༣. སེ་ཁ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢. ས་ནྠཱ་གཱ་རནྟི ཨ་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱ་གཱ་རཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་ཡྻོ་ག་ཀཱ་ལཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན མ་ངྒ་ལ་མ་ཧཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ནྠ་མྦྷ་ནྟཱིཏི ཝི་སྶ་མ་ནྟི, པ་རི་སྶ་མཾ ཝི་ནོ་དེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཧཱཏི ས་ནྣི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ. ས་ཧ ཨ་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ ཨ་གཱ་རནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཏྠ-ཀཱ་ར་སྶ ནྠ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ནྠཱ་གཱ་ར་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ནྠ་ར་ནྟཱིཏི ས་མྨ་ནྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཏི་ཊྛ་ནྟི.
ཏེ་པི་ཊ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་སཱི་སེ་ན ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཏི་ཡཱ་མ་ར་ཏྟིཾ ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་སྨི་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ནྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཙེ? ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ.
ཨ་ལླ་གོ་མ་ཡེ་ནཱཏི ཨ་ཙྪེ་ན ཨ་ལླ་གོ་མ་ཡ་ར་སེ་ན. ཨོ་པུ་ཉྪཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཝི་ལི་མྤི་ཏྭཱ. ཙ་ཏུ་ཛྫཱ་ཏི་ཡ་ག་ནྡྷེ་ཧཱིཏི ཏ་ག་ར་ཀུ་ངྐུ་མ་ཡ་ཝ་ན་པུ་པྥ་ཏ་མཱ་ལ་པ་ཏྟཱ་ནི པི་སི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ག་ནྡྷེ་ཧི ནཱ་ནཱ་ཝ་ཎྞེཏི ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝ་ཎྞེ, ན བྷི་ཏྟི་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན. བྷི་ཏྟི་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ན ནཱ་ནཱ་ས་ཎྛཱ་ན་རཱུ་པ་མེ་ཝ. མ་ཧཱ་པི་ཊྛི་ཀ་ཀོ་ཛ་ཝ་ཀེཏི ཧ་ཏྠི་པི་ཊྛཱི་སུ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་པི་ཊྛི་ཀཱ་ཏི ལ་དྡྷ་ས་མ་ཉྙེ ཀོ་ཛ་ཝེ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀུ་ཏྟ་ཀེ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧ་ཏྠ་ཏྠ་ར་ཎཱ ཧ་ཏྠི་རཱུ་པ་ཝི་ཙི་ཏྟཱ. ཨ་སྶ་ཏྠ་ར་ཀ་སཱི་ཧ་ཏྠ་ར་ཀཱད་ཡོ་པི ཨ་སྶ་སཱི་ཧ་རཱུ་པཱ་དི་ཝི་ཙི་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ར་ཀཱ, ཙི་ཏྟ་ཏྠ་ར་ཀཾ ནཱ་ནཱ་རཱུ་པེ་ཧི ཙེ་ཝ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་མཱ་ལཱ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ཧི ཙ ཝི་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཀཾ.
ཨུ་པ་དྷཱ་ནནྟི ཨ་པ་སྶ་ཡ་ནཾ ཨུ་པ་ད་ཧི་ཏྭཱཏི ཨ་པ་སྶ་ཡ་ཡོ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋ་པེ་ཏྭཱ ག་ནྡྷེ་ཧི ཀ་ཏ་མཱ་ལཱ ག་ནྡྷ་དཱ་མཾ, ཏ་མཱ་ལ་པ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏཾ པ་ཏྟ་དཱ་མཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཧི་ངྒུ་ལ་ཏ་ཀྐོ་ལ་ཛཱ་ཏི་ཕ་ལ་ཛཱ་ཏི་པུ་པྥཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏ་དཱ་མཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་ལླ་ངྐཱ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་ཏ་པཱི་ཋཾ པ་ལླ་ངྐ་པཱི་ཋཾ, ཏཱི་སུ པ་སྶེ་སུ, ཨེ་ཀ་པ་སྶེ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་ཨུ་པ་སྶ་ཡཾ ཨ་པ་སྶ་ཡ་པཱི་ཋཾ, ཨ་ན་པ་སྶ་ཡཾ མུ་ཎྜ་པཱི་ཋཾ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཝ་ཊྚེཏི ཡོ་ཛ་ན་པ་རི་ཀྑེ་པེ.
སཾ་ཝི་དྷཱ་ཡཱཏི ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀ་སྶ ཀོ་ཎ་པ་དེ་ས་ཉྩ ཨི་ཏ་ར་པ་དེ་ས་ཉྩ ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་དྷཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཀ་ཏྟ་རི་ཡཱ པ་དུ་མཾ ཀ་ནྟ་ནྟོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཏི་མ་ཎྜ་ལཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ རཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཝི་ཡ ཨཱ་ཀ་པྤ་ས་མྤ་དཱ་པི པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝཾ སོ་བྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་མ་ངྒེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏ་ཏྠ ཨ་ས་མེ་ན བུ་དྡྷ་ཝེ་སེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སྶ ནི་གུ་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ནཱ་ག་ཡ་ཀྑ་ག་ནྡྷ་བྦཱ་དཱི་ནཾ པ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཀ་ཏི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡེ་ཝ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུཾ པཱ་ཝི་སཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་པྤ་བྷཱ ནཱ་མ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་དེ་སཾ ཕ་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སཱི’’ཏི ནཱི་ལ་པཱི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏོ་དཱ་ཏ་མ་ཉྫི་ཊྛ་པ་བྷ་སྶ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཚ་བྦ་ཎྞཱ བུ་དྡྷ་ར་སྨི་ཡོ.
ས་བྦ་པཱ་ལི་ཕུ་ལློཏི མཱུ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨ་གྒཱ ཕུ་ལློ ཝི་ཀ་སི་ཏོ. པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཋ་པི་ཏཱ་ནནྟི་ཨཱ་དི པ་རི་ཀ་པྤཱུ་པ་མཱ. ཡ་ཐཱ ཏཾ…པེ… ཨ་ལ་ངྐ་ཏཾ ཨ་ཉྙོ ཝི་རོ་ཙ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་རོ་ཙི་ཏྠ, ས་མ་ཏིཾ་སཱ་ཡ པཱ་ར་མི་ཏཱ་ཧི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝི་རོ་ཙི་ཏྠཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ན་དཱི་ནནྟི ག་ངྒཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ནྡ་བྷཱ་གཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ མ་ཧཱ་ན་དཱི་ནཾ. ས་མྦྷི་ཛྫཱཏི ས་མྦྷེ་དཾ མི་སྶཱི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྭཱ མུ་ཁ་དྭཱ་རེཏི ས་མུ་དྡཾ པ་ཝི་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ.
དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ནཱ་ག་སུ་པ་ཎྞ་ག་ནྡྷ་བྦ་ཡ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཀྑཱི་ནཱིཏི ཙེ་ཏཾ པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཧ་སྶེ་ནཱཏི པ་ད་ས་ཧ་སྶེ་ན, བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ག་ནྠེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཀ་མྤ་ཡ་ནྟོ ཝ་སུ་ནྡྷ་རནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ཧི པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ, ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཨ་ཧེ་ཋ་ཡ་ནྟོ པཱ་ཎཱ་ནི. ས་བྦ་ད་ཀྑི་ཎ་ཏྟཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ད་ཀྑི་ཎཾ པ་ཋ་མཾ པཱ་དཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟོ. ས་མཾ ས་མྥུ་ས་ཏེ བྷཱུ་མིཾ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་ཏཱ་ཡ. ཡ་དི་པི བྷཱུ་མིཾ ས་མཾ ཕུ་ས་ཏི, ར་ཛ་སཱ་ནུ་པ་ལི་པྤ་ཏི སུ་ཁུ་མ་ཏྟཱ ཚ་ཝི་ཡཱ. ནི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་ནྣ་མ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི བུ་དྡྷཱ་ནཾ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལཾ. ནཱ་ཏི་དཱུ་རེ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏཱིཏི ཨ་ཏི་དཱུ་རེ ཋ་པེ་ཏུཾ ན ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི. ན་ཙྩཱ་ས་ནྣེ ཙ ནི་ཀྑི་པནྟི ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣེ ཙ ཋཱ་ནེ ཨ་ནི་ཀྑི་པ་ནྟོ ནི་ཡྻཱ་ཏི. ཧཱ་ས་ཡ་ནྟོ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཏོ་ས་ཡ་ནྟོ. ཙ་ཏཱུ་ཧི པཱ་དེ་ཧི ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཙ་ཏུ་ཙཱ་རཱི.
བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཀཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ལོ ནཱ་མ ཀི་རེ་ས. ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞེ ཝཱ གུ་ཎ་ཝ་ཎྞེ ཝཱ ཀ་ཐི་ཡ་མཱ་ནེ དུ་ཀྐ་ཐི་ཏ་ནྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ? ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཝ་ཎྞཱ ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ, བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ཏཱི་ཏི.
དུ་ཀཱུ་ལ་ཙུ་མྦ་ཊ་ཀེ་ནཱཏི ག་ནྠི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་དུ་ཀཱུ་ལ་ཝ་ཏྠེ་ན, ནཱ་ག་ཝི་ཀྐ་ནྟ་ཙ་ར་ཎོཏི ཧ་ཏྠི་ནཱ་ག་ས་དི་ས་པ་ད་ནི་ཀྑེ་པོ. ས་ཏ་པུ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎོཏི ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་པུ་ཉྙ་ནི་མྨི་ཏ་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎོ མ་ཎི་ཝེ་རོ་ཙ་ནོ ཡ་ཐཱཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནོ མ་ཎི ཝི་ཡ ཝེ་རོ་ཙ་ནོ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ མ་ཎི་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཀེ་ཙི མ་ཧཱ་སཱ་ལོ་ཝཱཏི མ་ཧ་ནྟོ སཱ་ལ་རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ, ཀོ་ཝི་ལཱ༹་རཱ་དི་མ་ཧཱ་རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ ཝཱ པ་དུ་མོ ཀོ་ཀ་ན་དོ ཡ་ཐཱཏི ཀོ་ཀ་ན་ད་ས་ངྑཱ་ཏཾ མ་ཧཱ་པ་དུ་མཾ ཝི་ཡ, ཝི་ཀ་ས་མཱ་ན་པ་དུ་མཾ ཝི་ཡ ཝཱ.
ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ངྒཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ནྟོ ཝི་ཡཱཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶཱ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ་སཾ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཉྩེ་ཝ སུ་ཎ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཉྩ པ་ཐ་ཝཱི་ཛཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷེ་ནྟོ ཝི་ཡཱཏི ནཱ་ལི༹་ཡ་ནྟཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལེ པ་པྤ་ཊ་ཀོ་ཛཾ ཨུ་དྡྷཾ་མུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཡོ་ཛ་ནི་ཀནྟི ཡོ་ཛ་ན་པྤ་མཱ་ཎཾ མ་དྷུ་བྷ་ཎྜནྟི མ་དྷུ་པ་ཊ་ལཾ.
མ་ཧ་ནྟནྟི ཨུ་ལཱ༹་རཾ. ས་བྦ་དཱ་ནཾ དི་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ས་བྦ་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་ཛཱ་ཏཾ ཨཱ་ཝཱ་ས་དཱ་ཡ་ཀེ་ན དི་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ་ཧི དྭེ ཏ་ཡོ གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཀི་ཉྩི ཨ་ལ་དྡྷཱ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ་པི ཚཱ་ཡཱུ་ད་ཀ་ས་མྤ་ནྣཾ ཨཱ་རཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནྷཱ་ཡི་ཏྭཱ པ་ཊི་སྶ་ཡེ མུ་ཧུ་ཏྟཾ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཀཱ་ཡེ བ་ལཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཀྑི་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. བ་ཧི ཝི་ཙ་ར་ནྟ་སྶ ཙ ཀཱ་ཡེ ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པེ་ཧི ཀི་ལ་མ་ཏི, པ་ཊི་སྶ་ཡཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ དྭཱ་རཾ པི་དྷཱ་ཡ མུ་ཧུ་ཏྟཾ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ས་ནྟ་ཏི ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི, ས་བྷཱ་ག་ས་ནྟ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི, ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཀྑི་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, བ་ཧི ཝི་ཙ་ར་ནྟ་སྶ ཙ པཱ་དེ ཀ་ཎྚ་ཀོ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཁཱ་ཎུ པ་ཧ་ར་ཏི, ས་རཱི་ས་པཱ་དི་པ་རི་སྶ་ཡོ ཙེ་ཝ ཙོ་ར་བྷ་ཡ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, པ་ཊི་སྶ་ཡཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ དྭཱ་རཾ པི་དྷཱ་ཡ ནི་པ་ནྣ་སྶ པ་ན ས་བྦེ པ་རི་སྶ་ཡཱ ན ཧོ་ནྟི, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཡ་ནྟ་སྶ དྷ་མྨ་པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨུ་པ་ས་མ་སུ་ཁཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི བ་ཧི་དྡྷཱ ཝི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, བ་ཧི ཝི་ཙ་ར་ནྟ་སྶ ཙ ཀཱ་ཡེ སེ་དཱ མུ་ཙྩ་ནྟི, ཨ་ཀྑཱི་ནི ཕ་ནྡ་ནྟི, སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཝི་ས་ན་ཀྑ་ཎེ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་ནི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི, མུ་ཧུ་ཏྟཾ ནི་སི་ནྣ་སྶ པ་ན ཨ་ཀྑི་པ་སཱ་དོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཀྑི་ཏྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, དྭཱ་ར་ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་ནི པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཏ་སྨི་མྤི ཙ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ས་ནྟཾ དི་སྭཱ མ་ནུ་སྶཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨཱ་ཝཱ་ས་དཱ་ན་སྨིཾ དི་ནྣེ ས་བྦཾ དཱ་ནཾ དི་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. བྷཱུ་མ་ཊྛ་ཀ…པེ… ན ས་ཀྐཱཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ མ་ཧཱ་སུ་ད་སྶ་ན་ཝ་ཏྠུ་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༢༤༡ ཨཱ་ད་ཡོ) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ.
སཱི་ཏནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༣.༢༩༥; སཾ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༢༤༣) ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ བ་ཧི་དྡྷ་ཨུ་ཏུ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སཱི་ཏཾ. ཨུ་ཎྷནྟི ཨ་གྒི་ས་ནྟཱ་པཾ. ཏ་སྶ པ་ན ད་ཝ་དཱ་ཧཱ་དཱི་སུ ས་མྦྷ་ཝོ ད་ཊྛ་བྦོ. པ་ཊི་ཧ་ནྟཱིཏི པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ བཱ་དྷ་ནཱ་ནི ན ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏི. སཱི་ཏུ་ཎྷ་བྦྷཱ་ཧ་ཏེ ཧི ས་རཱི་རེ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཡོ་ནི་སོ པ་ད་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཝཱ་ལ༹་མི་གཱ་ནཱིཏི སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་དི་ཝཱ་ལ༹་མི་གེ. གུ་ཏྟ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཉྷི པ་ཝི་སི་ཏྭཱ དྭཱ་རཾ པི་དྷཱ་ཡ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཏེ པ་རི་སྶ་ཡཱ ན ཧོ་ནྟི. ས་རཱི་ས་པེཏི ཡེ ཀེ་ཙི ས་ར་ནྟཱ ག་ཙྪ་ནྟེ དཱི་གྷ་ཛཱ་ཏི་ཀེ. མ་ཀ་སེཏི ནི་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ, ཌཾ་སཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. སི་སི་རེཏི སཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་དྡ་ལི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨུ་པྤ་ནྣེ སི་སི་ར་ས་མྥ་སྶེ. ཝུ་ཊྛི་ཡོཏི ཡ་དཱ ཏ་དཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཝ་སྶ་ཝུ་ཊྛི་ཡོ པ་ཊི་ཧ་ན་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པོ གྷོ་རོཏི རུ་ཀྑ་ག་ཙྪཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་མྨཱུ་ལ་བྷ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ གྷོ་རོ ས་ར་ཛ་ཨ་ར་ཛཱ་དི་བྷེ་དོ ཝཱ་ཏོ ཙེ་ཝ གི་མྷ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ས་མ་ཡེ་སུ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ གྷོ་རོ སཱུ་རི་ཡཱ་ཏ་པོ ཙ. པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏཱིཏི པ་ཊི་བཱ་ཧཱི་ཡ་ཏི. ལེ་ཎ་ཏྠནྟི ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ་རཱ་མ་ཏྠཾ. སུ་ཁ་ཏྠནྟི ཝུ་ཏྟ་པ་རི་སྶ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ. ཛྷཱ་ཡི་ཏུནྟི ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་སཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏུཾ. ཝི་པ་སྶི་ཏུནྟི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་སི་ཏུཾ.
ཝི་ཧཱ་རེཏི པ་ཊི་སྶ་ཡེ. ཀཱ་ར་ཡེཏི ཀཱ་རཱ་པེ་ཡྻ. ར་མྨེཏི མ་ནོ་ར་མེ ནི་ཝཱ་ས་སུ་ཁེ. ཝཱ་ས་ཡེ་ཏྠ བ་ཧུ་སྶུ་ཏེཏི ཀཱ་རེ་ཏྭཱ པ་ན ཨེ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་རེ་སུ བ་ཧུ་སྶུ་ཏེ སཱི་ལ་ཝ་ནྟེ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨེ ནི་ཝཱ་སེ་ཡྻ. ཏེ ནི་ཝཱ་སེ་ནྟོ པ་ན ཏེ་སཾ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀི་ལ་མ་ཐོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནྣ་ཉྩ པཱ་ན་ཉྩ ཝ་ཏྠ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ཙ ད་དེ་ཡྻ ཨུ་ཛུ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མྤ་ནྣེ་སུ ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ་ནཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎཱ་ན་ཉྩ ས་དྡ་ཧ་ནེ་ན ཝི་པྤ་ས་ནྣེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ.
ཨི་དཱ་ནི ག་ཧ་ཊྛ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ ཏ་སྶཱ’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏེཏི བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ ཏ་སྶཱཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ. དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟཱིཏི ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་པ་ནུ་ད་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟི. ཡཾ སོ དྷ་མྨཾ ཨི་དྷ་ཉྙཱ་ཡཱཏི སོ པུ་གྒ་ལོ ཡཾ ས་དྡྷ་མྨཾ ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཨ་གྒ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨ་ནཱ་ས་ཝོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི.
པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཋ་མ་ཡཱ་མོ ཁེ་པི་ཏོ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་པྤཱ་ཝ་སེ་སོ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མོ ག་ཏོ་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘བ་ཧུ་དེ་ཝ ར་ཏྟི’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏ་རཾ དི་ཡ་ཌྜྷ་ཡཱ་མ’’ནྟི. ས་ནྡ་སྶེ་སཱིཏི ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ད་སྶེ་སི, ཨཱ་ཝཱ་ས་དཱ་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ དྷ་མྨིཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ, ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨི་ཏི་པི སཱི་ལཾ, ཨི་ཏི་པི ས་མཱ་དྷི, ཨི་ཏི་པི པ་ཉྙཱ’’ཏི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ ཏེ་སཾ ས་མྨཱ ད་སྶེ་སི, ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ པ་ཀཱ་སེ་སི. ས་མཱ་ད་པེ་སཱིཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ སཱི་ལཾ ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦཾ, སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་དྷི, ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ ཏེ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ ཨཱ་དི་ཡ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ག་ཎྷཱ་པེ་སི. ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་སཱིཏི ཡ་ཐཱ ས་མཱ་དི་ནྣཾ སཱི་ལཾ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ ཧོ་ཏི, ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙ བྷཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནཱ ཡ་ཐཱ སུ་ཊྛུ ཝི་སོ་དྷི་ཏཱ ཨུ་པ་རི་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧཱ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་སི ནི་སཱ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝོ་དཱ་པེ་སི. ས་མྤ་ཧཾ་སེ་སཱིཏི ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ ཋི་ཏ་སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི ས་མྤ་ཏི ལ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནི་སཾ་སེ་ཧི ཙེ་ཝ ཨུ་པ་རི ལ་དྡྷ་བྦ་ཕ་ལ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཙ ཨུ་པ་རི་ཙི་ཏྟཾ ས་མྨཱ པ་ཧཾ་སེ་སི, ལ་དྡྷ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ན སུ་ཊྛུ ཏོ་སེ་སི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནོ་པི ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་ཐེ་ར-ས་དྡོ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ་པི ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི. ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ་པི ཧི ཨ་ནྟོ་ག་དྷོ ཨེ་ཝཱ་ཏི. སཱ་ཀི་ཡ་མ་ཎྜ་ལེཏི སཱ་ཀི་ཡ་རཱ་ཛ་ས་མཱུ་ཧེ.
པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ནི་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ པཱ་ཊི་པ་དོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་ཊི་པ་ནྣ་ཀོ’’ཏི. སི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་དི་ནཱ སེ་ཁོ, ཨོ་དྷི་སོ ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ཎོ. སེ་ཁོ པཱ་ཊི་པ་དོ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་ཊི་པ་དཱ་དེ་ས་ནཾ ནི་ཡ་མེ་ནྟོ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ པུ་གྒ་ལཾ ནི་ཡ་མེ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ‘‘པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ པུ་གྒ་ལཾ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. སེ་ཁ་པྤ་ཊི་པ་དཱ སཱ་ས་ནེ མ་ངྒ་ལ་པ་ཊི་པ་དཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན སེ་ཝི་ཏ་བྦ་ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཙ བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་སེ་ཁ་དྷ་མྨ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ཙ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ན་ཀ་པ་ཊི་པ་དཱ. ཨ་ཀི་ལ་མ་ནྟཱ་ཝ ས་ལླ་ཀྑེ་སྶ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ ཏ་དཱ ཏེ་སཾ ཨ་སེ་ཁ་བྷཱུ་མི་ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨ་ཡོ་གྱ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཀི་ལ་མ་ནྟཱ་ཝཱཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟ་སྶ་པི ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒ་ས་ཉྙཱ་པ་ནཱ བྷཱ་རི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨོ་ས་ཊཱཏི ཨ་ནུ་པྤ་ཝི་ཊྛཱ. ས་ཀ་ལཾ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ ཀ་ཐི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ཏ་སྶ སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ་བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ སེ་ས་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏཱི་ཧི པི་ཊ་ཀེ་ཧཱི་ཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ན ཏཾ་ཏཾ་པི་ཊ་ཀཱ་ནཾ ཏ་སྶཱ ཏ་སྶཱ སི་ཀྑཱ་ཡ སཱ་དྷ་ཀ་ཏ་མ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.
པི་ཊྛི་ཝཱ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ས་རཱི་ར་སྶ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་ཏྟཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཏྟཱ. ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝཱ ཨེ་ཏནྟི ཡེ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘པ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ཧི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི ས་ཀྱ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ས་ཏྠཱ་པི ཏ་དེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫཱི་ཏཱི’’ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘པི་ཊྛི མེ ཨཱ་གི་ལཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ས་རཱི་ར་ཉྩ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༢༣. ‘‘ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན…པེ… ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༥༡༡) ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྠོ ས་མྤ་ནྣ-ས་དྡོ, ཨི་དྷ པ་ན པཱ་རི་པཱུ་རི་ཨ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ པ་ན ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལོ་ཡེ་ཝ, སོ པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལོ. པ་རི་སུ་དྡྷ་ཉྷི སཱི་ལཾ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ས་བ་ལཾ ཀ་མྨཱ་སཾ ཝཱ. སུ་ནྡ་ར་དྷ་མྨེ་ཧཱིཏི སོ་བྷ་ན་དྷ་མྨེ་ཧི. ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཏ་སྶ སོ་བྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ཧི ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ དྷ་མྨེ་ཧི.
༢༤. ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཋཱ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་དྷ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ‘‘ཨ་ཀ་སི་ར་ལཱ་བྷཱི’’ཏི པ་དཾ ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཨུ་དྡེ་ས་པ་དེ་ན མཱ་ཏི་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ. པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱཏི ཨུ་དྡེ་ས་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ. ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐ་ཉྩ, མ་ཧཱ་ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་ན ད་སྶི་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ཧ.
༢༥. ཧི་རཱི་ཡ་ཏཱིཏི ལ་ཛྫཱི་ཡ་ཏི པཱི་ལཱི༹་ཡ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཧི་རཱི པཱ་པ་ཛི་གུ་ཙྪ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཛི་གུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་ཏྟ་པྤ་ཏཱིཏི ཨུ་ཏྟ་པྤ་ཏི. པཱ་པུ་ཏྲཱ་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྷི ཨོ་ཏྟ་པྤཾ. པ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝཱི་རི་ཡོཏི ས་ངྐོ་ཙཾ ཨ་ནཱ་པ་ནྣ་ཝཱི་རི་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནོ་ས་ཀྐི་ཏ་མཱ་ན་སོ’’ཏི. པ་ཧཱ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ནཱ་མ ཨ་དྷི་ག་མོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐེ་ནཱཏི ས་ཏི་ཡཱ ནེ་པ་ཀྐེ་ན ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ནེ་པ་ཀྐཾ ནཱ་མ པ་ཉྙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ས་ཏི་ཡཱ ཙ ནི་པ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨ་ཉྙོ ནི་དྡི་ཊྛོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ས་ཏི་མཱཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཝི་སེ་སཱ ས་ཏི ག་ཧི་ཏཱ, པ་ར་ཏོ ‘‘ཙི་ར་ཀ་ཏ་མྤི ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏ་མྤི ས་རི་ཏཱ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏཱ’’ཏི ས་ཏི་ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛཾ, ན པ་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཾ, ཏ་སྨཱ ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐེ་ནཱཏི ས་ཏི་ཡཱ ནེ་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨ་ནི་ར་པེ་ཀྑོ ས་ཏི་ཡཱ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན་པི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཡ་ན་ས་མྨ་ས་ནཱ་ནི ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི.
ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎ་ཝ་ཏྟཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན བོ་དྷི་ཡ་ངྒ་ཎ་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་སཱི་ཏི་ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ར་ཎཾ མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ར་ཎ་ནྟི ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ར་ཎ-ས་དྡོ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟཱ་ནི (ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༤༠༦) ནཱ་མ ཝ་ཏྟ་ཁ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༥༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ ག་མི་ཀཾ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ བྷ་ཏྟ་གྒཾ པི་ཎྜ་ཙཱ་རི་ཀཾ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཛ་ནྟཱ་གྷ་རཾ ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཙུ་དྡ་ས. ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ནི པ་ན ཀ་དཱ་ཙི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ་དི་ཀཱ་ལེ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཱ་དི་ཀཱ་ལེ ཙ ཙ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི ཨ་སཱི་ཏི ཁུ་དྡ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ས་བྦཱ་སུ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་སུ ན ཙ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟེ་སུ, ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ‘‘པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཏྟཾ པ་ཉྙ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦཾ…པེ… ན ཚ་མཱ་ཡཾ ཙ་ངྐ་མ་ནྟེ ཙ་ངྐ་མེ ཙ་ངྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༨༡) ཝུ་ཏྟཱ་ནི པ་ཀ་བྷ་ཏྟེ ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྟཱ་ཝ་སཱ་ནཱ་ནི ཚ་ས་ཊྛི, ཏ་ཏོ པ་རཾ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ མཱུ་ལཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནཱ་ར་ཧེ་ན མཱ་ན་ཏྟཱ་ར་ཧེ་ན མཱ་ན་ཏྟ་ཙཱ་རི་ཀེ་ན ཨ་བྦྷཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཙྪ་ནྣེ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༨༢) པ་ཀ་ཏ་ཏྟེ ཙ་རི་ཏ་བྦེ་ཧི ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་ག་ཎེ་ཏྭཱ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རཱ་དཱི་སུ པུ་གྒ་ལ་ནྟ་རེ་སུ ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎི་ཏ་བྦཱ་ནི པ་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ས་ཏྟ་ཏི་ཝ་ཏྟཱ་ནི, ཨུ་ཀྑེ་པ་ནི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཝ་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ན པ་ཀ་ཏ་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཾ པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ནཾ…པེ… ནྷཱ་ནེ པི་ཊྛི་པ་རི་ཀ་མྨཾ སཱ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༥༡) ཨི་དཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནཾ ཨེ་ཀཾ, ‘‘ན པ་ཀ་ཏ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སི་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཙ ད་སཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏཱ་ནི དྭཱ་སཱི་ཏི. ཨེ་ཏེ་སྭེ་ཝ པ་ན ཀཱ་ནི་ཙི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཱ་དི་ཝ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན དྭཱ་སཱི་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཀཾ པ་ན ཨཱུ་ན་མ་དྷི་ཀཾ ཝཱ ག་ཎ་ནུ་པ་གཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷ ‘‘ཨ་སཱི་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པ་དེ་སེ ‘‘དྭཱ་སཱི་ཏི ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་དྡི་ས་ནཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་དྡི་སཱ་པ་ནནྟི པ་ཙྩེ་ཀཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ-ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨུ་དྡི་ས་ནཾ ཨུ་དྡེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ. དྷ་མྨོ་སཱ་ར་ཎཾ དྷ་མྨ་སྶ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎཾ. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ –
‘‘ཨཱ་དི་མྷི སཱི་ལཾ དེ་སེ་ཡྻ, མ་ཛ྄ཛྷེ ཛྷཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ;
པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཙ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཨེ་སཱ ཀ་ཐི་ཀ་ས་ཎྛི་ཏཱི’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༩༠; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༤.༢༤༦) –
ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ. ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ག་ཧ་ཊྛ་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཝཱ ཏ་ངྑ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པཱ དྷ་མྨཱི ཀ་ཐཱ ཨུ་པ་ནི་སི་ནྣ་ཀ་ཐཱ. བྷ་ཏྟཱ་ནུ་མོ་ད་ན་ཀ་ཐཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནི་ཡཱ. ས་རི་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཙི་ར་ཀ་ཏ་ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏཱ་ནཾ ས་ར་ཎ་མ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧ་མུ་ཁེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རེ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཙི་ར་ཀ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཀི་མྤི ས་ར་ཎེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ས་ར་ཎེ་ན. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་ར་ཎེ་ནཱཏི ཨ་ནུ ཨ་ནུ ས་ར་ཎེ་ན. ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་མྤི ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝི་རཱ་ག་ནི་སྶི་ཏཾ ནི་རོ་དྷ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝོ་ས་གྒ་པ་རི་ཎཱ་མི་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ས་ར་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རེ ས་ར་ཎ་ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རེ པ་རི་ཏྟ་ཛ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ག་ཏི་ཨ་ཏྠཱ དྷཱ་ཏུ་ས་དྡཱ བུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་ད་ཡ་ཉྩ ཝ་ཡ་ཉྩ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. མི་སྶ་ཀ་ན་ཡེ་ནཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཙེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ནི་བྦེ་དྷི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ. སཱ ཙ ཁོ པ་དེ་སི་ཀཱ་ཏི ནི་པྤ་དེ་སི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡ་གཱ་མི་ནི་བྷཱ་ཝེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་མྨཱཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཀུ་པྤ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཧི མ་གྒ་པ་ཉྙཱ ཁེ་པི་ཏ་ཁེ་པ་ནཱ་ཡ ན པུ་ན ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཉཱ་ཡེ་ན ཡཱ པ་ཝ་ཏྟི སཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཧེ་ཏུ་ནཱ ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི.
༢༦. ཨ་དྷི་ཀཾ ཙེ་ཏོ ཨ་བྷི་ཙེ་ཏོ, མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཙི་ཏྟཾ, ཏ་སྶ པ་ན ཨ་དྷི་ཀ་ཏཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ག་མེ་ན ཝི་སི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི, ཏ་ནྣི་སྶི་ཏཱ་ནི ཨཱ་བྷི་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཙི་ཏྟཾ སེ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཾ སི་ཏཱ་ན’’ནྟི. དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནནྟི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ. ཏེ་ཧི པ་ན ས་མ་ངྒི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ཡ་སྨཱ ཝི་ཝེ་ཀ་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ ས་མཱ་དྷི་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ ཨ་པཱི་ཏི་ཛཾ ས་ཏི་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཉཱ་ཎ་སུ་ཁ་ཉྩ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི ཝི་ནྡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་པྤི་ཏ་པྤི་ཏ་ཀྑ་ཎེ སུ་ཁ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏཱུ་ན’’ནྟི. ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སུ ཛྷཱ་ནེ་སུ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ, ‘‘ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱི’’ཏི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སི་ཡོ ཙ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ནི་དུ་ཀྑ་ལཱ་བྷཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ སུ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ཝི་པུ་ལ་ལཱ་བྷཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པ་གུ་ཎ་ཏཾ ཏ་པྤ་མཱ་ཎ་ད་སྶི་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ སཱ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ. ས་མཱ་དྷི་པཱ་རི་པ་ནྠི་ཀ་དྷ་མྨེཏི ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ. ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ན པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨཱ པ་གེ་ཝ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མོ ཨེ་ཝ ན སི་ཡཱ. ཨ་ཀི་ལ་མ་ནྟོ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱིཏི ཀི་ཙྪེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏི ཝི་སོ་དྷེ་ཏི, ཀཱ་མཱ་དཱི་ན་ཝ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ས་མཱ་དྷི་པཱ་རི་པ་ནྠི་ཀཱ་ནཾ དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་ར་ཎཾ ཨི་དྷ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ ཝི་སོ་དྷ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༢༧. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་སཱི་ལཱ་དིཔ་ཊི་པ་དཱ་ཡ. སཱ ཨེ་ཝ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝ་སྶཾ བྷཱ་ཝི་ནཾ ཝི་སེ་སཾ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཎྜཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཎྜཾ, ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨ་དཱུ་སི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་པཱུ་ཏི ཨ་ཎྜཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་པུ་ཙྩ་ཎྜོ, ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་པུ་གྒ་ལོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨ་པུ་ཙྩ་ཎྜ་ཏཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷེ་དཱ་ཡཱཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎཱ་དི་ཉཱ་ཎ་པ་བྷེ་དཱ་ཡ. ཏ་ཏྠཱཏི ཙེ་ཏོ་ཁི་ལ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༡.༡༨༥) ‘‘ས ཁོ སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་སྶོ་ལ༹ྷི་པ་ནྣ་ར་ས་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ བྷ་བྦོ ཨ་བྷི་ནི་བྦི་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་སྶོ་ལ༹ྷི་པ་ནྣ་ར་སེ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡཾ ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏཾ, ཏཾ ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ ཨི་དྷ ཨི་མ་སྨིཾ སེ་ཁ་སུ་ཏྟེ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༢༨. མ་ཧ་གྒ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་མྤི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་སེ་སེ་ན ཏེ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ན ཋི་ཏ་ནྟི ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་ཋ་མཱ་དི་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ཧི ཨ་ས་དི་སཾ ཨུ་ཏྟ་མ’’ནྟི. དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་བྷི་ནི་བྦྷི་དཱ་སུ. པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀཾ ཀི་ལེ་ས་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མ་ནྟ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ ཀ་ཉྩི ཝི་སེ་སཾ ཀ་རོ་ནྟ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཋ་མཾ ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི, སེ་ས་ཉཱ་ཎ་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
༢༩. ཙ་ར་ཎ་སྨིནྟི པ་ཙྩ་ཏྟེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ག་ཏ་པུ་བྦ་དི་སཱ་ག་མ་ནེ ཏེ་སཾ སཱ་དྷ་ཀ་ཏ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨ་ཊྛ ཉཱ་ཎཱ་ནཱིཏི ཨི་དྷ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཙ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ནི ཙ ཨ་མྦ་ཊྛ་སུ་ཏྟཱདཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༥༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཏ་མཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ པ་དཱ་ལེ་ཏྭཱ.
༣༠. ས་ན་ངྐུ་མཱ་རེ་ནཱཏི ས་ན་ནྟ་ན་ཀུ་མཱ་རེ་ན. ཏ་དེ་ཝ ཧི ཏ་སྶ ས་ན་ནྟ་ན་ཀུ་མཱ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོཏི ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ནུ་སྶ་པ་ཐེ ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་སི, སོ ཀུ་མཱ་ར་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཏཱ་དི་སེ་ན ཀུ་མཱ་ར་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ་ར་ཏི.
ཛ་ནི་ཏ་སྨིཾ-ས་དྡོ ཨེ་ཝ ཨི-ཀཱ་ར་སྶ ཨེ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཛ་ནེ་ཏ་སྨི’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ, ཛ་ནི་ཏ་སྨིནྟི ཙ ཛ་ན་སྨི་ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཛ་ནི་ཏ་སྨིནྟི སཱ་མ་ཉྙ་གྒ་ཧ་ཎེ་པི ཡ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཝ་ཎྞ་ས་མ་ཉྙཱ, ཏ་ཏྠེ་ཝ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ. ཁ་ཏྟི་ཡོ སེ་ཊྛོཏི ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་པི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ་ཡེ་ཝ, ན དེ་ཝ་ཀཱ་ཡེ བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡེ ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡེ གོ་ཏྟ་པ་ཊི་སཱ་རི་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་ས་ར་ནྟཱིཏི ‘‘ཨ་ཧཾ གོ་ཏ་མོ, ཨ་ཧཾ ཀ་སྶ་པོ’’ཏི པ་ཏི པ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ གོ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ས་ར་ནྟི པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟི ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷུ ཨཱ་ན་ནྡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་དཱ་ནེ་ན. ཛི་ན་བྷཱ་སི་ཏཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏནྟི་ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཐེ་ར་བྷཱ་སི་ཏཾ བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏ་མེ་ཝ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ. ‘‘ཀི་མྤ་ནི་དཾ སུ་ཏྟཾ ས་ཏྠུ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ ཛི་ན་བྷཱ་སི་ཏཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་དཱ་ན་མ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཙོ་ད་ནཱ ཨི་དྷ ཨ་ནོ་ཀཱ་སཱ ཐེ་ར་སྶ དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་དཱ་ན་སྶཱ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
སེ་ཁ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.