ར་ཀ་པ་ལླཾ ཝི་ཡ ཀཱ་མ་ཝ་ཏྠུ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཧེ་ཏུ་ཏོ. ཏ་ཙྪེ་ཏྭཱཏི གྷ་ཊྚེ་ཏྭཱ, ཀ་ཎྜཱུ་ཡི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༢༡༤. ཡེ་ན ཀཱ་ཡོ མ་དྷུ་ར་ཀ་ཛཱ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཀི་ར ཀུ་ཊྛཾ ཚ་ཝིཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, ཙ་མྨཾ ཚི་དྡ་ཛཱ་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཧ་ཏ་ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་དོ’’ཏི. པ་ཙྩ་ལ་ཏྠཱཏི པ་ཊི་ལ་བྷི. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝི་རོ་དྷི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མཱ་ཡོ་གེ་ན པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ཧ་ཏ་ཏྟཱ. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ དུ་ཀྑ་ཕ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཙ ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་མཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་ས་མྥ་སྶ་ཏཱ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཏེ་སུ ཙ ཏཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཡ, ན ཀེ་ཝ་ལཱ་ཡ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ས་ཉྙཱི.
༢༡༥. ཏཱ་ནཱིཏི ཀུ་ཊྛ་ས་རཱི་རེ ཝ་ཎ་མུ་ཁཱ་ནི. ཨ་སུ་ཙཱི་ནཱིཏི ཨ་སུ་བྷཱ་ནི. དུ་གྒ་ནྡྷཱ་ནཱིཏི ཝི་སྶ་ག་ནྡྷཱ་ནི. པཱུ་ཏཱི་ནཱིཏི ཀུ་ཎ་པ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི. ཨི་དཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏ་ར་ཧི. ན་ཁེ་ཧི ཝི་པྤ་ཏ་ཙྪ་ན་ཨ་གྒི་པ་རི་ཏཱ་པ་ནེ་ཧི ཨ་ཏི་ནི་པྤཱི་ལ༹་ན་ཀཱ་ལེ པཱ་ཎ་ཀཱ…པེ… པ་གྒྷ་ར་ནྟི, ཏེ་ན ཝེ་ད་ནཱ ཏ་ནུ་ཀཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝནྟི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཏ་ནུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨཱ་རོ་གྱ་བྷཱ་ཝེ དྷ་ན་ལཱ་བྷཱ་དི་ལཱ་བྷུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ, ཨ་ས་ཏི ཙ ཨཱ་རོ་གྱེ ལཱ་བྷ་སྶ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ ལཱ་བྷ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨཱ་རོ་གྱ་པ་ར་མཱ ལཱ་བྷཱ. ནི་བྦཱ་ནེ སུ་ཁུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ, ཨ་ས་ཏི ཙ ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མེ ཏཱ་དི་ས་སྶ སུ་ཁ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ, ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ས་བྦ་སོ ཙ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་དྷི་ག་ཏེ ཙ ཏ་སྨིཾ ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ར་མཾ སུ་ཁཾ. པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒཱ་ནནྟི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ནཾ མ་གྒཱ་ནཾ. ཏེ་ས་ཉྩ ཨ་མ་ཏ་གཱ་མི་ཏཱ ནཱ་མ ཏ་ནྣི་ནྣ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ག་མ་ནེ་ནེ་ཝ ཨ་མ་ཏ་གཱ་མི་ན’’ནྟི. ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཁེ་མོ ས་བྦ་པ་རི་སྶ་ཡ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ནེ་ན ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏ་ཏྟཱ, ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ ས་བྦ་སོ ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏ་ཏྟཱ ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ ས་བྦ་སོ ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཙ. ལ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏཱཏི ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཀེ་ཝ་ལཾ ཏེ་སཾ ལ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཁེ་མ་ཨ་མ་ཏ་གཱ་མི་ནནྟི ཨི་མི་ནཱ ཧི ‘‘ཁེ་མཾ་ཨ་མ་ཏ་གཱ་མི་ན’’ནྟི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཨ་ལོ་པེ་ན ནི་དྡེ་སོ, ཨ་ཏྠོ པ་ན ཝི་བྷ་ཏྟི་ལོ་པེ་ན ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༢༡༦. ཨ་ནོ་མ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨོ་མ་ཛྫ་ཏི. ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཧ་ཏྠཾ ཧེ་ཊྛཱ ཨོ་ཏཱ་རེ་ནྟོ མ་ཛྫ་ཏི.
༢༡༧. ཚེ་ཀནྟི གྷ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱི་ཏཾ. གྷ་ན་མ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ནྡ་རཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ནྣ’’ནྟི. སཱ་དྷཱུ་ཧི པ་ར་མ་པྤི་ཙྪ་ས་ནྟུ་ཊྛེ་ཧི ལཱ་ཏོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི སཱ་ཧུ་ལི༹. ས་ངྐཱ་ར་ཙོ་ལ༹་ཀཾ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལ༹་ཀཾ.
༢༡༨. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ རུ་ཛ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་བཱ་དྷ་ན་ཊྛེ་ན རོ་གོ་ཝ བྷཱུ་ཏོ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན་པི སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟེ་ན ཨཱ་རོ་གྱཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན པ་སྶ་ཏི, ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ཝ་ཊྚ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཉྩེ་ཝཱ’’ཏི.
༢༡༩. ཨ་ནྟ་རཱཏི པ་ཋ་མུ་པྤ་ཏྟི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ. ཨུ་པ་ཧ་ཏོཏི པི་ཏྟ་སེ་མྷཱ་དི་དོ་སེ་ཧི དཱུ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཐི་ཏོ. པི་ཏྟཱ་དི་དོ་སེ པ་ན བྷེ་ས་ཛྫ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཨུ་པ་ཧ་ཏཾ པ་ཊི་པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཙ་ཀྑཱུ་ནི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི ནཱ་མ. ཝི་ན་ཊྛཱ་ནཱིཏི ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ནི.
༢༢༠. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟེ སཱ་ཧུ་ལི༹་ཡ་ཙཱི་རེ. ཝ་ཊྚེ ཨ་ནུ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚེ ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶི་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་གཱ་མི་ཙི་ཏྟེ་ན.
༢༢༡. དྷ་མྨ་སྶཱཏི ནི་བྦཱ་ན་སྶ. ཨ་ནུ་དྷ་མྨནྟི ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ནི་ཡྻཱ་ན་དྷ་མྨཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ པ་ཊི་པ་ད’’ནྟི. པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེཏི པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཝ་ཏ, བྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝི་ཝ་ཊྚཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ནི་རོ་དྷཱ་ཏི ཝི་ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ནྟོ’’ཏི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
མཱ་ག་ཎྜི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༦. ས་ནྡ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢༣. དེ་ཝེ་ན ཝ་སྶེ་ན ཀ་ཏོ སོ་བྦྷོ དེ་ཝ་ཀ་ཏ་སོ་བྦྷོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་སྶོ…པེ… ར་ཧ་དོ’’ཏི. གུ་ཧཱཏི པཾ་སུ་གུ་ཧཱ པཱ་སཱ་ཎ་གུ་ཧཱ མི་སྶ་ཀ་གུ་ཧཱ་ཏི ཏི་སྶོ གུ་ཧཱ. ཏ་ཏྠ པཾ་སུ་གུ་ཧཱ ཨུ་ད་ཀ་མུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཧོ་སི ནི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཏཾ. ཨུ་མ་ངྒཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཧེ་ཊྛཱ སུ་དུ་གྒཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ན་མ་ཏ་གྒི་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱཏི ‘‘ན ཁོ སོ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སོ སུ་ལ་བྷ་རཱུ་པོ, ཡོ ཨི་མི་ནཱ དཱི་གྷེ་ན ཨ་དྡྷུ་ནཱ ཨ་ནཱ་ཝུ་ཊྛ་པུ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༡༦༠) ཨི་ད་ཉྩ ཏ་ལཱ༹་ཀཾ མ་ཡཱ ཝུ་ཏྠ་པུ་བྦཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་མྤི ཋཱ་ནཾ སོ ཙ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒི་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཏཱ་དི་སཾ ཋཱ་ནཾ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་མུ་དྡ་པ་བྦ་ཏ་ད་སྶ་ནཱ་དཱི་སུ་པི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཝི་དྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨུ་ཙྩཾ ན་ད་མཱ་ནཱ་ཡཱཏི ཨུ་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟི་ཡཱ ཀཱ་མ་སྶཱ་ད་བྷ་ཝ་སྶཱ་དཱ་དི་ཝ་ཏྠུནྟི ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཡ་ཉྩ ཀཱ་མོ ཨི་ཊྛོ ཀ་ནྟོ མ་ནཱ་པོ, ཨ་སུ་ཀོ བྷ་ཝོ ཨི་ཊྛོ ཀ་ནྟོ མ་ནཱ་པོ, ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ལོ་ཀོ པི་ཡེ་ཧི པི་ཡ་ཏ་རོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་མ་སྶཱ་ད་བྷ་ཝ་སྶཱ་ད་ལོ་ཀ་སྶཱ་དཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ. དུ་གྒ་ཏི་ཏོ སཾ་སཱ་ར་ཏོ ཙ ནི་ཡྻཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནཾ, ས་གྒ་མ་གྒོ མོ་ཀྑ་མ་གྒོ ཙ, ཏཾ ནི་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ནི་ཡྻཱ་ནེ ཝཱ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ, ནི་ཡྻཱ་ནཾ ཝཱ ཕ་ལཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ, ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ནི་ཡྻཱ་ནཱི་ཡཱ, ཨཱི-ཀཱ་ར་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ ཡ-ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཀ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ, ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པཱ ཝེ་ར་མ་ཎི. ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ, ཏ་སྶཱ བྷཱ་ཝོ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏྟཱ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱཏི ཏི་རོ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ. གེ་ཧ་སྶི་ཏ་ཀ་ཐཱཏི ཀཱ་མ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ. ས་ཧ ཨ་ཏྠེ་ནཱ་ཏི སཱ་ཏྠ་ཀཾ, ཧི་ཏ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་སི་ཁཱཏི གྷ་ར་ས་ནྣི་ཝེ་སོ, ཝི་སི་ཁཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཙ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་ནོ ག་ཧི་ཏཱ ‘‘གཱ་མོ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝི་ཡ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘སཱུ་རཱ ས་མ་ཏྠཱ’’ཏི ‘‘ས་དྡྷཱ པ་ས་ནྣཱ’’ཏི ཙ. ཀུ་མྦྷ་ཊྛཱ་ན་པྤ་དེ་སེ་ན ཀུ་མྦྷ་དཱ་སི་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་མྦྷ་དཱ་སི་ཀ་ཐཱ ཝཱ’’ཏི.
༢༢༨. ཝོ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡ ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སེ’’ཏི. ཨ་ཀ་ཏཱཏི ས་མེ་ན, ཝི་ས་མེ་ན ཝཱ ཀེ་ན་ཙི ཧེ་ཏུ་ནཱ ན ཀ་ཏཱ ན ཝི་ཧི་ཏཱ. ཀ་ཏ་ཝི་དྷོ ཀ་ར་ཎ་ཝི་དྷི ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ཀ་ཊ་ཝི་དྷཱ. པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་པི ལོ་ཀེ ཀེ་ན་ཙི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ནེ་སཾ ཨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དྡྷི་ཡཱ་པི ན ནི་མྨི་ཏཱཏི ཀ་སྶ་ཙི ཨི་དྡྷི་མ་ཏོ ཙེ་ཏོ་ཝ་སི་པྤ་ཏྟ་སྶ དེ་ཝ་སྶ, ཨི་སྶ་རཱ་དི་ནོ ཝཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ་པི ན ནི་མྨི་ཏཱ. ཨ་ནི་མྨཱ་ཏཱཏི ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ནི་མྨཱ་པི་ཏཱ. རཱུ་པཱ་དི་ཛ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝནྟི རཱུ་པ་ས་དྡཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ, རཱུ་པཱ་ད་ཡོ་པི པ་ཐ་ཝི་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ཏ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ པ་བྦ་ཏ་ཀཱུ་ཊཾ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ ཀ་སྶ་ཙི ཙ ཨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཀཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་བྦ་ཏ་ཀཱུ་ཊཱ ཝི་ཡ ཋི་ཏཱ་ཏི ཀཱུ་ཊ་ཊྛཱ’’ཏི. ཡ་མི་དཾ བཱི་ཛ་ཏོ ཨ་ངྐུ་རཱ་དི ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཏ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ཏི ནཱ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་ཏོ་པི ཨ་ཉྙ་སྶ ཨུ་པ་ལ་དྡྷི སི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཝཾ ཋི་ཏཱཏི ཨེ་ཝཾ ནི་བྦི་ཀཱ་རཱ ཋི་ཏཱ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པཱིཏི ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡེ་ན་པཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཀཱུ་ཊ་ཊྛཱ ཨེ་སི་ཀ་ཊྛཱ་ཡི་ཊྛི་ཏཱ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་པི. ཏེ་སཾ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཀཱ་ཡཱ་ནཾ. ཋི་ཏ་ཏྟཱཏི ནི་བྦི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏ་ཏྟཱ. ན ཙ་ལ་ནྟཱིཏི ཝི་ཀཱ་རཾ ནཱ་པ་ཛྫ་ནྟི. ཝི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧི ཏེ་སཾ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཀཱ་ཡཱ་ནཾ ཨེ་སི་ཀ་ཊྛཱ་ཡི་ཊྛི་ཏ་ཏཱ. ཨ་ནི་ཉྫ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཏེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ན བྱཱ་བཱ་དྷེ་ནྟི. ས་ཏི ཧི ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ བྱཱ་བཱ་དྷ་ཀ་ཏཱ་པི སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏཱ་ཏི ཏ་ད་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ནཱ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཐ་ཝཱི ཨེ་ཝ ཀཱ་ཡེ་ཀ་དེ་ས་ཏྟཱ པ་ཐ་ཝཱི་ཀཱ་ཡོ. ཧ་ནྟུཾ ཝཱ གྷཱ་ཏེ་ཏུཾ ཝཱ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ན་ཏྠི ཛཱི་ཝ་ས་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཀཱ་ཡཱ་ནཾ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ནེ་ས་མ་ཧ་ནྟ་བྦ་ཏཱ ཨ་གྷཱ་ཏེ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏྟ་ནྣཾ་ཏྭེ་ཝ ཀཱ་ཡཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. སོ་ཏུཾ ཝཱ སཱ་ཝེ་ཏུཾ ཝཱ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱིཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ནེ་སཾ ས་ཝ་ནེ་སུ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏྟཱ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཡ་དི ཀོ་ཙི ཧ་ནྟཱ ན་ཏྠི, ཀ་ཐཾ ས་ཏྠ་པྤ་ཧཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ མུ་གྒ་རཱ་སི་ཨཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཉྙཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཧ་ན་ན་གྷཱ་ཏ་ནཱ་དི པ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ན་ཏྠེ་ཝ ཀཱ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཀོ་པ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟེ་ན ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ དི་ཊྛིཾ དཱི་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཡ་སྨཱ ཏ་ཀྐི་ཀཱ ནི་ར་ངྐུ་ས་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཀ་པྤ་ན་སྶ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏཾ སཱ་ར་ཏོ མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ཏ་ཀྐ་དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧཾ ག་ཎྷ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ན ཏེ་སཾ དི་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀེ་ཙཱིཏི སཱ་ར་ས་མཱ་སཱ་ཙ་རི་ཡཱ. པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཉྩ་རཱུ་པི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཀ་མྨ་ནྟི ལ་དྡྷི ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ. ཨ་ཝ་ངྐ་ཀ་ཐཱ་ཏཱ་ར་ཎཱ་དི་ཀཱ དྭཱ་ས་ཊྛི པ་ཊི་པ་དཱ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀ་པྤེཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ མ་ཧཱ་ཀ་པྤེ.
པུ་རི་ས་བྷཱུ་མི་ཡོཏི པ་དྷཱ་ན་པུ་གྒ་ལེ་ན ནི་དྡེ་སོ, ཨི་ཏྠཱི་ན་མྤེ་ཏཱ བྷཱུ་མི་ཡོ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ཝ. བྷི་ཀྑུ ཙ པ་ནྣ་ཀོཏི་ཨཱ་དི ཏེ་སཾ པཱ་ལི༹་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏྠ པ་ནྣ་ཀོཏི བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཀོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་སཾ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཀོ. ཛི་ནོཏི ཛི་ཎྞོ, ཛ་རཱ་ཝ་སེ་ན ནི་ཧཱི་ན་དྷཱ་ཏུ་ཀོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཛི་ནི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. སོ ཀི་ར ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི་པི དྷ་མྨཾ ན ཀ་ཐེ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཀི་ཉྩི ཨཱ་ཧཱ’’ཏི. ཨ་ལཱ་བྷིནྟི ‘‘སོ ན ཀུ་མྦྷི་མུ་ཁཱ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༣༩༤) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཨ་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ས་མཱ་ཡོ་གེ་ན ཨ་ལཱ་བྷིཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཛི་གྷ་ཙྪཱ་དུ་བྦ་ལ་པ་རེ་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་ཡ་ན་པ་རཱ་ཡ་ཎཾ ས་མ་ཎཾ པ་ནྣ་བྷཱུ་མཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི.
ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝུ་ཏྟི་ས་ཏཱ་ནཱིཏི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཝུ་ཏྟི་ས་ཏཱ་ནི. པ་སུ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨེ་ལ༹་ཀ་ཛཱ་ཏི ག་ཧི་ཏཱ, མི་ག་གྒ་ཧ་ཎེ་ན རུ་རུ་ག་ཝ་ཡཱ་དི་ས་བྦ་མི་ག་ཛཱ་ཏི. བ་ཧཱུ དེ་ཝཱཏི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནེ་སཾ ཨ་ནྟ་ར་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན བ་ཧཱུ དེ་ཝཱ. ཏ་ཏྠ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨ་ནྟ་ར་བྷེ་དོ ‘‘མ་ཧཱ་ས་མ་ཡ་སུ་ཏྟེ་ན’’ (དཱི. ནི. ༢.༣༣༡ ཨཱ་ད་ཡོ) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. མཱ་ནུ་སཱ་པི ཨ་ན་ནྟཱཏི དཱི་པ་དེ་ས་ཀུ་ལ་ཝཾ་སཱ་ཛཱི་ཝཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན མཱ་ནུ་སཱ་པི ཨ་ན་ནྟ་བྷེ་དཱ. པི་སཱ་ཙཱ ཨེ་ཝ པེ་སཱ་ཙཱ, ཏེ ཨ་པ་ར་པེ་ཏཱ་ད་ཡོ མ་ཧ་ནྟཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཚ་དྡ་ནྟ་ད་ཧ་མ་ནྡཱ་ཀི་ནི་ཡོ ཀུ་ལཱི༹་ར་མུ་ཙ་ལི་ནྡནཱ་མེ་ན ཝ་ད་ཏི. ག་ཎྛི་ཀཱཏི པ་བྦ་ག་ཎྛི་ཀཱ. པ་ཎྜི་ཏོ་པི…པེ… ཨུ་དྡྷཾ ན ག་ཙྪ་ཏི, ཀ་སྨཱ? ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་ས་ར་ཎ་ཀཱ་ལ་སྶ ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨ་པ་རི་པ་ཀྐཾ སཾ་ས་ར་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ སཱི་ལཱ་དི་ནཱ པ་རི་པཱ་ཙེ་ཏི ནཱ་མ སཱི་གྷཾ་ཡེ་ཝ ཝི་སུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. པ་རི་པ་ཀྐཾ ཕུ་སྶ ཕུ་སྶ པ་ཏྭཱ པ་ཏྭཱ པ་རི་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན བྱ་ནྟིཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ. སུ་ཏྟ་གུ་ལེ༹ཏི སུ་ཏྟ་ཝ་ཊྚི་ཡཾ. ནི་བྦེ་ཋི་ཡ་མཱ་ན་མེ་ཝ པ་ལེ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་མཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་སཱ་རོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཁཱི་ཡ་ཏེ་ཝ, ན ཏ་སྶ ཝ་དྡྷཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྣ་རཱུ་པ་ཏྟཱ.
༢༢༩. ནི་ཡ་ཏི་ཝཱ་དེ པ་ཀྑི་པ་ནྟོཏི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་པི པ་དེ་ས་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་མྤཱ་ཡ་མཱ་ནོ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་རི་ཡཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཙ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་སཱ ནི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ནི་ཡ་ཏི་ཝཱ་དེ པ་ཀྑི་པ་ནྟོ.
༢༣༠. དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་པ་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ནུ་སྶ་ཝོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱི, ཏེ་ནེ་ཝ་སྶ ཨ་པ་སྶ་ཡ་ཝཱ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ནི་སྶི་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཝ་ནཾ ས་ཙྩ་ཏོཏི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ནུ་སྶ་ཝཾ, ཏཾ ས་ཝ་ནཾ ས་ཙྩ་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. པི་ཊ་ཀ་ས་མྤ་དཱ་ཡཱཏི ག་ནྠ་ས་མྤཱ་ད་ནེ་ན, ཏཱ་དི་སཾ ག་ནྠཾ པ་གུ་ཎཾ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་གྒ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༢༣༢. མ་ནྡ་པ་ཉྙོཏི པ་རི་ཏྟ་པ་ཉྙོ. མོ་མཱུ་ཧོཏི ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ཀོ. ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི་པི མེ ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝི་དྷོ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རོ ཁེ་པོ ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ར་ཝཱ་དཱ་ནཾ ཁཱི་པ་ནཾ ཝཱ་ཙཱ་ཝི་ཀྑེ་པོ, ཏཾ ཝཱ་ཙཱ་ཝི་ཀྑེ་པཾ, ན མ་ར་ཏི ན པ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཝཱ་ད་ཝི་ཀྑེ་པོ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་མ་རཱ, ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟཱ དི་ཊྛི ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པོ, ཏཾ ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པཾ. ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཝི་ཀྑེ་པནྟི ‘‘ཨེ་ཝ་མྤི མེ ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཙྪི་ཏ་སྶ ཨ་པ་རི་ཡོ་སཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཀྑེ་པཾ. ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་བྷཱ་ཝེ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. གཱ་ཧཾ ན ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་དྷཱ་ནཱ་ཡ པུ་རི་མ་པ་ཀྑཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་ཧཾ ན ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་མ་རཱ་ས་དི་སཱ་ཡ ཨ་མ་རཱ་ཡ ཝི་ཀྑེ་པོ་ཏི ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པོ.
ཨི་དཾ ཀུ་ས་ལནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ, ཨི་མི་ནཱ པ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པི་ཀོ ཡ་ཐཱ ཀུ་ས་ལེ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀེ་ན་ཙི པུ་ཙྪི་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་རུ་ཙྩ་ན་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི་པི མེ ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཀྑེ་པ་ཉྙེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི་པི མེ ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པུ་ཙྪི་ཏཱ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཀྑི་པ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ ཝི་ཀྑེ་པ་ཝཱ་དི་ནོ ཝི་ཀྑེ་པ་པ་ཀྑ་སྶ ཨ་ན་ནུ་ཛཱ་ན་ནཾ ཝི་ཀྑེ་པ་པ་ཀྑེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི? ན, ཏ་ཏྠཱ་པི ཏ་སྶ ས་མྨཱུ་ལ༹ྷ་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་ཀྑེ་པ་ཝཱ་ད་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཉྩ་ཡོ བེ་ལ་ཊྛ་པུ་ཏྟོ ར་ཉྙཱ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་ནཱ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ པུ་ཊྛོ པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་མུ་ཁེ་ན ཝི་ཀྑེ་པཾ བྱཱ་ཀཱ་སི.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ‘‘ན་ནུ ཙཱ་ཡཾ ས་བྦོ་པི ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པི་ཀོ ཀུ་ས་ལཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨེ པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་ནི ཙ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛོ ས་མཱ་ནོ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་ཀྑེ་པ་མ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ དི་ཊྛི་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ. ན ཧི ཨ་ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་སྶ ཝི་ཡ པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཝི་ཀྑེ་པ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ན ཏ་སྶ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་ཏཱ ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ན ཧེ་ཝ ཁོ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་ཀྑེ་པ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ན ཏ་སྶ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན. ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ན མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛོ་ཡེ་ཝ ཧི པུ་གྒ་ལོ མ་ནྡ་བུ་དྡྷི་ཏཱ་ཡ ཀུ་ས་ལཱ་དི་དྷ་མྨེ པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་ནི ཙ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་རཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་བྷ་ཡེ་ན ཙ ཝི་ཀྑེ་པཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་ཉྙ་པཱ་པཱ་ནཾ ཏ་བྦི་པཱ་ཀཱ་ན་ཉྩ ཨ་ན་ཝ་བོ་དྷེ་ན ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནེ་ན ཙ ཏ་བྦི་ས་ཡཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་ཀྑེ་པ་ཀ་ར་ཎཾ་ཡེ་ཝ སུ་ནྡ་ར་ནྟི ཁ་ནྟིཾ རུ་ཙིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝ སཱ ཨེ་ཀཱ དི་ཊྛི ས་ཏྟ་བྷ་ངྒ་དི་ཊྛི ཝི་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་ཏོ ཙ ཏ་ཏི་ཡ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ ད་སྶི་ཏོ.
༢༣༤. ས་ནྣི་དྷི་ཀཱ་ར་ཀཾ ཀཱ་མེཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ་ནི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཏི་ལ་ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་པྤ་སཱ་ད་པ་རི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ ཀ་དཱ་ཙི ཏ་ཎྜུ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཨཱ་དི་ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཀ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏི་ལ་ཏ་ཎྜུ་ལཱ་ད་ཡོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི.
༢༣༦. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ མ་ཏཱ ནཱ་མཱཏི ཨི་མེ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ ས་བྦ་སོ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ར་ཧི་ཏཱ མི་ཙྪཱ ཨེ་ཝ ཙ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ སཱི་ལ་ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ཏཱ ནཱ་མ. པུ་ཏྟ་མ་ཏཱཏི མ་ཏ་པུ་ཏྟཱ. ས་མ་ཎེ གོ་ཏ་མེ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ ཨ་ཏྠཱིཏི ས་མ་ཎཾ ཨེ་ཝ གོ་ཏ་མཾ པ་རི་སུ་དྡྷོ སུ་པ་རི་པུ་ཎྞོ ཏ་ཀྐ་ར་སྶ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཝ་ཧོ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ ཨ་ཏྠི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཏྠ དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཱ་དི་དཱི་པ་ནེ་ན བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏ་ཉྩ དཱི་པེ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ན་ཏྠཱིཏི ཨི་མི་ནཱ བཱ་ཧི་ར་ཀེ་སུ ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ས་ནྡ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༧. མ་ཧཱ་ས་ཀུ་ལུ་དཱ་ཡི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༧. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱཏི ཨེ་དི་སོ ཨེ་དི་སོ ཙཱ་ཏི ཨ་བྷི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཏཱ. ཨ་པྤ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ནཱི་ཏོ, ཨ་པྤ་ས་དྡ་ཏཱ་ཡ མ་ནྡ་བྷཱ་ཎི་ཏཱ་ཡ ཝི་ནཱི་ཏོ་ཏི ཙ ཨ་པྤ་ས་དྡ་ཝི་ནཱི་ཏོཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨ་ཉྙེ་ན ཝི་ནཱི་ཏ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི, བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཡ་མེ་ཝ ཝི་ནཱི་ཏོ. ཏ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་པྤ་ས་དྡ་ཝི་ནཱི་ཏོ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ན ཝི་ནཱི་ཏོ’’ཏི.
༢༣༨. ཧི་ཡྻོ་དི་ཝ་སཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏ་ཏོ ཨཱ་ས་ནྣཱ་ནི ཀ་ཏི་པ་ཡཱ་ནི དི་ཝ་སཱ་ནི པུ་རི་མཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, པུ་རི་མཱ་ནཱིཏི ཙ པུ་བྦ་ཀཱ་ནི, ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོ པ་རནྟི ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏཱི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ ཨ་ན་ནྟ་རཾ པ་རཾ པུ་རི་མ་ཏ་རཾ ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན པུ་རི་མ་ཏྟཱ. ཨི་ཏི ཨི་མེ་སུ དྭཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཡ་དེ་ཏྠ ‘‘པུ་རི་མ་ཏ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཡཾ ཡཾ ཨོ་རཾ, ཏཾ ཏཾ པ་རཾ, ཡཾ ཡཾ པ་རཾ, ཏཾ ཏཾ ‘‘པུ་རི་མ་ཏ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀུ་ཏཱུ་ཧ་ལ་ཡུ་ཏྟཱ སཱ་ལཱ ཀུ་ཏཱུ་ཧ་ལ་སཱ་ལཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨཱ་ཛ་ཉྙ་ར་ཐོ’’ཏི. ཨི་མེ ད་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ.
ཨ་ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་གུ་ཎེ་ཧཱིཏི ཨ་ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ མི་ཙྪཱ་དཱི་པི་ཏ་ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨུ་གྒྷོ་སི་ཏ་གུ་ཎེ་ཧི ས་མུ་གྒ་ཏོ གྷོ་སི་ཏོ. ཏ་ར་ནྟི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཏི་ཏྠཾ, ཨ་གྒ་མ་གྒོ. དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་མ་གྒོ པ་ན ཨ་ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ ཝི་ཏ་ར་ཎཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཏྠ་ནྟི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཏི་ཏྠ་ཀ་རཱ. ཨོ་ས་ར་ཏཱིཏི པ་ཝི་ས་ཏི.
༢༣༩. ས་ཧི་ཏནྟི པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ཝི་རུ་དྡྷཾ. ན ཀི་ཉྩི ཛཱ་ཏནྟི པ་ཊི་ཉྙཱ་དོ་ས་ཧེ་ཏུ་དོ་ས་ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་དོ་ས་དུ་ཊྛ་དོ་ས་ཏཱ་ཡ ན ཀི་ཉྩི ཛཱ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་རོ་པི་ཏོ ཏེ ཝཱ་དོ’’ཏི. ཝ་ད་ནྟི ཏེ་ན པ་རི་བྷཱ་ས་ནྟཱི་ཏི ཝཱ་དོ དོ་སོ. ས་བྷཱ་ཝ་ཀྐོ་སེ་ནཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན.
༢༤༠. པཱི་ལེ༹་ཡྻཱཏི མ་དྷུ་བྷ་ཎྜེ་ན ས་ཧ བྷཱ་ཛ་ནེ པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ད་དེ་ཡྻ. ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ཧི ས་མྤ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱཏི ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ་ཧི ཝི་ཧེ་ཋ་ན་པ་ཡོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཝཱ་དཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི.
༢༤༡. ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ནཱཏི པ་ཎཱི་ཏ་ཏོ ཨི་ཏ་རེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ལཱ་མ་ཀ་ལཱ་མ་ཀེ་ནཱ’’ཏི.
༢༤༢. བྷ་ཏྟ་ཀོ་ས་ཀེ་ནཱཏི ཀོ་ས་ཀ་བྷ་ཏྟེ་ན, ཁུ་དྡ་ཀ་ས་རཱ་ཝ་བྷ་ཏྟ་ཀེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བེ་ལུ་ཝ་མ་ཏྟ་བྷ་ཏྟཱ་ཧཱ་རཱཏི བི་ལླ་པ་མཱ་ཎ་བྷ་ཏྟ་བྷོ་ཛ་ནཱ. ཨོ་ཊྛ་ཝ་ཊྚི་ཡཱཏི མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཡཱ. ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝཱཏི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ. ཨ་ན་པྤཱ་ཧཱ་རོ་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ ཀ་དཱ་ཙི ཨ་པྤཱ་ཧཱ་རོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་ཝི་ས་ཡ྄ཧཾ ཨ་པྤཱ་ཧཱ་ར་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཡཱཏི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་སེ་ས་ཏ་རཱཏི ཏེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟ་ཏ་རཱ.
ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀཱཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མཱ་དི་ནྣ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ་ངྒཱ’’ཏི, ས་དྡ་ཏྠོ པ་ན ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ’’ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༤) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀཱ ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་རི་ནོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་ཏྠེ་ན ཚི་ནྡི་ཏ་ཏྟཱ ས་ཏྠ་ལཱུ་ཁཱ་ནི. ཡཾ ཡཾ ས་པྤཱ་ཡཾ, ཏ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཨུ་ཙྩི་ནནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ…པེ… ཐི་ར་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ལཱ་བུ་ལོ་མ་སཱ་ནཱིཏི ཨ་ལཱ་བུ་ལོ་མཱ་ནི ཝི་ཡ སུ་ཁུ་མ་ཏ་རཱ་ནི ཙཱི་ཝ་ར་སུ་ཏྟཾ་སཱུ་ནི ཨེ་ཏེ་སཾ ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ལཱ་བུ་ལོ་མ་སཱ་ནི. པཱ་ཏི་ཏ་སཱ་ཎ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལནྟི ཀ་ལེ༹་ཝ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཚ་ཌྜི་ཏ་སཱ་ཎ་མ་ཡཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ, ཡཾ ཏུ་མྦ་མ་ཏྟེ པུ་ལ༹་ཝེ ཨོ་དྷུ་ནི་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ ག་ཎྷི.
‘‘ཡ་ཐཱ་པི བྷ་མ་རོ པུ་པྥ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. པ. ༤༩) ཝུ་ཏྟཾ མ་དྷུ་ཀ་ར་བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་ཏཾ ‘‘པི་ཎྜི་ཡཱ་ལོ་པ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༧༣, ༡༢༨) ཝ་ཙ་ན་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཀ་ཏི་བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་ཉྪཱ་ས་ཀེ ཝ་ཏེ ར་ཏཱ’’ཏི. ཝ་ཏ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ པ་ཀ་ཏི་ཝ་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་ཀ་ཝ་ཏཾ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཉྪཱ་ཙ་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཀ་ཏི་ཝ་ཏེ’’ཏི. ཨུ་ཙྩ་ནཱི་ཙ་གྷ་ར་དྭཱ་ར་ཊྛཱ་ཡི་ནོཏི མ་ཧ་ནྟ་ཁུ་དྡ་ཀ་གེ་ཧཱ་ནཾ བ་ཧི་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་ཊྛཱ་ཡི་ནོ. ཀ་བ་ར་མི་སྶ་ཀཾ བྷ་ཏྟཾ སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཀ་ཎཱ་ཛ་ཀ་མི་སྶ་ཀཾ བྷ་ཏྟཾ ས་མྤི་ཎྜི་ཏྭཱ. ཨུ་མྨཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི གྷ་རུ་མྨཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ.
ཙཱི་ཝ་རཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠནྟི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ བུ་དྡྷཱ ནཱ་མ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ, སཱ ཙ་སྶ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ་ཏཱ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏཱ་དི་སཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ ཏེ ཙ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ནྟཱ ག་ཧ་པ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟི, ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྟོ་སེ པ་ན ནེ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༢༤༤. ས་པྤ་ཙྩ་ཡནྟི ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཙོ་ད་ཀོ པ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘ཀིཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་ཏ་རོ ‘‘ནོ ན དེ་སེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ནི་དཱ་ནནྟི ཙེ་ཏྠ ཉཱ་པ་ཀཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘ས་པྤཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མ་སྶེ་ཝེ་ཏཾ ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ པ་ཊི་ཧ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཏ་དེ་ཝ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ས་ཧ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ་ནཱ་ཏི ས་པྤཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. རཱ་གཱ་དི་པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧི ས་ཏྠཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི.
༢༤༥. ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་ཉྷ་སྶཱཏི ཡཾ ཡཾ པ་ཉྷཾ པ་རོ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པུ་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་ཉྷ་སྶ. ཨུ་པ་རི ཨཱ་ག་མ་ན་ཝཱ་ད་པ་ཐནྟི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ཀ་ཏེ ཏ་ཏོ ཨུ་པ་རི ཨཱ་ག་ཙྪ་ན་ཀཾ ཝཱ་ད་མ་གྒཾ. ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟོཏི ཝ་ཏྟ་ཏི, ‘‘བྷོ གོ་ཏ་མ, ཝ་ཏྟུ་མ་ར་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་ད་བྷེ་ད་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྟ་ནོ མཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨཱ་ཝུ་དྷཾ ནི་ད་སྶེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟོ པ་ཧཱ་ར་ཀེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རེཏི མ་ཡཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཀ་ཐཱ་པ་བ་ནྡྷ་སྶ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རེ. ད་དེ་ཡྻ ཝ་དེ་ཡྻ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི པ་ར་ཝཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝཱ་ད་པ་ཊི་ཝཱ་ད་ཊྛཱ་ནེ་སུ. ཏེ ནི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ མ་ཡཱ དེ་སི་ཏཾ སུ་ཏྟ་པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ མ་མ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ ཨོ་ཝཱ་དཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟི.
༢༤༦. ས་མྤཱ་དེ་མཱིཏི མ་ནོ་ར་ཐཾ ས་མྤཱ་དེ་མི. པ་རི་པཱུ་རེ་མཱིཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ པ་རི་པཱུ་རེ་མི. ཨ་དྷི་སཱི་ལེཏི ཨ་དྷི་ཀེ ཨུ་ཏྟ་མ་སཱི་ལེ. སཱ་ཝ་ཀ་སཱི་ལ་ཏོ ཙ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སཱི་ལ་ཏོ ཙ བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱི་ལཾ ཨ་དྷི་ཀཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཾ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷ་སཱི་ལཾ ནཱ་མ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི. ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་པ་ཉྙཱཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཋཱ་ན་སོ ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་ཉྙཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཝ་སེ་སཱ པ་ཉྙཱཏི ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་དྭ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ.
༢༤༧. ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ནནྟི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་དྷི་ག་ནྡྷ་བྦ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ ནཱ་མ ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ, ཏཱ་སུ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་ར་ཧ་ཏོ་ཝ ཨ་གྒ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ ཨི་དྷ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏ་སྶ ཝོ་སཱ་ནཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ པཱ་ར་མཱི པ་ར་མུ་ཀྐཾ་སཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཀཾ་སཱ་ཏི ཙ ཨ་གྒ་ཕ་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ…པེ… ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟཱ’’ཏི.
ཨུ་པཱ་ཡ་པ་དྷཱ་ནེཏི ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མ་ན་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ པ་དྷཱ་ནེ. ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་པཱ་པ་ཀཱ་ནུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ’’ཏི ག་ཧི་ཏཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ཀོ ས་མྨཱ-ས་དྡོ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་པཱ་པ་ཀཱ་ནུ་པྤཱ་དཱ་དི་ནོ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ, པ་དྷཱ་ན་ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མྨཱ-ས་དྡ་སྶ ཝཱ ཡོ་ནི་སོ ཨ་ཏྠ་དཱི་པ་ཀ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡོ་ནི་སོ པ་དྷཱ་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཚ་ནྡཾ ཛ་ནེ་ཏཱིཏི ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི ཝཱ. ཝཱ་ཡ་མ་ཏཱིཏི པ་ཡོ་ག་པ་ར་ཀྐ་མཾ ཀ་རོ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏཱིཏི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི. ཙི་ཏྟཾ ཨུ་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ཏེ་ནེ་ཝ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་ཀྑི་པ་ཏི. པ་ད་ཧ་ཏཱིཏི ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱི་རི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པ་ནེ་ཏཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་དཱ་ནི ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་མྨ་སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ‘‘པ་ད་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ སི་ཁཱ་པ་ཏྟཾ ཨུ་སྶོ་ལ༹ྷི་ཝཱི་རི་ཡཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ཏྠནྟི ཡཱ་ཝ་ཏཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ཏྠཾ. ཡཱ ཋི་ཏཱིཏི ཡཱ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ག་མེ་ན ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏི. སོ ཨ་ས་མྨོ་སོཏི སོ ཨ་ཝི་ནཱ་སོ. ཡཾ ཝེ་པུ་ལླནྟི ཡོ ས་བྦ་སོ ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝོ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རཱིཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་རི་པཱུ་རི་ཏཱ. ཨ་ཏྠོ་ཏི་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་པ་དཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ ཀ་ཐི་ཏཱཏཾ་ཏཾ་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ རཱ་ས་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ རཱ་ས་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་ས་མཱ་ཡོ་གེ་ན ཝི་ན་སྶ་མཱ་ནཱ, ན ཁ་ཎ་ནི་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ.
ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཡེ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ. ས་ཀིཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཐ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མེ་ཝ ཧི མ་གྒོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོཏི ས་ར་སེ་ནེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ. ན ཧི ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ས་མཱ་ཡོ་གོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཕ་ལ་སྶཱཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་ཀཱ་ལེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཕ་ལ་སྶ. པ་ཙྩ་ཡཾ ད་ཏྭཱ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ མ་གྒོ ས་མྤ་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པུ་རི་མ་སྨི་མྤཱིཏི ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ མེ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻུ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ་པི. ‘‘ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ, ཏཾ པ་ན མ་གྒ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཙ ཏ་སྨིཾ ཝ་ཊྚཱ་ན་ཏྠ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི མ་གྒ་སྶ་པི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཡུ་ཏྟནྟི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཡ་དི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ན་མྤི ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧཱ, མ་གྒ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ན་ཏྠཱི་ཏི.
མ་ཧ་ནྟཾ, གཱ་ར་ཝཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ངྒྷ་གཱ་ར་ཝེ་ན ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ཝ་ནྡི་ཏུཾ ན ལ་བྷཱ་མཱི’’ཏི ས་ངྒྷེ་ན ས་ཧ ན ནི་ཀྑ་མི. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ནི་དྷཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ན་ཏྠི, མ་ཧཱ་དྷཱ་ཏུ་ནི་དྷཱ་ན་ཏོ ཧི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཏི་པ་ཡཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཙེ་ཏི་ཡེ ཨུ་པ་ནཱི་ཏཱ, ཨི་དྷ པ་ན རཱ་མ་གཱ་མ་ཐཱུ་པེ ཝི་ན་ཊྛེ ནཱ་ག་བྷ་ཝ་ནཾ པ་ཝི་ཊྛཱ དོ་ཎ་མ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨུ་པ་ནཱི་ཏཱ. ཨ་ཏི་མ་ནྡཱ་ནི ནོཏི ན་ནུ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ མ་ནྡཱ་ནི.
སཾ་ཝི་ཛྫི་ཏྭཱཏི ‘‘ཀ་ཐ་ཉྷི ནཱ་མ མཱ་དི་སོ ཨཱི་དི་སཾ ཨ་ན་ཏྠཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཏཱི’’ཏི སཾ་ཝེ་གཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ. ཨཱི་དི་སཾ ནཱ་མ མཱ་དི་སཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཀིཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡ་ནྟོ.
ས་ནྟ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ས་ནྠ་མྦྷ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ བ་ལ་ཝཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཏ་ཏོ པ་རི་ཧཱི་ནོ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ ཀ་ཐཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟཱ་ཡ…པེ… ན ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི. ན ཧི མ་ཧཱ་ར་ཛྫུ་ཡཱ ཚི་ནྣཱ་ཡ སུ་ཏྟ་ཏ་ནྟཱུ ས་ནྠ་མྦྷེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟཱི་ཏི. ས་མ་ཐེ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏེ་ན ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ…པེ… སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི.
ཀཱ་སཱ་ཝནྟི ཀཱ་སཱ་ཝ་ཝ་ཏྠཾ. ཀ་ཙྪཾ པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྠནྟི པ་ཙྪི་མཾ ཨོ་ཝ་ཊྚི་ཀཾ པཱི་ལེ༹་ནྟོ ཝི་ཡ ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྠཾ ཨ་དྡ་སཾ་སཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༣༩༤) ‘‘ཀཱ་མཱ ནཱ་མེ་ཏེ ཨ་ནི་ཙྩཱ དུ་ཀྑཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ན་པུ་བྦ་ཀ་ནེ་ཀྑ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ཡ་ཏོ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཙ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣོ ཙ ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཊྛཱ ས་བྦཱ་ས་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡༥ ཨཱ་ད་ཡོ; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ནི་རུ་དྡྷ་ཝི་པཱ་ཀོཏི ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་མཱ་ཧ. ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཙ ཝི་ག་ཏཾ བྷཱུ་ཏ་ཝི་ག་ཏཾ. ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱུ་ཏཱ ཧི བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན བྷཱུ་ཏ-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. སཱ་མ་ཉྙ་མེ་ཝ ཧི ཨུ་པ་ས་གྒེ་ན ཝི་སེ་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏ་ས་དྡོ ཙ ཀ་མྨ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཀ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཝི་པཱ་ཀོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་དྡྷོ བྷུ་ཏྭཱ་ཝི་ག་ཏོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ཝི་ཀ་པྤ་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན རཱ་གཱ་དཱི་ཧི ཏ་བྦི་པ་ཀྑེ་ཧི ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཀུ་ས་ལ་ཉྩ ཀ་མྨཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཝི་ག་ཏ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ པ་ན ཝི་པཱ་ཀོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཝི་ག་ཏ་ཏྟཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ཙ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀ་མྨཾ བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཝི་ག་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན, ཡཾ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ, ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཋི་ཏི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏཾ་ས་དི་སཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ, ཝུ་དྡྷི ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཝི་པ་ཙྩི་ཏུཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཏི་ཏཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀ་མྨ་ཉྩ ཏ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷོ ཨ་ནཱ་ག་ཏོ ཝི་པཱ་ཀོ ཙ ‘‘ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་དྡེ་ན ཝི་ནཱ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༡༠.༢༡༧, ༢༡༩) ཝུ་ཏྟཾ.
ཏེ་སཱུཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ བྷཱུ་མི་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ. ཨ་ནུ་ས་ཡི་ཏ་ཀི་ལེ་སཱཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ མ་གྒེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ཀི་ལེ་སཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཱ…པེ… ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི. ཏེ་ས་ཉྷི ཨ་མྦ་རུ་ཀྑོ་པ་མཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་དི་ཏཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ མ་གྒེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཾ བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མཱཏི ཨི་དཾ ཏེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ཏཾ ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཏཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མ, ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ བྷཱུ་མཱི་སཱུཏི མ་ནུ་སྶ་དེ་ཝཱ་དི་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ. ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ནཱ་པཱ་དི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ལ་དྡྷ་བྷཱུ་མི་ཀཾ བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་གྒི་ཨཱ་ཧི་ཏོ ཝི་ཡ.
ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏུ་པྤ་ནྣ-ས་དྡེ་པི ཙ ཨོ་ཀཱ་སོ ཀ་ཏོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨོ་ཀཱ་སོ ཀ་ཏོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཙ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡེ་པི ཀ་ཏ-ས་དྡ་སྶ པ་ར་ནི་པཱ་ཏོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨཱ་ཧ་ཏ་ཁཱི་ར་རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཨ་ནཱ་ཧ་ཏ་ཁཱི་ར་རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཀི་ལེ་སཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཀི་ལེ་སཱ ཝཱ པུ་གྒ་ལཱ ཨཱ་ཧ་ཏཱ་ནཱ་ཧ་ཏ་ཁཱི་ར་རུ་ཀྑ་ས་དི་སཱ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏུ་པྤ་ནྣེ ཝི་ཡ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ནཱ་མ ཋཱ་ནེ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཀ་སྨཱ? ཨ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཾ.
ཝུ་ཏྟཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ. ཏ་ཏྠ ཙ མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སཱ་ན་མེ་ཝ ཏི་དྷཱ ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ སུ་པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ཛཱ་ཏ་ཕ་ལ་རུ་ཀྑོ ཨུ་པ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏཱ ད་སྶ་ན་ཏྠ་མྤི ‘‘ཛཱ་ཏ་ཕ་ལ་རུ་ཀྑེ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨ་ཙྪི་ནྣེ རུ་ཀྑེ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ར་ཧཱ་ནི ཕ་ལཱ་ནི ཚི་ནྣེ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནི ན ཀ་དཱ་ཙི ས་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ ཧོ་ནྟི བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི ཙཱ་ཏི ཏཱ་ནི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སཱ ཙ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ ཚེ་དེ ཨ་ས་ཏི ཕ་ལཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ནྟི, ས་ཏི ཙ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཚེ་ད་སྶ སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙ སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ.
ཏེ་པི པ་ཛ་ཧ་ཏི་ཡེ་ཝ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཏེ་ས་མྤི ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་པཱ་ད་ན་ཏོ. ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ. ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཏོཏི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཁ་ནྡྷ་ཏོ ཙེ་ཝ ཀི་ལེ་ས་ཏོ ཙ. ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ – ‘‘བྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡེ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ས་ཏྟ བྷ་ཝཱ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ, ཏ་ཏོ པ་ཉྩ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རེ དྭེ ‘‘སུ་ག་ཏི་བྷ་ཝེ་ཀ་དེ་སཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. སུ་ག་ཏི་ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་ཏོཏི སུ་ག་ཏི་བྷ་ཝེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་ཏོ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་དི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ ཨེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ སི་ཡཱ, སོ ཨེ་ཝ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ པ་ཛ་ཧེ་ཡྻ, ས་བྦ་བྷ་ཝེ་ཧི་པི ཝུ་ཊྛ་ཧེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨོ་དྷི་སོ་ཝ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒེ་ཧི པ་ཧཱི་ནཱ་ཝ་སེ་སེ ཀི་ལེ་སེ སོ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཨི་ཏི ཨི་མཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་བྦ་བྷ་ཝེ་ཧི ཝུ་ཊྛཱ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ ཨེ་ཝ ‘‘ཝ་ཛི་རཱུ་པ་མོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ.
ཧོ་ཏུ ཏཱ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ཡ, ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་དི་སཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་པཱ་ད་ནཱ་ཡ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཨ་ཐ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཀ་ཐཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ན་ཉྩ ཋི་ཏི་ཡཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཧོ་ཏི ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཏྟཱ ཏ་སྶཱ་ཏི ཙོ་དེ་ཏི, ཨི་ཏ་རོ ‘‘མ་གྒ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི པ་རི་ཧཱ་ར་མཱ་ཧ. མ་གྒོ ཧི ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀོ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པོ པ་ན་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ, ཡཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཙ ས་ཝི་སེ་སཾ པཱ་རི་པཱུ་རིཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་གྒོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་པུ་བྦ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏ་པུ་བྦཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཡཾ མ་གྒ་སྶ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཋི་ཏི ནཱ་མཱཏི, མ་གྒ་ས་མ་ངྒཱི པུ་གྒ་ལོ མ་གྒ་མྤི བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཏ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཨུ་པ་ས་མ་མཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སེ ཨུ་པ་ས་མེ་ནྟཾ ཝ་ཏྟ་ཏི. པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨེ་ཝ ཝཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཀི་ལེ་སཱུ་པ་ས་མ་ཏྠཾ ཝཱ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི.
༢༤༨. ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༡༢༩; ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༨.༦༦) ཨ་དྷི་ཀཾ ས་ཝི་སེ་སཾ མུ་ཙྩ་ན་ཊྛེ་ན, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཊྛུ མུ་ཙྩ་ན་ཊྛོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ས་ཏི་པི ས་བྦ་སྶ་པི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཡེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་སེ་ན ཏཾ ཛྷཱ་ནཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཝི་མུ་ཙྩི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, སོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ དཱི་པི་ཏོ. བྷ་ཝ་ཏི ཧི ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡུ་ཏྟོ་པི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སོ. ཡ་ཐཱ ཏཾ ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏོ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་སྶ, ཏ་ཐཱ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི སུ་ཊྛུ ཝི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་ནི་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་རཱ་ས་ངྐ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན སུ་ཊྛུ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ཊྛེ་ན་པི ཝི་མོ་ཀྑོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོཏི ཨ་ཡཾ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ཏྠོ པ་ཙྪི་མ་ཝི་མོ་ཀྑེ ནི་རོ་དྷེ ན་ཏྠི. ཀེ་ཝ་ལོ ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཏ་ཏྠ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏཾ ས་ཡ་མེ་ཝ པ་ར་ཏོ ཝ་ཀྑ་ཏི.
རཱུ་པཱིཏི ཡེ་ནཱ་ཡཾ ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་ན རཱུ་པེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ཏཾ ཡ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སི་ཊྛཾ རཱུ་པཾ ཧོ་ཏི. ཡེ་ན ཝི་སི་ཊྛེ་ན རཱུ་པེ་ན ‘‘རཱུ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ རཱུ་པཱི-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏོ, ཏ་དེ་ཝ ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཾ ཛྷཱ་ན་མི་ཝ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ རཱུ་པཱི་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ཀ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི. རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ རཱུ་པཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན. རཱུ་པཱ་ནཱིཏི པ་ནེ་ཏྠ པུ་རི་མ་པ་ད་ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནཱི་ལ་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་ནི རཱུ་པཱ་ནཱི’’ཏི.
ཨ་ནྟོ་ཨ་པྤ་ནཱ་ཡཾ སུ་བྷ་ནྟི ཨཱ་བྷོ་གོ ན་ཏྠཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པུ་བྦཱ་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི སི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷེ་ཏྠ ཏ་ཐཱ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ སུ་ཝི་སུ་དྡྷེ་སུ ནཱི་ལཱ་དཱི་སུ ཝ་ཎྞ་ཀ་སི་ཎེ་སུ ཏ་ཏྠ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན སུ་ཊྛུ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཏ་ཐཱ ཏ་ཏི་ཡོ ཝི་མོ་ཀྑོ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏོ. ཡ་སྨཱ པ་ན མེ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་ཏྟེ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏོ ད་ཧ་ཏི, ཏེ སུ་བྷ་ཏོ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི་ཏྭཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ (པ་ཊི. མ. ༡.༢༡༢) བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ ‘‘སུ་བྷ་ཝི་མོ་ཀྑོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཡི་དཾ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཏེ་ན ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ས་བྦ་སོཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ. ན ཧི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་སོ་པི ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་སི་ཊྛོ་ཏི. ཝི་སྶ་ཊྛ་ཏྟཱཏི ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣེ ཀཱ་ལེ ནི་རོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ. ཨུ་ཏྟ་མོ ཝི་མོ་ཀྑོ ནཱ་མ ཨ་རི་ཡེ་ཧེ་ཝ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ, ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏྟཱ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ.
༢༤༩. ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་བྷུ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༡༧༣; ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༦.༦༡-༦༥) པ་རི་ཀ་མྨཾ, ཉཱ་ཎཾ ཝཱ. ཨ་བྷི་བྷུ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཛྷཱ་ནཾ. ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཛྷཱ་ནཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏོ ཨ་བྷི་བྷུ ཙ ཏཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩ ཡོ་གི་ནོ སུ་ཁ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ་ཏི་པི ས་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཱ་ནཱིཏི ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཉྙི་ཏཱ་ནི ཛྷཱ་ནཱ་ནི. ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཨཱ་བྷོ་གོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. པ་རི་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི, ན ཨ་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན. ན ཧི པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཨ་པྤ་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏཾ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ པ་རི་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷཾ ཀ་སི་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན བ་ཧི་དྡྷཱ པ་རི་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷཾ ཝི་ཡ ཝི་སུ་དྡྷཾ.
པ་རི་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷཱ་ནི སུ་པྤ་ས་རཱ་ཝ་མ་ཏྟཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི. པ་རི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་བྷོ་གེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི པ་རི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨི་ད་མ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཏྟ་ཏཱ ཧེ་ཏྠ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཝ་ཎྞཱ་བྷོ་གེ ས་ཏི་པི ཨ་ས་ཏི་པི ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ ནཱ་མ ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙ་སྶེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན ཨི་ཏ་ར་སྶཱ་ཏི ‘‘ཉཱ་ཎུ་ཏྟ་རི་ཀོ པུ་གྒ་ལོ’’ཏི. ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཉྩ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཨ་པྤ་ནཱ་ཛྷཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ ནི་མི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་པྤ་ནཾ པཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཧ ནི་མི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ནཱཏི ཙ ཨ་པྤ་ནཱ་པ་རི་ཝཱ་སཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཡོ ‘‘ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཏོ་པི ཉཱ་ཎུ་ཏྟ་ར་སྶེ་ཝ ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ནི་མི་ཏྟེ. ཨ་པྤ་ནཾ པཱ་པེ་ཏཱིཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨ་པྤ་ནཾ ནེ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཀེ་ཙི ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཡེ ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟེ་ན དྭེ ཏ་ཡོ ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན པ་ཀྑི་ཀཱ ཨེ་ཝ, ཏ་ད་ན་ནྟ་ར་ཉྩ བྷ་ཝ་ངྒ་པ་རི་ཝཱ་སེ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙ ཝི་ནཱ ཨ་པྤ་ནཱ ཧོ་ཏི, ས་ཧ ནི་མི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ནེ་ཝ ཨ་པྤ་ནཾ པཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ. ན ཧི པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་པ་རི་ཀ་མྨེ་ན ཨ་པྤ་ནཱ་ཝཱ་རོ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ནཱ་པི མ་ཧ་གྒ་ཏ་པྤ་མཱ་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སུ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་ཏོ པ་རཾ ཀ་ཏི་པ་ཡ་བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཨ་པྤ་ནཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟོ ‘‘ས་ཧ ནི་མི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་པྤ་ནཾ པཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ས་ཧ ནི་མི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ནཱ’’ཏི ཙ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡི་ཀ་མི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ན ནཱི་ཏ་ཏྠཾ, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ན ཨ་ནྟོ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཏ་དཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶ ཨཱ་བྷོ་ག་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཨཱ་བྷོ་གོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༢༠༤) པ་ན ‘‘ཨི་མི་ནཱ པ་ན་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གོ ཀ་ཐི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནྟོ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཏ་ཐཱ ཨཱ་བྷོ་གཱ་བྷཱ་ཝེ ཀ་སྨཱ ‘‘ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙཱ་ཡ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་བྷ་ཝ…པེ… ཨ་ཏྠཱི’’ཏི.
ཝ་ཌྜྷི་ཏ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནཱིཏི ཝི་པུ་ལ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན ཨེ་ཀ་ངྒུ་ལ་དྭ་ངྒུ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཏ་ཐཱ ཝ་ཌྜྷ་ན་སྶེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཧ་ནྟཱ་ནཱི’’ཏི.
རཱུ་པེ ས་ཉྙཱ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ, སཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི, ན རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི ཨ་རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི. ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ཛྷཱ་ནཾ ཝ་ད་ཏི. རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ལཱ་བྷི་ཏཱ. བ་ཧི་དྡྷཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣནྟི བ་ཧི་དྡྷཱ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣཾ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ པ་ན ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི བ་ཧི་དྡྷཱ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏི པ་རི་ཏྟཱ་ནི སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞཱ་ནི, ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནི སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༢༠༤) ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ན ཡ་ཐཱ སུ་ཏྟ་ནྟེ – ‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི ཨེ་ཀོ བ་ཧི་དྡྷཱ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏི པ་རི་ཏྟཱ་ནཱི’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་རཱུ་པ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཙོ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ན་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏོ’’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཏྠ ཝཱ ཧི ཨི་དྷ ཝཱ བ་ཧི་དྡྷཱ་རཱུ་པཱ་ནེ་ཝ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ནི ནི་ཡ་མ་ཏོ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཏ་ཏྲཱ་པི ཨི་དྷཱ་པི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ས་ཏྠུ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཝ་ཎྞཱ་བྷོ་ག་ར་ཧི་ཏཱ་ནི ས་ཧི་ཏཱ་ནི ཙ ས་བྦཱ་ནི ‘‘པ་རི་ཏྟཱ་ནི སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ་ནི. ཨ་ཏྠི ཧི ཨེ་སོ པ་རི་ཡཱ་ཡོ ‘‘པ་རི་ཏྟཱ་ནི ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཏཱ་ནི ཙེ ཀ་དཱ་ཙི ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞཱ་ནི ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻཱ’’ཏི. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ ཧི སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ་ཏི. ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ པ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ ཝ་ཎྞཱ་བྷོ་ག་ར་ཧི་ཏཱ་ནི ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏ་ཐཱ ས་ཧི་ཏཱ་ནི. ཨ་ཏྠི ཧི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ པ་ཋ་མ་ཝི་མོ་ཀྑོ, ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ དུ་ཏི་ཡ་ཝི་མོ་ཀྑོ, ཝ་ཎྞཱ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ཏ་ཏི་ཡ་ཝི་མོ་ཀྑོ ཙ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ པ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ ཝི་མོ་ཀྑཱ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝི་མོ་ཀྑེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི, ས་བྦཱ་ནི ཙ ཝི་མོ་ཀྑ་ཀི་ཙྩཱ་ནི ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཝི་མོ་ཀྑ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏ་དེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྭ་ཡ་སྶ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘རཱུ་པཱི རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ ས་བྦ་ཝི་མོ་ཀྑ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.
‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ན་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏོ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཏྠ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ་རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ན ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, ཏཾ ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཡཾ པ་ན དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཨ་རཱུ་པ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཝ་ཙ་ནཾ, ན ཏ་སྶ ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ར་ཎཾ མ་གྒི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ན་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏཱ ཙ ཏེ་སཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ, དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སོ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ སི་དྡྷ་ཏྟཱ ནཱི་ལཱ་དི་ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཙེ? ན, ནཱི་ལཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ནཱི་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ. ན ཧི ཏེ་སཾ པ་རི་སུ་དྡྷཱ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཝ་ཎྞཱ་ནཾ པ་རི་ཏྟ་ཏཱ ཏ་ད་པྤ་མཱ་ཎ་ཏཱ ཝཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨ་ཐ ཁོ ནཱི་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཨེ་ཏེ་སུ ཙ པ་རི་ཏྟཱ་དི་ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པེ་སུ ཡཾ ཙ་རི་ཏ་སྶ ཨི་མཱ་ནི ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མེ་སུ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་ཀ་ལ་ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱི་ལ་ནི་ད་སྶ་ན་ནཱི་ལ་ནི་བྷཱ་སཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ན. ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་སྶི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. ཨོ་བྷཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་པྤ་བྷཱ་ས་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝ་བྷཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན. ཨུ་མཱ་པུ་པྥནྟི ཨ་ཏ་སི་པུ་པྥཾ. ནཱི་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ཝ་ཎྞ་ས་ངྐ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ བྷ་ཝནྟི བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ.
ཏེ དྷ་མྨེཏི ཏེ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་དྷ་མྨེ ཙེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ཙ. ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཱ་ཡེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་ཏཾ ག་ཏཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཝོ་སཱ་ན་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟཱ.
༢༥༠. ས་ཀ་ལ་ཊྛེ་ནཱཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༣.༣༤༦; ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༡༠.༢༥) ས་ཀ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་དེ་སེ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཁེ་ཏྟཾ ས་སྶཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ཝ་ཌྜྷི་ཊྛཱ་ན་ཉྩ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཏཾ་ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁེ་ཏྟ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི. པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ ཨུ་དྡྷཾ ཨ་དྷོ ཏི་རི་ཡ་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ཧི ས་བྦ་ཏྠ ཀ་སི་ཎཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཨུ་པ་རི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏེ་ན ཏེ་ན ཀ་སི་ཎེ་ན. ཡ་ཐཱ ཀི་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ལོ་ཀ་མི་ཝ རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་ཀཱ་མོ’’ཏི, ཡ་ཐཱ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་དྡྷཾ ཙེ རཱུ་པཾ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མོ, ཨུ་དྡྷཾ ཨཱ་ལོ་ཀཾ པ་སཱ་རེ་ཏི, ཨ་དྷོ ཙེ, ཨ་དྷོ, ས་མ་ནྟ་ཏོ ཙེ རཱུ་པཾ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མོ, ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨཱ་ལོ་ཀཾ པ་སཱ་རེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཀ་སི་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་སྶཱཏི པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ. ཨ་ཉྙ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་ག་མ་ན་ཏྠནྟི ཨ་ཉྙ་ཀ་སི་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་ག་མ་ན་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ, ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ ཀ་སི་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་ག་མ་ན་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ན ཧི ཨ་ཉྙེ་ན པ་སཱ་རི་ཏ་ཀ་སི་ཎཾ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན པ་སཱ་རི་ཏ་ཀ་སི་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི ནེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཀ་སི་ཎ་ས་མྦྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ན ཨ་ཉྙཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དི. ན ཧི ཨུ་ད་ཀེ་ན ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ས་ས་མྦྷཱ་ར་པ་ཐ་ཝཱི ཨ་ཏྠི. ཨ་ཉྙ་ཀ་སི་ཎ་ས་མྦྷེ་དོཏི ཨཱ་པོ་ཀ་སི་ཎཱ་དི་ནཱ ས་ངྐ་རོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ སེ་ས་ཀ་སི་ཎེ་སུ. ཨེ་ཀ་དེ་སེ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཕ་ར་ཎཾ པ་མཱ་ཎ་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ནེ་སཾ ཀ་སི་ཎ་ས་མ་ཉྙཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཏ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཙེ་ཏ་སཱ ཕ་ར་ནྟོཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟོ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་ཉྷི ཀ་སི་ཎཾ པ་རི་ཏྟཾ ཝཱ ཝི་པུ་ལཾ ཝཱ ས་ཀ་ལ་མེ་ཝ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི.
ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སེ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཕ་ར་ཎ་ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་སི་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་སི་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏ་ཀ་སི་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སེ ཨུ་དྡྷཾ་ཨ་དྷོ་ཏི་རི་ཡ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཏྟ་ཀ་ཉྷི ཋཱ་ནཾ ཀ་སི་ཎཾ པ་སཱ་རི་ཏཾ, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་སི་ཎེ་པི ཨུ་དྡྷཾ་ཨ་དྷོ་ཏི་རི་ཡ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ‘‘ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ ཨུ་དྡྷཾ་ཨ་དྷོ་ཏི་རི་ཡ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
༢༥༢. ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ཝ་མྨི་ཀ་སུ་ཏྟེ. ནི་སྶི་ཏ་ཉྩ ཚ་ཝ་ཏྠུ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ. པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཉྩ ཏེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཀཱ་ཡ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ནཾ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཙ. སུ་ཊྛུ བྷཱ་ཏི ཨོ་བྷཱ་ས་ཏཱི་ཏི ཝཱ སུ་བྷོ. ཀུ་རུ་ཝི་ནྡ་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཛཱ་ཏི་ཝི་སེ་སོ་པི མ་ཎི ཨཱ་ཀ་ར་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་མཱུ་ལ་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཨཱ་ཀ་ར་ས་མུ་ཊྛི་ཏོ’’ཏི. དོ་ས་ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཀ་མྨ་ནི་པྥ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཊྛུ ཀ་ཏ་པ་རི་ཀ་མྨོ ཨ་པ་ནཱི་ཏ་པཱ་སཱ་ཎ་ས་ཀྑ་རོ’’ཏི. དྷོ་ཝ་ན་ཝེ་དྷ་ནཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཙ་ཏཱུ་སུ པཱ་སཱ་ཎེ་སུ དྷོ་ཝ་ནེ་ན ཙེ་ཝ ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་དི་ཨ་པ་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ སུ་ཏྟེ་ན ཨཱ་ཝུ་ན་ན་ཏྠཱ་ཡ ཙ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན. ཏཱ་པ་ས་ཎྷ་ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན. ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ཏྟིནྟི སུ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ཏྟིཾ.
མ་ཎི ཝི་ཡ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏོ. ཨཱ་ཝུ་ཏ་སུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ. ཙ་ཀྑུ་མཱ པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ལཱ་བྷཱི བྷི་ཀྑུ ས་མྨ་དེ་ཝ ཏ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏོ. ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནནྟི རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ. ཕ་སྶ་པ་ཉྩ་མ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀགྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་དྷ་མྨཱ་པི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ་སཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ‘‘ཨཱ་ཝུ་ཏ་སུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝི་རོ་དྷི་ཏཾ ཧོ་ཏི.
ཉཱ་ཎ་སྶཱཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཉཱ་ཎ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ན པུ་གྒ་ལ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. མ་གྒ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ, ཏ་སྨཱ ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ་ནཾ པ་ར་ཏོ ཚ་ཊྛཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ པུ་ར་ཏོ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱིཏི ཡ་དི་པཱ་ཡཾ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཊྛི་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ ཝཱ་རོ ན་ཏྠཱིཏི པ་ཉྩ་སུ ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ་སུ ཀ་ཐི་ཏཱ་སུ ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻ་སུ་ཏྟཱདཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༦༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཡ ཚ་ཊྛཱ་བྷི་ཉྙཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ན་བྷི་ཉྙཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཏཱ་སཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཝཱ་རོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་ས་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་དྷེ་ཝ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ད་སྶི་ཏཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ. ཡ་སྨཱ ཙཱཏི ཙ-ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ. ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་དེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨི་ད་མྤི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨི་དྷེ་ཝ ད་སྶ་ནེ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ བྷེ་ར་ཝ་རཱུ་པཾ པ་སྶ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎེ་ན བྷེ་ར་ཝཾ རཱུ་པཾ ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་སྶ་ཏོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ལཱ་བྷི་ནོ ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་སྶ བྷ་ཡ་ས་ནྟཱ་སོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨུ་ཙྩ་ཝཱ་ལི་ཀ་ཝཱ་སཱི་མ་ཧཱ་ནཱ་ག་ཏྠེ་ར་སྶ ཝི་ཡ. ཨི་དྷཱ་པཱིཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་པི, ན ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༢༥༣. མ་ནོ་མ་ཡི་དྡྷི་ཡཾ ཙི་ཎྞ་ཝ་སི་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཝོ་སཱ་ན་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. མ་ནེ་ན ནི་བྦ་ཏྟནྟི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་མ་ནེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ. ཏཾ ས་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱཏི ས་ཎྛཱ་ན་ཏོ་པི ཝ་ཎྞ་ཏོ་པི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་སེ་ས་ཏོ་པི ས་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ. ས་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཋི་ཏོ, ན ནཱ་གི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཛཱ་ཏི་རཱུ་པོ. སུ་པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏ་མ་ཏྟི་ཀཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཀུ་བྦ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
༢༥༥. ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཀི་ཙྪེ་ནེ་ཝ.
༢༥༦. མ་ནྡོ ཨུ་ཏྟཱ་ན་སེ་ཡྻ་ཀ་དཱ་ར་ཀོ་པི ‘‘ད་ཧ་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ཡུ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡུ་ཝཱ་པི ཀོ་ཙི ཨ་ནི་ཙྪ་ན་ཏོ ཨ་མ་ཎྜ་ན་སཱི་ལོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘མ་ཎྜ་ན་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡུ་ཝཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀཱ་ལ༹་ཏི་ལ་པྤ་མཱ་ཎཱ བི་ནྡ་ཝོ ཀཱ་ལ༹་ཏི་ལ་ཀཱ་ནི. ནཱ་ཏི་ཀ་མྨཱ་ས་ཏི་ལ་པྤ་མཱ་ཎཱ བི་ནྡ་ཝོ ཏི་ལ་ཀཱ་ནི. ཝ་ངྐཾ ནཱ་མ པི་ཡ་ངྒཾ. ཡོ་བྦ་ན་པཱི་ལ༹་ཀཱ་ད་ཡོ མུ་ཁ་དཱུ་སི་པཱི་ལ༹་ཀཱ. མུ་ཁ་ག་ཏོ དོ་སོ མུ་ཁ་དོ་སོ, ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏཾ མུ་ཁེ ཨ་དོ་ས་སྶ་པི པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ ཝཱ མུ་ཁེ དོ་སོ, ཨེ་ཝཾ མུ་ཁེ ཨ་དོ་སོ་པི མུ་ཁ་དོ་སོ ས་ར་ལོ་པེ་ན, མུ་ཁ་དོ་སོ ཙ མུ་ཁ་དོ་སོ ཙ མུ་ཁ་དོ་སོ་ཏི ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན་པེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི པ་རེ་སཾ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཾ ཙི་ཏྟཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི.
༢༥༩. པ་ཊི་པ་དཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཊྛ་སུ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སཱུཏི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ, ཝི་མོ་ཀྑ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ཝཱ་ཏི ཨི་མེ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ. སེ་སེ་སཱུཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སེ་སུ ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་དཱི་སུ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
མ་ཧཱ་ས་ཀུ་ལུ་དཱ་ཡི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༨. ས་མ་ཎ་མུ་ཎྜི་ཀཱ་པུ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༦༠. ཨུ་གྒ་ཧི་ཏུནྟི སི་ཀྑི་ཏུཾ. ཨུ་གྒཱ་ཧེ་ཏུནྟི སི་ཀྑཱ་པེ་ཏུཾ, པཱ་ཋ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཏ་བྦི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་རེ་སཾ གཱ་ཧེ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་མ་ཡནྟི དི་ཊྛིཾ. སཱ ཧི སཾ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷཱ ཨེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ད་ལ༹ྷ་གྒ་ཧ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ཡ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ས་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མ་ཡོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. དི་ཊྛི་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ན ཧི ས་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི. སཱུ་རི་ཡ་སྶ ཨུ་གྒ་མ་ན་ཏོ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མཱ ཨ་ཡཾ ཨེ་ཏྟ་ཀོ ཀཱ་ལོ ར་ཏྟ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ དི་ཝཱ ནཱ་མ, ཏ་སྶ པ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཧཱ་ར་ས་ཉྙི་ཏོ ཀཱ་ལོ ས་མུ་ཛྫ་ལི་ཏ་པ་བྷཱ་ཏེ་ཛ་ད་ཧ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན དི་ཝཱ ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དི་ཝ་ས་སྶ་པི དི་ཝཱ་བྷཱུ་ཏེ’’ཏི. པ་ཊི་སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་སཾ་ཧ་ར་ཎཾ ནཱ་མ གོ་ཙ་ར་ཀྑེ་ཏྟེ ཋ་པ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛྷཱ་ན་ར་ཏི་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀ་པུ་བྦ་ཀཾ ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀ་མཱ་ཧ. སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་ག་ཏོ མ་ན་སཱ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡཱ, ཏེ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ མ་ནཱ་པཱ ཧོ་ནྟི (ཀི་ལེ་ས་ཨ་ནི་གྒ་ཧ་སྶ པ་ཉྩ་པ་སཱ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཏྟཱ,) ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨུ་ནྣ་མ་ཏཱིཏི ཨུ་ད་གྒཾ ཧོ་ཏི. ཝ་ཌྜྷ་ཏཱིཏི ས་དྡྷཱ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཌྜྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་མྤ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༠༤; སཾ. ནི. ༥.༡༨༤).
༢༦༡. པ་ཉྙ་པེ་མཱིཏི པ་ཛཱ་ན་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཉཱ་པེ་མི ཏ་ཐཱ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་མི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ད་སྶེ་མི ཋ་པེ་མཱི’’ཏི. པ་རི་པུ་ཎྞ་ཀུ་ས་ལནྟི ས་བྦ་སོ པུ་ཎྞ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཾ, ཨུ་ཏྟ་མ་ཀུ་ས་ལནྟི ཨུ་ཏྟ་མ་བྷཱ་ཝཾ སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཾ. ཨ་ཡོ་ཛ྄ཛྷནྟི ཝཱ་ད་ཡུ་དྡྷེ་ན ཨ་ཡོ་དྷ་ནཱི་ཡཾ, ཝཱ་ད་ཡུ་དྡྷཾ ཧོ་ཏུ, ཏེ་ན པ་རཱ་ཛ་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་ད་ཡུ་དྡྷེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཾ་ཝ་ར་པྤ་ཧཱ་ནནྟི པ་ཉྩ་སུ སཾ་ཝ་རེ་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི སཾ་ཝ་རེ་ན སཾ་ཝ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཧཱ་ནཾ. པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝཱཏི ཝཱ-ས་དྡེ་ན པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སེ་ས་པ་དེ་སཱུ་ཏི ‘‘ན བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་དེ་སུ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨ་བྷཱ་ས་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.
ནཱ་བྷི་ན་ནྡཱིཏི ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪི. སཱ་ས་ནེ ཏི་ཎྞཾ དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནཾ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ ཝི་ཝ་ཛྫ་ནཾ ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི, ཨ་ཡ་ཉྩ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ཏི, ཏ་སྨཱ སཱ་ས་ན་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ ཝི་ཡ ཝ་ད་ཏི, ཝ་ད་ནྟོ ཙ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ དྷ་མྨེ ཙ་སྶ ཨ་པྤ་སཱ་དཾ ན ད་སྶེ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་མྤི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཏ་སྶ ཝཱ་དཾ ན པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི.
༢༦༢. ཡ་ཐཱ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེཏི ཡ་ཐཱ ཏ་སྶ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝེ ས་ནྟེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ. མ་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཝཾ ན ཝ་དཱ་མཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཨེ་ཝཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡོ ཧི དྷ་མྨོ ཡཱ་དི་སོ, ཏ་ཐེ་ཝ ཏཾ བུ་དྡྷཱ དཱི་པེ་ནྟི. ཝི་སེ་ས་ཉཱ་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཀཱ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཝི་ས་ཡ་ཉཱ་ཎཾ ཏ་སྶ ཏ་དཱ ན་ཏྠི, ཡ་ཏོ པ་ར་ཀཱ་ཡེ ཨུ་པ་ཀྐ་མཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ན ཏ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ཉཱ་ཎ་མྤི ན་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཕ་ནྡི་ཏ་མ་ཏྟཱ’’ཏི. ཀི་ལེ་ས་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝཱཏི དུ་ཀྑ་ས་མྥ་སྶ་སྶ ཨ་ས་ཧ་ན་ནི་མི་ཏྟེ་ན དོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ. དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཛི་གྷ་ཙྪཱ་པི་པཱ་ས་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ས་ཧ་ན་ནི་མི་ཏྟེ་ན དོ་མ་ན་སྶེ་ནེ་ཝ. ཝི་ཀཱུ་ཛི་ཏ་མ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་རཱུ་པཾ ཀཱུ་ཛི་ཏཾ ཝི་ཀཱུ་ཛི་ཏཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ས་ནྣི་སྶ་ཡཾ ཨུ་པ་ཡཾ, ཏཾ པ་ནེ་ཏྠ རོ་ད་ན་ཧ་ས་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ས་ཧ་ག་ཏ་ནྟི དོ་ས་ས་ཧ་ག་ཏཾ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཉྩཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཙི་ཏྟནྟི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ པ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ས་རི་ཏྭཱཏི ཡཱ་ཝ ན ས་ཏི་ས་ཎྛཱ་པ་ནཱ དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏཱ་ཝ སུ་པི་ན་ནྟེ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་ཡ དུ་ཀྑཾ ས་རི་ཏྭཱ རོ་ད་ནྟི. ཧ་ས་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ཡེ ལ་དྡྷ་སུ་ཁཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཏོ་པི སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ནི་ཀྑ་མ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. པཱ་ཡ་ནྟི་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཛ་ན་པ་ད་དེ་ས་རཱུ་པེ་ན པཱ་ཡ་ནྟི་ཡཱ. ཨ་ཡ་མྤཱིཏི ཨཱ་ཛཱི་ཝོ་པི མཱ་ཏུ ཨ་ཉྙ་ཝི་ཧི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཙ ལོ་ཀ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་ས་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི.
༢༦༣. ས་མ་དྷི་ག་ཡ྄ཧཱཏི ས་མྨཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝི་སི་ཊྛོ ཧུ་ཏྭཱ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་མྤི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏི སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏ་ཏྟཱ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཏཱི་ཎི པ་དཱ་ནི ནི་སྶཱ་ཡཱཏི ན ཀཱ་ཡེ་ན པཱ་པ་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, ན པཱ་པ་ཀཾ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་ས་ཏི, ན པཱ་པ་ཀཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི པ་དཱ་ནི ནི་སྶཱ་ཡ ཀུ་ས་ལ་སཱི་ལ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སཱི་ལ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཙཱ་ཏི དྭེ པ་ཋ་མ་ཙ་ཏུ་ཀྐཱ ཋ་པི་ཏཱ. ཨེ་ཀཾ པ་དཾ ནི་སྶཱ་ཡཱཏི ན པཱ་པ་ཀཾ ས་ངྐ་པྤཾ ས་ངྐ་པྤེ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཾ ཨེ་ཀ་པ་དཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཀུ་ས་ལ་ས་ངྐ་པྤ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་ངྐ་པྤ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཙཱ་ཏི ཨི་མེ དྭེ པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཏུ་ཀྐཱ ཋ་པི་ཏཱ.
༢༦༤. ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟ་དྭ་ཡ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི བ་ལ་ཝ་ཏཱ མོ་ཧེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཱ་ནི ‘‘མོ་མཱུ་ཧ་ཙི་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི.
ཀུ་ཧིནྟི ཀིཾ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཀ་ཏ་རཾ་ཋཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱཏི ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨཱ་ག་མྨ. ཨེ་ཏྠེ་ཏེཏི ཨེ་ཏྠཱཏི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་སུ་ཙ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཾ. སཱ པ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ བྷུ་མྨ’’ནྟི. ཡ་སྨཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཊྛ་མ་ཀཾ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཉྩ སཱི་ལཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལ་སྶ ཙ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་དྷི་ག་མེ་ན སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ…པེ… ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘སུ་ཁ་སཱི་ལོ དུ་ཀྑ་སཱི་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ པ་ཀ་ཏི་ཨ་ཏྠ་སཱི་ལ་ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་སཱི་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
༢༦༥. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ས་མྤ་ཏྟ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཝི་ར་ཏི་པུ་བྦ་ཀ་སྶ སཱི་ལ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཏེ་ན ཧི ཀུ་ས་ལ་སཱི་ལཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི.
སཱི་ལ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡོ པཱ་སཾ་ས་ཏྠོ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཡོ སཱི་ལ་མ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ, ན ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སུ, སོ སཱི་ལ་མ་ཡ་དྷ་མྨ་པཱུ་རི་ཏ་ཏཱ་ཡ སཱི་ལ་མ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ལ་མེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྶཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡ་ཉྩ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཉྩ ཡ་སྨཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལེ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལེ བྷུ་མྨ’’ནྟི. ཨ་སེ་སཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ས་བྦ་སོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་ཏོ.
༢༦༦. ཀཱ་མ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ཉྙཱ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་ཏ་རཱ དྭེཏི བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ས་ཉྙཱ.
ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནནྟི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་ས་ཧ་ག་ཏཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀེ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑ་པྤ་ཧཱ་ནཾ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ནྟི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རི་སེ་སཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི. ནེ་ཀྑ་མྨ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙི་ཏྟ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཏཱ ཏ་སྶ སཱི་ལ་སྶ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཙ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
༢༦༧. ཀུ་ས་ལ་ས་ངྐ་པྤ་ནི་རོ་དྷ་དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀ་ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་ངྐ་པྤ་ནི་རོ་དྷ- པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀ་ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་མ་ཎོ ད་སྶི་ཏོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.