༡. ག་ཧ་པ་ཏི་ཝ་གྒོ
༡. ཀ་ནྡ་ར་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཨཱ་རཱ་མ་པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་ཨཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་རཱ་མ་པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཙེ་ཏི་ཡ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ. ཨུ་སྶ་ནྣཱཏི བ་ཧུ་ལཱ. ཨ་སོ་ཀ་ཀ་ཎི་ཀཱ་ར་ཀོ་ཝི་ལཱ༹་ར་ཀུ་མྦྷཱི་རཱ་ཛ་རུ་ཀྑེ་ཧི ས་མྨི་སྶ་ཏཱ་ཡ ཏཾ ཙ་མྤ་ཀ་ཝ་ནཾ ནཱི་ལཱ་དི་པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞ་ཀུ་སུ་མ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ, ན ཙ་མྤ་ཀ་རུ་ཀྑཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ནཱི་ལཱ་དི་པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞ་ཀུ་སུ་མ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. བྷ་ག་ཝཱ ཀུ་སུ་མ་ག་ནྡྷ་སུ་ག་ནྡྷེ ཙ་མྤ་ཀ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ན མཱ་པ་ན་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ ཏ་སྨིཾ ན་ག་རེ ཙ་མྤ་ཀ་རུ་ཀྑཱ ཨུ་སྶ་ནྣཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘པ་ཉྩ་ས་ཏ་མ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ལ༹་སེ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ད་སྶི་ཏ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན. ཧ་ཏྠི་ནོ ཙཱ་རེ་ཏི སི་ཀྑཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཧ་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡོ ཧ་ཏྠཱི་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་ཀོ, ཏ་སྶ པུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པུ་ཏྟོ’’ཏི. ཏ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ པ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནི་གུ་ཧི་ཏྭཱ་ཝ ནི་སི་ནྣོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཚ་བྦ་ཎྞཱ་ནཾ གྷ་ན་བུ་དྡྷ་ར་སྨཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙེ་ཝ གཱ་ར་ཝེ་ནཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ག་རུ་བྷཱ་ཝེ་ན, བྷ་ག་ཝ་ཏི གཱ་ར་ཝེ་ནཱ་ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ.
ནི་ཙྩཾ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་ཎྷཾ ན ཧོ་ཏི, ཀ་དཱ་ཙི་དེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ཎྷ་ནི་ཙྩ་ཏཱ ཧི ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན ཀཱུ་ཊ་ཊྛ་ནི་ཙྩ་ཏཱ. ལོ་ཀེ ཀི་ཉྩི ཝི་མྷ་ཡཱ་ཝ་ཧཾ དི་སྭཱ ཧ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་ར་མྤི ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་ངྒུ་ལིཾ ཝཱ ཕོ་ཊ་ཡ་ནྟི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཙྪ་རཾ པ་ཧ་རི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ བྷཱུ་ཏནྟི ཨ་ཡཾ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡོ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཡེ་པི ཏེ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཨ་ཧེ་སུཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་མ་དྡྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཀི་ཉྩི ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་མྤི ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་མྷ་ཡཱ་ཝ་ཧཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀི་ཉྩི ཀ་ཏྟ་བྦཾ, པུ་རི་མཾ ག་ར་ཧ་ཙྪ་རི་ཡཾ, པ་ཙྪི་མཾ པ་སཾ་ས་ཙྪ་རི་ཡཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ སུ་ཏྟ་པ་ད་སོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་མྨཱ པ་ཊི་པཱ་དི་ཏོཏི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡཾ ཋ་པི་ཏོ. ཨེ་སཱ པ་ཊི་པ་དཱ པ་ར་མཱ་ཏི ཨེ་ཏ་པ་ར་མཾ, བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ་ཡཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝི་ས་མཾ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༧༠). ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཏུ་མྷེ་ཧི པ་ཊི་པཱ་དི་ཏོ, ཨ་ཏཱི་ཏེ་པི ཀཱ་ལེ བུ་དྡྷཱ ཨེ་ཏ་པ་ར་མཾ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ས་མྨཱ པ་ཊི་པཱ་དེ་སུཾ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་པི ཀཱ་ལེ ཨེ་ཏ་པ་ར་མཾ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ས་མྨཱ པ་ཊི་པཱ་དེ་སྶ་ནྟཱི་ཏི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ན་ཡ་གྒཱ་ཧེ་ན དི་ཊྛེ་ན ཨ་དི་ཊྛཾ ཨ་ནུ་མི་ན་ནྟོ ས་བྦེ་ས་མྤི བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནེ ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟིཾ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ནྣ་སུ་ཝ་ཎྞཾ ཝི་ཡ ས་མ་ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཙ ཏེ་སཾ སུ་དྷ་མྨ་ཏ་ཉྩ ཏ་ཐཱ ད་སྶེ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཱ པ་ན ནེ་སཾ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི. ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨེ་ཏ་པ་ར་མཾ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི སཱི་ལ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ས་མཱ་དྷི་སྶ, ས་མཱ་དྷི་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ སཱི་ལེ་པི ཙ ཨ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀ་པུ་བྦ་ཀ་ཏྟཱ ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཀ་སྶ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི.
༢. པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ན་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ‘‘པཱ་ཊི་ཨེ་ཀྐོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ས་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨུ་པ་ས་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏ་ཉྷི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཙ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ ཙ ད་སྶེ་ཏུཾ ན ཧི ཏྭནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཏ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ ཀཱ་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ལོ་ཀ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ ཏཾ་ཏཾ་པཱ་ར་མི་པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན, བུ་དྡྷ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ བྷོ གོ་ཏ་མཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་ནྡ་ར་ཀེ་ན ཀ་ཏཾ པ་སཱ་ད་པ་ཝེ་ད་ནཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཡེ་པི ཏེཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷཱ་ས་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་ནྟི ཙ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ནྟི ཧི ཀ་ནྡ་ར་ཀཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི. ཡོ ཧི ཀ་ནྡ་ར་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་པ་ས་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཀི་ཏྟི་ཏོ, ཏཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ་པི ཏེ་ན ཨ་པུ་ཙྪི་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ས་ནྟི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་ར ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སཱི’’ ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་པྤེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་ནྟ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝི་དྷཱ་ཡ. པ་ཀ་པྤེ་ཏྭཱཏི ས་ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ཧ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཊི་པ་དཾ པཱུ་ར་ཡ་མཱ་ནཱཏི ཀཱ་མཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན སེ་ཀྑཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ པ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ‘‘པཱུ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ ཀི་ཙྩ་སྶ ནི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ. མ་གྒོ ཧི ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ནྟཱ’’ཏི. ཨི་ཏོ མུ་ཏྟཱཏི མ་གྒེ་ནཱ་ག་ཏཱུ་པ་ས་མ་ཏོ མུ་ཏྟཱ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ཨུ་པ་ས་ནྟཱ’’ཏི.
ས་ཏ་ཏ་སཱི་ལཱཏི ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣ་སཱི་ལཱ. སཱ་ཏི་ས་ཡོ ཧི ཨེ་ཏེ་སཾ སཱི་ལ་སྶ ཨ་ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝོ. སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ས་ནྟ་ཏཱ ཝུ་ཏྟི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ས་ནྟ་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ནོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ སཱི་ལ་ཝུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ‘‘ས་ནྟ་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ནོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ནྟ་ཏ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ་ས་ན་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝུ་ཏྟི སཱི་ལ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ནི་པ་ཡ་ཏི ཝི་སོ་སེ་ཏི རཱ་གཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་སཾ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་པཱ་ཏཱི་ཏི ནི་པ་ཀོ, པ་ཉྙ་ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙ་ཝ་ནྟོ’’ཏི. པ་ཉྙཱ་ཡ ཋ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཀ་པྤ་ནཾ ནཱ་མ བུ་དྡྷ་པ་ཊི་ཀུ་ཊྛ་མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་མྨཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ཛཱི་ཝ་ན་ནྟི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀ་ཙྩོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༤) ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་ཉྩ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༤) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ར་ཐ་ཝི་ནཱི་ཏ་པ་ཊི་པ་དཱ་ད་ཡོ ཏེ་སུ ཏེ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ མ་ཧཱ་གོ་པཱ་ལ་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༤༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དྷ པ་ན ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི, ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟེ་པི (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣-༣༧༤; མ. ནི. ༡.༡༠༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝོ་མི་སྶ་ཀཱ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི. ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ.
༣. ཀཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝནྟི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝཾ. མ་ཡ་མྤི ནཱ་མ གི་ཧཱི བ་ཧུ་ཀི་ཙྩཱ ས་མཱ་ནཱ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ཝི་ཧ་རཱ་མ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཝི་ཝེ་ཀ་ཝཱ་སི་ནོ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝེ་དེ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཉྩ ཨུ་ཀྑི་པ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ གྷ་ན་ཛ་ཊི་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟི ཀི་ལེ་ས་ག་ཧ་ནེ་ན ག་ཧ་ན་ཏཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟོ ཛ་ཊཱ བ་ཧི ཛ་ཊཱ, ཛ་ཊཱ་ཡ ཛ་ཊི་ཏཱ པ་ཛཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༢༣, ༡༩༢). མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ག་ཧ་ཎེ་ན སཱ་ཋེ་ཡྻ་མྤཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ས་ཊ་སཱ་ཋེ་ཡྻེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ས་པྤི་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དཱི་སུ ཀ་ཙ་ཝ་ར་བྷཱ་ཝོ, སོ ཀ་ས་ཊོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷོ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་ཝོ ཀ་ས་ཊ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཊྛེ་ན ཀ་ས་ཊ་ཏཱ’’ཏི. ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཾ ཀེ་རཱ་ཊི་ཡ་ཊྛོ. ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ‘‘ཨི་དཾ ཨ་ཧི་ཏཾ ན སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨི་དཾ ཧི་ཏཾ སེ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏི དེ་སེ་ཏི. ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཏྠོ་པི ཧི ཧོ་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ས་བྦཱ་པི…པེ… ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ‘‘པ་སུ་པཱ་ལ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨི་དྷ ཨ་ནྟ་ར-ས་དྡོ ‘‘ཝི་ཛྫ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༡༤༩) ཝི་ཡ ཁ་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀེ་ན ཁ་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཧ་ཏྠི་ནཱ. ཏཱ་ནཱིཏི སཱ་ཋེ་ཡྻཱ་དཱི་ནི.
ཨ་ཏྠ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟུ་ཛུ་ཀ་ཏཱ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ་ཝ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སཱ་ཏི ཏཱ་ནི པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶཱཏི པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་སྶ་སྶ ཝཱ ཧ་ཏྠི་ནོ ཝཱ. ཋ་སྶཱ་མཱིཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡེ ཋཱ་ནེ ག་ནྟྭཱ ཋ་སྶཱ་མཱི་ཏི ན ཧོ་ཏི. ཨི་མ་སྶ སཱ་ཋེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎཾ ཝ་ཉྩ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཙ་ཏཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ‘‘ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ནི་གུ་ཧ་ནྟོ པ་ན ཏ་ཏྠེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ཏི་ཊྛེ་ཡྻ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. པ་ཊི་མ་གྒཾ ཨཱ་རོ་ཧི་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶཱཏི ཨཱ་ག་ཏ་མ་གྒ་མེ་ཝ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ག་ནྟུ་ཀཱ་མ་སྶ. ལེ་ཎྜ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་སུ ཀཱ་ལ་ནྟ་རཱ་པེ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝཾ ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི.
ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ཏ་ཀཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ དཱ་སི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་མྷི ཛཱ་ཏཱ. དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏཱཏི དྷ་ནཾ ད་ཏྭཱ དཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ. ཀ་ར་མ་རཱ་ནཱི་ཏཱཏི དཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ར་མ་ར་གྒཱ་ཧ་ག་ཧི་ཏཱ. དཱ་ས་བྱནྟི དཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ. པེ་སྶཱཏི ཨ་དཱ་སཱ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རཱ. ཨི་མཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱཏི ཨི་མཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ག་ཎྷ་ནྟཱཏི ཨི་མཾ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ. ས་མྨུ་ཁ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ར་མྨུ་ཁ་ཀཱ་ལེ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ནེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༤. ཨ་ཡ་མྤི པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨ་ན་ནྟ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙ་ཏུ་ཏྠོ ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པུ་གྒ་ལ་སཱི་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པུ་གྒ་ལེ པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པ་ཊི་པ་ཏྟི ཧི ཨི་དྷ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ, ན པུ་གྒ་ལཱ. ཡ་ཐཱ ཨ་སྶ་དྡྷཱ་དི་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ནྣ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་དཱ ཝ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པུ་རི་མེ ཏ་ཡོ པུ་གྒ་ལེ པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠ་པུ་གྒ་ལ་སྶཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཙ་ཏུ་ཀྐེ ཝུ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་པཱ་དེ་མི པ་ཝ་ཏྟེ་མཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ. ས་ནྟཱཏི ས་མཾ ཝི་ནཱ་སཾ ནི་རོ་དྷཾ པ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་རུ་དྡྷཱ ས་ནྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི. པུ་ན ས་ནྟཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝི་ག་མ་ཏོ ས་ནྟཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦུ་ཏཱ’’ཏི. ས་ནྟཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་ནྟོ ཧ་ཝེཏི ཨེ་ཏྠ ས་མ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རེ་ན སཱ་དྷུ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་ན པ་ཎྜི་ཙྩེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཨ་རི་ཡཱ ‘‘ས་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ནྟོ ཧ་ཝེ…པེ… པ་ཎྜི་ཏཱ’’ཏི.
ཨཱ་ཧི་ཏོ ཨ་ཧཾ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྟཱ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༡༩༨) ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཨི་དྷ པ་ན ཡོ པ་རོ ན ཧོ་ཏི, སོ ཨ་ཏྟཱ, ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ. པ་རནྟི ཨ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ. ཚཱ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏ་ཎྷཱ ཛི་གྷ་ཙྪཱ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ. ཨ་ནྟོ ཏཱ་པ་ན་ཀི་ལེ་སཱ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ཏྟ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཛ་ན་ན་ས་ནྟ་པྤ་ན་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ. ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏཱིཏི ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏི, ས་མྤ་ཧཾ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ས་མྤཱ་དེ་ནྟོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ག་ཎྷ་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙི་ཏྟཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
༥. དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཾ ཛེ་གུ་ཙྪཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི དུ་ཀྑ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལོ ཏཾ དུ་ཀྑ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཾ. ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཏཱ ཧི ཀཱ་མ་ཙཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན དུ་ཀྑ་སྶ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ བཱ་ཧི་ར་ཏྠ་ས་མཱ་སཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ‘‘དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ’’ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཡེ་ན ཧི བྷཱ་གེ་ན པུ་རི་ས་སྶ དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཾ, ཏེ་ན དུ་ཀྑ་སྶ པུ་རི་སོ་པཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ས་ཎྛི་ཏ’’ནྟི.
༦. ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི དྷཱ་ཏུ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཡོ་ག་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི. ཡ་སྨཱ ས་མྦུ་དྡྷཱ པ་རེ་སཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ, ཏ་ཏྠ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཏེ པ་ཊི་ཙྩ ཏེ་སཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ན ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན པ་ན བུ་དྡྷེ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི. ཀི་རི་ཡ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ དེ་ས་ཀ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏ་ཛྫ་པ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘དེ་ས་ཀ་སྶ ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ད་ཊྛ་བྦཾ. མ་ཧ་ཏཱ ཨ་ཏྠེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ-ས་དྡོ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭཱི་ཧི ཨཱ་ནི་སཾ་སེ་ཧཱི’’ཏི. པ་སཱ་དཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི ‘‘ཨ་ར་ཧ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་བྷི་ན་ཝོ ན་ཡོ ཨུ་ད་པཱ་དི ས་ནྟ་ཏ་སཱི་ལ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཏྟ་ནྟ་པ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན, སོ་པི ཏཾ སུ་ཏྭཱ དཱ་སཱ་དཱི་སུ ས་ཝི་སེ་སཾ ལ་ཛྫཱི ད་ཡཱ་པ་ནྣོ ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱི ཧུ་ཏྭཱ སེ་ཀྑ་པ་ཊི་པ་དཾ སཱི་ལཾ སཱ་དྷེ་ནྟོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མ་ཧ་ཏཱ ཨ་ཏྠེ་ན སཾ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི.
༨. པ་རེ་སཾ ཧ་ན་ན་གྷཱ་ཏ་ནཱ་དི་ནཱ རོ་དཱ་པ་ན་ཏོ ལུ་དྡོ, ཏ་ཐཱ ཝི་གྷཱ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་དཱ་ར་ཎ་ཏོ དཱ་རུ་ཎོ, ཝི་རུ་དྡྷ་ཝཱ་ད་ཏཱ་ཡ ཀ་ཀྑ་ལོ༹, བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟོ བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རི་ཀོ.
༩. ཁ་ཏྟི་ཡཱ་བྷི་སེ་ཀེ་ནཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཨ་བྷི་སེ་ཀེ་ན. ས་ནྠཱ་གཱ་རནྟི ས་ནྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏཾ ཨ་གཱ་རཾ ཡ་ཉྙཱ་ཝཱ་ཊཾ. ས་པྤི་ཏེ་ལེ་ནཱཏི ས་པྤི་མ་ཡེ་ན ཏེ་ལེ་ན, ཡ་མ་ཀ་སྣེ་ཧེ་ན ཧི ཏ་དཱ ཀཱ་ཡཾ ཨ་བྦྷ་ཉྫ་ཏི. ཝ་ཙྪ་བྷཱ་ཝཾ ཏ་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཝ་ཙྪ་ཏ་རོ. པ་རི་ཀྑེ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཝ་ན་མཱ་ལཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ ད་བྦྷེ་ཧི ཝེ་དི་ཡཱ པ་རི་ཀྑེ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཡ་ཉྙ་བྷཱུ་མི་ཡནྟི ཨ་ཝ་སེ་ས་ཡ་ཉྙ་ཊྛཱ་ནེ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཀ་ནྡ་ར་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༢. ཨ་ཊྛ་ཀ་ནཱ་ག་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧. ཨ་ཝི་དཱུ་རེཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཝེ་སཱ་ལི་ཡ’’ནྟི ཨི་དཾ ས་མཱི་པེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. སཱ་ར་པྤ་ཏྟ་ཀུ་ལ་ག་ཎ་ནཱ་ཡཱཏི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༡༡.༡༦) མ་ཧཱ་སཱ་ར་མ་ཧ་པྤ་ཏྟ་ཀུ་ལ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ. ད་ས་མེ ཋཱ་ནེཏི ཨ་ཉྙེ ཨ་ཉྙེ་ཏི ད་ས་ག་ཎ་ན་ཊྛཱ་ནེ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ན་ག་རེ ཛཱ་ཏོ བྷ་ཝོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ནཱ་ག་རོ. ཀུ་ཀྐུ་ཊཱ་རཱ་མོཏི པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟེ ཀུ་ཀྐུ་ཊཱ་རཱ་མོ, ན ཀོ་ས་མྦི་ཡཾ.
༡༨. པ་ཀ་ཏ་ཏྠ་ནི་དྡེ་སོ ཏ-ས་དྡོ་ཏི ཏ་སྶ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ཡེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ག་ཝཱ པ་ཀ་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ སུ་པཱ་ཀ་ཊོ ཙ, ཏཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡོ སོ…པེ… ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏི་པི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན-ས་དྡཱ་ནཾ ཨི་དྷ པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝེ ཏེ་ན ཏེ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ཏེ་སཾ ཝི་ས་ཡ་ཝི་སེ་སེ པ་ཝ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ཏ་ད་ཏྠཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡཾ ཛཱ་ན་ཏཱ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་བྦཾ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ པ་སྶ་ཏཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎེ་ཧི. པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་དཱི་ཧཱིཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ཧི. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ. དེ་ས་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏཱཏི དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་རཾ བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཙ་རི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷེ་དཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་སྶ་ཏཱ. ཨ་རཱི་ནནྟི ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ནཾ, པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་མཱ་རཱ་ནཾ ཝཱ, སཱ་ས་ན་སྶ ཝཱ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཏེ་སཾ པ་ན ཧ་ན་ནཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནཾ ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ན་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་མེ་ཝ ཝཱ, ཀེ་སི་ཝི་ན་ཡ་སུ་ཏྟཉྩེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ནཾ.
ཏ་ཐཱ ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ ཛཱ་ན་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་ག་ས་ཏྟེ པ་སྶ་ཏཱ, ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁཱི་ཎ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ, ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་བྷེ་དེ དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་ཏོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཛཱ་ན་ཏཱ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་ཎྞཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏོ ནི་ས་མྨ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ པ་སྶ་ཏཱ, ད་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ཡ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ, ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཧཱ་ནི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀྑ་ཡ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་སཱ་དྷི་ཀཱ་ཡ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ནཱཏི ཨེ་ཝཾ ད་ས་བ་ལ་ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན་པི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ.
༡༩. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨ་བྷི་ས་མྨུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མེ་ཙྩ ས་མྦྷཱུ་ཡྻ ཀ་ཏཾ, སྭ་སྶ ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ པ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ’’ནྟི. ཏེ ཙ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་བྷི་ས་ཉྩེ་ཏ་ཡི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ‘‘ཙེ་ཏ་ཡི་ཏཾ པ་ཀ་པྤི་ཏ’’ནྟི ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་བྷི་ས་ཉྩེ་ཏ་ཡི་ཏནྟི ཙ ཛྷཱ་ན་སྶ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་ལླི་ངྒེ་ཏི ཡ་ཉྷི ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨེ ཋི་ཏོཏི ས་མ་ཐ་དྷ་མྨེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ཧི ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་ད་ཡོ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཏཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎཾ པཱ་པེ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨེ ཋི་ཏོ. ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ར་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན རཱ་གོ, ན་ནྡ་ན་ཊྛེ་ན ན་ནྡཱིཏི. ཏ་ཏྠ སུ་ཁུ་མཱ ཨ་པེ་ཀྑཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཡཱ ‘‘ནི་ཀ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠེ ག་ཧེ་ཏ་བྦེ ས་ཏི. ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ ཀ་ཏྟ་བྦོཏི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པི ཨ་ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་ཏྠ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ ཀ་ཏྟ་བྦོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཏེ་སུ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་མ་ཏྟེ་ན ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནཱ ལ་དྡྷ་བྦ་སྶ ཨ་ལ་དྡྷཱ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ་ན ལ་དྡྷ་བྦ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཏེ་ན ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་མྤི ལ་དྡྷ་བྦ་མེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ར་སི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ར་སོ. ཨ་ཉྙཱ་པི ཀཱ་ཙི སུ་ག་ཏི་ཡོཏི ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨ་ཉྙཱ་པི ཀཱ་ཙི དུ་གྒ་ཏི་ཡོཏི ཨ་སུ་ར་ཀཱ་ཡ་མཱ་ཧ.
ས་མ་ཐ་དྷུ་ར་མེ་ཝ དྷུ་རཾ ས་མ་ཐ་ཡཱ་ནི་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. མ་ཧཱ་མཱ་ལུ་ཀྱོ་ཝཱ་དེ ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ས་ཝི་ཙཱ་ར’’ནྟི པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སོ ཡ་དེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཧོ་ཏི རཱུ་པ་ག་ཏཾ ཝེ་ད་ནཱ་ག་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘སོ ཏ་ཏྠ ཋི་ཏོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༢.༡༣༣) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘མ་ཧཱ་མཱ་ལུ་ཀྱོ་ཝཱ་དེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ དྷུ་ར’’ནྟི ཨཱ་ཧ. མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣ ཨཱ་ད་ཡོ; མ. ནི. ༡.༡༠༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ ཏི་ཀྑ་ཏ་རཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི. ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༣.༡༥༣-༡༥༤) ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཝི་སེ་སཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མ་ཐུ་ཏྟ་རཾ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི.
ཨ་པྤཾ ཡཱ་ཙི་ཏེ་ན བ་ཧུཾ དེ་ནྟེ་ན ཨུ་ལཱ༹་ར་པུ་རི་སེ་ན ཝི་ཡ ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨཾ པུ་ཙྪི་ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཡ་མྤི ཨེ་ཀ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་པི དྷ་མྨཱ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཝཱ་ཀྱ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཉཱ་ཡེ་ན. ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི པ་བྦཱ་ནི ཏེ་ཧི བོ་དྷི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་ཏྟཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོཏི. ཨི་དྷ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ནཱ་ག་ར་སུ་ཏྟེ. ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏྠ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དུ་ཀྐ་ར་ནྟི ན ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤ་ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ, ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཨཱ་རུ་པྤཱ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཱ་ད་ས. པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ ཨཱ་ན་ནྡ, ཏེ་ན…པེ… ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཨེ་ཀ་དྷ་མྨོ ཨ་ཀྑཱ་ཏོ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༡༨) ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན. ཨ་མ་ཏུ་པྤ་ཏྟི་ཡ་ཏྠེ་ནཱཏི ཨ་མ་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ, ས་བྦཱ་ནི་པི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨེ་ཀ་ར་ས་མྤི ཨ་མ་ཏཱ་དྷི་ག་མ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་གྒ་ཕ་ལ་བྷཱུ་མི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་བྷཱུ་མཱི་ཏི དྭེ་ཝ བྷཱུ་མི་ཡོ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ, ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཧེ་ཊྛི་མཱ་པི དྭེ བྷཱུ་མི་ཡོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ.
༢༡. པ་ཉྩ ས་ཏཱ་ནི ཨ་གྒྷོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྩ་ས་ཏཾ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨ་ཊྛ་ཀ་ནཱ་ག་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༣. སེ་ཁ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢. ས་ནྠཱ་གཱ་རནྟི ཨ་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱ་གཱ་རཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་ཡྻོ་ག་ཀཱ་ལཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན མ་ངྒ་ལ་མ་ཧཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ནྠ་མྦྷ་ནྟཱིཏི ཝི་སྶ་མ་ནྟི, པ་རི་སྶ་མཾ ཝི་ནོ་དེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཧཱཏི ས་ནྣི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ. ས་ཧ ཨ་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ ཨ་གཱ་རནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཏྠ-ཀཱ་ར་སྶ ནྠ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ནྠཱ་གཱ་ར་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ནྠ་ར་ནྟཱིཏི ས་མྨ་ནྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཏི་ཊྛ་ནྟི.
ཏེ་པི་ཊ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་སཱི་སེ་ན ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཏི་ཡཱ་མ་ར་ཏྟིཾ ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་སྨི་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ནྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཙེ? ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ.
ཨ་ལླ་གོ་མ་ཡེ་ནཱཏི ཨ་ཙྪེ་ན ཨ་ལླ་གོ་མ་ཡ་ར་སེ་ན. ཨོ་པུ་ཉྪཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཝི་ལི་མྤི་ཏྭཱ. ཙ་ཏུ་ཛྫཱ་ཏི་ཡ་ག་ནྡྷེ་ཧཱིཏི ཏ་ག་ར་ཀུ་ངྐུ་མ་ཡ་ཝ་ན་པུ་པྥ་ཏ་མཱ་ལ་པ་ཏྟཱ་ནི པི་སི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ག་ནྡྷེ་ཧི ནཱ་ནཱ་ཝ་ཎྞེཏི ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝ་ཎྞེ, ན བྷི་ཏྟི་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན. བྷི་ཏྟི་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ན ནཱ་ནཱ་ས་ཎྛཱ་ན་རཱུ་པ་མེ་ཝ. མ་ཧཱ་པི་ཊྛི་ཀ་ཀོ་ཛ་ཝ་ཀེཏི ཧ་ཏྠི་པི་ཊྛཱི་སུ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་པི་ཊྛི་ཀཱ་ཏི ལ་དྡྷ་ས་མ་ཉྙེ ཀོ་ཛ་ཝེ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀུ་ཏྟ་ཀེ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧ་ཏྠ་ཏྠ་ར་ཎཱ ཧ་ཏྠི་རཱུ་པ་ཝི་ཙི་ཏྟཱ. ཨ་སྶ་ཏྠ་ར་ཀ་སཱི་ཧ་ཏྠ་ར་ཀཱད་ཡོ་པི ཨ་སྶ་སཱི་ཧ་རཱུ་པཱ་དི་ཝི་ཙི་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ར་ཀཱ, ཙི་ཏྟ་ཏྠ་ར་ཀཾ ནཱ་ནཱ་རཱུ་པེ་ཧི ཙེ་ཝ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་མཱ་ལཱ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ཧི ཙ ཝི་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཀཾ.
ཨུ་པ་དྷཱ་ནནྟི ཨ་པ་སྶ་ཡ་ནཾ ཨུ་པ་ད་ཧི་ཏྭཱཏི ཨ་པ་སྶ་ཡ་ཡོ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋ་པེ་ཏྭཱ ག་ནྡྷེ་ཧི ཀ་ཏ་མཱ་ལཱ ག་ནྡྷ་དཱ་མཾ, ཏ་མཱ་ལ་པ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏཾ པ་ཏྟ་དཱ་མཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཧི་ངྒུ་ལ་ཏ་ཀྐོ་ལ་ཛཱ་ཏི་ཕ་ལ་ཛཱ་ཏི་པུ་པྥཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏ་དཱ་མཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་ལླ་ངྐཱ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་ཏ་པཱི་ཋཾ པ་ལླ་ངྐ་པཱི་ཋཾ, ཏཱི་སུ པ་སྶེ་སུ, ཨེ་ཀ་པ་སྶེ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་ཨུ་པ་སྶ་ཡཾ ཨ་པ་སྶ་ཡ་པཱི་ཋཾ, ཨ་ན་པ་སྶ་ཡཾ མུ་ཎྜ་པཱི་ཋཾ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཝ་ཊྚེཏི ཡོ་ཛ་ན་པ་རི་ཀྑེ་པེ.
སཾ་ཝི་དྷཱ་ཡཱཏི ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀ་སྶ ཀོ་ཎ་པ་དེ་ས་ཉྩ ཨི་ཏ་ར་པ་དེ་ས་ཉྩ ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་དྷཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཀ་ཏྟ་རི་ཡཱ པ་དུ་མཾ ཀ་ནྟ་ནྟོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཏི་མ་ཎྜ་ལཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ རཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཝི་ཡ ཨཱ་ཀ་པྤ་ས་མྤ་དཱ་པི པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝཾ སོ་བྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་མ་ངྒེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏ་ཏྠ ཨ་ས་མེ་ན བུ་དྡྷ་ཝེ་སེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སྶ ནི་གུ་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ནཱ་ག་ཡ་ཀྑ་ག་ནྡྷ་བྦཱ་དཱི་ནཾ པ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཀ་ཏི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡེ་ཝ ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུཾ པཱ་ཝི་སཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་པྤ་བྷཱ ནཱ་མ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་དེ་སཾ ཕ་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སཱི’’ཏི ནཱི་ལ་པཱི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏོ་དཱ་ཏ་མ་ཉྫི་ཊྛ་པ་བྷ་སྶ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཚ་བྦ་ཎྞཱ བུ་དྡྷ་ར་སྨི་ཡོ.
ས་བྦ་པཱ་ལི་ཕུ་ལློཏི མཱུ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨ་གྒཱ ཕུ་ལློ ཝི་ཀ་སི་ཏོ. པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཋ་པི་ཏཱ་ནནྟི་ཨཱ་དི པ་རི་ཀ་པྤཱུ་པ་མཱ. ཡ་ཐཱ ཏཾ…པེ… ཨ་ལ་ངྐ་ཏཾ ཨ་ཉྙོ ཝི་རོ་ཙ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་རོ་ཙི་ཏྠ, ས་མ་ཏིཾ་སཱ་ཡ པཱ་ར་མི་ཏཱ་ཧི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝི་རོ་ཙི་ཏྠཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ན་དཱི་ནནྟི ག་ངྒཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ནྡ་བྷཱ་གཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ མ་ཧཱ་ན་དཱི་ནཾ. ས་མྦྷི་ཛྫཱཏི ས་མྦྷེ་དཾ མི་སྶཱི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྭཱ མུ་ཁ་དྭཱ་རེཏི ས་མུ་དྡཾ པ་ཝི་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ.
དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ནཱ་ག་སུ་པ་ཎྞ་ག་ནྡྷ་བྦ་ཡ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཀྑཱི་ནཱིཏི ཙེ་ཏཾ པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཧ་སྶེ་ནཱཏི པ་ད་ས་ཧ་སྶེ་ན, བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ག་ནྠེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཀ་མྤ་ཡ་ནྟོ ཝ་སུ་ནྡྷ་རནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ཧི པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ, ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཨ་ཧེ་ཋ་ཡ་ནྟོ པཱ་ཎཱ་ནི. ས་བྦ་ད་ཀྑི་ཎ་ཏྟཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ད་ཀྑི་ཎཾ པ་ཋ་མཾ པཱ་དཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟོ. ས་མཾ ས་མྥུ་ས་ཏེ བྷཱུ་མིཾ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་ཏཱ་ཡ. ཡ་དི་པི བྷཱུ་མིཾ ས་མཾ ཕུ་ས་ཏི, ར་ཛ་སཱ་ནུ་པ་ལི་པྤ་ཏི སུ་ཁུ་མ་ཏྟཱ ཚ་ཝི་ཡཱ. ནི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་ནྣ་མ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི བུ་དྡྷཱ་ནཾ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལཾ. ནཱ་ཏི་དཱུ་རེ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏཱིཏི ཨ་ཏི་དཱུ་རེ ཋ་པེ་ཏུཾ ན ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི. ན་ཙྩཱ་ས་ནྣེ ཙ ནི་ཀྑི་པནྟི ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣེ ཙ ཋཱ་ནེ ཨ་ནི་ཀྑི་པ་ནྟོ ནི་ཡྻཱ་ཏི. ཧཱ་ས་ཡ་ནྟོ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཏོ་ས་ཡ་ནྟོ. ཙ་ཏཱུ་ཧི པཱ་དེ་ཧི ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཙ་ཏུ་ཙཱ་རཱི.
བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཀཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ལོ ནཱ་མ ཀི་རེ་ས. ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞེ ཝཱ གུ་ཎ་ཝ་ཎྞེ ཝཱ ཀ་ཐི་ཡ་མཱ་ནེ དུ་ཀྐ་ཐི་ཏ་ནྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ? ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཝ་ཎྞཱ ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ, བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ཏཱི་ཏི.
དུ་ཀཱུ་ལ་ཙུ་མྦ་ཊ་ཀེ་ནཱཏི ག་ནྠི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་དུ་ཀཱུ་ལ་ཝ་ཏྠེ་ན, ནཱ་ག་ཝི་ཀྐ་ནྟ་ཙ་ར་ཎོཏི ཧ་ཏྠི་ནཱ་ག་ས་དི་ས་པ་ད་ནི་ཀྑེ་པོ. ས་ཏ་པུ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎོཏི ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་པུ་ཉྙ་ནི་མྨི་ཏ་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎོ མ་ཎི་ཝེ་རོ་ཙ་ནོ ཡ་ཐཱཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནོ མ་ཎི ཝི་ཡ ཝེ་རོ་ཙ་ནོ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ མ་ཎི་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཀེ་ཙི མ་ཧཱ་སཱ་ལོ་ཝཱཏི མ་ཧ་ནྟོ སཱ་ལ་རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ, ཀོ་ཝི་ལཱ༹་རཱ་དི་མ་ཧཱ་རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ ཝཱ པ་དུ་མོ ཀོ་ཀ་ན་དོ ཡ་ཐཱཏི ཀོ་ཀ་ན་ད་ས་ངྑཱ་ཏཾ མ་ཧཱ་པ་དུ་མཾ ཝི་ཡ, ཝི་ཀ་ས་མཱ་ན་པ་དུ་མཾ ཝི་ཡ ཝཱ.
ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ངྒཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ནྟོ ཝི་ཡཱཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶཱ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ་སཾ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཉྩེ་ཝ སུ་ཎ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཉྩ པ་ཐ་ཝཱི་ཛཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷེ་ནྟོ ཝི་ཡཱཏི ནཱ་ལི༹་ཡ་ནྟཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལེ པ་པྤ་ཊ་ཀོ་ཛཾ ཨུ་དྡྷཾ་མུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཡོ་ཛ་ནི་ཀནྟི ཡོ་ཛ་ན་པྤ་མཱ་ཎཾ མ་དྷུ་བྷ་ཎྜནྟི མ་དྷུ་པ་ཊ་ལཾ.
མ་ཧ་ནྟནྟི ཨུ་ལཱ༹་རཾ. ས་བྦ་དཱ་ནཾ དི་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ས་བྦ་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་ཛཱ་ཏཾ ཨཱ་ཝཱ་ས་དཱ་ཡ་ཀེ་ན དི་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ་ཧི དྭེ ཏ་ཡོ གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཀི་ཉྩི ཨ་ལ་དྡྷཱ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ་པི ཚཱ་ཡཱུ་ད་ཀ་ས་མྤ་ནྣཾ ཨཱ་རཱ་མཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནྷཱ་ཡི་ཏྭཱ པ་ཊི་སྶ་ཡེ མུ་ཧུ་ཏྟཾ ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཀཱ་ཡེ བ་ལཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཀྑི་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. བ་ཧི ཝི་ཙ་ར་ནྟ་སྶ ཙ ཀཱ་ཡེ ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པེ་ཧི ཀི་ལ་མ་ཏི, པ་ཊི་སྶ་ཡཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ དྭཱ་རཾ པི་དྷཱ་ཡ མུ་ཧུ་ཏྟཾ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ས་ནྟ་ཏི ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི, ས་བྷཱ་ག་ས་ནྟ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི, ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཀྑི་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, བ་ཧི ཝི་ཙ་ར་ནྟ་སྶ ཙ པཱ་དེ ཀ་ཎྚ་ཀོ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཁཱ་ཎུ པ་ཧ་ར་ཏི, ས་རཱི་ས་པཱ་དི་པ་རི་སྶ་ཡོ ཙེ་ཝ ཙོ་ར་བྷ་ཡ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, པ་ཊི་སྶ་ཡཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ དྭཱ་རཾ པི་དྷཱ་ཡ ནི་པ་ནྣ་སྶ པ་ན ས་བྦེ པ་རི་སྶ་ཡཱ ན ཧོ་ནྟི, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཡ་ནྟ་སྶ དྷ་མྨ་པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨུ་པ་ས་མ་སུ་ཁཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི བ་ཧི་དྡྷཱ ཝི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, བ་ཧི ཝི་ཙ་ར་ནྟ་སྶ ཙ ཀཱ་ཡེ སེ་དཱ མུ་ཙྩ་ནྟི, ཨ་ཀྑཱི་ནི ཕ་ནྡ་ནྟི, སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཝི་ས་ན་ཀྑ་ཎེ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་ནི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི, མུ་ཧུ་ཏྟཾ ནི་སི་ནྣ་སྶ པ་ན ཨ་ཀྑི་པ་སཱ་དོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཀྑི་ཏྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, དྭཱ་ར་ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་ནི པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཏ་སྨི་མྤི ཙ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ས་ནྟཾ དི་སྭཱ མ་ནུ་སྶཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨཱ་ཝཱ་ས་དཱ་ན་སྨིཾ དི་ནྣེ ས་བྦཾ དཱ་ནཾ དི་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. བྷཱུ་མ་ཊྛ་ཀ…པེ… ན ས་ཀྐཱཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ མ་ཧཱ་སུ་ད་སྶ་ན་ཝ་ཏྠུ་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༢༤༡ ཨཱ་ད་ཡོ) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ.
སཱི་ཏནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༣.༢༩༥; སཾ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༢༤༣) ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ བ་ཧི་དྡྷ་ཨུ་ཏུ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སཱི་ཏཾ. ཨུ་ཎྷནྟི ཨ་གྒི་ས་ནྟཱ་པཾ. ཏ་སྶ པ་ན ད་ཝ་དཱ་ཧཱ་དཱི་སུ ས་མྦྷ་ཝོ ད་ཊྛ་བྦོ. པ་ཊི་ཧ་ནྟཱིཏི པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ བཱ་དྷ་ནཱ་ནི ན ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏི. སཱི་ཏུ་ཎྷ་བྦྷཱ་ཧ་ཏེ ཧི ས་རཱི་རེ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཡོ་ནི་སོ པ་ད་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཝཱ་ལ༹་མི་གཱ་ནཱིཏི སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་དི་ཝཱ་ལ༹་མི་གེ. གུ་ཏྟ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཉྷི པ་ཝི་སི་ཏྭཱ དྭཱ་རཾ པི་དྷཱ་ཡ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཏེ པ་རི་སྶ་ཡཱ ན ཧོ་ནྟི. ས་རཱི་ས་པེཏི ཡེ ཀེ་ཙི ས་ར་ནྟཱ ག་ཙྪ་ནྟེ དཱི་གྷ་ཛཱ་ཏི་ཀེ. མ་ཀ་སེཏི ནི་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ, ཌཾ་སཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. སི་སི་རེཏི སཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་དྡ་ལི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨུ་པྤ་ནྣེ སི་སི་ར་ས་མྥ་སྶེ. ཝུ་ཊྛི་ཡོཏི ཡ་དཱ ཏ་དཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཝ་སྶ་ཝུ་ཊྛི་ཡོ པ་ཊི་ཧ་ན་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པོ གྷོ་རོཏི རུ་ཀྑ་ག་ཙྪཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་མྨཱུ་ལ་བྷ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ གྷོ་རོ ས་ར་ཛ་ཨ་ར་ཛཱ་དི་བྷེ་དོ ཝཱ་ཏོ ཙེ་ཝ གི་མྷ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ས་མ་ཡེ་སུ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ གྷོ་རོ སཱུ་རི་ཡཱ་ཏ་པོ ཙ. པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏཱིཏི པ་ཊི་བཱ་ཧཱི་ཡ་ཏི. ལེ་ཎ་ཏྠནྟི ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ་རཱ་མ་ཏྠཾ. སུ་ཁ་ཏྠནྟི ཝུ་ཏྟ་པ་རི་སྶ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ. ཛྷཱ་ཡི་ཏུནྟི ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་སཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏུཾ. ཝི་པ་སྶི་ཏུནྟི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་སི་ཏུཾ.
ཝི་ཧཱ་རེཏི པ་ཊི་སྶ་ཡེ. ཀཱ་ར་ཡེཏི ཀཱ་རཱ་པེ་ཡྻ. ར་མྨེཏི མ་ནོ་ར་མེ ནི་ཝཱ་ས་སུ་ཁེ. ཝཱ་ས་ཡེ་ཏྠ བ་ཧུ་སྶུ་ཏེཏི ཀཱ་རེ་ཏྭཱ པ་ན ཨེ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་རེ་སུ བ་ཧུ་སྶུ་ཏེ སཱི་ལ་ཝ་ནྟེ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨེ ནི་ཝཱ་སེ་ཡྻ. ཏེ ནི་ཝཱ་སེ་ནྟོ པ་ན ཏེ་སཾ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀི་ལ་མ་ཐོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནྣ་ཉྩ པཱ་ན་ཉྩ ཝ་ཏྠ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ཙ ད་དེ་ཡྻ ཨུ་ཛུ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མྤ་ནྣེ་སུ ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ་ནཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎཱ་ན་ཉྩ ས་དྡ་ཧ་ནེ་ན ཝི་པྤ་ས་ནྣེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ.
ཨི་དཱ་ནི ག་ཧ་ཊྛ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ ཏ་སྶཱ’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏེཏི བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ ཏ་སྶཱཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ. དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟཱིཏི ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་པ་ནུ་ད་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟི. ཡཾ སོ དྷ་མྨཾ ཨི་དྷ་ཉྙཱ་ཡཱཏི སོ པུ་གྒ་ལོ ཡཾ ས་དྡྷ་མྨཾ ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཨ་གྒ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨ་ནཱ་ས་ཝོ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི.
པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཋ་མ་ཡཱ་མོ ཁེ་པི་ཏོ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་པྤཱ་ཝ་སེ་སོ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མོ ག་ཏོ་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘བ་ཧུ་དེ་ཝ ར་ཏྟི’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏ་རཾ དི་ཡ་ཌྜྷ་ཡཱ་མ’’ནྟི. ས་ནྡ་སྶེ་སཱིཏི ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ད་སྶེ་སི, ཨཱ་ཝཱ་ས་དཱ་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ དྷ་མྨིཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ, ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཨི་ཏི་པི སཱི་ལཾ, ཨི་ཏི་པི ས་མཱ་དྷི, ཨི་ཏི་པི པ་ཉྙཱ’’ཏི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ ཏེ་སཾ ས་མྨཱ ད་སྶེ་སི, ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ པ་ཀཱ་སེ་སི. ས་མཱ་ད་པེ་སཱིཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ སཱི་ལཾ ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦཾ, སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་དྷི, ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ ཏེ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ ཨཱ་དི་ཡ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ག་ཎྷཱ་པེ་སི. ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་སཱིཏི ཡ་ཐཱ ས་མཱ་དི་ནྣཾ སཱི་ལཾ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ ཧོ་ཏི, ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙ བྷཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནཱ ཡ་ཐཱ སུ་ཊྛུ ཝི་སོ་དྷི་ཏཱ ཨུ་པ་རི་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧཱ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་སི ནི་སཱ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝོ་དཱ་པེ་སི. ས་མྤ་ཧཾ་སེ་སཱིཏི ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ ཋི་ཏ་སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི ས་མྤ་ཏི ལ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནི་སཾ་སེ་ཧི ཙེ་ཝ ཨུ་པ་རི ལ་དྡྷ་བྦ་ཕ་ལ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཙ ཨུ་པ་རི་ཙི་ཏྟཾ ས་མྨཱ པ་ཧཾ་སེ་སི, ལ་དྡྷ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ན སུ་ཊྛུ ཏོ་སེ་སི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནོ་པི ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་ཐེ་ར-ས་དྡོ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ་པི ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི. ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ་པི ཧི ཨ་ནྟོ་ག་དྷོ ཨེ་ཝཱ་ཏི. སཱ་ཀི་ཡ་མ་ཎྜ་ལེཏི སཱ་ཀི་ཡ་རཱ་ཛ་ས་མཱུ་ཧེ.
པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ནི་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ པཱ་ཊི་པ་དོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་ཊི་པ་ནྣ་ཀོ’’ཏི. སི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་དི་ནཱ སེ་ཁོ, ཨོ་དྷི་སོ ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ཎོ. སེ་ཁོ པཱ་ཊི་པ་དོ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་ཊི་པ་དཱ་དེ་ས་ནཾ ནི་ཡ་མེ་ནྟོ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ པུ་གྒ་ལཾ ནི་ཡ་མེ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ‘‘པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ པུ་གྒ་ལཾ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. སེ་ཁ་པྤ་ཊི་པ་དཱ སཱ་ས་ནེ མ་ངྒ་ལ་པ་ཊི་པ་དཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན སེ་ཝི་ཏ་བྦ་ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཙ བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་སེ་ཁ་དྷ་མྨ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ཙ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ན་ཀ་པ་ཊི་པ་དཱ. ཨ་ཀི་ལ་མ་ནྟཱ་ཝ ས་ལླ་ཀྑེ་སྶ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ ཏ་དཱ ཏེ་སཾ ཨ་སེ་ཁ་བྷཱུ་མི་ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨ་ཡོ་གྱ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཀི་ལ་མ་ནྟཱ་ཝཱཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟ་སྶ་པི ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒ་ས་ཉྙཱ་པ་ནཱ བྷཱ་རི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨོ་ས་ཊཱཏི ཨ་ནུ་པྤ་ཝི་ཊྛཱ. ས་ཀ་ལཾ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཾ ཀ་ཐི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ཏ་སྶ སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ་བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ སེ་ས་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏཱི་ཧི པི་ཊ་ཀེ་ཧཱི་ཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ན ཏཾ་ཏཾ་པི་ཊ་ཀཱ་ནཾ ཏ་སྶཱ ཏ་སྶཱ སི་ཀྑཱ་ཡ སཱ་དྷ་ཀ་ཏ་མ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.
པི་ཊྛི་ཝཱ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ས་རཱི་ར་སྶ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་ཏྟཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཏྟཱ. ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝཱ ཨེ་ཏནྟི ཡེ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘པ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ཧི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི ས་ཀྱ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ས་ཏྠཱ་པི ཏ་དེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫཱི་ཏཱི’’ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘པི་ཊྛི མེ ཨཱ་གི་ལཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ས་རཱི་ར་ཉྩ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༢༣. ‘‘ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན…པེ… ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༥༡༡) ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྠོ ས་མྤ་ནྣ-ས་དྡོ, ཨི་དྷ པ་ན པཱ་རི་པཱུ་རི་ཨ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ པ་ན ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལོ་ཡེ་ཝ, སོ པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལོ. པ་རི་སུ་དྡྷ་ཉྷི སཱི་ལཾ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ས་བ་ལཾ ཀ་མྨཱ་སཾ ཝཱ. སུ་ནྡ་ར་དྷ་མྨེ་ཧཱིཏི སོ་བྷ་ན་དྷ་མྨེ་ཧི. ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཏ་སྶ སོ་བྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ཧི ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ དྷ་མྨེ་ཧི.
༢༤. ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཋཱ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་དྷ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ‘‘ཨ་ཀ་སི་ར་ལཱ་བྷཱི’’ཏི པ་དཾ ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཨུ་དྡེ་ས་པ་དེ་ན མཱ་ཏི་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ. པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱཏི ཨུ་དྡེ་ས་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ. ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐ་ཉྩ, མ་ཧཱ་ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་ན ད་སྶི་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ཧ.
༢༥. ཧི་རཱི་ཡ་ཏཱིཏི ལ་ཛྫཱི་ཡ་ཏི པཱི་ལཱི༹་ཡ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཧི་རཱི པཱ་པ་ཛི་གུ་ཙྪ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཛི་གུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་ཏྟ་པྤ་ཏཱིཏི ཨུ་ཏྟ་པྤ་ཏི. པཱ་པུ་ཏྲཱ་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྷི ཨོ་ཏྟ་པྤཾ. པ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝཱི་རི་ཡོཏི ས་ངྐོ་ཙཾ ཨ་ནཱ་པ་ནྣ་ཝཱི་རི་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནོ་ས་ཀྐི་ཏ་མཱ་ན་སོ’’ཏི. པ་ཧཱ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ནཱ་མ ཨ་དྷི་ག་མོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐེ་ནཱཏི ས་ཏི་ཡཱ ནེ་པ་ཀྐེ་ན ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ནེ་པ་ཀྐཾ ནཱ་མ པ་ཉྙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ས་ཏི་ཡཱ ཙ ནི་པ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨ་ཉྙོ ནི་དྡི་ཊྛོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ས་ཏི་མཱཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཝི་སེ་སཱ ས་ཏི ག་ཧི་ཏཱ, པ་ར་ཏོ ‘‘ཙི་ར་ཀ་ཏ་མྤི ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏ་མྤི ས་རི་ཏཱ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏཱ’’ཏི ས་ཏི་ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛཾ, ན པ་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཾ, ཏ་སྨཱ ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐེ་ནཱཏི ས་ཏི་ཡཱ ནེ་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨ་ནི་ར་པེ་ཀྑོ ས་ཏི་ཡཱ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན་པི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཡ་ན་ས་མྨ་ས་ནཱ་ནི ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི.
ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎ་ཝ་ཏྟཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན བོ་དྷི་ཡ་ངྒ་ཎ་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་སཱི་ཏི་ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ར་ཎཾ མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ར་ཎ་ནྟི ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ར་ཎ-ས་དྡོ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟཱ་ནི (ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༤༠༦) ནཱ་མ ཝ་ཏྟ་ཁ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༥༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ ག་མི་ཀཾ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ བྷ་ཏྟ་གྒཾ པི་ཎྜ་ཙཱ་རི་ཀཾ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཛ་ནྟཱ་གྷ་རཾ ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཙུ་དྡ་ས. ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ནི པ་ན ཀ་དཱ་ཙི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ་དི་ཀཱ་ལེ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཱ་དི་ཀཱ་ལེ ཙ ཙ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི ཨ་སཱི་ཏི ཁུ་དྡ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ས་བྦཱ་སུ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་སུ ན ཙ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཝ་ཏྟེ་སུ, ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ‘‘པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཏྟཾ པ་ཉྙ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦཾ…པེ… ན ཚ་མཱ་ཡཾ ཙ་ངྐ་མ་ནྟེ ཙ་ངྐ་མེ ཙ་ངྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༨༡) ཝུ་ཏྟཱ་ནི པ་ཀ་བྷ་ཏྟེ ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྟཱ་ཝ་སཱ་ནཱ་ནི ཚ་ས་ཊྛི, ཏ་ཏོ པ་རཾ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ མཱུ་ལཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནཱ་ར་ཧེ་ན མཱ་ན་ཏྟཱ་ར་ཧེ་ན མཱ་ན་ཏྟ་ཙཱ་རི་ཀེ་ན ཨ་བྦྷཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཙྪ་ནྣེ ཨཱ་ཝཱ་སེ ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༨༢) པ་ཀ་ཏ་ཏྟེ ཙ་རི་ཏ་བྦེ་ཧི ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་ག་ཎེ་ཏྭཱ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རཱ་དཱི་སུ པུ་གྒ་ལ་ནྟ་རེ་སུ ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎི་ཏ་བྦཱ་ནི པ་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ས་ཏྟ་ཏི་ཝ་ཏྟཱ་ནི, ཨུ་ཀྑེ་པ་ནི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཝ་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ན པ་ཀ་ཏ་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཾ པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ནཾ…པེ… ནྷཱ་ནེ པི་ཊྛི་པ་རི་ཀ་མྨཾ སཱ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༥༡) ཨི་དཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནཾ ཨེ་ཀཾ, ‘‘ན པ་ཀ་ཏ་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སི་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཙ ད་སཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏཱ་ནི དྭཱ་སཱི་ཏི. ཨེ་ཏེ་སྭེ་ཝ པ་ན ཀཱ་ནི་ཙི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཱ་དི་ཝ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན དྭཱ་སཱི་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཀཾ པ་ན ཨཱུ་ན་མ་དྷི་ཀཾ ཝཱ ག་ཎ་ནུ་པ་གཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷ ‘‘ཨ་སཱི་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པ་དེ་སེ ‘‘དྭཱ་སཱི་ཏི ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་དྡི་ས་ནཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་དྡི་སཱ་པ་ནནྟི པ་ཙྩེ་ཀཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ-ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨུ་དྡི་ས་ནཾ ཨུ་དྡེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ. དྷ་མྨོ་སཱ་ར་ཎཾ དྷ་མྨ་སྶ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎཾ. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ –
‘‘ཨཱ་དི་མྷི སཱི་ལཾ དེ་སེ་ཡྻ, མ་ཛ྄ཛྷེ ཛྷཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ;
པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཙ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཨེ་སཱ ཀ་ཐི་ཀ་ས་ཎྛི་ཏཱི’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༩༠; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༤.༢༤༦) –
ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ. ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ག་ཧ་ཊྛ་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཝཱ ཏ་ངྑ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པཱ དྷ་མྨཱི ཀ་ཐཱ ཨུ་པ་ནི་སི་ནྣ་ཀ་ཐཱ. བྷ་ཏྟཱ་ནུ་མོ་ད་ན་ཀ་ཐཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནི་ཡཱ. ས་རི་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཙི་ར་ཀ་ཏ་ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏཱ་ནཾ ས་ར་ཎ་མ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧ་མུ་ཁེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རེ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཙི་ར་ཀ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཀི་མྤི ས་ར་ཎེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ས་ར་ཎེ་ན. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་ར་ཎེ་ནཱཏི ཨ་ནུ ཨ་ནུ ས་ར་ཎེ་ན. ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་མྤི ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝི་རཱ་ག་ནི་སྶི་ཏཾ ནི་རོ་དྷ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝོ་ས་གྒ་པ་རི་ཎཱ་མི་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ས་ར་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རེ ས་ར་ཎ་ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རེ པ་རི་ཏྟ་ཛ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ག་ཏི་ཨ་ཏྠཱ དྷཱ་ཏུ་ས་དྡཱ བུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་ད་ཡ་ཉྩ ཝ་ཡ་ཉྩ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. མི་སྶ་ཀ་ན་ཡེ་ནཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཙེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ནི་བྦེ་དྷི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ. སཱ ཙ ཁོ པ་དེ་སི་ཀཱ་ཏི ནི་པྤ་དེ་སི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡ་གཱ་མི་ནི་བྷཱ་ཝེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་མྨཱཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཀུ་པྤ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཧི མ་གྒ་པ་ཉྙཱ ཁེ་པི་ཏ་ཁེ་པ་ནཱ་ཡ ན པུ་ན ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཉཱ་ཡེ་ན ཡཱ པ་ཝ་ཏྟི སཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཧེ་ཏུ་ནཱ ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི.
༢༦. ཨ་དྷི་ཀཾ ཙེ་ཏོ ཨ་བྷི་ཙེ་ཏོ, མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཙི་ཏྟཾ, ཏ་སྶ པ་ན ཨ་དྷི་ཀ་ཏཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ག་མེ་ན ཝི་སི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི, ཏ་ནྣི་སྶི་ཏཱ་ནི ཨཱ་བྷི་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཙི་ཏྟཾ སེ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཾ སི་ཏཱ་ན’’ནྟི. དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནནྟི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ. ཏེ་ཧི པ་ན ས་མ་ངྒི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ཡ་སྨཱ ཝི་ཝེ་ཀ་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ ས་མཱ་དྷི་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ ཨ་པཱི་ཏི་ཛཾ ས་ཏི་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཉཱ་ཎ་སུ་ཁ་ཉྩ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི ཝི་ནྡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་པྤི་ཏ་པྤི་ཏ་ཀྑ་ཎེ སུ་ཁ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏཱུ་ན’’ནྟི. ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སུ ཛྷཱ་ནེ་སུ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ, ‘‘ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱི’’ཏི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སི་ཡོ ཙ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ནི་དུ་ཀྑ་ལཱ་བྷཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ སུ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ཝི་པུ་ལ་ལཱ་བྷཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པ་གུ་ཎ་ཏཾ ཏ་པྤ་མཱ་ཎ་ད་སྶི་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ སཱ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ. ས་མཱ་དྷི་པཱ་རི་པ་ནྠི་ཀ་དྷ་མྨེཏི ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ. ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ན པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨཱ པ་གེ་ཝ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མོ ཨེ་ཝ ན སི་ཡཱ. ཨ་ཀི་ལ་མ་ནྟོ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱིཏི ཀི་ཙྪེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏི ཝི་སོ་དྷེ་ཏི, ཀཱ་མཱ་དཱི་ན་ཝ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ས་མཱ་དྷི་པཱ་རི་པ་ནྠི་ཀཱ་ནཾ དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་ར་ཎཾ ཨི་དྷ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ ཝི་སོ་དྷ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༢༧. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་སཱི་ལཱ་དིཔ་ཊི་པ་དཱ་ཡ. སཱ ཨེ་ཝ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝ་སྶཾ བྷཱ་ཝི་ནཾ ཝི་སེ་སཾ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཎྜཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཎྜཾ, ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨ་དཱུ་སི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་པཱུ་ཏི ཨ་ཎྜཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་པུ་ཙྩ་ཎྜོ, ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་པུ་གྒ་ལོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨ་པུ་ཙྩ་ཎྜ་ཏཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷེ་དཱ་ཡཱཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎཱ་དི་ཉཱ་ཎ་པ་བྷེ་དཱ་ཡ. ཏ་ཏྠཱཏི ཙེ་ཏོ་ཁི་ལ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༡.༡༨༥) ‘‘ས ཁོ སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་སྶོ་ལ༹ྷི་པ་ནྣ་ར་ས་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ བྷ་བྦོ ཨ་བྷི་ནི་བྦི་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་སྶོ་ལ༹ྷི་པ་ནྣ་ར་སེ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡཾ ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏཾ, ཏཾ ཨོ་པ་མྨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ ཨི་དྷ ཨི་མ་སྨིཾ སེ་ཁ་སུ་ཏྟེ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
༢༨. མ་ཧ་གྒ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་མྤི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་སེ་སེ་ན ཏེ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ན ཋི་ཏ་ནྟི ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་ཋ་མཱ་དི་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ཧི ཨ་ས་དི་སཾ ཨུ་ཏྟ་མ’’ནྟི. དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་བྷི་ནི་བྦྷི་དཱ་སུ. པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀཾ ཀི་ལེ་ས་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མ་ནྟ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ ཀ་ཉྩི ཝི་སེ་སཾ ཀ་རོ་ནྟ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཋ་མཾ ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི, སེ་ས་ཉཱ་ཎ་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
༢༩. ཙ་ར་ཎ་སྨིནྟི པ་ཙྩ་ཏྟེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ག་ཏ་པུ་བྦ་དི་སཱ་ག་མ་ནེ ཏེ་སཾ སཱ་དྷ་ཀ་ཏ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨ་ཊྛ ཉཱ་ཎཱ་ནཱིཏི ཨི་དྷ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཙ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ནི ཙ ཨ་མྦ་ཊྛ་སུ་ཏྟཱདཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༥༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཏ་མཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ པ་དཱ་ལེ་ཏྭཱ.
༣༠. ས་ན་ངྐུ་མཱ་རེ་ནཱཏི ས་ན་ནྟ་ན་ཀུ་མཱ་རེ་ན. ཏ་དེ་ཝ ཧི ཏ་སྶ ས་ན་ནྟ་ན་ཀུ་མཱ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོཏི ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ནུ་སྶ་པ་ཐེ ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་སི, སོ ཀུ་མཱ་ར་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཏཱ་དི་སེ་ན ཀུ་མཱ་ར་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ་ར་ཏི.
ཛ་ནི་ཏ་སྨིཾ-ས་དྡོ ཨེ་ཝ ཨི-ཀཱ་ར་སྶ ཨེ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཛ་ནེ་ཏ་སྨི’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ, ཛ་ནི་ཏ་སྨིནྟི ཙ ཛ་ན་སྨི་ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཛ་ནི་ཏ་སྨིནྟི སཱ་མ་ཉྙ་གྒ་ཧ་ཎེ་པི ཡ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཝ་ཎྞ་ས་མ་ཉྙཱ, ཏ་ཏྠེ་ཝ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ. ཁ་ཏྟི་ཡོ སེ་ཊྛོཏི ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་པི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ་ཡེ་ཝ, ན དེ་ཝ་ཀཱ་ཡེ བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡེ ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡེ གོ་ཏྟ་པ་ཊི་སཱ་རི་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་ས་ར་ནྟཱིཏི ‘‘ཨ་ཧཾ གོ་ཏ་མོ, ཨ་ཧཾ ཀ་སྶ་པོ’’ཏི པ་ཏི པ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ གོ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ས་ར་ནྟི པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟི ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷུ ཨཱ་ན་ནྡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་དཱ་ནེ་ན. ཛི་ན་བྷཱ་སི་ཏཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏནྟི་ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཐེ་ར་བྷཱ་སི་ཏཾ བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏ་མེ་ཝ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ. ‘‘ཀི་མྤ་ནི་དཾ སུ་ཏྟཾ ས་ཏྠུ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ ཛི་ན་བྷཱ་སི་ཏཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་དཱ་ན་མ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཙོ་ད་ནཱ ཨི་དྷ ཨ་ནོ་ཀཱ་སཱ ཐེ་ར་སྶ དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་དཱ་ན་སྶཱ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
སེ་ཁ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༤. པོ་ཏ་ལི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༡. ཨ་ངྒཱ ནཱ་མ ཛ་ན་པ་དི་ནོ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ, ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་སོ ཨེ་ཀོ་པི ཛ་ན་པ་དོ རུ་ལ༹ྷི་ཝ་སེ་ན ཨ་ངྒཱ་ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ངྒཱ་ཡེ་ཝ སོ ཛ་ན་པ་དོ’’ཏི. མ་ཧི་ཡཱ པ་ན་སྶ ཨུ་ཏྟ་རེ་ན ཡཱ ཨཱ་པོཏི མ་ཧི་ཡཱ ན་དི་ཡཱ ཡཱ ཨཱ་པོ ཏ་སྶ ཛ་ན་པ་ད་སྶ ཨུ་ཏྟ་རེ་ན ཧོ་ནྟི. ཏཱ་སཾ ཨ་ཝི་དཱུ་ར་ཏྟཱ སོ ཛ་ན་པ་དོ ཨུ་ཏྟ་རཱ་པོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ པ་ན མ་ཧཱི ཀ་ཏྠ་ཙི ཀ་ཏྠ་ཙི བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ག་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏ་ར་མ་ཧི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་རེ་ན ཡཱ ཨཱ་པོ’’ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྶཱ མ་ཧི་ཡཱ ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཐཱ. ཡ་སྨཱ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༨.༡༩) ལོ་ཀི་ཡཱ ཛ་མྦུ་དཱི་པོ ཧི་མ་ཝཱ ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ས་མུ་དྡ་ད་ཧ་པ་བྦ་ཏ་ན་དི་ཡོ་ཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཡཾ ཡཾ ན མ་ནུ་སྶ་གོ་ཙ་རཾ, ཏ་ཏྠ ས་ཡཾ ས་མྨཱུ་ལ༹ྷཱ ཨ་ཉྙེ་པི ས་མྨོ་ཧ་ཡ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཀི་ར ཛ་མྦུ་དཱི་པོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ར་དྡྷཾ. ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཡོ་ཛ་ན་པ་རི་མཱ་ཎོ ཨཱ་ཡཱ་མ་ཏོ ཙ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ ཏ་དུ་པ་བྷོ་གི་ས་ཏྟཱ་ནཾ པུ་ཉྙ་ཀྑ་ཡེ་ན.
སུ་ནྡ་ར་ད་སྶ་ནཾ ཀཱུ་ཊ་ནྟི སུ་ད་སྶ་ན་ཀཱུ་ཊཾ, ཡཾ ལོ་ཀེ ‘‘ཧེ་མ་ཀཱུ་ཊ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མཱུ་ལ་ག་ནྡྷོ ཀཱ་ལཱ༹་ནུ་སཱ་རི་ཡཱ་དི. སཱ་ར་ག་ནྡྷོ ཙ་ནྡ་ནཱ་དི. ཕེ་གྒུ་ག་ནྡྷོ ས་ལ་ལཱ་དི. ཏ་ཙ་ག་ནྡྷོ ལ་ཝ་ངྒཱ་དི. པ་པ་ཊི་ཀ་ག་ནྡྷོ ཀ་བི་ཏྠཱ་དི. ར་ས་ག་ནྡྷོ ས་ཛྫཱ་དི, པ་ཏྟ་ག་ནྡྷོ ཏ་མཱ་ལ་ཧི་རི་ཝེ་རཱ་དི. པུ་པྥ་ག་ནྡྷོ ནཱ་ག་ཀུ་ངྐུ་མཱ་དི. ཕ་ལ་ག་ནྡྷོ ཛཱ་ཏི་ཕ་ལཱ་དི. ག་ནྡྷ་ག་ནྡྷོ ས་བྦེ་སཾ ག་ནྡྷཱ་ནཾ ག་ནྡྷོ. ཡ་སྶ ཧི རུ་ཀྑ་སྶ ས་བྦེ་ས་མྤི མཱུ་ལཱ་དཱི་ནཾ ག་ནྡྷོ ཨ་ཏྠི, སོ ཨི་དྷ ག་ནྡྷོ ནཱ་མ. ཏ་སྶ ག་ནྡྷ་སྶ ག་ནྡྷོ ག་ནྡྷ་ག་ནྡྷོ. ས་བྦཱ་ནི པུ་ཐུ་ལ་ཏོ པ་ཉྙཱ་ས་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི, ཨཱ་ཡཱ་མ་ཏོ པ་ན ཨུ་བྦེ་དྷ་ཏོ ཝི་ཡ དྭི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཱ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི.
མ་ནོ་ཧ་ར་སི་ལཱ་ཏ་ལཱ་ནཱིཏི ཨོ་ཏ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ མ་ནུ་ཉྙ་སོ་པཱ་ན་སི་ལཱ་ཏ་ལཱ་ནི. སུ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཏ་དུ་པ་བྷོ་གི་ས་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཊྛུ པ་ཊི་ཡ་ཏྟཱ་ནི སུ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. མ་ཙྪ་ཀ་ཙྪ་པཱ་ད་ཡོ ཨུ་ད་ཀཾ མ་ལི་ནཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཕ་ལི་ཀ་ས་དི་ས་ནི་མྨ་ལུ་ད་ཀཱ་ནི. ཏི་རི་ཡ་ཏོ དཱི་གྷཾ ཨུ་གྒ་ཏ་ཀཱུ་ཊ་ནྟི ‘‘ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་པ་བྦ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
ཨཱ་པ་ཎཱ་ནི ཨེ་ཝ ཝོ་ཧཱ་ར་སྶ མུ་ཁ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་པ་ཎ་མུ་ཁ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི. ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཱ་ནི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་ས་མྦྷི་ནྣཱ་ནི. ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཡ་ཐཱ་ཕཱ་སུ་ཀཾ ཝ་སི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨཱ་ས་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་ས་ནཾ, ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི.
ཨ་སཱ་རུ་པྤཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སྶ ཚཱ་ད་ན་ཏོ ཚ་ནྣཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཏི་རཱུ་པེ་ཏི པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི པ་ཏི་རཱུ་པཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་པྤ་ཏི་རཱུ་པ’’ནྟི. ཀཱ་ར་ཎ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཱིཏི ཉཱ་པ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཉཱ་པ་ཀ་ཉྷི ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཨ་ཏྠཾ ཨཱ་ཀ་རོ་ཏི པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཀཱ་རོ, ཏ་མེ་ཝ ལཱི་ནཾ གུ་ལ༹ྷཾ ཨ་ཏྠཾ ག་མེ་ཏཱི་ཏི ལི་ངྒཾ, སོ ཏེ་ན ནི་མཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ནི་མི་ཏྟནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘དཱི་གྷ་ད་ས་ཝ་ཏྠ…པེ… ནི་མི་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེཏི ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཧི པ་ན མེཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པོ་ཏ་ལི་ཡོ ག་ཧ་པ་ཏི ‘‘པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ཨ་ཧཾ ཛཱི་ཝཱ་མི, ཏ་སྨཱ ག་ཧ་པ་ཏི ན ཧོ་མཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨོ་ཝ་ད་ནྟོཏི ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནྟོ. ཨུ་པ་ཝ་ད་ནྟོཏི པ་རི་བྷཱ་ས་ནྟོ.
༣༢. གེ་དྷ་བྷཱུ་ཏོ ལོ་བྷོཏི གི་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ལོ་བྷོ. ཨ་གི་ཛ྄ཛྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ན ལོ་བྷོ, ཨ་ནི་ནྡཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་གྷ་ཊྚ་ནནྟི ནི་ནྡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཾ པ་རེ་སཾ ཨ་གྷ་ཊྚ་ནཾ. ནི་ནྡཱ་གྷ་ཊྚ་ནཱཏི ནི་ནྡཱ་ཝ་སེ་ན པ་རེ་སཾ གྷ་ཊྚ་ནཱ ཨ་ཀྐོ་ས་ནཱ. བྱ་ཝ་ཧཱ་ར་ཝོ་ཧཱ་རོ་པཱིཏི ཀ་ཡ་ཝི་ཀྐ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎོ ས་བྱོ་ཧཱ་རོ་པི དཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝོ་ཧཱ་རོ. ‘‘ད་ཏྟོ ཏི་སྶོ’’ ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝོ་ཧ་ར་ཎཾ པ་ཉྙཱ་པ་ན་ནྟི པ་ཉྙ་ཏྟི ཝོ་ཧཱ་རོ. ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝོ་ཧ་ར་ཎཾ ཀ་ཐ་ནཾ བོ་དྷ་ན་ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཝོ་ཧཱ་རོ. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཝོ་ཧ་ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝོ་ཧཱ་རོ, ཙེ་ཏ་ནཱ. ཨ་ཡ་མི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོཏི ཨ་ཡཾ ཙེ་ཏ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཝོ་ཧཱ་རོ ཨི་དྷ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, སོ ཙ ཁོ སཱ་ཝ་ཛྫོ་ཝ ས་མུ་ཙྪེ་ད་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ་པི ཝོ་ཧཱ་ར་སྶ ཨི་དྷ ས་མྦྷ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྨཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. གི་ཧཱི་ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ ན་ཏྠཱིཏི ཨ་ཧཾ གི་ཧཱི་ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟི ན་ཏྠི. གི་ཧཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ན་ཏྠཱིཏི གི་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་ཉྩ ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི ན་ཏྠི. གི་ཧཱི་ཏི པ་ཎྞ་ཏྟི ན་ཏྠཱིཏི གི་ཧཱི་ཏི ས་མ་ཉྙཱ ན་ཏྠི. གི་ཧཱི་ཏི བྱ་ཝ་ཧཱ་རོ ན་ཏྠཱིཏི ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ ན་ཏྠི.
༣༣. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ་ཝ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཀ་སྨཱ? བ་ནྡྷ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ནི་སྶ་རི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཏོ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ སོ པུ་གྒ་ལོ ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་ཉྷི ཡ་སྶ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ན སོ ཨ་པ་དི་སྶ་ཏཱི་ཏི. བ་ཧུ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་དི་བྷེ་དེ་ན བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑོ ཨ་པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ. སོ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རི་ཀོ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡི་ཀ་སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཏྟཱ་པི མཾ ཨུ་པ་ཝ་དེ་ཡྻཱཏི་ཨཱ་དི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶི་ནོ ཧི ཏ་ཏོ ཨོ་ར་མ་ཎཾ. དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཉྙ་ཏྠ སུ་ཏྟེ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཙ ད་ས་སུ སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་སུ དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་མྤི སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི་པི ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ནྟིཔི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ? ཏ་ད་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཝ་ཊྚ་བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ན ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཊྛེ་ན ཙཱ’’ཏི, པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ ཧི ཨ་པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཧི་ཏཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ནྟོ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཀོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝོཏི ཨི་དཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་མྦྷ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱི ཧི པུ་གྒ་ལོ ‘‘ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་ཏྠཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀཱ་མེ པ་ཏྠེ་ཏི. དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཝི་ཧ་ན་ཏི བཱ་དྷ་ཏཱི་ཏི ཝི་གྷཱ་ཏོ, དུ་ཀྑཾ, པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཏཱ་པ་ནཾ པ་རི་ལཱ༹་ཧོ, ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ཝཱ་རེ་སུ. ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨ་ཏི་དེ་སེ་ན པ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏོ ཨ་ཏྠོ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི.
༣༤-༤༠. ཨི་མ་སྨིཾ པ་དེཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཏྟ་སུ་པི ཝཱ་རེ་སུ ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏཾ པ་དཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ག་ཧི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. རོ་ས་ནཾ ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་ཉྩཱ་ཏི ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑོ ཨ་རོ་སོ་པི ཏ་ཐཱ དུ་ཝི་དྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་སཾ་ཝ་རེ་ནཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ ལོ་བྷོ, ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ ཨ་ལོ་བྷོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀོ་དྷཱུ་པཱ་ཡཱ་སོ ཨ་བྱཱ་པཱ་དོ, སཾ་ཝ་རེ སུ་ཁ་ནྟི སཾ་ཝ་རོཏི ད་ཊྛ་བྦོ, ཨ་ན་ཏི་ལོ་བྷོ པ་ན ས་ཏི་སཾ་ཝ་རེ, ཨ་ན་ཏི་མཱ་ནོ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རེ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་མེ་སུ པ་ན པ་དེ་སུ ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཝཱ་རེ་སུ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ས་ཝུ་པྤ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་སྶ་པི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘པུ་ན ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏྠཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ. པུ་རི་མེ་སུ ཏཱ་ཝ ཙ་ཏཱུ་སུ ཝཱ་རེ་སུ ཝི་ར་མི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་མཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ཏྟཱ་པི མཾ ཨུ་པ་ཝ་དེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ‘‘ན ས་ཀྐོ་མཱི’’ཏི, ‘‘ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫཱ་པི མཾ ཝི་ཉྙཱུ ག་ར་ཧེ་ཡྻུ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ‘‘ན ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཙྪི་མེ་སུ་པི ཙ་ཏཱུ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཏི་མཱ་ནེ བྷ་ཝཱ་ས་ཝ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝཱཏི ཝུ་ཏྟཾ མཱ་ནེ་ན ས་ཧ དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ, ཨ་ཏི་མཱ་ནོ པ་ན ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཨ་ཏི་མཱ་ནེ ཀཱ་མཱ་ས་ཝ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, སྭཱ་ཡཾ ན་ཡོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ་ཏི ན ད་སྶི་ཏོ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ ཀ་ཐི་ཏཾ ཨཱ་དི་ཏོ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཚ་ཊྛེ་ན ཝཱ་ཏི པ་ཉྩ་ཧི ཝཱ་རེ་ཧི, སེ་སེ་ཧི ཏཱི་ཧི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལེ ཋི་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་པ་ཧཱ་ནཾ, ས་བྦེ་ཧི་པི པ་ན བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏ་སྶ གི་ཧི་ཝོ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ཙྪེ་དོ ཀ་ཐི་ཏོ. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཏྠ ཝ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ མ་ཡ྄ཧཾ ཀཱ་ཏུཾ ན་པྤ་ཏི་རཱུ་པ’’ནྟི པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཛ་ཧ་ན་ཉྩ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་པ་ཧཱ་ནཾ.
ཀཱ་མཱ་དཱི་ན་ཝ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༢. ཨུ་པ་སུ་མྦྷེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ-ས་དྡོ ས་མཱི་པ་ཏྠོ, སུ་མྦྷ་ནཾ ཝི་ཀྑེ་པ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཏ་མེ་ནནྟི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་སྶ ས་མཱི་པེ ཁི་པེ་ཡྻཱ’’ཏི, ཏ་སྶ ཀུ་ཀྐུ་ར་སྶ ས་མཱི་པེ ཨ་ཊྛི་ཀ་ངྐ་ལཾ ཁི་པེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་མྨཾ་ས་ཏྟཱ ཀ་ངྐ་ལ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ག་ཏ་མཾ་སཱ་ཡ ཨ་ཊྛི་ཀ་ངྐ་ལི་ཀཱ་ཡ ཨུ་ར་ཊྛི་མྷི ཝཱ པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀེ ཝཱ སཱི་ས་ཊྛི་མྷི ཝཱ ཀ་ངྐ་ལ-ས་དྡོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སུ་ནི་ཀྐ་ནྟནྟི ནི་ལླི་ཁི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཝ ནི་བྦི་སེ་སཾ ལི་ཁི་ཏཾ.
ཨེ་ཀ་ཏྟུ་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛྷཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ལོ་ཀཱ་མི་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱཏི ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ནཱ ལོ་ཀེ་ན ཨཱ་མ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ, ལོ་ཀེ ཝཱ ཨཱ་མི་སོ་ཏི ས་ངྑཾ ག་ཏཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཀཱ་མ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཨཱ་མི་ས་བྷཱ་ཝོ ཙ, སོ ཨེ་ཝ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨཱ་མི་ས་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི. ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་མི་སཱཏི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ ཚ་ནྡ་རཱ་གཱ. ག་ཧ་ཎ་ཊྛེ་ན བྷུ་སཾ ཨཱ་དཱ་ན་ཊྛེ་ན.
༤༣. ཌ་ཡ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་མ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི. གི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ་སི་ཕ་ར་སུ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘མུ་ཁ་ཏུ་ཎྜ་ཀེ་ན ཌ་ས་ནྟཱ ཏ་ཙྪེ་ཡྻུ’’ནྟི. ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཡྻུནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཝི་སྶ་ཛྫ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ, ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ པཱ་ཏ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མཾ་ས་པེ་སིཾ ན་ཁེ་ཧི ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ པཱ་ཏེ་ཡྻུ’’ནྟི.
༤༧. པུ་རི་ས་སྶ ཨཱ་རོ་ཧ་ན་ཡོ་གྱཾ པོ་རི་སེ་ཡྻཾ.
༤༨. ས་མྤ་ནྣཾ སུ་ནྡ་རཾ ཕ་ལ་མ་སྶཱ་ཏི ས་མྤ་ནྣ་ཕ་ལཾ. ཕ་ལཱུ་པ་པ་ནྣནྟི ཕ་ལེ་ཧི ཨུ་པེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ཧུ་ཕ་ལ’’ནྟི.
༥༠. སུ་ཝི་དཱུ་ར་ཝི་དཱུ་རེཏི ཨ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ན་ཡེ ཝོ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཏོ སུ་ཊྛུ ཝི་དཱུ་ར་བྷཱུ་ཏེ ཨེ་ཝ ཝི་དཱུ་རེ ཨ་ཧཾ ཋི་ཏོ. ཀ་སྶ་ཙི ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་སྶ་པི ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ ན ཨཱ་ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡཱཏི ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ན་མ་སྶ ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཀེཏི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་བྷོ་ཛ་ན་སཱི་སེ་ན ཏེ་སཾ དཱ་ཏ་བྦ་པ་ཙྩ་ཡེ ཝ་ད་ཏི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
པོ་ཏ་ལི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༥. ཛཱི་ཝ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༡. ཀུ་མཱ་རེ་ན བྷ་ཏོ པོ་སཱ་པི་ཏོ་ཏི ཀུ་མཱ་ར་བྷ་ཏོ, ཀུ་མཱ་ར་བྷ་ཏོ ཨེ་ཝ ཀོ་མཱ་ར་བྷ་ཙྩོ ཡ་ཐཱ ‘‘བྷི་ས་ཀྐ་མེ་ཝ བྷེ་ས་ཛྫ’’ནྟི.
ཨཱ་ར་བྷ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ར་བྷ-ས་དྡོ ཀཱ་མཾ ཀཱ་མཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཡ་ཉྙུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཨཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཱ་དཱི་སུ་པི ཨཱ་ག་ཏོ, ཨི་དྷ པ་ན ཧིཾ་ས་ནེ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ར་བྷ་ནྟཱི་ཏི གྷཱ་ཏེ་ནྟཱི’’ཏི. ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཀ་ཏནྟི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༨.༡༢; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༢༩༤) ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ མཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ. པ་ཊི་ཙྩ་ཀ་མྨནྟི ཨེ་ཏྠ ཀ་མྨ-ས་དྡོ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནོ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ ཀ་ཏ’’ནྟི. ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘པ་ཊི་ཙྩ ཀ་མྨཾ ཕུ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༡.༤.༧༥) ཝི་ཡ. ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨ་སྶཱཏི ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ལ་དྡྷ་བྦ་ཀ་མྨ་སྶ, ན ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་རཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན. པ་ཊི་ཙྩ་ཀ་མྨཾ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མཾ་སཾ པ་ཊི་ཙྩ་ཀ་མྨཾ ཡ་ཐཱ ‘‘བུ་དྡྷཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི བུ་དྡྷོ’’ཏི. ཏེ་སནྟི ནི་ག་ཎྛཱ་ནཾ. ཨ་ཉྙེ་པི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ད་ཡོ ཏཾ་ལ་དྡྷི་ཀཱ ཨ་ཏྠེ་ཝ.
ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, སཱ ཨེ་ཝ ཙ དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཏི་ཀོ་ཊི་པ་རི་སུ་དྡྷ་མ་ཙྪ་མཾ་ས་པ་རི་བྷོ་གོ’’ཏི. ཨ་ནུ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཏ་ཐཱ བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མཾ་སཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཀ་ཐ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ཏནྟི ‘‘ཛཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ་ཀ་ཏཾ མཾ་སཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནཾ ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཏི ཙ ཨ་ཡུ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་དྷ་མྨོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏ་ཐཱ བྱཱ་ཀ་ར་ཎནྟི ‘‘ཛཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ་ཀ་ཏཾ མཾ་སཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཐ་ནཾ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཨ་ནུ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི. པ་རེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ས་ཀཱ་ར་ཎོ ཧུ་ཏྭཱཏི པ་རེ ཏི་ཏྠི་ཡཱ ‘ཛཱ་ན’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་ཀཱ་ར་ཎོ ཧུ་ཏྭཱ. ཏེ་ཧི ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝཱ་དོ ཝཱ ཨ་ནུ་ཝཱ་དོ ཝཱ ‘‘མཾ་སཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི པ་ཝ་ཏྟཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཀ་ཐཱ ཝཱ པ་ར་ཏོ པ་རེ་ཧི ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་ཀ་ཐཱ ཝཱ. ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཏཱ་ཝ ཏི་ཊྛ་ནྟུ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ཧི པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀོ་ཙི ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་ཏཾ ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཱིཏི ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ མ་དྡི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ནྟི, ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༥༢. ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི པ་རི་བྷོ་ག་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཧེ་ཏཱུ་ཧི. བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་དྡི་སྶ་ཀ་ཏཾ དི་ཊྛཾ. ཏཱ་དི་ས་མཾ་ས་ཉྷི པ་རི་བྷོ་གཱ་ནཱ་ར་ཧ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟ་ཨ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ཙི་ཏྟ་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་ཧ་ཏོ. ཨི་དཱ་ནི དི་ཊྛ་སུ་ཏ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏཱ་ནི ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དི་ཊྛཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏནྟི ‘‘དི་ཊྛཾ སུ་ཏ’’ནྟི ཨི་མཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ནི་སྶཱ་ཡ – ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨི་མཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ས་མྤཱ་དི་ཏ’’ནྟི ཀེ་ཝ་ལ་མེ་ཝ པ་རི་ས་ངྐི་ཏཾ. ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོཏི ས་བྦེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ པ་རི་ས་ངྐི་ཏཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཀོ.
མ་ངྒ་ལཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་ཧུ་ན་པཱ་ཧུ་ནཱ་དི་ཀཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ནི་བྦེ་མ་ཏི་ཀཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ པ་རི་ས་ངྐི་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨི་ཏ་རེ་སནྟི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཝེ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏི. ཏེ་ཡེ་ཝཱཏི ཡེ ཨུ་དྡི་སྶ ཀ་ཏཾ, ཏེ་ཡེ་ཝ.
ཨུ་དྡི་སྶ་ཀ་ཏ་མཾ་ས་པ་རི་བྷོ་ག་ཏོ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་མཾ་ས་པ་རི་བྷོ་ག་སྶ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་མཾ་སཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་རི་མ་སྨིཾ ས་ཙི་ཏྟ་ཀཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་མཾ་སཾ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ བྷུ་ཏྟ་སྶ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. པ་རི་བྷོ་གནྟི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༥༣. ཏཱ་དི་ས་སྶཱཏི ཏི་ཀོ་ཊི་པ་རི་སུ་དྡྷ་སྶ མ་ཙྪ་མཾ་ས་སྶ པ་རི་བྷོ་གེ. མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རི་ནོ་པཱིཏི ཨ་པི-ས་དྡེ་ན ཨ་མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རི་ནོ་པི. མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རི་ནོ པ་རི་བྷོ་གེ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དྷ, ཛཱི་ཝ་ཀ, བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ. ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ – ‘‘ཡ་ཏོ ཁོ, ཝ་ཙྪ, བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏ་ཎྷཱ པ་ཧཱི་ནཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་ཧཱ་ཝ་ཙྪ་གོ་ཏྟ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༢.༡༩༤) ཨ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཙྪ་གོ་ཏྟོ – ‘‘ཏི་ཊྛ་ཏུ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ, ཨ་ཏྠི པ་ན བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་པི སཱ་ཝ་ཀོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ…པེ… ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ, ‘‘ཨི་དྷ, བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ, བྷི་ཀྑུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ གཱ་མཾ ཝཱ ནི་ག་མཾ ཝཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ་ངྐཱི་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༢.༤༣༠) ཨ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏ་ཏྠ པ་ར་ཏོ – ‘‘ཡཾ ཁོ པ་ན ཨ་ཡ་མཱ་ཡ་སྨཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ག་མྦྷཱི་རོ སོ དྷ་མྨོ དུ་དྡ་སོ དུ་ར་ནུ་བོ་དྷོ ས་ནྟོ པ་ཎཱི་ཏོ ཨ་ཏ་ཀྐཱ་ཝ་ཙ་རོ ནི་པུ་ཎོ པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡོ, ན སོ དྷ་མྨོ སུ་དེ་ས་ནཱི་ཡོ ལུ་དྡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི མ་ཧཱ་ཝ་ཙྪ་གོ་ཏྟ་སུ་ཏྟེ, ཙ་ངྐཱི་སུ་ཏྟེ ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ་ཏི ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ’’ཏི. མཾ་སཱུ་པ་སེ་ཙ་ནོ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ མ་ཙྪ་མཾ་ས་ས་ཧི་ཏ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་བྷོ་ག་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ཙྪ་མཾ་ས་སྶ ཙ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ.
ཨ་ག་ཐི་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷོ. ཏ་ཎྷཱ་མུ་ཙྪ་ནཱ་ཡཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན མུ་ཙྪཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་པ་ནྣོ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ, གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ན ས་ཎྛི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ས་བྦཾ ཨཱ་ལུ་མྤི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ར་ཏྟི་ཝཱ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི ཨ་ཏྠ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དི་ཀཱ ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༡༨༢; མ. ནི. ༡.༢༣; ༢.༢༤; ༣.༧༥; སཾ. ནི. ༤.༡༢༠) པ་ཝ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཉྙཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙོ. ཨི་ད་མ་ཏྠནྟི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཱ་ཡ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེཏི ‘‘བྲ་ཧྨཱ་ཏི ཙ མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རི་ནོ ས་མ་ཉྙཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཡེ དྷ་མྨཱ མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ, ཏ་ཏྠ སཱ་ཝ་སེ་སཾ པ་ཧཱ་སི བྲ་ཧྨཱ, ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ པ་ཧཱ་སི བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ས་ཙེ ཏེ ཨི་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཏ་ཝ ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, ན མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རི་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙ་མ་ཏྟ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༥༥. ‘‘པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དྭཱ་རཾ ཐ་ཀེ་ཏཱིཏི མ་ཙྪ་མཾ་ས་པ་རི་བྷོ་གཱ་ནུ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝ་ཙ་ན་དྭཱ་རཾ པི་ད་ཧ་ཏི, ཙོ་ད་ནཱ་པ་ཐཾ ནི་རུ་ནྡྷ་ཏི. ཀ་ཐཾ ས་ཏྟཱ་ནུ་དྡ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི? ས་ཏྟཱ་ནུ་དྡ་ཡ་མུ་ཁེ་ན བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ནཾ མ་ཙྪ་མཾ་ས་པ་རི་བྷོ་ག་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཏ་ཡི་དཾ མི་ཙྪཱ, ཏི་ཀོ་ཊི་པ་རི་སུ་དྡྷ་སྶེ་ཝ མ་ཙྪ་མཾ་ས་སྶ པ་རི་བྷོ་གོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ – ‘ཏཱི་ཧི ཁོ ཨ་ཧཾ, ཛཱི་ཝ་ཀ, ཋཱ་ནེ་ཧི མཾ་སཾ པ་རི་བྷོ་ག་ནྟི ཝ་དཱ་མཱི’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༢.༥༢). ཝི་ན་ཡེཔི (པཱ་རཱ. ༤༠༩; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༤༣) ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏི་ཀོ་ཊི་པ་རི་སུ་དྡྷཾ, དེ་ཝ་ད་ཏྟ, མ་ཙྪ་མཾ་སཾ མ་ཡཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི. ཏི་ཀོ་ཊི་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཉྩ བྷུ་ཉྫ་ནྟཱ་ནཾ ས་ཏྟེ་སུ ཨ་ནུ་དྡ་ཡཱ ནི་ཙྩ་ལཱ. ‘‘ས་ཏྟཱ་ནུ་དྡ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
པ་ཋ་མེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན་པི པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན་པི པ་ཋ་མེ་ན པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཧེ་ཏུ་ནཱ. ཀ་ཌྜྷི་ཏོ སོ པཱ་ཎོ. ག་ལེ་ན པ་ཝེ་དྷེ་ནྟེ་ནཱཏི ཡོ་ཏྟ་ག་ལེ་ན ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་ས་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ་ན. བ་ཧུ་པུ་ཉྙ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ཨཱ་སཱ་ད་ནཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏྟཱ ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་སཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེཏི་ཨཱ་དི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ས་ར་ཎོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨོ་གཱ་ཧ་ནྟོཏི་ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ སུ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ ཨ་ཏྠཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཛཱི་ཝ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༦. ཨུ་པཱ་ལི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༦. པཱ་ཝཱ་རཾ པཱ་རུ་པ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཝཱ་རི་ཀོ, ཨི་དཾ ཏ་སྶ ཀུ་ལ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཾ ནཱ་མཾ, སོ པ་ན མ་ཧ་དྡྷ་ནོ མ་ཧཱ་བྷོ་གོ ན་ག་རེ སེ་ཊྛི་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་སྶ་པཱ་ཝཱ་རི་ཀ་སེ་ཊྛི་ནོ’’ཏི. དཱི་གྷ་ཏྟཱ དཱི་གྷ་ཏ་མ་ཏྟཱ. སོ ཀི་ར པ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨུ་པ་ཝ་ཙྪ་ཡ་ཏོ དི་ཡ་ཌྜྷ་ར་ཏ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཋི་ཏོ. ཨེ་ཝཾ་ལ་དྡྷ་ནཱ་མོཏི ‘‘དཱི་གྷ་ཏ་པ་སྶཱི’’ཏི ལ་དྡྷ་ས་མ་ཉྙོ. བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ནེཏི ཏི་ཏྠི་ཡ་ས་མ་ཡེ པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ་ཏི ཝོ་ཧཱ་རོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ སཱ་ས་ན་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ‘‘པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པྤ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ད་སྶེ་ཏཱིཏི དེ་སེ་ཏི. ཋ་པེ་ཏཱིཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏི. ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱཏི ཀ་ར་ཎེ་ན. པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱཏི པ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན. ད་ཎྜཱ་ནི པ་ཉྙ་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ཏ་ཐཱ ན པུ་ཙྪི་ཏ་ནྟི? ཡ་སྨཱ སཱ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི ན ཧོ་ཏི, སཱ་ས་ནེ ལོ་ཀེ ས་མ་ཡ་ནྟ་རེ་སུ ཙ ཏཱ་དི་སོ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ ན་ཏྠི, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ཏ་སྶེ་ཝ ནི་ག་ཎྛ་སྶཱ་ཡཾ ཀོ་ཊྛཱ་ལ་ཀ་ས་དི་སོ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་མྨཱ་ནི པ་ཉྙ་པེ་ཏི’’ ཨི་ཙྩེ་ཝཱ་ཧ. ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀནྟི ཙི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏཾ, ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ ཙི་ཏྟེ་ན ཝི་ནཱ ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ན་མཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ བྷི་ནྣཱ་ནཾ. པ་ཊི་ཝི་སི་ཊྛཱ་ནནྟི ཝི་སེ་ས་ན་པ་ད་ཝ་སེ་ན ས་དྡ་ཏོ་པི བྷི་ནྣཱ་ནཾ. ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོཏི དཱི་གྷ་ཏ་པ་སྶི་ནོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ. ཏ་སྨི་ཉྷི པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏེ ཏེ་ན་པྤ་ས་ངྒེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ, ཨུ་པཱ་ལི ག་ཧ་པ་ཏི ཏ་སྨིཾ པ་དེ་སེ དྷ་མྨཾ དི་སྭཱ སཱ་ས་ནེ ཨ་བྷི་པྤ་སཱི་དི་སྶ་ཏི.
ཀ་ཐཱ ཨེ་ཝ ཨུ་པ་རི ཝཱ་དཱ་རོ་པ་ན་སྶ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ. ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་སཱིཏི ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ, ཏ་ད་ཏྠེ ཝཱ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་སི. ཡ་ཐཱ ཏཾ ཝཱ་དཱ་རོ་པ་ན་བྷ་ཡེ་ན ན ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶཾ ཀ་ཐཱ་ཡཾ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཨ་ཏྠེ དཱི་གྷ་ཏ་པ་སྶིཾ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཝཱ་དེ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་སི. ཝཱ་དནྟི དོ་སཾ.
༥༧. ཨི་དཱ་ནི ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་མྤི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏི་ཝི་དྷཾ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མཱཏི་ཨཱ་དི ‘‘ཀ་མྨ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, པུ་བྦེ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱཏི་ཨཱ་དི སཱ་ཝ་ཛྫཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཉྩ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཙེ་ཏ་ནཱ ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཀ་མྨཾ དྷུ་ར’’ནྟི. ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་བྷེ་དཾ ཀ་མྨ་མེ་ཝ དྷུ་རཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ, ན ཙེ་ཏ་ནཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏེ་པཱིཏི ཀ་མྨཱ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ནཱ་མེ་ན ཨཱ་ག་ཏེ་པི ཙེ་ཏ་ནཱ དྷུ་རཾ, ཏ་ཏྠ ཙེ་ཏ་ནཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཏ་ཏྠ ཀ་མྨ་ནྟི ཝཱ ཀ་མྨཱ་ནཱི་ཏི ཝཱ ཨཱ་ག་ཏེ ཏེ་སཾ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ དྷུ་ར་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི…པེ… ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཡ་སྨིཾ ཀི་སྨི་ཉྩི དྭཱ་རེ. སཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཝཱཏི སཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཝ, ཡཱ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན (ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཀ་མྨ་སྶ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟཱ་པ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ) ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་པི ཏ་ད་གྒེ་ན ལོ་ཀི་ཡཱ་པི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་པི ཀ་མྨ་མེ་ཝ, ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ པ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཀྑི་ཀཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
མ་ཧ་ནྟནྟི ཀ་ཊུ་ཀ་ཕ་ལཾ. ན ཀི་ལ་མ་ཏི ས་པྤཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ. ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སཾ ས་པྤཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ མ་ཧ་ནྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟོ ན ཀི་ལ་མ་ཏི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་དྷ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ མ་ནོ་ཀ་མྨཾ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ ཀ་ཐེ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་མ་ཏྟེ་ན ག་ཏ་མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠ་ནི་པྥ་ཏྟིཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ་པཱི’’ཏི.
༥༨. ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ བཱ་ལ་ཀོ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི བཱ་ལ་ཀི་ནཱི. ས་ཏྠུ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ནི་ག་ཎྛཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ཏི ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་ནི་ག་ཎྛོ.
༦༠. ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཏི པུ་རི་མཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནཱི, མཱ་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎ་མཱ་ཡ’’ནྟི. ས་ཏྠུ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་ད་སྶ་ནེ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཏཱ. ས་ཙེ པ་ན སོ ཏཾ པ་ཊི་ཉྙཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ས་ཏྟ་དྷཱ མུ་དྡྷཱ ཕ་ལེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མཱ ཨ་ཡཾ བཱ་ལོ ཝི་ན་སྶཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ཡ་ཐཱ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ཏི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ པཱ་ཐི་ཀ་པུ་ཏྟ་ས་མཱ་ག་མེ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ད་སྶ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ནི་ཡཱ་མ་མཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ག་མཱ ནུ ཁོ ཨི་དྷ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟི་ཀཾ.
༦༡. ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཋ་ཏྭཱ.
༦༢. སཱི་ཏོ་ད་ཀེ ཨ་མ་ཏཱ པཱ་ཎཱ པཱ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ན མ་ར་ནྟི, ཏེ་པི ཏེ་ན སཱི་ཏོ་ད་ཀ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན མཱ་རི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏ་པ་སྶི་ནཱ ནཱ་མ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ སཱི་ཏོ་ད་ཀཾ ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ཏེ་སཾ ལ་དྡྷི. པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཝཱ ཨུ་ད་ཀཾ ས་ཏྟོ་ཏི པུ་རཱ་ཏ་ནཱ་ནཾ ནི་ག་ཎྛཱ་ནཾ ལ་དྡྷི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཡ སཱི་ཏོ་ད་ཀཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟཱི’’ཏི. ཏེ་སཾ ཏཾ ཨ་དྷུ་ནཱ་ཏ་ན་ནི་ག་ཎྛཱ་ནཾ ཝཱ་དེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏེ ཧི པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དི་ན་ཝ་པ་ད་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མེ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟི. ཙི་ཏྟེ་ན སཱི་ཏོ་ད་ཀཾ པཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི རོ་གེ ཋ་ཏྭཱ་པི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཏ་ཐཱ ན ཝི་ཏ་ཏ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏེ་ན་སྶ མ་ནོ་ད་ཎྜོ ཏ་ཏྠེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི སཱི་ཏོ་ད་ཀཾ པཱ་ཏུཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུ་ཉྩ ཨི་ཙྪ་ནེ་ན. ཨ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ནི་ག་ཎྛ་སྶ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཏ་ཐཱ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ནེ ཨེ་ཝ. བྷི་ཛྫ་ཏི སཾ་ཝ་ར་སྶ ཝི་ཀོ་པི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ སོ ནི་ག་ཎྛོ སཱི་ཏོ་ད་ཀཾ ཙེ ལ་བྷེ་ཡྻ, ཀ་ཏི་པ་ཡཾ ཀཱ་ལཾ ཛཱི་ཝེ་ཡྻ, ཨ་ལཱ་བྷེ་ན པ་ན པ་རི་སུ་སྶ་མཱ་ན་ཀ་ཎྛོ་ཊྛ་ཏཱ་ལུ་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཨཱ་དི་ཀོ ས་བྦ་སོ པ་རི་དཱ་ཧཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ མ་རེ་ཡྻ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘སཱི་ཏོ་ད་ཀཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནོ ཀཱ་ལཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ སཱི་ཏོ་ད་ཀཾ པི་ཝཱ་ཡ ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶ མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ནོ་ད་ཎྜོ པ་ན བྷི་ནྣོ་པི ཙུ་ཏི་མྤི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་ག་ཎྛ་སྶ མ་ནོ་ས་ཏྟེ་སུ ནཱ་མ དེ་ཝེ་སུ ཨུ་པ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ལ་དྡྷི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ནོ་ད་ཎྜོ པ་ན བྷི་ནྣོ་པི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་མྤི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨི་དྷཱ་སྶ ནི་ག་ཎྛོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན. ནནྟི ཨུ་པཱ་ལིཾ ག་ཧ་པ་ཏིཾ. མ་ཧ་ནྟོ་ཏི ཝ་དཱ་པེ་སི ‘‘མ་ནོ་པ་ཊི་བ་དྡྷོ ཀཱ་ལ་ངྐ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶཱཏི ཨུ་པཱ་ལི་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་སྶ. མུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ མ་ནོ་ད་ཎྜ་སྶ མ་ཧ་ནྟ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཙི་ཏྟ་ས་ནྟ་ཏི་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱཏི ཝི་ནཱ ཀཱ་ཡ་ད་ཎྜེ་ན ཝ་ཙཱི་ད་ཎྜེ་ན ཙ ཀེ་ཝ་ལཾ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟ་ཏི་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟེ་ན. བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི-ས་དྡེ་ན ཨ་བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ་པི. ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱཏི ཨ་པྤཱ་ཊི་ཧཱི་རཱ, ཨ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ལླ་ཀྑེ་སི ཨུ་པཱ་ས་ཀོ་ཏི ཝི་བྷ་ཏྟིཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཉྷ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏེ ཨ་ཏྠེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ་ནི.
‘‘མ་ནོ་པ་ཊི་བ་དྡྷོ ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ མ་ནོ་ད་ཎྜ་སྶ ཏ་དུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཱ་ནི མ་ནོ་ད་ཎྜོ མ་ཧ་ནྟོ་ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘མ་ནོ་ད་ཎྜོ་ཝ བ་ལ་ཝཱ མ་ཧ་ནྟོ་ཏི ཝ་དཱ་པེ་སཱི’’ཏི.
༦༣. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཏོ ཡ་མ་ནཾ ཡཱ་མོ, ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཡཱ་མོ ཙ་ཏུ་ཡཱ་མོ, ཙ་ཏུ་ཡཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན སཾ་ཝ་རེ་ན སཾ་ཝུ་ཏོ ཙཱ་ཏུ་ཡཱ་མ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཡཱ་མ-ས་དྡོ ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ རཱ་ག་ཝ་སེ་ན བཱ་ལེ་ཧི བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ‘‘བྷཱ་ཝི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ’’ཏི.
ཡོ ས་བྦཾ པཱ་པཾ ཨཱ་ས་ཝ་ཉྩ ཝཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ས་བྦ་ཝཱ་རཱི, ཏ་སྶ ན་ཝ་སུ པ་ད་ཏྠེ་སུ ས་ཏྟ་མོ པ་ད་ཏྠོ, ཏེ་ན ས་བྦ་ཝཱ་རི་ནཱ པཱ་པཾ ཝཱ་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་ཏི ས་བྦ་ཝཱ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་ན པཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎེ་ན ཝཱ་རི་ཏ་པཱ་པོ’’ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་བྦ་སྶ ཝཱ་རི་ཏ་བྦ་སྶ ཨཱ་ས་ཝ་སྶ དྷུ་ན་ན་ཏོ ས་བྦ་ཝཱ་རི་དྷུ་ཏོ. ཝཱ་རི་ཏ་བྦ་སྶ ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཝཱ་རི་ནོ ཕུ་ཊོ ཕུ་སི་ཏོ་ཏི ས་བྦ་ཝཱ་རི་ཕུ་ཊོ. ས་ངྒྷཱ་ཏནྟི ས་ཧ་སཱ ཧ་ན་ནཾ, ཨ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀ་ཝ་དྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཏ་ར་སྨིཾ ཀོ་ཊྛཱ་སེཏི ཏཱི་སུ ད་ཎྜ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ཀ་ཏ་ར་ཀོ་ཊྛཱ་སེ.
༦༤. ཁ་ལི་ཡ་ཏི ས་མཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཁ་ལཾ, རཱ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཀཾ མཾ་ས་ཁ་ལ་ནྟི ཨེ་ཀཾ མཾ་ས་རཱ་སི’’ནྟི. ཝི་ཛྫཱ་དྷ་ར་ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨི་དྡྷི་མཱ. སཱ པ་ན ཨི་དྡྷི ཡ་སྨཱ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ནྣ་སྶེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི. ཝི་ཛྫཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ནྣོ. ཙི་ཏྟེ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན. ཨེ་ཏེ་ན ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཾ ལོ་ཀི་ཡ་ས་མ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པཱ་ལིཾ ག་ཧ་པ་ཏིཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ལོ་ཀི་ཀཱ ཧི ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡ་ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨི་དྡྷི་མཱ ཙེ་ཏོ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟོ པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི མ་ཉྙ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཨི་ས་ཡོ པ་རེ་སཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟི, ཨི་སཱི་ནཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཀི་ཏྟེ་ནྟི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི.
༦༥. ཨ་ར་ཉྙ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱཏི ས་བྦ་སོ ཨ་ར་ཉྙ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ. ཨ་ར་ཉྙ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ར་ཉྙཾ ཛཱ་ཏཾ, ན ནཱ་མ་མ་ཏྟེ་ན. ཨི་སཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨི་སཱི་ནཾ ཨཱ་སཱ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ.
གོ་དྷཱ་ཝ་རཱི་ཏཱི་ར་ཏོ ནཱ་ཏི་དཱུ་རེ. ཨུ་སཱུ་ཡ་མཱ་ནོཏི ‘‘ན མཾ ཨེ་ས ཛ་ནོ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་སཱུ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ. ཀི་ལི་ཊྛོ ཝ་ཏཱཏི པ་ངྐ་ད་ནྟ་ར་ཛ་སི་ར་ཏཱ་དཱི་ཧི ཀི་ལི་ཊྛ་ས་རཱི་རོ. ཨ་ན་ཉྫི་ཏ་མ་ཎྜི་ཏོཏི ཨ་ན་ཉྫི་ཏ་ཀྑི་ཀོ ས་བྦེ་ན, ས་བྦཾ ཨ་མ་ཎྜི་ཏོ ཙ. ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ‘‘ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ཨ་ཀྑཱི་ནཾ ཨ་ཉྫ་ནཾ མ་ངྒ་ལ’’ནྟི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ལ་དྡྷི, ཏ་སྨཱ ཨ་ན་ཉྫ་ནཾ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏཾ.
རཱ་ཛཱ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཝེ་དེ་སུ ཨཱི་དི་སཾ ཨཱ་ག་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི རཱ་ཛཱ ཏ་སྶ པུ་རོ་ཧི་ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨུ་སུ་མ་ཛཱ་ཏ་ཧ་ད་ཡོཏི ཨུ་ཏྟ་ཏྟ་ཧ་ད་ཡོ. ནཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ མུ་ཁེ་ན ཨ་སྶ་ས་ནྟོ.
ཝི་ཛི་ཏ་ཛ་ཡེ་ཧི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ན་ཀྑ་ཏྟ་ཡུ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་མེ་ནྟེ་ཧི ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ ཛ་ཡ་ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ་ར་ཊྛཱ་ནཾ. ཨུ་ད་ཀ་ཝུ་ཊྛི་པཱ་ཏ་ནཱ་དི ཏ་སྨིཾ པཱ་པ་ཀ་མྨེ ཨ་ས་མ་ངྒི་བྷཱུ་ཏཱ་ན་མྤི ས་མ་ནུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཀ་ཏཾ. ཀ་ཏ་བྷ་ཎྜ་ཝུ་ཊྛཱིཏི ཨཱ་བྷ་ར་ཎ་ཝ་སྶཾ. མ་ཧཱ་ཛ་ནོ ས་མ་ནུ་ཉྙོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. མཱ་ཏུ་པོ་ས་ཀ་རཱ་མོཏི མཱ་ཏ་རི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣོ རཱ་མོ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ པུ་རི་སོ. ཨ་ས་མ་ངྒི་བྷཱུ་ཏཱ་ནནྟི ཨ་ས་མ་ནུ་ཉྙཱ་ནཾ.
ཨ་ཝ་ཀི་རི་ཡཱཏི ཨ་སུ་སྶཱུ་ས་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ. ཕུ་ལི་ངྒཱ་ནཱིཏི ཨ་གྒི་ཀ་ཎཱ་ནི. པ་ཏ་ནྟི ཀཱ་ཡེཏི ཀཱ་ཡེ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ནི་པ་ཏ་ནྟི. ཨེ་ཏེ ཀི་ར ནི་ར་ཡཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ད་སྶེ་ནྟི.
ཡ་ཐཱ་ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནནྟི མ་ཡཾ ཀ་ཉྩི་པི དེ་སཾ ཨུ་དྡི་སྶ ན ག་ཙྪཱ་མ, ཡ་ཏྠ པ་ན ཝ་ས་ནྟ་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཕཱ་སུ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཕཱ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪཱ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ངྒྷཱཏི སཾ་ཧ་ཏཱ. ག་ཎཱཏི ཏཾ་ཏཾ་སེ་ཎི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཎི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ག་ཎཱ. ག་ཎཱི་བྷཱུ་ཏཱཏི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ཧུ་ཏྭཱ རཱ་སི་བྷཱུ་ཏཱ. ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ནི་ར་ཡེ པ་ཙྩི་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀཾ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
པ་གྒ་ཎྷི་སྶཱ་མཱིཏི ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མི. ནེ་སཾ ཀ་ཏྟ་བྦནྟི ཙི་ནྟེ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀིཾ ཙི་ནྟེ་སི? ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཏྠ་ཀ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནཱ་ག་བ་ལ་པི་ཙྪི་ལླཱ་དཱི་ནནྟི ནཱ་ག་བ་ལ་སཱ་ས་པ་ཨ་ངྐོ་ལ་ཏེ་ལ་ཀ་ཎི་ཀཱ་ར་ནི་ཡྻཱ་སཱ་དཱི་ནཾ ཙི་ཀྑ་ལླཱ་ནཾ. ཝི་ཧེ་ཋ་ཡིཾ་སུ ནི་ར་ཡཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཧི གྷ་ཊྚེ་ནྟཱ. ཚ་དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ནྣཾ དྭཱ་རཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ རཱུ་པཱ་དི་ཝི་ས་ཡེ.
ན་ཝ ཝུ་ཊྛི་ཡོཏི ཨུ་ད་ཀ་ཝུ་ཊྛི སུ་མ་ན་པུ་པྥ་ཝུ་ཊྛི མཱ་ས་ཀ་ཝུ་ཊྛི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ཝུ་ཊྛི ཨཱ་བྷ་ར་ཎ་ཝུ་ཊྛི ཨཱ་ཝུ་དྷ་ཝུ་ཊྛི ཨ་ངྒཱ་ར་ཝུ་ཊྛི པཱ་སཱ་ཎ་ཝུ་ཊྛི ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཝུ་ཊྛཱི་ཏི ཨི་མཱ ན་ཝ ཝུ་ཊྛི་ཡོ. ཨ་ཝ་ཉྩ་ཡཱིཏི ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ན་ཏྠ་ཙ་ར་ཎེ་ན ཝ་ཉྩ་ཡི. ཨ་དཱུ་ས་ཀེཏི ཨ་ན་པ་རཱ་དྷེ.
‘‘དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལི་ཀཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀ་ཉྙཱ’’ཏི ཛཱ་ཏ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༤.༡༥.མཱ་ཏ་ངྒ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨཱ་ག་ཏཾ, ཨི་དྷ པ་ན ‘‘སེ་ཊྛི་དྷཱི་ཏཱ’’ཏི. ཝཱ་རེ་ཡྻ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ཝཱ་ཧ་ཏྠཱ་ཡ, ཨ་སྶཱཏི པེ་སི་ཏ་པུ་གྒ་ལ་སྶ. ཏཱ་དི་སེ་ན ནཱི་ཙ་ཀུ་ལ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡེ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ ལ་དྡྷོ་ཀཱ་སེ་ན ཙ་ཎྜཱ་ལ་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟོ.
ཙ་མྨ་གེ་ཧེཏི ཙ་མྨེ་ན ཚཱ་དི་ཏེ གེ་ཧེ. མཱ་ཏ་ངྒོ་ཏྭེ་ཝ་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི ཛཱ་ཏི་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཾ. ཏནྟི གྷ་ཎྚཾ. ཝཱ་དེ་ནྟོ ཏཱ་ལ་ནེ་ན ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟོ. མ་ཧཱ་པ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལི་ཀཱ་ཡ གེ་ཧ་དྭཱ་ར་ས་མཱི་པེ་ན.
ཏ་སྶཱ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རཱ ཙེ་ཝ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་མ་ནུ་སྶཱ པ་ཊི་བ་དྡྷཱ ཙ སུ་རཱ་སོ་ཎྜཱ་ད་ཡོ ཛཱ་ཎུ་ཀ་པྤ་རཱ་དཱི་ཧི སུ་ཀོ་ཊྚི་ཏཾ ཀོ་ཊྚི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན མུ་ཙྪཾ ཨཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ མ་ཏོ་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཚ་ཌྜེ་སུཾ.
ཨ་ཐ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨཱ་ཡུ་ཨ་ཝ་སེ་ས་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ མ་ནྡ་མ་ནྡེ ཝཱ་ཏེ ཝཱ་ཡ་ནྟེ ཙི་རེ་ན ས་ཉྙཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. གེ་ཧ་ངྒ་ཎེཏི གེ་ཧ་སྶ མ་ཧཱ་དྭཱ་ར་ཏོ བ་ཧི ཝི་ཝ་ཊ་ངྒ་ཎེ. པ་ཏི་ཏོཏི པཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་ནི་པྥ་ཏྟིཾ ཨ་ནྟ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སེ་ན ནི་པ་ནྣོ. དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལི་ཀཱ་ཡཱཏི དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལི་ཀཱ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན.
ཡ་སནྟི ཝི་བྷ་ཝཾ ཀི་ཏྟི་ས་དྡ་ཉྩ. ཙ་ནྡནྟི ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལཾ, ཙ་ནྡ་ཝི་མཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ཙྪི་ཊྛ་གེ་ཧེཏི པ་རེ་ཧི པ་རི་བྷུ་ཏྟ་གེ་ཧེ. མ་ཎྜ་པེཏི ན་ག་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ མ་ཧཱ་མ་ཎྜ་པེ.
ཁཱི་ར་མ་ཎི་མཱུ་ལནྟི ཁཱི་ར་མཱུ་ལཾ, པཱ་དེ་སུ བ་དྡྷ་མ་ཎི་མཱུ་ལ་ཉྩ. ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱ པ་རི་ཡ་ཏྟཱིཏི ཡ་ཏྟ་ཀོ མ་ནུ་སྶ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་ར་ཏོ ཨུ་གྒ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟོ པ་ཝ་ཏྟོ, ཡཾ་ཀི་ཉྩི ཝ་ཙཱི་མ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཀཱ་ས་ངྒ་ཎེཏི ཝི་ཝ་ཊ་ངྒ་ཎེ.
དུ་མྨ་ཝཱ་སཱིཏི དྷཱུ་མོ དྷཱུ་ས་རོ, ཨ་ན་ཉྫི་ཏཱ་མ་ཎྜི་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨོ་ཏ་ལླ་ཀོཏི ནི་ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, ཨ་པྤཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་མུ་ཉྩ ཀ་ཎྛེཏི ཡཱ་ཝ ག་ལ་ཝཱ་ཊ་ཀཱ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ. ཀོ རེ ཏུ་ཝནྟི ཨ་རེ ཀོ ནཱ་མ ཏྭཾ.
པ་ཀ་ཏནྟི པ་ཊི་ཡ་ཏྟཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ. ཨུ་ཏྟི་ཊྛ་པི་ཎྜནྟི ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཾ ཨུ་པ་ག་མྨ ཋ་ཏྭཱ ལ་དྡྷ་བྦ་པི་ཎྜཾ, བྷི་ཀྑཱ་ཧཱ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ལ་བྷ་ཏནྟི ལ་ཙྪ་ཏུ. ས་པཱ་ཀོཏི མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ཏི.
ཨ་ཏྠ་ཏྠི་ཏཾ ས་དྡ་ཧ་ཏོཏི ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ས་དྡ་ཧ་ནྟ་སྶ. ཨ་པེ་ཧཱིཏི ཨ་པ་ག་ཙྪ. ཨེ་ཏྟོཏི ཨི་མ་སྨཱ ཋཱ་ནཱ. ཛ་མྨཱཏི ལཱ་མ་ཀ.
ཨ་ནཱུ་པ་ཁེ་ཏྟེཏི ཨ་ཛ་ངྒ་ལེ ཨུ་ད་ཀ་ས་མྤ་ནྣེ ཁེ་ཏྟེ ཕ་ལ་ཝི་སེ་སཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟཱ. ཨེ་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ ད་དཱ་ཧི དཱ་ནནྟི ནི་ནྣཾ ཐ་ལ་ཉྩ པཱུ་རེ་ནྟོ མེ་གྷོ ཝི་ཡ གུ་ཎ་ཝ་ནྟེ ནི་གྒུ་ཎེ ཙ དཱ་ནཾ དེ་ཧི, ཨེ་ཝཾ དེ་ནྟོ ཙ ཨ་པྤེ་ཝ ཨཱ་རཱ་དྷ་ཡེ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻེ་ཏི. ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻེཏི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ.
ཏཱ་ནཱིཏི ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ. ཝེ་ཎུ་པ་ད་རེ་ནཱཏི ཝེ་ལུ༹་ཝི་ལཱི་ཝེ་ན.
གི་རིཾ ན་ཁེ་ན ཁ་ཎ་སཱིཏི པ་བྦ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ན་ཁེ་ན ཁ་ཎ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཡོཏི ཀཱ་ལ་ལོ་ཧཾ. པ་ད་ཧ་སཱིཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་སི, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་རེ་ན ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི.
ཨཱ་ཝེ་དྷི་ཏནྟི ཙ་ལི་ཏཾ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ. པི་ཊྛི་ཏོཏི པི་ཊྛི་པ་སྶེ་ན. བཱ་ཧུཾ པ་སཱ་རེ་ཏི ཨ་ཀ་མྨ་ནེ་ཡྻནྟི ཨ་ཀ་མྨ་ཀྑ་མཾ བཱ་ཧུ་དྭ་ཡཾ ཐ་དྡྷཾ སུ་ཀྑ་ད་ཎྜ་ཀཾ ཝི་ཡ ཀེ་ཝ་ལཾ པ་སཱ་རེ་ཏི, ན ས་མི་ཉྫེ་ཏི, སེ་ཏཱ་ནི ཨ་ཀྑཱི་ནི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ཀ་ཎྷ་མ་ཎྜ་ལ་སྶ ཨ་དི་སྶ་ན་ཏོ.
ཛཱི་ཝི་ཏནྟི ཛཱི་ཝ་ནཾ.
ཝེ་ཧཱ་ཡ་སནྟི ཨཱ་ཀཱ་སེ. པ་ཐ་དྡྷུ་ནོཏི པ་ཐ་བྷཱུ་ཏ་དྡྷུ་ནོ ཝི་ཡ.
ས་ཉྙ་མྤི ན ཀ་རོ་ཏཱིཏི ‘‘ཨི་མེ ཀུ་ལ་པྤ་སུ་ཏཱ’’ཏི ས་ཉྙཱ་མ་ཏྟ་མྤི ན ཀ་རོ་ཏི. ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་ཀུ་ཙྪི་ཊྛ་ཀནྟི ཁཱ་དི་ཏ་ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཨུ་པ་རི པ་ཏི་སྶ་ཏི ཨ་པྤ་དུ་ཊྛ་པ་དོ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, མ་ཧཱ་ས་ཏྟ་སྶ ཏ་དཱ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་ཁེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དྡྷི་ཝི་ས་ཡོ ནཱ་མ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻོ, ཏ་སྨཱ ཀ་ཐཾ སཱུ་རི་ཡ་སྶ ཨུ་གྒ་ནྟུཾ ནཱ་དཱ་སཱི་ཏི ན ཙི་ནྟེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་རུ་ཎུ་གྒཾ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ པ་དེ་སེ ཨ་རུ་ཎ་པ་བྷཱ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི.
ཡ་ཀྑཱ་ཝ་ཊྚོ ནུ ཁོ ཨ་ཡཾ ཀཱ་ལ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. མ་ཧཱ་པ་ཉྙནྟི མ་ཧ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ. ཛ་ན་པ་ད་སྶ མུ་ཁཾ པ་སྶ་ཐཱཏི ཨི་མ་སྶ ཛ་ན་པ་ད་ཝཱ་སི་ནོ ཛ་ན་སྶ ཨུ་པ་དྡ་ཝེ་ན མ་ངྐུ་བྷཱུ་ཏཾ མུ་ཁཾ པ་སྶ་ཐ.
ཨེ་ཏ་སྶ ཀ་ཐཱ ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཨུ་པ་རི པ་ཏི་སྶ་ཏཱིཏི ཡཱ་ཧི ཏེ་ན པཱ་ར་མི་ཏཱ་པ་རི་བྷཱ་ཝ་ན་ས་མི་དྡྷཱ་ཧི ནཱ་ནཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་ར་པ་རི་པཱུ་རི་ཏཱ་ཧི སཱི་ལ་དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ་ཧི སུ་ས་ངྑ་ཏ་ས་ནྟཱ་ནེ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་དྷི་ཝཱ་སེ མ་ཧཱ་ས་ཏྟེ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་ད་ཀ་མྨ་ཨ་བྷི་ས་པ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ, སཱ ཨ་བྷི་ས་པི ཏ་སྶ ཁེ་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་སྶ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཕ་རུ་ས་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཙེ སོ མ་ཧཱ་ས་ཏྟཾ ན ཁ་མཱ་པེ་ཏི, ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཝི་པ་ཙྩ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ཏཾ, ཁ་མཱ་པི་ཏེ པ་ན མ་ཧཱ་ས་ཏྟེ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཧོ་སི་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་ད་པཱ་པ་སྶ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནི་ཡ་སྶ དྷ་མྨ་ཏཱ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘ཨེ་ཏ་སྶ ཀ་ཐཱ ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཨུ་པ་རི པ་ཏི་སྶ་ཏཱི’ཏི་ཨཱ་དི. མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ པ་ན ཏཾ ཏ་སྶ ཨུ་པ་རི པ་ཏི་ཏུཾ ན ཨ་དཱ་སི, ཨུ་པཱ་ཡེ་ན མོ་ཙེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀེ (ཙ་རི་ཡཱ. ༢.༦༤) –
‘‘ཡཾ སོ ཏ་དཱ མཾ ཨ་བྷི་ས་པི, ཀུ་པི་ཏོ དུ་ཊྛ་མཱ་ན་སོ;
ཏ་སྶེ་ཝ མ་ཏྠ་ཀེ ནི་པ་ཏི, ཡོ་གེ་ན ཏཾ པ་མོ་ཙ་ཡི’’ནྟི.
ཡ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ན སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ན་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཡོ་གོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཡོ་གེ་ན ཧི ཨུ་བྦ་ལ༹ྷཱ ས་རཱ་ཛི་ཀཱ པ་རི་སཱ ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ ནེ་ག་མཱ ཙེ་ཝ ཛཱ་ན་པ་དཱ ཙ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཏཱ་པ་སཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཁ་མཱ་པེ་སུཾ. སོ ཙ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ གུ་ཎེ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་སི. ཡཾ པ་ན་སྶ མ་ཏྠ་ཀེ མ་ཏྟི་ཀཱ་པི་ཎྜ་སྶ ཋ་པ་ནཾ, ཏ་སྶ ཙ ས་ཏྟ་དྷཱ ཕཱ་ལ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཏཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི – ‘‘ཨི་མེ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ས་མཱ་ནཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ ཝ་ཏྟ་ནྟི, ན པ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཝ་ཏྟཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི མ་ཧཱ་ས་ཏྟ་མྤི ཏེ་ན ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷེ་ཡྻུཾ, ཏ་ད་སྶ ཏེ་སཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ལོ་ཧ་ཀཱུ་ཊ་ཝ་སྶནྟི ཨ་ཡ་གུ་ལ༹་ཝ་སྶཾ. ཏ་དཱ ཧི ར་ཏ་ན་མ་ཏྟཱ་ནི དི་ཡ་ཌྜྷ་ར་ཏ་ན་མ་ཏྟཱ་ནི་པི ཏི་ཁི་ཎཾ་སཱ་ནི ཨ་ཡ་གུ་ལ༹་མ་ཎྜ་ལཱ་ནི ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ནི་པ་ཏ་ནྟཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ས་རཱི་རཱ་ནི ཁ་ཎྜ་ཁ་ཎྜ་ཀཱ་ནི ཨ་ཀཾ་སུ. ཀ་ལ་ལ་ཝ་སྶནྟི ཏ་ནུ་ཀ་ཀ་དྡ་མ་པ་ཊ་ལ་ཀ་དྡ་མཾ. ཨུ་པ་ཧ་ཙྩཱཏི ཨཱ་གྷཱ་ཊེ་ཏྭཱ. ཏ་དེ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷཱ་ར་ཉྙཾ.
༦༧. ཨ་ནུ་ཝི་ཙྩ་ཀཱ་རནྟི ཨ་ནུ་ཝི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཾ. ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་སཱ་ས་ནེ ཋི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་ཝ་ཀ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ག་ཏེ པ་གྒ་ཧ་ནི་གྒ་ཧཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
༦༩. ཨ་ནུ་པུ་བྦིཾ ཀ་ཐནྟི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༧༥-༧༦; ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༨.༡༢) ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཡཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦཾ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་ཀ་ཐཾ, ཀཱ པ་ན སཱ? དཱ་ནཱ་དི་ཀ་ཐཱ. དཱ་ན་ཀ་ཐཱ ཏཱ་ཝ པ་ཙུ་ར་ཛ་ནེ་སུ་པི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ སུ་ཀ་ར་ཏྟཱ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ. པ་རི་ཙྩཱ་ག་སཱི་ལོ ཧི པུ་གྒ་ལོ པ་རི་གྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ནི་སྶ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ སཱི་ལཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཙ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏོ ཧོ་ཏི. སཱི་ལེ་ན དཱ་ཡ་ཀ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཏོ པ་རཱ་ནུ་གྒ་ཧཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ར་པཱི་ལཱ༹་ནི་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཀི་རི་ཡ་དྷ་མྨཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཀི་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, བྷོ་ག་ཡ་ས་ས་མྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ན་ནྟ་རཾ སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. ཏ་ཉྩ སཱི་ལཾ ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཾ, ཨ་ཡཾ བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི ཏ་སྶ ཕ་ལ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ཨི་མེ་ཧི ཙ དཱ་ན་སཱི་ལ་མ་ཡེ་ཧི པ་ཎཱི་ཏ་ཙ་རི་ཡ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ་ཧི པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཨེ་ཏཱ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་སུ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻཱ བྷོ་ག་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ས་གྒ་ཀ་ཐཱ. སྭཱ་ཡཾ ས་གྒོ རཱ་གཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛོ ས་བྦ་དཱ ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ས་གྒཱ་ན་ནྟ་རཾ མ་གྒོ, མ་གྒ་ཉྩ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན ཏ་ད་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ ས་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་པི པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་རེ ས་བྦེ་པི ཀཱ་མཱ ནཱ་མ བ་ཧྭཱ་དཱི་ན་ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ ཨ་དྡྷུ་ཝཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ. ཧཱི་ནཱ ག་མྨཱ པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀཱ ཨ་ན་རི་ཡཱ ཨ་ན་ཏྠ་ས་ཉྷི་ཏཱ་ཏི ཏེ་སཾ ཨོ་ཀཱ་རོ ལཱ་མ་ཀ་བྷཱ་ཝོ, ས་བྦེ་པི བྷ་ཝཱ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཏ་ཏྠ སཾ་ཀི་ལེ་སོ. ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་ས་ཝི་པྤ་མུ་ཏྟཾ ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ནེ་ཀྑ་མྨེ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཙ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ མ་གྒ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
སུ་ཁཱ་ནཾ ནི་དཱ་ནནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ནི་བྦཱ་ན་ས་ཉྷི་ཏཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ས་བྦེ་ས་མྤི སུ་ཁཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཡ་ཉྷི ཀི་ཉྩི ལོ་ཀེ བྷོ་ག་སུ་ཁཾ ནཱ་མ, ཏཾ ས་བྦཾ དཱ་ན་ནི་དཱ་ན་ནྟི པཱ་ཀ་ཊོ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཡཾ པ་ན ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཁཾ, ཏ་སྶ་པི དཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ མཱུ་ལནྟི ཡཱ ཨི་མཱ ལོ་ཀེ པ་དེ་ས་ར་ཛྫ་སི་རི་སྶ་རི་ཡ་ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མུ་ཛྫ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་བྷེ་དཱ མཱ་ནུ་སི་ཀཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ, ཡཱ ཙ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་དི་ག་ཏཱ དི་བྦཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ, ཡཱ ཝཱ པ་ན་ཉྙཱ་པི ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ, ཏཱ་སཾ ས་བྦཱ་སཾ ཨི་དཾ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎཾ. བྷོ་གཱ་ནནྟི བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ‘‘བྷོ་གོ’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ་ནཾ མ་ནཱ་པི་ཡ་རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ, ཏ་ནྣི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཨུ་པ་བྷོ་ག་སུ་ཁཱ་ནཾ, པ་ཏི་ཊྛཱ ནི་ཙྩ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ. ཝི་ས་མ་ག་ཏ་སྶཱཏི བྱ་ས་ན་པྤ་ཏྟ་སྶ. ཏཱ་ཎནྟི ར་ཀྑཱ ཏ་ཏོ པ་རི་པཱ་ལ་ན་ཏོ. ལེ་ཎནྟི བྱ་ས་ནེ་ཧི པ་རི་པཱ་ཏི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཨོ་ལཱི་ཡ་ན་པ་དེ་སོ. ག་ཏཱིཏི ག་ནྟ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ. པ་རཱ་ཡ་ཎནྟི པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ. ཨ་ཝ་སྶ་ཡོཏི ཝི་ནི་པ་ཏི་ཏུཾ ཨ་དེ་ནྟོ ནི་སྶ་ཡོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎནྟི ཨོ་ལུ་བྦྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ.
ར་ཏ་ན་མ་ཡ་སཱི་ཧཱ་ས་ན་ས་དི་སནྟི ས་བྦ་ར་ཏ་ན་མ་ཡ་ས་ཏྟ་ངྒ་མ་ཧཱ་སཱི་ཧཱ་ས་ན་ས་དི་སཾ, མ་ཧ་གྒྷཾ ཧུ་ཏྭཱ ས་བྦ་སོ ཝི་ནི་པ་ཏི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཏོ. མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་ས་དི་སཾ ག་ཏ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ དུ་བྦ་ལ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཨཱ་ལ་མྦ་ན་ར་ཛྫུ ཨུ་ཏྟི་ཊྛ་ཏོ ཏི་ཊྛ་ཏོ ཙ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷོ, ཨེ་ཝཾ དཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཋི་ཏི་ཡཱ ཙ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ལ་མྦ་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་ལ་མྦ་ན་ར་ཛྫུ་ས་དི་ས’’ནྟི. དུ་ཀྑ་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱཏི དུ་གྒ་ཏི་དུ་ཀྑ་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན. ས་མ་སྶཱ་ས་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ལོ་བྷ་མ་ཙྪ་རི་ཡཱ་དི་པ་ཊི་ས་ཏྟུ་པ་དྡ་ཝ་ཏོ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་སྶཱ་ས་ན་ཊྛེ་ན. བྷ་ཡ་པ་རི་ཏྟཱ་ཎ་ཊྛེ་ནཱཏི དཱ་ལི་དྡི་ཡ་བྷ་ཡ་ཏོ པ་རི་པཱ་ལ་ན་ཊྛེ་ན. མ་ཙྪེ་ར་མ་ལཱ་དཱི་ཧཱིཏི མ་ཙྪེ་ར་ལོ་བྷ་དོ་ས་ཨི་སྶཱ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་དི ཙི་ཏྟ་མ་ལེ་ཧི. ཨ་ནུ་པ་ལི་ཏྟ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ. ཏེ་སནྟི མ་ཙྪེ་ར་མ་ལཱ་དཱི་ནཾ. ཨེ་ཏེ་སཾ ཨེ་ཝ དུ་རཱ་ས་ད་ཊྛེ་ན. ཨ་ས་ནྟཱ་ས་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ས་ནྟཱ་ས་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡོ ཧི དཱ་ཡ་ཀོ དཱ་ན་པ་ཏི, སོ ས་མྤ་ཏི་པི ན ཀུ་ཏོ་ཙི ས་ནྟ་ས་ཏི, པ་གེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ. བ་ལ་ཝ་ནྟ་ཊྛེ་ནཱཏི མ་ཧཱ་བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡ. དཱ་ཡ་ཀོ ཧི དཱ་ན་པ་ཏི ས་མྤ་ཏི པ་ཀྑ་བ་ལེ་ན བ་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པ་ན ཀཱ་ཡ་བ་ལཱ་དཱི་ཧི. ཨ་བྷི་མ་ངྒ་ལ་ས་མྨ་ཏ་ཊྛེ་ནཱཏི ‘‘ཝུ་ཌྜྷི་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཨ་བྷི་ས་མྨ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཝི་པ་ཏྟི་ཏོ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ན་ཡ་ནཾ ཁེ་མ་ནྟ་བྷཱུ་མི་ས་མྤཱ་པ་ནཾ.
ཨི་དཱ་ནི མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཙ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན་པི དཱ་ན་གུ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ དཱ་ནཾ ནཱ་མེ་ཏནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་ཡྻཱ་དེ་ནྟེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན དཱ་ན་ཕ་ལཾ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་སྶ་ནྟཱ མ་ཧཱ་པུ་རི་སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏ་མྤི པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཀོ ནཱ་མ ཝི་ཉྙུ་ཛཱ་ཏི་ཀོ བཱ་ཧི་རེ ཝ་ཏྠུ་མྷི ས་ངྒཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨོ་ཝཱ་དཾ དེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཡཱ ལོ་ཀི་ཡཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཙ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ, ཏཱ ས་བྦཱ དཱ་ན་ཏོ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དཱ་ན་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ཀྐ་མཱ་ར་བྲ་ཧྨ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི པ་ན ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཙ པ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ཙཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ སཱ ཏཱ་སཾ པ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏཱ ལོ་ཀི་ཡཱ, ཨི་མཱ པ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མཱི་ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱ་སུ་པི ཨུ་ཀྐ་ཊྛུ་ཀྐ་ཊྛ་ཏ་རུ་ཀྐ་ཊྛ་ཏ་མ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ཀ་མེ་ན ཉཱ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་སཾ པ་ན དཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ བྲ་ཧྨ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་པི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
དཱ་ན་ཉྩ ནཱ་མ ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན, པཱུ་ཛཱ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་སྶ པ་རེ་སཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནཾ, ཏ་སྨཱ དཱ་ཡ་ཀོ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལོ པ་རེ་སཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཧ་རི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘དཱ་ནཾ ད་ད་ནྟོ སཱི་ལཾ ས་མཱ་དཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི. སཱི་ལཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ས་དི་སོ ཨ་ལ་ངྐཱ་རོ ན་ཏྠི སོ་བྷཱ་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ སཱི་ལ་སྶ. སཱི་ལ་པུ་པྥ་ས་དི་སཾ པུ་པྥཾ ན་ཏྠཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སཱི་ལ་ག་ནྡྷ་ས་དི་སོ ག་ནྡྷོ ན་ཏྠཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཙ་ནྡ་ནཾ ཏ་ག་རཾ ཝཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ (དྷ. པ. ༥༥; མི. པ. ༤.༡.༡) གཱ་ཐཱ – ‘‘ག་ནྡྷོ ཨི་སཱི་ནཾ ཙི་ར་དི་ཀྑི་ཏཱ་ནཾ, ཀཱ་ཡཱ ཙུ་ཏོ ག་ཙྪ་ཏི མཱ་ལུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ (ཛཱ. ༢.༡༧.༥༥) ཛཱ་ཏ་ཀ་གཱ་ཐཱ་ཡོ ཙ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, སཱི་ལ་ཉྷི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་བྷ་ར་ཎ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ལ་ངྐཱ་རོ ཙ ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ན་ཉྩ ད་སྶ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ཉྩ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལཱ་ལ་ངྐཱ་རེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་ཡཾ ས་གྒོ ལ་བྦྷ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་ཧི ཚ་ནྡཱ་དཱི་ཧི ས་མཱ་དཱ་ན་སཱི་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏེ་ནཱ་ཧ ས་ཀྐོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ –