༣. མ་ཧཱ་ཝ་ཙྪ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༣. ས་ཧ ཀ་ཐཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཧ་ཀ་ཐཱི, ‘‘མ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཏུ་མྷེ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཧ་པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི, ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མེ ཝི་ཛྫཱ་ཏྟ་ཡཾ དེ་སི་ཏཾ, དུ་ཏི་ཡེ ཨ་གྒི་ནཱ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཏེ་ཝི་ཛྫ་ཝ་ཙྪ་སུ་ཏྟཾ ཨ་གྒི་ཝ་ཙྪ་སུ་ཏྟ་ནྟི ནཱ་མཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. སཱི་གྷཾ ལ་དྡྷིཾ ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟི, ཡ་སྨཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ནི་ཡ་ཏོ་ཡཾ ཝི་ནཱ་སོ ཨ་ན་ཉྙ་ས་མུ་པྤཱ་དོ, ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ་པི ན ཙི་རེ་ན ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཁ་མ་ནྟི, ན ལ་ཧུཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་སཱ་ཏེ་ལ …པེ… སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི. པ་ཙྪི་མ་ག་མ་ནཾ ཉཱ་ཎ་སྶ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཊྛིཾ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀཾ ཏ་རི་ཏུཾ ཨོ་ཏ་ར་ནྟོ པུ་རི་སོ ‘‘ཡ་ཊྛིཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀེ པ་ཏ་མཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཏྠཱ་ར་དེ་ས་ནནྟི སཾ་ཁི་ཏྟ་དེ་ས་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ཏྠཱ་ར་ས་དི་སཱཏི ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷ དེ་སི་ཏ་དེ་ས་ནཱ་ཝ མཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན དེ་སི་ཏ་དེ་ས་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝི་ཏྠཱ་ར་ས་དི་སཱ. ཝི་ཏྠཱ་ར་དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཡ་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ས་བྦཱ་པི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨུ་ཛུ་ཀེ་ན ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་ར་དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཏ་ཛྫཱ་ཡ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཧི ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ནུ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ཀཱ་ལ་ས་མྦྷ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཀ་དཱ་ཙི་པི པ་རི་ཀྑ་ཡཱ་ན་ར་ཧཱ་ཡ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡ པ་ཧཱུ་ཏ་ཛི་ཝ྄ཧཱ་དི་ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཐཾ པ་རི་མི་ཏཱ པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ, མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་རི་མི་ཏཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ཊྛ་པེ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟེ་ན (མ. ནི. ༡.༡༤༦ ཨཱ་ད་ཡོ) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ས་བྦཾ སཾ་ཁི་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ. ན ཙེ་ཏྠ དྷ་མྨ་སཱ་ས་ན་ཝི་རོ་དྷོ པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཨ་ནི་སྶཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ བོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦ་ལ་ཧུ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི.
༡༩༤. ས་ཏྟ དྷ་མྨཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ ས་མྤ་ཏྟ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཝི་ར་ཏཱི་ནཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ.
ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱཏི ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ, སཱ་ཝ་ཀོ’’ཏི ཝཱ ནི་ཡ་མཾ ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ཧི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ‘‘ཏི་ཊྛ་ཏུ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
༡༩༥. ས་ཏྠཱ་ཝ ཨ་ར་ཧཱ ཧོ་ཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པཱ་རི་པཱུ་རི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨིཾ བྱཱ་ཀ་ཏེཏི ཏ་སྨིཾ ‘‘ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་པི སཱ་ཝ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་ཊྛུ པ་ཉྷེ ཀ་ཐི་ཏེ.
༡༩༦. ས་མྤཱ་ད་ཀོཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མྤཱ་ད་ཀོ.
༡༩༧. སེ་ཁཱ་ཡ ཝི་ཛྫཱ་ཡཱཏི སེ་ཁ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ པ་ན ཏཱ་ཡ པ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ཕ་ལ་ཏྟ་ཡཾ པ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི. ཨི་མཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་མ་ཏྠཾ པཱ་ལི༹་ཏོ ཨེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཝི་ཏ་ཎྜ་ཝཱ་དཱི ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ སེ་ཁེ་ན པ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཾ ཏཾ མ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ལེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ་པི ཨ་ནེ་ན པ་ཏྟོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཝནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ.
ཀི་ལེ་སཱ་ནི པ་ཧཱ་ཡ པ་ཉྩཱཏི པ་ཉྩོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ སཾ་ཀི་ལེ་སེ པ་ཧཱ་ཡ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ, པ་ཧཱ་ན་ཧེ་ཏུ ཝཱ. པ་རི་པུ་ཎྞ་སེ་ཁོཏི ས་བྦ་སོ ཝ་ཌྜྷི་ཏ་སེ་ཁ་དྷ་མྨོ. ཨ་པ་རི་ཧཱ་ན་དྷ་མྨོཏི ཨ་པ་རི་ཧཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ. ན ཧི ཡ་སྶ ཕཱ་ཏི་ག་ཏེ་ཧི སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨེ་ཧི པ་རི་ཧཱ་ནི ཨ་ཏྠི, ས་མཱ་དྷི་མྷི པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཏོ་ཝ་སི་པྤ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ཧི་ཏི་ནྡྲི་ཡོ’’ཏི. ཨ་པ་རི་ཧཱ་ན་དྷ་མྨ་ཏྟཱ་ཝ ཋི་ཏ་ཏྟོ.
ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནཱ ཧི ཨ་སེ་ཁ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧཱ དྷ་མྨཱ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏ་བྦཱ, ན སེ་ཁ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧཱ་ཏི སོ ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་རི་པུ་ཎྞེ སེ་ཁོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏཾ ན བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནནྟི ‘‘མ་གྒོ བ་ཧུ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ན བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་རེ་ཀ་ནྟ་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ན་ཏོ, བ་ཧུ་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལ་སྶ, ‘‘ས་མཱ་དྷི་མཱ་ན་ནྟ་རི་ཀ་ཉྙ་མཱ་ཧུ (ཁུ. པཱ. ༦.༥; སུ. ནི. ༢༢༨), ན པཱ་རཾ དི་གུ་ཎཾ ཡ་ནྟཱི’’ཏི (སུ. ནི. ༧༡༩) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྶ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀཱ་ནི. ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན སེ་ཀྑ་དྷ་མྨ་པ་རི་པཱུ་རི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ ཏ་ཝ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི. ཨ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཝ་ཙྪ་སྶ.
༡༩༨. ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎནྟི ཡ་ཉྷི ཏཾ ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲ ས་ཀྑི་བྷ་བྦ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་པ་ཙྩ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི, ཏ་སྶ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ཐ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་པ་ཙྩ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི ཨ་བྷི་ཉྙཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ཚ་ཊྛཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨཱ་ས་ཝཱ ཁཱི་ཎཱ ཨེ་ཝ, ན པུ་ན ཁེ་པེ་ཏ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝཱ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, སཱ ཙ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི ‘‘ཀུ་དཱ་སྶུ ནཱ་མཱ་ཧཾ ཏ་དཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མི, ཡ་ད་རི་ཡཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༥; ༣.༣༠༧) ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་སུ ཝི་མོ་ཀྑེ་སུ པི་ཧཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་ཡི་དཾ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
༢༠༠. པ་རི་ཙ་ར་ནྟི ནཱ་མ ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ས་ཏྟཱ. པ་རི་ཙི་ཎྞོ ཧོ་ཏི སཱ་ཝ་ཀེ་ན ནཱ་མ ས་ཏྠུ དྷ་མྨེ ཀ་ཏྟ་བྦཱ པ་རི་ཙ་རི་ཡཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི…པེ… ཐེ་རོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ’’ཏི. ཏེ་སཾ གུ་ཎཱ་ནནྟི ཏེ་སཾ ཨ་སེ་ཀྑ་གུ་ཎཱ་ནཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
མ་ཧཱ་ཝ་ཙྪ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.