༢. བྷི་ཀྑུ་ཝ་གྒོ
༡. ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༧. ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི སུ་ཛཱ་ཏོ ཏ་རུ་ཎ་མྦ་རུ་ཀྑོ, ཏ་སྶ པ་ན ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཀ་ཏོ པཱ་སཱ་དོ ཨི་དྷ ‘‘ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ལུ༹་ཝ་ན་ཝི་ཧཱ་ར་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་དྷཱ་ན་གྷ་ར་ས་ངྑེ་པེཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་གེ་ཧ་པྤ་ཀཱ་རེ ཡོ་གཱི་ནཾ གེ་ཧེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏི་ཁི་ཎོ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཏ་སྶ ཏི་ཁི་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ཏ་བྦོ ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ན་ཀ་མྨུ་ནཱ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཡ་མྤི ཨཱ་ཡ་སྨཱ…པེ… ཏ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་སི. པ་ཀ་ཏི་པ་ཉྙ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ པ་ཉྙ་ཏྟཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟཾ.
༡༠༨. ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་ནེ་ན དྷཱི་ཡ་ཏི, ཋ་པཱི་ཡ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨུ་ད་ཀཱ་དྷཱ་ནཾ. ཨུ་ད་ཀ་ཊྛཱ་ནནྟི ཙ ཁུ་དྡ་ཀ་བྷཱ་ཛ་ནཾ. ‘‘ཨོ་ཝཱ་ད་དཱ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ པ་ན་སྶ ཨོ་ཝཱ་ད་དཱ་ནཾ ན ཨི་དྷེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ བ་ཧཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ བ་ཧུ་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ནྟི ཏཱ་ནི ཏཱ་ནི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དྷ སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་ཏྠཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྠ ས་བྦ་བུ་དྡྷེ་ཧི ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་བྦེ་སཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནེ ཀུ་མཱ་ར་པ་ཉྷཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཀེ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ད་ས་ཀཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ད་ས པུ་ཙྪཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ད་ས་པུ་ཙྪཾ, ཨེ་ཀེ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ད་ས་ཀཱ ཨེ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྩ་པ་ཎྞ་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ སཱ་མ་ཎེ་ར་པ་ཉྷ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ ཁུ་དྡ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༤.ཀུ་མཱ་ར་པ་ཉྷ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶི་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཎྷཾ མུ་སཱ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘པི་ཡ་མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་ད་ཀཱ་ཝ་སེ་ས་ཚ་ཌྜ་ན་ཨུ་ད་ཀཱ་དྷཱ་ན་ནི་ཀུ་ཛྫ་ན་ཨུ་ཀྐུ་ཛྫ་ན་ད་སྶ་ན་ས་ཉྙི་ཏཱ ཙ་ཏ་སྶོ ཨུ་ད་ཀཱ་དྷཱ་ནཱུ་པ་མཱ་ཡོ ས་བྦ་སྶ ཡུ་དྡྷ་ཀ་མྨ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏཱ དྭེ ཧ་ཏྠི་ཨུ་པ་མཱ་ཡོ.
ཏ་ཏྠ རཱ་ཧུ་ལ་སུ་ཏྟནྟི སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏེ ཨཱ་ག་ཏཾ རཱ་ཧུ་ལ་སུ་ཏྟཾ (སུ. ནི. ༣༣༧ ཨཱ་ད་ཡོ). ཨ་བྷི་ཎྷོ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཏཾ སུ་ཏྟཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ཐེ་རཾ ཨོ་ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་ད་ཉྩ པ་ནཱཏི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏཾ་ཏཾ་ཀཱ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨོ་ཝཱ་ད་དཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. བཱི་ཛནྟི ཨ་ཎྜཾ. པ་སྶ་སི ནཱུཏི ནུ-ས་དྡོ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནེ, ན་ནུ པ་སྶ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཙྩ་དྷ་མྨཾ ལ་ངྒྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ ཀི་ཉྩི་པི ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ནཱ་མ པཱ་པཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དེ སཾ་ཝ་ར་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཨོ་པ་མྨ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི –
‘‘ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨ་མ་ཏཱི་ཏ་སྶ, མུ་སཱ་ཝཱ་དི་སྶ ཛ་ནྟུ་ནོ;
ཝི་ཏི་ཎྞ་པ་ར་ལོ་ཀ་སྶ, ན་ཏྠི པཱ་པ་མ་ཀཱ་རི་ཡ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༡༧༦);
ཨུ་རུ་ལ༹ྷ་ཝཱཏི ཨུ་རུ་ལ༹ྷོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་སྶི་ཏོ. སོ པ་ན ད་མ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་རུ་ཡ྄ཧ ཝ་ཌྜྷི་ཏོ ཨཱ་རོ་ཧ་ན་ཡོ་གྱོ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷི་ཏོ ཨཱ་རོ་ཧ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི. ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཡོ་གྱ་པ་དེ་སཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏེ. པ་ཊི་སེ་ནཱ་ཡ ཕ་ལ་ཀ་ཀོ་ཊྛ་ཀ་མུ་ཎྜ་པཱ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོཏི པ་ཊི་སེ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ར་ཀྑ་ཏྠཱ་ཡ ཋ་པི་ཏེ ཕ་ལ་ཀ་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཙེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་ཙྪ་ད་པཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཀེ ཙ. ཨེ་ཏཾ པ་དེ་སནྟི ཨེ་ཏཾ པ་ར་སེ་ནཱ་པ་དེ་སཾ. ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནཱཏི ཨོ་ལོ་ཀ་ན་མ་ཏྟེ་ན. ཏ་སྶ ཨོ་ལོ་ཀ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ. ས་ཏ་མྤི ས་ཧ་སྶ་མྤི སེ་ནཱ་ནཱི་ཀཾ དྭེ་དྷཱ བྷི་ཛྫ་ཏི, ཏཱི་ར་པཱ་ཏི་ཀཾ མ་དྡི་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་དཱ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ དྭེ་དྷཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ལཱ་ཡ་ནྟི. ཀ་ཎྞེ་ཧི པ་ཧ་རི་ཏྭཱཏི པ་གེ་ཝ ས་རཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ན་ས་དྡཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཝེ་གོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི པ་ཧ་རི་ཏྭཱ པཱ་ཏ་ནཾ. པ་ཊི་ཧ་ཏྠི་པ་ཊི་ཨ་སྶཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩེ་ཀཾ པ་ཏི-ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ་ཏི. དཱི་གྷཱ་སི་ལ་ཊྛི་ཡཱཏི དཱི་གྷ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨ་སི་ལ་ཊྛི་ཡཱ.
ཀ་ར་ཎེཏི ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎེ. མ་ཉྙ་ཏི ཧ་ཏྠཱ་རོ་ཧོ. ཨ་ཡ་མུ་གྒ་རནྟི ཏཱ་དི་སེ ཀཱ་ལེ ག་ཧི་ཏ་མུ་གྒ་རཾ. ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱཏི ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ དི་སྭཱ, ཨ་བྷི་ཎྷཾ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༠༩. ས་ས་ཀྐནྟི པ་སྶི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ ན ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ, ཏཱ་དི་སཾ ནི་ཡ་མ་ཏོ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ ན ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི. པ་ཊི་སཾ་ཧ་རེ་ཡྻཱ་སཱིཏི ཀ་ར་ཎ་ཏོ ས་ངྐོ་ཙཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་སི. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ས་ནྟོ ནི་ཝ་ཏྟོ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཝ་ཏྟེ་ཡྻཱ་སི མཱ ཀ་རེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི. ཨ་ནུ་པ་དེ་ཡྻཱ་སཱིཏི ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ཡཱི བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི. ཏཾ པ་ན ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ནཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི. སི་ཀྑ་མཱ་ནོཏི ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཾ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡ་ཉྩ སི་ཀྑཱ་དྭ་ཡཾ སི་ཀྑ་ནྟོ ས་མྤཱ་དེ་ནྟོ.
༡༡༡. ཀི་ཏྟ་ཀེ པ་ན ཋཱ་ནེཏི ཀི་ཏྟ་ཀེ ཋཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི. ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ པུ་རེ་བྷ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ སོ་དྷེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏཱ་ནི སུ་སོ་དྷི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ནི. པ་རེ་སཾ ཨ་པྤི་ཡཾ ག་རུཾ གཱ་ར་ཡ྄ཧཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་ན ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི པ་རི་སོ་དྷི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ན ག་ཧི་ཏཾ. པ་ཊི་གྷཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡེ་ན ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ཎེ མོ་ཧ་སྶ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
༡༡༢. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་པ་རི་སོ་དྷ་ནཾ ནཱ་མ ཨི་དྷེ་ཝ, ན ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷཱ…པེ… སཱ་ཝ་ཀཱ ཝཱ’’ཏི. ཏེ ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝཱ་ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ས་བྦ་བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་མ་གྒོ, རཱ་ཧུ་ལ, མ་ཡཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏོ, ཏ་སྨཱ. ཏེ་ན ཨ་ནུ་སི་ཀྑ་ནྟེ་ན ཏ་ཡཱ ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨོ་ཝཱ་དཾ ཨ་དཱ་སི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ
ས་མ་ཏྟཱ.
༢. མ་ཧཱ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༣. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནེ་ནཱཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ག་མ་ནཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན, ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་ག་མ་ནཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན. ཨ་ཉྙ་མེ་ཝ ཧི བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ག་མ་ནཾ ཨ་ཉྙཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ. ཝི་ལཱ་སི་ཏ་ག་མ་ནེ་ནཱཏི – ‘‘དཱུ་རེ པཱ་དཾ ན ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི, ན ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣེ པཱ་དཾ ནི་ཀྑི་པ་ཏི, ནཱ་ཏི་སཱི་གྷཾ ག་ཙྪ་ཏི ནཱ་ཏི་ས་ཎི་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༤.༢༤༣; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༧༦; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༢༨༥) ཝུ་ཏྟེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་སཱི་ལེ་ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཙཱ་ཏུ་རི་ཡ་ག་མ་ནེ་ན. ཏ་དེ་ཝ ཧི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པ་དེ པ་དཾ ནི་ཀྑི་པ་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་དཱ་ནུ་པ་དི་ཀོཏི རཱ་ཧུ་ལ་ཏྠེ་ར་སྶ་པི ལ་ཀྑ་ཎ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝ ག་མ་ན་ནྟི ཡ་ཏྟ་ཀཾ པ་དེ་སཾ ཨ་ནྟ་རཾ ཨ་ད་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ག་ནྟུཾ ཨཱ་ར་དྡྷོ, ས་བྦ་ཏྠ ཏ་མེ་ཝ ག་མ་ན་པ་དཱ་ནུ་པ་དཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པ་དཱ་ནུ་པ་དི་ཀོ.
ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་མི ཙཱ་ཡཾ ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཐེ་ར་ཉྩ ཨ་ནེ་ཀ་རཱུ་པཱ་ཧི ཨུ་པ་མཱ་ཧི ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནི་ཀྑ་ནྟ་ག་ཛ་པོ་ཏ་ཀོ ཝི་ཡ ཝི་རོ་ཙི་ཏྠཱ་ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཀེ་ས་ར་སཱི་ཧོ ཝི་ཡཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏཱ་ར་ཀ་རཱ་ཛཱ ནཱ་མ ཙ་ནྡོ. དྭི་ནྣཾ ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལཱ་ནནྟི་ཨཱ་དི པ་རི་ཀ་པྤ་ཝ་ཙ་ནཾ, བུ་དྡྷཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ས་ནྟ་ཀཾ ཝི་ཡ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཀ་པྤ་སོ་བྷཱ ཨ་ཧོ་སི, ཨ་ཧོ སི་རཱི་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཱཏི ག་ཎྷ་ནྟི. ‘‘པ་ཙྪཱ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ན ཨ་ཛྫུ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦོ. ཨི་དཾ ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟེཏི ཨི་དཾ པཱ་ཎ་ཨ་ཏི་པཱ་ཏ་ནཾ ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཨི་དཾ ད་ཎྜེ་ན ཝཱ ལེ་ཌྜུ་ནཱ ཝཱ ཝི་ཧེ་ཋ་ནཾ ན ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ཨི་དཾ པཱ་ཎི་ནཱ ད་ཎྜ་ཀ་དཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ན ཀ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི ན་ཡ་ས་ཏེ་ན་པི ན་ཡ་ས་ཧ་སྶེ་ན་པི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ ཏཱ་ཝ ས་མྨ་ཛྫ་ནཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟེ་པི ཏ་ཏྠ པ་རི་བྷ་ཎྜ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཧཱ་ར་ངྒ་ཎ་ས་མྨ་ཛྫ་ནཾ ཀ་ཙ་ཝ་ར་ཚ་ཌྜ་ནཾ ཝཱ་ལི་ཀཱ་ས་མ་ཀི་ར་ཎ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡ་ས་ཏེ་ན ན་ཡ་ས་ཧ་སྶེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི. པ་རི་བྷཱ་སནྟི ཏ་ཛྫ་ནཾ. ལ་བྷཱ་མཱིཏི པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ཏི.
ས་བྦ་མེ་ཏནྟི ས་བྦཾ ཨེ་ཏཾ མ་ཡི ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མ་ཏཾ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ས་ཧཱ་ཡོཏི ར་ཊྛ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. སོ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝེ ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པི་ཏོ. དྷ་མྨཱ་ར་ཀྑོཏི ས་ཏྠུ ས་དྡྷ་མྨ་ར་ཏ་ནཱ་ནུ་པཱ་ལ་ཀོ དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ. པེ་ཏྟི་ཡོཏི ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏཱ. ས་བྦཾ མེ ཛི་ན་སཱ་ས་ནནྟི ས་བྦ་མྤི བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནཾ མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ.
ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ ཉ་ཏྭཱཏི ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ མ་མ ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཉ་ཏྭཱ. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེཏི ཝི་ཧཱ་ར་པ་རི་ཡ་ནྟེ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀེ.
ཏ་དཱཏི ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི པ་སཱ་དཱ་པ་ན་ཀཱ་ལེ. ཨ་ཉྙ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཙ་ངྐ་མ་ན་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་པི པི་ཊྛི་པ་སཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ་པི ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ན ཨེ་ཝ་མི་ད་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་ད་མ་སྶ ཨེ་ཏི་སྶཱ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ’’ནྟི. ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏིནྟི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ.
ས་མ་སཱི་སཱི ཧོ་ཏཱིཏི ས་ཙེ ས་མ་སཱི་སཱི ཧུ་ཏྭཱ ན པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི. པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི ནོ ཙེ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི. ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙོཏི ཁི་པྤཾ ལ་ཧུཾ་ཡེ་ཝ པ་ཏྟ་བྦ་ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ.
པ་རི་པུ་ཎྞཱཏི སོ་ལ༹་ས་སུ ཨཱ་ཀཱ་རེ་སུ ཀ་སྶ་ཙི་པི ཨ་ཏཱ་པ་ནེ་ན ས་བྦ་སོ པུ་ཎྞཱ. སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཱཏི ས་མ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ས་མྤཱ་ད་ནེ་ན སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ. ག་ཎ་ནཱ་ཝི་དྷཱ་ནཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡཱ ཨཱ་སེ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦཾ པ་རི་ཙི་ཏཱ.
ཨོ་མཱ་ནཾ ཝཱཏི ཨ་ཝ་ཛཱ་ན་ནཾ ཨུ་ཉྙཱ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷཾ མཱ་ནཾ ཝཱ. ཨ་ཏི་མཱ་ནཾ ཝཱཏི ‘‘ཀིཾ ཨི་མེ་ཧི, མ་མེ་ཝ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཛཱི་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏི་མཱ་ནཾ ཝཱ ཀུ་ཏོ ཛ་ནེ་སྶ་ཏཱི་ཏི.
༡༡༤. ཝི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱཏི ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཀ་ཏྭཱ, ཡ་ཐཱ ས་ངྒཱ་ཀཱ་རེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ན ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་ནི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཏཱ་ཝ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏུ, ས་མྨ་ས་ནཱུ་པ་ག་ཏྟཱ, ཨ་ས་མྨ་ས་ནཱུ་པ་གཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུཾ ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི. ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ སུ་ཁུ་མ་རཱུ་པཾ. ཨི་ཏ་རཱ་སུ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སུ་ཁུ་མ་ཏཱ་པི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི. ཧེ་ཊྛཱ ཙ་ཏྟཱ་རི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི, ན ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པནྟི ཏ་སྶ པ་ནེ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ན་ཡེ་ན ཨཱ་ཀཱ་ས་ད་སྶ་ནེ་ན ད་སྶི་ཏ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ མུ་ཁེ་ན ཏཾ ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པ་གྒ་ཧ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ པ་རི་གྒ་ཧ་སུ་ཁ་ཏཱ་ཡ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦ་སྶ རཱུ་པ་སྶ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ན་མཱ་ཧ. ཨཱ་ཀཱ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཡ. པ་རི་ཙྪི་ནྣ་རཱུ་པནྟི ཏཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་ཀ་ལཱ་པ་ག་ཏ་མྤི པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྶཱཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་སྶ. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏྠནྟི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་ས་སྶ ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ. ཏནྟི ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུཾ.
༡༡༨. ཨཱ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏནྟི ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཨ་ས་མྥུ་ཊྛཱ་ནཾ ཏེ་སཾ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ཀཱ་ས་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ག་ཏཾ, ཨཱ་ཀཱ་ས་མེ་ཝ ཝཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དི་ཊྛི་ག་ཏཾ (དྷ. ས. ༣༨༡; མ་ཧཱ་ནི. ༡༢), ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏ’’ནྟི (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༡༣༠) ཙ. ཨཱ་དི་ནྣནྟི ཨི་མ་ནྟི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ཨཱ་དི་ནྣཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ག་ཧི་ཏཾ པ་རཱ་མ་ཊྛ’’ནྟི. ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཛཾ ‘‘ཨུ་པཱ་དི་ནྣ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ཨི་དྷཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་རཱི་ར་ཊྛ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི མ་ཧཱ་ཧ་ཏྠི་པ་དོ་པ་མེ (མ. ནི. ༡.༣༠༠ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ད་སྶ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི.
༡༡༩. ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ནི་ཊྛི་ཏ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡ་ཉྩ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཏི, ཨ་ཐ ཀི་མ་ཏྠཾ ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? པ་ཐ་ཝཱི་ས་མ་ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཙི་ཀྑ་ཎཱ་ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ སུ་ཁ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨོ་ཀཱ་ས་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏོཏི ན ནི་སྶི་ཏོ ན ལ་གྒོ.
༡༢༠. བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཙ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཝཱ ཨ་པྤ་ནཾ ཝཱ པཱ་པེ་ནྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པཱ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ས་ཉྙཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་སྶ་ཀྐི་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘མེ་ཏྟཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ས་ཏྟེ་སུ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཙ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ན་ཀི་ལེ་སོཏི ཨཱ་གྷཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི ཉཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི. ཨ་སྨི་མཱ་ནོཏི རཱུ་པཱ་དི་ཀེ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡ་མ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ.
༡༢༡. ཨི་དཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ག་ཎ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་སེ་ཝི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ ཡོ་ག་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠ པ་ན ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཏ་སྶེ་ཝ ཐེ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བ་ཧཱུ་ནཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཙ་རི་ཏཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ས་བྦེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ས་པྤཱ་ཡཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སི་དྡྷོ, ཨ་ཏི་ས་པྤཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཝི་བྷཱ་ག་ཀ་ཐཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
མ་ཧཱ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༣. ཙཱུ་ལ༹་མཱ་ལུ་ཀྱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༢. ཨེ་ཝཾ ཋ་པི་ཏཱ་ནཱིཏི ‘‘ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནི དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནི ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏཱ་ཡ ན བྱཱ་ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནི ན ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ ཋ་པ་ནཱི་ཡ་པ་ཀྑེ ཋ་པི་ཏཱ་ནི ཙེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་སཱ་ས་ནེ ཚ་ཌྜ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནི ཙ, ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཨེ་ཝ བྱཱ་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀོ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏྠ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཨ་པ་རོ་པི ཨ་པ་རོ་པཱི་ཏི ས་ཏྟོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཏི ས་ཏྟོ’’ཏི. ཏཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ མ་ཡ྄ཧཾ ན རུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཡ་དི ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ, ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ་ཏི, ཨ་ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ, ཨ་ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ་ཏི ཛཱ་ནཱ་མཱ་ཏི བྱཱ་ཀཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ, ཡཾ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ཏཾ མེ ཙི་ཏྟཾ ན ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏི ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཛཱ་ན་ཏོ ཁོ པ་ན ཨ་པ་སྶ་ཏོ ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཨུ་ཛུ་ཀཾ, ཡ་དི་དཾ ན ཛཱ་ནཱ་མི ན པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ས་སྶ་ཏོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་སྶ་ཏོཏི ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀོ, ནི་ཙྩོ དྷུ་ཝོ ཨ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ ཧི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀེ་ཧི ལོ་ཀཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ པུ་ཉྙ་པཱ་པ་ཏ་བྦི་པཱ་ཀཱ, ས་ཡཾ ཝཱ ཏ་བྦི་པཱ་ཀཱ་ཀ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝི་ཡུ་ཏྟེ་ཧི ལོ་ཀཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀོཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་ས་སྶ་ཏོཏི ན ས་སྶ་ཏོ, ཨ་ནི་ཙྩོ ཨ་དྡྷུ་ཝོ བྷེ་ད་ན་དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ས་སྶ་ཏོ་ཏི ཙ ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཨུ་ཙྪེ་དོ དཱི་པི་ཏོ་ཏི ས་ཏྟ་པི ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་ནྟ་ཝཱཏི པ་རི་ཝ་ཊུ་མོ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་པ་རི་མཱ་ཎོ, ཨ་ས་བྦ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ས་རཱི་ར་པ་རི་མཱ་ཎོ, ཨ་ངྒུ་ཊྛ་པ་རི་མཱ་ཎོ, ཡ་ཝ་པ་རི་མཱ་ཎོ པ་ར་མཱ་ཎུ་པ་རི་མཱ་ཎོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༥༤; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༧༦-༧༧) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝཱ་དཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི.
ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཛཱི་ཝོ ཨ་ཏྟཱ མ་ར་ཎ་ཏོ ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་ད་ཏོ པ་རཾ ཨུ་དྡྷཾ ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠི སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝ་མུ་ཁེ་ན སོ་ལ༹་ས ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དཱ, ཨ་ཊྛ ཨ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དཱ, ཨ་ཊྛ ཙ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ན ཧོ་ཏཱིཏི ན་ཏྠི ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཧོ་ཏི ཙ ན ཙ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠི ན་ཏྠི ཙཱ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ ད་སྶི་ཏོ. ནེ་ཝ ཧོ་ཏི ན ན ཧོ་ཏཱིཏི པ་ན ཨི་མི་ནཱ ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཝཱ་དོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ན ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཱ་ནི ཨི་མཱ་ནི ད་སྶ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཏཱ་ནི ན བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ནི, ཏཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ཨ་ཡཾ ཐེ་རོ ‘‘ཏཾ མེ ན རུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. སི་ཀྑཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ས་མཱ་དི་ནྣ་སི་ཀྑཾ པ་ཧཱ་ཡ.
༡༢༥. ཏྭཾ ནེ་ཝ ཡཱ་ཙ་ཀོཏི ཨ་ཧཾ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ན ཡཱ་ཙི་ཏ་ཀོཏི ཏྭཾ མཱ་ལུ་ཀྱ་པུ་ཏྟ མ་ཡི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.
༡༢༦. པ་ར་སེ་ནཱ་ཡ ཋི་ཏེ་ན པུ་རི་སེ་ན. བ་ཧ་ལ་ལེ་པ་ནེ་ནཱཏི བ་ཧ་ལ་ཝི་ལེ་པ་ནེ་ན. མ་ཧཱ་སུ་པི་ཡཱ་དི ས་བྦོ མུ་དུ་ཧི་ད་ཀོ ཝེ་ཎུ་ཝི་སེ་སོ ས་ཎྷོ. མ་རུ་ཝཱཏི མ་ཀ་ཙི. ཁཱི་ར་པ་ཎྞི་ནོཏི ཁཱི་ར་པ་ཎྞི་ཡཱ, ཡ་སྶཱ ཚི་ནྡ་ན་མ་ཏྟེ པ་ཎྞེ ཁཱི་རཾ པ་གྒྷ་ར་ཏི. ག་ཙྪནྟི ག་ཙྪ་ཏོ ཛཱ་ཏཾ ས་ཡཾ་ཛཱ་ཏ་གུ་མྦ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སི་ཐི་ལ་ཧ་ནུ ནཱ་མ ད་ཏྟཱ ཀ་ཎྞོ པ་ཏ་ངྒོ. ཨེ་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ས་ཏི ན ཧོ་ཏཱིཏི ‘‘ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ས་ཏི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ ན ཧོ་ཏི, ཏཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཝ པ་ཏྟ་བྦ་ཏོ.
༡༢༧. ཨ་ཏྠེ་ཝ ཛཱ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཏཱ དི་ཊྛི་ཡོ པ་ཙྩེ་ཀ་མྤི སཾ་སཱ་ར་པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ནཱ ཀ་ཊ་སི་ཝ་ཌྜྷ་ནཱ ནི་བྦཱ་ན་ཝི་བ་ནྡྷ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༡༢༨. ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧཱཏི ཨི་དཾ ཨ་ཊྛཱ་ནེ ཨུ་དྡྷ་ཊཾ, ཋཱ་ནེ་ཡེ་ཝ པ་ན ‘‘ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་མ་སྶ པ་ར་ཏོ ཀ་ཏྭཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལེ་ན ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ཨ་ནུ་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ཀཱ་ར་ཎ་མྤི ‘‘ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ར་ཎ་ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨཱ་དི་མ་ཏྟ་མྤཱི’’ཏི. པུ་བྦ་པ་ད་ཊྛཱ་ནནྟི པ་ཋ་མཱ་ར་མྦྷོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཙཱུ་ལ༹་མཱ་ལུ་ཀྱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༤. མ་ཧཱ་མཱ་ལུ་ཀྱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢༩. ཨོ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ, ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨོ་རཾ བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི, ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱ་ཡ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གེ ཧེ་ཊྛཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི ཀ-ཀཱ་ར་སྶ ཡ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཊྛཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སི་ཀཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་མྨུ་ནཱ ཧི ཝ་ཊྚེ་ན ཙ དུ་ཀྑཾ སཾ་ཡོ་ཛེ་ནྟཱི་ཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི, ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ནི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཡ་སྶ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ནི, ཏ་སྶེ་ཝ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཾ. ཡ་སྶ པ་ན ཏཱ་ནི པ་ཧཱི་ནཱ་ནི, ཏ་སྶ ཏཾ ན་ཏྠཱི་ཏི. ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱིཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་སེ་ཏི. ཨ་ནུ་ས་ཡ་མཱ་ནོ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཏྟཾ ཕ་རི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ པཱ་པ་དྷ་མྨོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཡ་དི པ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཏོ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཡེ ཏེ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ད་ཡོ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ་ཡེ་ཝ བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ན སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱིཏི ཡ་དེ་ཝ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པུ་ཙྪི་ཏཾ, ཏ་དེ་ཝ ཐེ་རེ་ན་པི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཡཾ ལ་དྡྷི ས་ནྣི་སྶ་ཡཱ. ཏ་ཏྠ དོ་སཱ་རོ་པ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྶ ཝཱ་དེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝཱཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ. ན ཧི ས་བྦེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཀི་ལེ་སཱ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྠཾ ཕ་ར་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ཏ་ཐཱ་ལ་དྡྷི་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙི་ནྟེ་སི ‘‘དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ས་ཡེ་ནེ་ཝ. ཝི་སཾ་ཝཱ་དི་ཏཱཏི ས་ཏྠུ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནཱ་རཱ་དྷ་ནེ་ན ཝི་ཝེ་ཙི་ཏཱ. ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སི ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨཾ དེ་སཱ་པེ་སི.
༡༣༠. ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏེ་ནཱཏི པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་ས་མ་ཏྠ་ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཀེ་ན. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ ཙི་ཏྟཾ ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ཝི་ག་ཡ྄ཧི་ཏཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊ་ཉྩ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ཧི་ཏེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི. དི་ཊྛི་ནི་སྶ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ད་སྶ་ན་མ་གྒོ ཏེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦ་ཏོ, སོ པ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མྨ ཏཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དི་ཊྛི་ནི་སྶ་ར་ཎཾ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི. ཨ་ཝི་ནོ་དི་ཏཱ ཨ་ནཱི་ཧ་ཊཱཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་པི ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཉྙཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཉྙོ ཨ་ནུ་ས་ཡོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ས་ཧ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཨ་ཉྙེ་ན ཧོ་ཏི. ན ཧི ཏ་དེ་ཝ ཏེ་ན ས་ཧཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཉྙེ་ནཱཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན. ཨ་ཝ་ཏྠཱ་མ་ཏྟ་ཏོ ཡ་དི་པི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ས་མུ་དཱ་ཡོ ན་ཏྠི, ཨ་ཝ་ཡ་ཝོ པ་ན ས་མུ་དཱ་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི སོ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་པྤཱ་ཊི་ཧཱི་ར་ཀ་ཏཾ ཨཱ་ས་ངྐི་ཏྭཱ པ་ཀྑ་ནྟ་རཾ ཨཱ་ས་ལླི་ཏཾ ‘‘ཨ་ཐཱ་པི སི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. པ་ཀྑ་ནྟ་རེ་ཧི པ་རི་ཧཱ་རཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཉཱ་ཡེ་ན་པི ཨ་ཉྙོ པུ་རི་སོ ཨ་ཐཱ་པི སི་ཡཱ, ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཉྙོ དོ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་དི ཏ་དེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཐཱ་པི སི་ཡཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཡ་དི པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨཱི་དི་སོ ཡ་དི ཏ་དེ་ཝ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི་ཨཱ་དི. ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ སོ ཨེ་ཝ ཀི་ལེ་སོ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་མ་ནུ་ས་ཡོ ཙ, བ་ནྡྷ་ན་ཏྠ་ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྠཱ་ནཾ པ་ན ཨ་ཏྠེ་ཝ བྷེ་དོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ.
༡༣༢. ཏ་ཙ་ཙྪེ་དོ ཝི་ཡ ས་མཱ་པ་ཏྟི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་སྶ སཱ་ར་ཙྪེ་ད་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ དཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཕེ་གྒུ་ཙྪེ་དོ ཝི་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཏ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ པུ་གྒ་ལཱཏི ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ས་དྡྷཱ་དི་བ་ལ་ཏཱ་ཡ དུ་བྦ་ལ་ནཱ་མ་ཀཱ་ཡཱ པུ་གྒ་ལཱ, ཡེ་སཾ ས་ཀྐཱ་ཡ་ནི་རོ་དྷཱ་ཡ…པེ… ནཱ་དྷི་མུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཱཏི ཡ་ཐཱ སོ དུ་བྦ་ལ་ཀོ པུ་རི་སོ, ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦོ སོ པུ་རི་སོ ག་ངྒཱ་པཱ་རཾ ཝི་ཡ ས་ཀྐཱ་ཡ་པཱ་རཾ ག་ནྟུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན སུ་ཀྐ་པ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༡༣༣. ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀཱཏི ཀ་ར་ཎེ ནི་སྶ་ཀྐ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི, ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀཱཏི ཝཱ ཧེ་ཏུ་མྷི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀོ ཀ་ཐི་ཏོ. ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་པི ཧི ཨུ་པ་དྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ནྟི ཨུ་པ་དྷཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི. ཐི་ན་མི་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཛ་མྦྷི་ཏཱ་དི་བྷེ་དཾ ཀཱ་ཡཱ་ལ་སི་ཡཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ནྟོ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཛཱ་ཏཾ. ཏཾ པ་ན ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་མྤི ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་མྤཱི་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནྟོ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. རཱུ་པཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨེཏི རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཀེ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨེ. ན ནི་ཙྩ་ཏོཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་ཙྩ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ ཏེ་སཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་ནྟ་ཏོ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཏོ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏོ ཙ ཏེ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཏི ཛོ་ཏི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཉྷི ནི་ཙྩཾ ན ཧོ་ཏི, ཏཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ ཛ་རཱ་ཡ མ་ར་ཎེ་ན ཙཱ་ཏི དྭེ་དྷཱ ཝི་པ་རི་ཎ་ཏཾ ཨི་ཏྟ་ར་ཁ་ཎ་མེ་ཝ ཙ ཧོ་ཏི. ན སུ་ཁ་ཏོཏི ཨི་མི་ནཱ སུ་ཁ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ ཏེ་སཾ དུ་ཀྑ་ཏ་མཱ་ཧ, ཨ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ཎྷཾ པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཏོ དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཙ ཏེ དུ་ཀྑཱ་ཏི ཛོ་ཏི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཧི ཏེ ཨ་བྷི་ཎྷཾ པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཏོ ནི་ར་ནྟ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑ་སྶེ་ཝ ཙ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་ཡཱ་པ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ རོ་ག་མཱུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཙ རོ་ག་ཏོ. དུ་ཀྑ་ཏཱ་སཱུ་ལ་ཡོ་གི་ཏཱ་ཡ ཀི་ལེ་སཱ་སུ་ཙི་པ་གྒྷ་ར་ཎ་ཏོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཛ་རཱ་བྷ་ངྒེ་ཧི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་པ་ཀྐ་བྷི་ཛྫ་ན་ཏོ ཙ ག་ཎྜ་ཏོ. པཱི་ལཱ༹་ཛ་ན་ན་ཏོ ཨ་ནྟོ་ཏུ་ད་ན་ཏོ དུ་ནྣཱི་ཧ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ཨ་ཝ་དྡྷི་ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏོ ཨ་གྷ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཙ ཨ་སེ་རཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་བཱ་དྷ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ ཨཱ་བཱ་དྷ་ཏོ. ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་ཝི་དྷེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ པ་ར་ཏོ. བྱཱ་དྷི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ཧི པ་ལུ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ལོ་ཀ་ཏོ. སཱ་མཱི་ནི་ཝཱ་སཱི་ཀཱ་ར་ཀ་ཝེ་ད་ཀ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ་ཀ་ཝི་ར་ཧ་ཏོ སུ་ཉྙ་ཏོ. ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཊྛེ་ན ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ, རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨཱ་པི ན ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ན་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡ་མྤི ན ཨ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ན ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་ཏོ ནི་རཱི་ཧ་ཏོ ཏུ་ཙྪ་ཏོ ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཝ་བོ་དྷ་ཏྠཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཧི པ་དེ་ཧི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ནྟོ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡནྟི ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ. ཙི་ཏྟཾ པ་ཊི་སཾ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་གཱ་དི་ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ པ་ཊི་སཾ་ཧ་ར་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མོ་ཙེ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཝ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ཐོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན. ཐུ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཐེ་ཝ ཐོ་མ་ནཱ་ཝ་སེ་ན གུ་ཎ་ཏོ སཾ་ཀི་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན. པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན. པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ད་ཏྠ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི མ་གྒ་ཙི་ཏྟཾ. ཨེ་ཏཾ ས་ནྟནྟི་ཨཱ་དི པ་ན ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྠ་ད་སྶ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ‘‘ཨེ་ཏཾ ས་ནྟཾ ཨེ་ཏཾ པ་ཎཱི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ མ་གྒོ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ས་མེ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ ས་བྦེ ཝི་སེ་སེ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སོ ཏ་ཏྠ ཋི་ཏོཏི སོ ཨ་ད་ནྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ནོ ཡོ་གཱི ཏ་ཏྠ ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཋི་ཏོ. ས་བྦ་སོཏི ཏ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ. ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཧོ་ཏཱིཏི ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་ཝ་ཧཱ་སུ ཨེ་ཝ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཝ་ཧཱ་སུ ཏཱ་སུ ནི་ཀ་ནྟིཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཏཱ་ཡ་མེ་ཝ ས་ཎྛཱ་ཏི.
ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཏྟཱཏི ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཏི ས་བྦ་ཐཱ་པི རཱུ་པ་སྶ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནེ་ནཱཏི ཡོ་གི་ནཱ. ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨཱཏི ཨི་དཾ ཡོ ཝཱ པ་ཋ་མཾ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ དྷ་མྨེ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ ཏེ ཝི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ས་མྨ་ས་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨ་རཱུ་པཾ ས་མྨ་ས་ཏཱི’’ཏི.
ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན ག་ཙྪ་ཏོཏི ས་མ་ཐ་པྤ་དྷཱ་ནཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ. ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ དྷུ་རཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཏ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཏ་ཐཱ པུ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ས་མཱ་དྷི་པྤ་དྷཱ་ནཱ ཧོ་ཏི, མ་གྒེ་པི ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ དྷུ་རཾ ཧོ་ཏི, ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ བ་ལ་ཝཾ ཧོ་ཏི. སོ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟོ ནཱ་མཱཏི སོ ཨ་རི་ཡོ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ག་ཙྪ་ཏོཏི ‘‘ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན ག་ཙྪ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡ་ཉྩ པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གོ སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡེ་ན ཨི་དྷཱ་བྷི་ཧི་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡོ ནཱ་མ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡེ་ན པ་ར་ཏོ ཀཱི་ཊཱ་གི་རི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མ. ཨ་ཡཾ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝཱཏི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ ས་མ་ཐ་པྤ་དྷཱ་ནཱ ཙེ ས་མཱ་དྷི དྷུ་རཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་དྷཱ་ནཱ ཙེ པ་ཉྙཱ དྷུ་ར་ནྟི ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ, ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩི ན ཨཱ་ས་ངྐི་ཏ་བྦཾ.
ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝེ་མ་ཏྟ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡ་ནཱ་ན་ཏྟཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི. ཨི་ནྡྲི་ཡ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨི་དཾ ད་སྶེ་ཏི – ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཝི་ཡ ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙ ཡཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ག་མ་ནཾ, ཏཾ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཏཾ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཾ, ཡ་སྶ ས་མཱ་དྷི དྷུ་རཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ བ་ལ་ཝཾ ཧོ་ཏི, སོ ཨ་རི་ཡོ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཡ་སྶ པ་ཉྙཱ དྷུ་རཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ བ་ལ་ཝཾ ཧོ་ཏི སོ ཨ་རི་ཡོ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ བུ་དྡྷི་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ནི་ད་སྶ་ནེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དྭེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
མ་ཧཱ་མཱ་ལུ་ཀྱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༥. བྷ་དྡཱ་ལི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༤. ཨ་སི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ས་ནཾ, བྷུ་ཉྫ་ནཾ བྷོ་ཛ་ནཾ, ཨ་ས་ན་སྶ བྷོ་ཛ་ནཾ ཨ་ས་ན་བྷོ་ཛ་ནཾ, ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་རི་བྷོ་གོ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨ་ས་ན་བྷོ་ཛ་ནཾ ཨེ་ཀཱ་ས་ན་བྷོ་ཛ་ནཾ. སོ པ་ན ཀཱ་ལོ ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་བྦ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ས་མཱ་ཙི་ཎྞ་ཝ་སེ་ན པུ་བྦ་ཎྷོ ཨེ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ པུ་རེ་བྷ་ཏྟེ ཨ་ས་ན་བྷོ་ཛ་ན’’ནྟི. ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩནྟི ‘‘ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཝ་ཏ མ་ཡཱ ཀ་ཏཾ, ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་ར་པ་ཀ་ཏིཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨེ་ཀཱ་ས་ན་བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫི, ཡེ་ན མེ ཨི་དཾ ས་རཱི་རཾ ཀི་སཾ ཛཱ་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧོ ནཱ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨེ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ས་ཏྠཱ ཨཱ་ཧ, ན བྷ་དྡཱ་ལི་མེ་ཝ ཏཱ་དི་སཾ ཀི་རི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱཏི ཡ་དི ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ཏྟཾ དྭི་དྷཱ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་སྶ བྷཱ་ག་སྶ བྷུ་ཉྫ་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷུ་ཉྫ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཀོ ས་ཀྐོ་ཏཱིཏི ཀོ ཨེ་ཝཾ ཡཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཛཱ་ཏི་པ་རི་ཙ་ཡོ་པི ནཱ་མ ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ར་ཝ་ནྟ་སྶེ་ཝཱཏི ཨ་ནཱ་ད་རེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏཾ མ་དྡི་ཏྭཱཏི ‘‘ཨ་ཡཾ སི་ཀྑཱ ས་བྦེ་ས་མྤི བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནེ ཨཱ་ཙི་ཎྞཾ, ཨ་ཡ་ཉྩ བྷི་ཀྑུ ཨི་མཾ སི་ཀྑ་ཏེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ བྷ་དྡཱ་ལིཾ ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཧ་པ་ཝེ་ད་ནཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ. བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ག་མ་ན་ཏྠཾ ན ཝི་ཏ་ཀྐ་མཱ་ལ༹་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི, ཝི་ཧཱ་ར་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟོ ཏ་སྶ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝཱ ག་ཙྪ་ཏི.
༡༣༥. དཱུ་ས་ཡ་ནྟི ག་ར་ཧ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི དོ་སོ, ཨ་པ་རཱ་དྷོ, སོ ཨེ་ཝ ཀུ་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན དོ་ས་ཀོ. ག་ར་ཧཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨོ་ཀཱ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཏཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་པ་རཱ་དྷ’’ནྟི. དུ་ཀྐ་ར་ཏ་རནྟི པ་ཏི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན དུ་ཀྐ་རཾ. ཨ་པ་རཱ་དྷོ ཧི ན ཁ་མཱ་པེ་ནྟཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ དུ་པྤ་ཏི་ཀཱ་རོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་སྶ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་ལ་གྒི་ཏྭཱཏི ཨི་མ་མྤི ནཱ་མ ཨ་པ་ནཱི་ཏཾ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ནེ་ཏྭཱ, ཏཾ ཏཾ ཏ་སྶ ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཉཱ་ཡ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨ་ཏི་ཙྩ ཨེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཙྩ་ཡོ, ཨ་པ་རཱ་དྷོ, པུ་རི་སེ་ན མ་དྡི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཨ་པ་རཱ་དྷོ ཨ་ཏྠ་ཏོ པུ་རི་སཾ ཨ་ཏི་ཙྩ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཙྩ་ཡོ མཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཙྩ་ག་མཱ’’ཏི. ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ས་མཱ་ག་མེ ཨེ་ཏི ཕ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཙཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, ཧེ་ཏུ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མུ་དཱ་ཡོ’’ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ བྷ་དྡཱ་ལི་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཛཱ་ན་ནཾ, ཏ་མྤི ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ན ཨུ་སྶ་ཧཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
༡༣༦. ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀཱཏི པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟནྟི ས་ངྐ་མ་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ནཱ་ཙི་ཎྞ་ཉྩེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ, ཡ་དི་དཾ པ་ད་སཱ ཨ་ཀྐ་མ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧི –
‘‘ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ན མཾ བུ་དྡྷོ, ས་ཧ སི་སྶེ་ཧི ག་ཙྪ་ཏུ;
མཱ ནཾ ཀ་ལ་ལཾ ཨ་ཀྐ་མི་ཏྠ, ཧི་ཏཱ་ཡ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. (བུ. ཝཾ. ༢.༥༣);
སུ་མེ་དྷ་པ་ཎྜི་ཏེ་ན པ་ཙྩཱ་སཱི་སི་ཏཾ ན ཀ་ཏཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘དཱི་པ་ངྐ་རོ ལོ་ཀ་ཝི་དཱུ, ཨཱ་ཧུ་ཏཱི་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧོ;
ཨུ་སྶཱི་ས་ཀེ མཾ ཋ་ཏྭཱ་ན, ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ན་མ་བྲ་ཝཱི’’ཏི. (བུ. ཝཾ. ༢.༦༠);
བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟེ ས་ཏི ཏེ་ས་མྤི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཏེ་སཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ ནཱ་མ ཀི་ཙྩཾ ཀེ་ཧི་ཙི པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མ་སྶ ཨ་ནོ་ཀྐ་ནྟ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བཱ་ཧི་ར་ཀོ’’ཏི.
༡༣༧. ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ལླཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཙི་ཏྟཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན ཨོ་ཏ་ར་ཏི.
༡༤༠. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀཱ་རེ་ནྟཱིཏི ད་ཎྜ་ཀ་མྨ་པ་ཎཱ་མ་ནཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀཱ་རེ་ནྟི. ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་མྷི ན ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཏ་སྶཱ ཏ་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་མྷི ན ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཝ་ཏྟེ ན ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཡེ་ན ཡེ་ན ཝ་ཏྟེ་ན ས་ངྒྷོ ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཝ་ཏྟེ ན ཝ་ཏྟ་ཏི ཝི་ལོ་མ་མེ་ཝ ག་ཎྷཱ་ཏི, པ་ཊི་ལོ་མེ་ན ཧོ་ཏི. ནི་ཏྠཱ་ར་ཎ་ཀ་ཝ་ཏྟ་མྷཱིཏི ཡེ་ན ཝ་ཏྟེ་ན ས་ངྒྷོ ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀོ ཧོ་ཏི, སཱ་པ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཏྠི་ཎྞོ ཧོ་ཏི, ཏ་མྷི ནི་ཏྠཱ་ར་ཎ་ཝ་ཏྟ་སྨིཾ ན ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. དུ་བྦ་ཙ་ཀ་ར་ཎེཏི དུ་བྦ་ཙ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀ་ར་ཎེ.
༡༤༤. ཡཱ་པེ་ཏཱིཏི ཝ་ཏྟ་ཏི, སཱ་ས་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཏྟཱཏི ‘‘ཨ་སུ་ཀོ ཨ་སུ་ཀོ ཙ ཐེ་རོ སཱི་ལ་ཝཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ.
༡༤༥. ས་ཏྟེ་སུ ཧཱ་ཡ་མཱ་ནེ་སཱུཏི ཀི་ལེ་ས་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཀ་ས་ཏྟེ་སུ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟེ་སུ པ་ཊི་པ་ཐེ་སུ ཛཱ་ཡ་མཱ་ནེ་སུ. ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི ནཱ་མ ཏ་དཱ་དྷཱ་ར་ཏཱ་ཡ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ པ་རཱུ་པ་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ. ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་ཝི་སེ་སཱ. ཨཱ་ས་ཝ་ནྟི ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ. ནེ་སནྟི པ་རཱུ་པ་ཝཱ་དཱ་དི་ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ. ཏེཏི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་དྷ་མྨཱ.
ཨ་ཀཱ་ལཾ ད་སྶེ་ཏྭཱཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཀཱ་ལཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ. ཨུ་པྤ་ཏྟིནྟི ཨཱ་ས་ཝ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ན་མུ་པྤ་ཏྟིཾ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ལཾ, ཏཱ་ཝ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི པ་ཧོ་ནྟི, ཏེ་ན ཨཱ་ཝཱ་ས་མ་ཙྪ་རི་ཡཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ནཱ སཱ་ས་ནེ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨཱ་ས་ཝ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ དྷ་མྨཱ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཡ་སནྟི ཀི་ཏྟི་ས་དྡཾ པ་རི་ཝཱ་ར་ཉྩ. སཱ་ག་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ ནཱ་ག་ད་མ་ན་ཀི་ཏྟི་ཡ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན སུ་རཱ་པཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨཱ་ས་ཝ་ཊྛཱ་ནི་ཡོ དྷ་མྨོ ཨུ་པྤ་ཛྫི.
ར་སེ་ན ར་སཾ སཾ་ས་ནྡེ་ཏྭཱཏི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ཕ་སྶ་ར་སེ་ན ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ཕ་སྶ་ར་སཾ སཾ་ས་ནྡེ་ཏྭཱ.
༡༤༦. ན ཁོ, བྷ་དྡཱ་ལི, ཨེ་སེ་ཝ ཧེ་ཏུ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན དྷ་མྨ་སྶ ས་ཀྐ་ཙྩ་ས་ཝ་ནེ ཐེ་རཾ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི.
༡༤༧. ཝི་སེ་ཝ་ནཱ་ཙཱ་རནྟི ཨ་ད་ནྟ་ཀི་རི་ཡཾ. པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ད་ནྟ་ཀི་རི་ཡཾ པ་ཧཱ་ཡ ད་ནྟོ ཧོ་ཏི. ཡུ་ག་སྶཱཏི ར་ཐ་དྷུ་ར་སྶ.
ཨ་ནུ་ཀྐ་མེཏི ཨ་ནུ་རཱུ་པ་པ་རི་ག་མེ. ཏ་ད་ཝ་ཏྠཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པཱ་དཱ་ནཾ ཨུ་ཀྑི་པ་ནེ ནི་ཀྑི་པ་ནེ ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་དེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ར་ཛྫུ་བ་ནྡྷ་ན་ཝི་དྷཱ་ནེ་ནཱཏི པཱ་ད་ཏོ བྷཱུ་མི་ཡཱ མོ་ཙ་ན་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན. ཨེ་ཝཾ ཀ་ར་ཎ་ཏྠནྟི ཡ་ཐཱ ཨ་སྶེ ནི་སི་ནྣ་སྶེ་ཝ བྷཱུ་མིཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་དེ ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ཙྩ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ. མ་ཎྜ་ལེཏི མ་ཎྜ་ལ་དྷཱ་ཝི་ཀཱ་ཡཾ. པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མ་ནེཏི པ་ཐ་ཝིཾ ཕུ་ཊྛ་མ་ཏྟེ་ན ག་མ་ནེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་གྒ་གྒ་ཁུ་རེ་ཧཱི’’ཏི. ཨོ་ཀྐ་ནྟ་ཀ་ར་ཎ་སྨིནྟི ཨོ་ཀྐ་ནྟེ་ཏྭཱ པ་ར་སེ་ནཱ་ས་མྨ་དྡ་ན ཨོ་ཀྐ་ནྟ་ཀ་ར་ཎེ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེཏི ཙ་ཏཱུ་སུ པཱ་དེ་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ག་མ་ནཾ ཙོ་དེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, སོ པ་ནེ་ཏྠ སཱི་གྷ་ཏ་རོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ད་ཝ་ཏྟེཏི མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཀོ་པ་ནེ་ཧི ནཱ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནེ, པ་ར་སེ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་མ་ཧཱ་ནཱ་ད་པ་ཧ་ར་ཎེ་ཧི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡུ་དྡྷ་ཀཱ་ལ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ར་ཉྙཱ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་གུ་ཎེཏི ཡ་ཐཱ རཱ་ཛཱ ཨ་སྶ་སྶ གུ་ཎེ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་གུ་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀཱ་རེ་ཏི. ཨ་སྶ་རཱ་ཛ་ཝཾ་སེཏི དུ་སྶ་ཧཾ དུ་ཀྑཾ པ་ཏྭཱ་པི ཡ་ཐཱ ཨ་ཡཾ རཱ་ཛ་ཝཾ་སཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཀི་རི་ཡཾ ན ཛ་ཧི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑཱ་པ་ནེ. སི་ཀྑཱ་པ་ན་མེ་ཝ ཧི ས་ནྡྷཱ་ཡ ས་བྦ་ཏྠ ‘‘ཀཱ་ར་ཎཾ ཀཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཏ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་རཱ་པ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྟཱ.
ཡ་ཐཱ ཨུ་ཏྟ་མ་ཛ་ཝོ ཧོ་ཏཱིཏི ཛ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཡ་ཐཱ ཧ་ཡོ ཨུ་ཏྟ་མ་ཛ་ཝཾ ན ཧཱ་པེ་སི, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑཱ་པེ་ཏི. ཨུ་ཏྟ་མ་ཧ་ཡ་བྷཱ་ཝེ, ཡ་ཐཱ ཨུ་ཏྟ་མ་ཧ་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ཏྟ་མ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནི་གུ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ར་མ་ཛ་ཝེ་ན སི་ཀྑཱ་པེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀི་རི་ཡཱ ཝི་ནཱ ད་བྦ་མྤི ཝི་ནཱ ཀི་རི་ཡཾ ན བྷ་ཝ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་མ་ཧ་ཡ་སྶེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་མ་ཧ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ར་ཧ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་མ་ཛ་ཝ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནེ. མཱ་ས་ཁཱ་ད་ཀ་གྷོ་ཊ་ཀཱ་ནནྟི མཱ་སཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝི་གུ་ཎ་ཁ་ལུ་ངྒ་ཀཱ་ནཾ. ཝ་ལ་ཉྫ་ཀ་ད་ཎྜནྟི ར་ཉྙཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སུ་ཝ་ཎྞ་ད་ཎྜཾ. དྷཱ་ཏུ་པ་ཏྠ་དྡྷོཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ས་མུ་པྤཱ་དི་ཏ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ.
ཨུ་ཏྟ་མེ སཱ་ཁ་ལྱེཏི པ་ར་མ་ས་ཁི་ལ་བྷཱ་ཝེ ས་ཁི་ལ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ད་མེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མུ་དུ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱཏི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ པ་ཝ་ཏྟ་ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎཾ. ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡེ་ཝཱཏི པ་ན ཨི་དཾ ཕ་ལ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ‘‘ཨ་སེ་ཀྑེ་ནཱ’’ཏི ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་མྤི ཨ་སེ་ཀྑ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཙེ? ཨེ་ཝ་མྤི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ སེ་ཀྑ་གྒ་ཧ་ཎེ པ་རི་ཡཱ་ཡ་སེ་ཀྑ་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཀི་ཙྩ་བྷེ་དེ་ན ཝཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཀཱ ཨེ་ཝ ཧི སཱ པ་ཉྙཱ ནི་བྦཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མྨཱ་ད་སྶ་ན་ཀི་ཙྩཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ས་མྨཱ་ཛཱ་ན་ན་ཀི་ཙྩཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎ’’ནྟི. ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ཝ་ཧཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ངྑེ་པ་ཏོ་ཝ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙུ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི.
བྷ་དྡཱ་ལི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༦. ལ་ཊུ་ཀི་ཀོ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༨. མ་ཧཱ་ཨུ་དཱ་ཡི་ཏྠེ་རོཏི ཀཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ཏྠེ་རེ་ཧི ཨ་ཉྙོ མ་ཧཱ་དེ་ཧ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཨུ་དཱ་ཡཱི་ཏི སཱ་ས་ནེ པ་ཉྙཱ་ཏོ ཐེ་རོ. ཨ་པ་ཧ་རི ཨ་པ་ཧ་ར་ཏི ཨ་པ་ཧ་རི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་པ་ཧ་ཏྟཱ. ཏེ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཧི ཨ་ཡཾ ས་དྡོ. ཨུ་པ་ཧ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་པ་ཧཱ་ར་ཀོཏི ཨ་པ་ནེ་ཏཱ. ཨུ་པ་ཧཱ་ར་ཀོཏི ཨུ་པ་ནེ་ཏཱ.
༡༤༩. ཡནྟི བྷུ་མྨ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ན ཙ ཨ་ན་ནྟ་ར་ནི་དྡི་ཊྛ་ས་མ་ཡོ པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི. ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཊི་ཙྩཱཏི ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ.
ཀ་མྨ་ནི་པྥ་ནྣ་ཏྠནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨཱ་ཡཱ་ཙི་ཡ་མཱ་ན་ཀ་མྨ་སི་དྡྷི་ཨ་ཏྠཾ. བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི བྷཱུ, ན བྷཱུ་ཏི ཨ་བྷཱུ, བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ན སཱ ཨི་ཏྠཱི ‘‘ཨ་བྷུ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་ཏུ མཱ་ཏཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ –
‘‘ཨ་ངྒཱ ཨ་ངྒཱ ས་མྦྷ་ཝ་སི, ཧ་ད་ཡཱ ཨ་དྷི་ཛཱ་ཡ་སེ;
ཨ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ པུ་ཏྟ ནཱ་མཱ་སི, ས ཛཱི་ཝ ས་ར་དོ་ས་ཏ’’ནྟི. –
ཨཱ་དཱི་སུ པུ་ཏྟོ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀུ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཨེ་ཝཾ པི་ཏཱ་པི ‘‘པུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་སྨཱ ‘‘བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨ་ཏྟཱ མཱ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨཱ་ཏུ མཱ་ཏཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཏཱུ་ཏི པི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༡༥༠. ཨེ་ཝ་མེ་ཝནྟི ཨི་དཾ ག་ར་ཧ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ནི་པཱ་ཏ་པ་ད་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ག་ར་ཧ་ནྟོ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ནཾ ཝཱ་ཙ་ཀ་ས་དྡེ་ནེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་ཧཾ་སཱུཏི ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཝི་ཙྪེ་དེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་དཱི་པ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི. ཀིཾ པ་ནི་མ་སྶ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་སྶཱཏི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཝ་མ་ཉྙ་མཱ་ནེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ པ་ནཱ’’ཏི. ཧེ་ཏུ་མྷི ཛོ་ཏེ་ཏ་བྦེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་སྶ ཧེ་ཏུ, ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ན་སྶ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི. ན་ནུ ཨ་པ་སྶ་ནྟེ་ན ཝི་ཡ ཨ་སུ་ཎ་ནྟེ་ན ཝི་ཡ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི? ས་ཏྠཱ་རཱ ནཱ་མ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་སུ དོ་སེ་སུ ཨ་པ་སྶ་ནྟེ་ན ཝི་ཡ ཙ ཨ་སུ་ཎ་ནྟེ་ན ཝི་ཡ ཙ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. ཏེ་སུ ཙཱཏི སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མེ་སུ ཙ. ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་སནྟི ཡེ ‘‘མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ པུ་གྒ་ལཱ, ཏེ་སཾ. ག་ལེ བ་དྡྷཾ མ་ཧཱ་ཀ་ཊྛནྟི ག་ལེ ཨོ་ལ་མྦེ་ཏྭཱ བ་དྡྷཾ རུ་ཀྑ་ད་ཎྜ་མཱ་ཧ. པཱུ་ཏི་ལ་ཏཱ་ཡཱཏི ག་ལོ་ཙི་ཡཱ. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ ཝི་ཡ དུ་པྤ་ཛ་ཧཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཚ་ནྡ་ཀ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏཾ པ་ཛ་ཧི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི.
༡༥༡. ཨ་ནུ་སྶུ་ཀྐཱཏི ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ པ་ཧཱ་ནེ ཨུ་སྶུ་ཀྐ་ར་ཧི་ཏཱ. ཨ་པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ན་པ་ཀྑེཏི ཏཱ་ཡ པ་ར་ད་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཀ་སྶ་ཙི པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཀུ་ཏོ་ཙི ཨ་པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ཀ་པ་ཀྑེ ཋི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ སུ་པྤ་ཛ་ཧཾ ཧོ་ཏི, ན ཏ་སྶ པ་ཧཱ་ནེ བྷཱ་རི་ཡཾ ཨ་ཏྠི.
༡༥༢. ད་ལི་དྡོ དུ་གྒ་ཏོ. ཨ་སྶ་ཀོཏི ཨ་སཱ་པ་ཏེ་ཡྻོ. གེ་ཧ་ཡ་ཊྛི་ཡོཏི གེ་ཧ་ཚ་ད་ན་སྶ ཨཱ་དྷཱ་རཱ, ཏཱ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཏི་རི་ཡཾ ཋ་པེ་ཏ་བྦ་ད་ཎྜཱ. ས་མ་ནྟ་ཏོ བྷི་ཏྟི་པཱ་དེ་སུ ཋ་པེ་ཏ་བྦ་ད་ཎྜཱ མ་ཎྜ་ལཱ. ཀཱ་ཀཱ་ཏི་དཱ་ཡིནྟི ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཀཱ་ཀེ་ཧི ཨ་ཏི་པཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཌྜེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠ ཀི་ཉྩི་དེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱུ་ར་ཀཱ་ཀཱཏི ཀཱ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་ཌྜེ་པ་ནཱ་ཀཱ་ར་མཱ་ཧ. ན་པ་ར་མ་རཱུ་པནྟི ཧཱི་ན་རཱུ་པཾ. ཝི་ལཱི་ཝ་མ་ཉྩ་ཀོཏི ཏཱ་ལ་ཝེ་ཏྟ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཝཱི་ཏ་མ་ཉྩ་ཀོ. སཱ པ་ན་སྶ ས་ནྟཱ་ནཱ་ནཾ ཚི་ནྣ་བྷི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨོ་ལུ་གྒ་ཝི་ལུ་གྒ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི སཱ ཝི་ས་མ་རཱུ་པཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ཎ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སོ པུ་གྒ་ལོ ལཱུ་ཁ་བྷོ་ཛཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷ་ཉྙཾ ནཱ་མ ཀུ་དྲཱུ་ས་ཀོ’’ཏི. ས་མ་ཀཱ་ལཾ ཝ་པི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ཝཱ་པ་ཀཾ, ཡ་ཐཱ་ཨུ་ཏུ ཝ་པི་ཏ་བྦ་བཱི་ཛཾ. ཛཱ་ཡི་ཀཱཏི ཀུ་ཙྪི་ཏཱ བྷ་རི་ཡཱ, ས་བྦ་ཏྠ ག་ར་ཧཱ་ཡཾ ཀ-ས་དྡོ. སོ ཝ་ཏཱ་ཧཾ པ་བྦ་ཛེ་ཡྻནྟི སོ་ཧཾ ཀེ་ས་མ་སྶུཾ ཨོ་ཧཱ་རེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛེ་ཡྻཾ, ཡོ་ཧཾ པུ་རི་སོ ནཱ་མ ཨ་སྶཾ ཝ་ཏཱ་ཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་རི་སཾ བོ་དྷེ་ཡྻ. ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏ་སྶ བོ་དྷཱ ན ཏུ དུ་ཀྐ་རཱ, སཱ ཁ་ཊོ་པི་ཀཱ. སཱ ཀུ་མྦྷཱི. མེ་ཎྜ་ཀ་སེ་ཊྛི་ནོ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ལ༹་སཱ་ནི ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་ར་ས་ཏཱ་ནི ཝི་ཡ.
༡༥༣. སུ་ཝ་ཎྞ་ནི་ཀྑ་ས་ཏཱ་ནནྟི ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ནི་ཀྑ་ས་ཏཱ་ནཾ. ཙ་ཡོཏི ས་ནྟཱ་ནེ་ཧི ནི་ཙ་ཡོ ཨ་ཝཱི་ཙི ནི་ཙྩ་པྤ་བ་ནྡྷ་ནི་ཙ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ཀ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ’’ཏི.
༡༥༤. ཧེ་ཊྛཱ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་ཀཱ པ་ཋ་མཾ ད་སྶི་ཏཱ, པ་ཛ་ཧ་ན་ཀཱ པ་དྷཱ་ནཱ, ཏེ་ས་ཉྩ ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ པུ་གྒ་ལ་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཏེ ཏ་ཉྩེ་ཝ པ་ཛ་ཧ་ནྟཱིཏི པ་ཛ་ཧ་ན་ཀཱ པ་ཋ་མཾ ག་ཧི་ཏཱ. རཱ་སི་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་དྷུ་དཱ་ཡི ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ་ཏུ་ཀྐེ ཨཱ་ག་ཏ་ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ‘‘ཏེ ཏེ’’ཏི པ་ཙུ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཾ ཝི་བྷ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ག་ཧ་ཎཾ ལོ་ཀ་སི་དྡྷ་མེ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཛ་ཧ་ན་ཀ་པུ་གྒ་ལཱཏི ‘‘ཏེ ཏ་ཉྩེ་ཝ པ་ཛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཛ་ཧ་ན་ཀ་པུ་གྒ་ལཱ ཨེ་ཝ.
ཨུ་པ་དྷི་ཨ་ནུ་དྷཱ་ཝ་ན་ཀཱཏི ཨུ་པ་དྷཱི་སུ ཨ་ནུ་ཨ་ནུ་དྷཱ་ཝ་ན་ཀཱ ཨུ་པ་དྷི་ཡོ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ. ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ཡེ་ཝཱཏི ཀཱ་མ་ས་ངྐ་པྤཱ་དི་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ཡེ་ཝ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏཱཏི ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ཀཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ ཧི ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་གྒ་ལཱ ཛཱ་ཏཱ. ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ན ཏཾ མ་གྒེ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཏེ་ནྟི, ཏཱ་ཝ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟི ནཱ་མ. ཨི་ཏི ཧེ་ཊྛི་མཱ ཏ་ཡོ་པི ཨ་རི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་སྶ ཀི་ལེ་ས་སྶ ཝ་སེ་ན ‘‘ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, པ་གེ་ཝ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ མ་གྒེ་ན གྷ་ཊེ་ནྟཱ ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཛ་ནཱ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ཛ་ཧ་ནྟི ནཱ་མ. ཏེ ཨེ་ཝ ཏ་ཏྠ སཱི་གྷ་ཀཱ་རི་ནོ ཁི་པྤཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟི ནཱ་མ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
སཾ་ཝེ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་གྒིཾ ཨ་ཀྐ་ནྟ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ. མ་གྒེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་མཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན. མ་ཧཱ་ཧ་ཏྠི་པ་དོ་པ་མེཏི མ་ཧཱ་ཧ་ཏྠི་པ་དོ་པ་མ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༡.༣༠༠ ཨཱ་ད་ཡོ). ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཏ་སྶ དྷཱ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི པ་སཱི་ད་ཏི ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༠༢) ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏི་ཏི་ཀྑ་ནཱ་ཏི་ཏི་ཀྑ-ནཱ་ཏི་མ་ནྡ་ཨ་ཏི་མ་ནྡ-པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༠༢) ཏ་ཡོ ཝཱ་རཱ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ, ཏ་ཏྠ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཉྷོ ཀ་ཐི་ཏོ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནེཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་སུ་ཏྟེ, ཏ་ཏྠཱ་པི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཉྷོ ཀ་ཐི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏནྟི ‘‘ཨུ་པ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ. དུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལནྟི ས་བྦ་སྶ་པི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ. ནི་གྒ་ཧ་ཎོཏི ནི་རུ་པཱ་དཱ་ནོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ཏྟ་ཎྷོ’’ཏི.
༡༥༥. ཡེ པ་ཛ་ཧ་ནྟཱིཏི ‘‘ཏེ ཏ་ཉྩེ་ཝ པ་ཛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལཱ. ཏེ ཨི་མེ ནཱ་མ ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཀི་ལེ་སེ པ་ཛ་ཧ་ནྟཱིཏི ཡེ ཏེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ལཱ་བྷི་ནོ ཙ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཏཾ་ཏཾ་ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ཀེ ཙ ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཀི་ལེ་སེ པ་ཛ་ཧ་ནྟི. ཡེ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་སུ་ཙི་སུ་ཁཾ ཀཱ་ཡཱ་སུ་ཙི་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ན་རི་ཡེ་ཧཱིཏི ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷེ་ཧི. པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏོ བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ. ཝི་པཱ་ཀ་ཏོ བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ. ག་ཎ་ཏོ་པི ཀི་ལེ་ས་ཏོ་པི ཝི་ཝི་ཏྟ་སུ་ཁནྟི ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀ་ཏོ ཙ ཀི་ལེ་ས་ས་ངྒ་ཎི་ཀ་ཏོ ཙ ཝི་ཝི་ཏྟ་སུ་ཁཾ. རཱ་གཱ་དི་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཏྠཱ་ཡཱཏི རཱ་གཱ་དི་ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཝ་ཧཾ སུ་ཁཾ. ན བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ ས་མྤ་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
༡༥༦. ཨི་ཉྫི་ཏ་སྨིནྟི པ་ཙྩ་ཏྟེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཉྫ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨི་ཉྫ་ཏི ཏེ་ནཱ་ཏི ཨི་ཉྫི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཁོ་བྷ་ཀ་རཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ཛྷཱ་ན་ངྒཾ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཉྫ་ནཾ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཋི་ཏེ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་པྤ་ཏྟེ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༤༤-༢༤༥; མ. ནི. ༡.༣༨༤-༣༨༦; པཱ་རཱ. ༡༢-༡༣).
ཨ་ལཾ-ས་དྡོ ཡུ་ཏྟ་ཏྠོ་པི ཧོ་ཏི – ‘‘ཨ་ལ་མེ་ཝ ནི་བྦི་ནྡི་ཏུཾ, ཨ་ལཾ ཝི་མུ་ཙྩི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༢༧༢; སཾ. ནི. ༢.༡༢༤, ༡༢༨, ༡༣༤, ༡༤༣), ཏ་སྨཱ ཨ་ན་ལཾ ཨ་ནུ་ས་ངྒཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཨཱ་ལ་ཡ་ནྟི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནནྟི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ལཾ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ་ཏི ཨུ་སྶཱ་ཧ་པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་ས་ཉྙི་ཏཾ ཨ་ཎུཾ ཝཱ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་ས་ཉྙི་ཏཾ ཐཱུ་ལཾ ཝཱ, རཱུ་པ་རཱ་གོ་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨ་ཎུཾ ཝཱ ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ པ་ཊི་གྷ་ནྟི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཐཱུ་ལཾ ཝཱ, མུ་དུ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ, ཀ་མྨ་བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ན ཝཱ ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ནཱ་ཏི་ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙ་སྶ ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་སོ ཧི པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ནི་ཀ་ནྟི་ཀ་སྶ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་སེ་ན ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ནི་རོ་དྷ་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ནེ་ཝ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ན ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ལ་ཊུ་ཀི་ཀོ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༧. ཙཱ་ཏུ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༧. ཡ་ཐཱ་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ནཱཏི ཡོ ཡོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཡ་ཐཱ་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ, ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ས་མྨཱ་པ་ཡོ་གེ་ན. པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་སྶནྟི སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་སྶ་ནྟི. ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཝ་སྶ་གྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ས་ཎྛཱ་པ་ཡ་མཱ་ནཱཏི སུ་ཝི་བྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋ་པེ་ནྟཱ.
ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་ས་དྡནྟི ཝི་ནི་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ས་དྡཾ. ཝ་ཙཱི་གྷོ་སོ་པི ཧི བ་ཧཱུ་ཧི ཨེ་ཀ་ཙྩཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཋཱ་ན་ཏོ ཙ དཱུ་ར་ཏ་རོ ཀེ་ཝ་ལཾ མ་ཧཱ་ནི་གྒྷོ་སོ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ སོ་ཏ་པ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ཏི. མ་ཙྪ་ཝི་ལོ་པེཏི མ་ཙྪེ ཝི་ལུ་མྤི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ག་ཧ་ཎེ, མ་ཙྪཱ་ནཾ ཝཱ ན་ཡ་ནེ.
༡༥༨. ཝ་ཝ་སྶ་གྒ་ཏྠེཏི ནི་ཙྪ་ཡ་ཏྠེ, ཨི་དཾ ཏཱ་ཝ ཨ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་སོ་ཏ་བྦཾ, པ་ཙྪཱ ཏུ་མྷེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཀ་རོ་ཐཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝ་ཙ་ན་པ་རི་ཧཱ་རོཏི ཏེ་ཧི ས་ཀྱ་རཱ་ཛཱུ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་རི་ཧཱ་རོ. ལེ་ས་ཀ་པྤནྟི ཀ་པྤི་ཡ་ལེ་སཾ. དྷུ་ར་ཝ་ཧཱཏི དྷུ་ར་ཝཱ་ཧི་ནོ, དྷོ་ར་ཡ྄ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ད་མཱུ་ལནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཝ་ད་ཏི. ཝི་ག་ཙྪི་སྶ་ཏཱིཏི ཧཱ་ཡི་སྶ་ཏི. པ་ཊི་པྥ་རི་ཏོཏི ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝ, ས་ཀྱ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ པུ་ར་ཏོ་པི ཝི་པྥ་རི་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏི.
༡༥༩. ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱུཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁོ ཧུ་ཏྭཱ པ་མོ་ད་ཏུ. ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏཱུཏི ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏུ. པ་སཱ་ད་ཉྙ་ཐ་ཏྟནྟི ཨ་པྤ་སཱ་ད་སྶ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་བྦྷ་མ་ནྟཱ་ནཾ. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ’’ནྟི. ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ས་སྶེ་སུ བཱི་ཛ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བཱི་ཛཱ་ནཾ ཏ་རུ་ཎཱ་ན་ནྟི ཏ་རུ་ཎ་ས་སྶཱ་ན’’ནྟི. ཏ་རུ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ བྷཱ་ཝི་ནོ ཕ་ལ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ.
༡༦༠. ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ ས་ར་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ར་ཎཾ ཙི་ཏྟ་རུ་ཙི་ཡཾ, ན ཏ་ཐཱ པ་ར་སྶ ཨུ་སྶཱ་ད་ནེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཀྐོ་སི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ ག་མ་ནཾ ནཱ་མ ན ཕཱ་སུ་ཀ’’ནྟི. མ་ཡ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཡ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཝི་ཝེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ར་དྡྷོ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ བྷཱ་ར་སྶ ཨ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ ན ཨ་ཉྙཱ་སཱི’’ཏི.
༡༦༡. ཀ་སྨཱ ཨཱ་ར་བྷཱིཏི? ས་པྤཱ་ཡ་ཏོ. པ་ཉྩ་ས་ཏཱ ཧི བྷི་ཀྑཱུ ཨ་བྷི་ན་ཝཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཨོ་ཝཱ་ད་དཱ་ན་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཾ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷཱི་ཏི.
༡༦༢. ཀོ་དྷུ་པཱ་ཡཱ་ས་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན ཀོ་དྷོ, སྭེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཙ ཨ་ཏི་པྤ་མ་དྡ་ན་མ་ཐ་ནུ་པྤཱ་ད་ནེ་ཧི ད་ལ༹ྷཾ ཨཱ་ཡཱ་ས་ཊྛེ་ན ཨུ་པཱ་ཡཱ་སོ. ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མ་ཝེ་ཏཾ ས་ཏྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ན་པཱ་པ་ནེ་ན ཀོ་དྷུ་པཱ་ཡཱ་ས་སྶ ཨཱུ་མི་ས་དི་ས་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀོ་དྷུ་པཱ་ཡཱ་སེ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༡༦༣. ཨོ་ད་རི་ཀ་ཏྟེ་ན ཁཱ་དི་ཏོཏི ཨོ་ད་རི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་མི་ས་གེ་དྷེ་ན མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཀ་པྤ་ནེ་ན ནཱ་སི་ཏ་སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཁཱ་དི་ཏ་དྷ་མྨ་ས་རཱི་རོ.
༡༦༤. པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ཝ་ཊྚེ ནི་མུ་ཛྫི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏེ ས་ཏྟེ ཨི་ཏོ ཙ ཨེ་ཏྟོ, ཨེ་ཏྟོ ཙ ཨི་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ནཱ་པི་ཡ་རཱུ་པཱ་དི་ཝི་ས་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨཱ་ཝ་ཊྚེ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཏ་ཏོ བ་ཧི་བྷཱུ་ཏེ ནེ་ཀྑ་མྨེ ཙི་ཏྟ་མྤི ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ བྱ་ས་ནཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ས་དི་ས་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
༡༦༥. རཱ་གཱ་ནུ་དྡྷཾ་སི་ཏེ་ནཱཏི རཱ་གེ་ན ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སི་ཏེ་ན. ཙ་ཎྜ་མ་ཙྪཾ ཨཱ་ག་མྨཱ་ཏི སུ་སུ་ཀཱ་དི་ཙ་ཎྜ་མ་ཙྪཾ ཨཱ་ག་མྨ. མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ ཨཱ་ག་མྨཱཏི མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཧི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་དྷཱི་ར་པུ་རི་སཾ ཨི་ཏྠི་ཀུ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཧཱ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ལཱ་སེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ག་ཧེ་ཏྭཱ དྷཱི་ར་ཛཱ་ཏི་ཡ་མྤི ཨ་ཏྟ་ནོ རཱུ་པཱ་དཱི་ཧི པ་ལོ་བྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་དྷ་མྨེ སཱི་ལཱ་དི་ཀེ ས་མྤཱ་དེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ པཱ་པེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ ཨཱ་ག་མྨ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་མ་རཱ་གོ ཝི་བྦྷ་མ་ཏཱི’’ཏི.
བྷ་ཡཾ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ, ཏ་ཏྠ ཨོ་ཏ་ར་ནྟ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ནོ་ཏ་ར་ནྟ་སྶ, ཏཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ བྷ་ཡཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཾ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཙ་ཏྠ་སི་དྡྷི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མོ་པ་མི་ཏ་བྦ་ས་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་ད་ཀཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ པི་པཱ་ས་ཝི་ན་ཡ་ནཾ ས་རཱི་ར་སུ་དྡྷི པ་རི་ལཱ༹་ཧཱུ་པ་ས་མོ ཀཱ་ཡ་ཨུ་ཏུ་གྒཱ་ཧཱ་པ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི. སཱ་ས་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ པ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཱུ་པ་ས་མོ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ན སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷོ, སོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༩) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཧོ་ཏི ཏཱ་ནི བྷ་ཡཱ་ནི ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ པ་ཝ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་མཱ་ནི ཨ་བྷཱ་ཡི་ཏྭཱཏི ཨི་མཱ་ནི ཀོ་དྷཱུ་པཱ་ཡཱ་སཱ་དི་བྷ་ཡཱ་ནི ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཡི་ཏྭཱ. ཀོ་དྷཱུ་པཱ་ཡཱ་སཱ་ད་ཡོ ཧི བྷཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི བྷ་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཐེ་རོཏི མ་ཧཱ་དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་རོ. ཀཱ་མཾ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཀཱ་ལོ ཨེ་ཝ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ, ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨེ་སུ ཀི་ཙྩཾ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལི་ཀ་མྤི ཨ་ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ནི་བྦཱ་ན་པཱ་རཾ ད་ཊྛུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཙཱ་ཏུ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༨. ན་ལ༹་ཀ་པཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༦. ཡ་ཏྠ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་པ་མུ་ཁོ ཝཱ་ན་རོ ན་ལ༹་ཀེ་ན པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝི, སཱ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི, ཏ་སྶཱ་མ་ནྟོ བྷཱུ་མི་པྤ་དེ་སོ, ཏ་ཏྠ ནི་ཝི་ཊྛ་གཱ་མོ ཙ ‘‘ན་ལ༹་ཀ་པཱ་ན’’ནྟེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ, ཨི་དྷ པ་ན གཱ་མོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ལ༹་ཀ་པཱ་ནེ་ཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ གཱ་མེ’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པུ་བྦེ ཀི་རཱ’’ཏི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. པ་ཉྙ་ཝཱཏི ཨི་ཏི་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཝཱ.
ཐཱུ་ལ་དཱི་གྷ་བ་ཧུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ཧ་ཏཱི་ཧི དཱ་ཋི་ཀཱ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་དཱ་ཋི་ཀོ. ‘‘ཨུ་ད་ཀ་ར་ཀྑ་སོ ཨ་ཧ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཝཱ་ན་རཱ་ནཾ ཀ་ཉྩི ཨ་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦེ ཏུ་མྷེ མ་མ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཱ’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏུ་མྷེ པ་ན ས་བྦེ ཁཱ་དི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. དྷ་མི…པེ… པི་ཝིཾ་སཱུཏི བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ན ག་ཧི་ཏ་ན་ལོ༹ ཨ་ན་ཝ་སེ་སོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ས་བྦ་ས་ནྡྷཱི་ནཾ ནི་བྦཱ་དྷེ་ན ཨེ་ཀ་ཙྪི་དྡོ ཨ་ཧོ་སི. ནེ་ཝ མཾ ཏྭཾ ཝ་དྷི་སྶ་སཱིཏི ཨུ་ད་ཀ་ར་ཀྑ་ས ཏྭཾ ཝ་དྷི་ཏུ་ཀཱ་མོ་པི མ་མ པུ་རི་ས་ཐཱ་མེ་ན ན ཝ་དྷི་སྶ་སི.
ཨེ་ཝཾ པ་ན ཝ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ པཱ་པོ ཨེ་ཏྠ པཱ་ནཱི་ཡཾ པི་ཝ་ནྟེ ཨ་ཉྙེ་པི ས་ཏྟེ མཱ བཱ་དྷ་ཡི་ཏྠཱ’’ཏི ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་མཱ་ནོ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཛཱ་ཡ་ནྟཱ ན་ལཱ༹ ས་བྦེ ཨ་པ་བྦ་བ་ནྡྷཱ ཨེ་ཀ་ཙྪི་དྡཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ ག་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༡༦༧. ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཱ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཀ་ཙྩི ཏུ་མྷེ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏཱ་ཏི ཐེ་རོ ‘‘ཏ་གྒྷ མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ས་ཙེ པ་བྦ་ཛ་ཏི, ཛཱི་ཝི་ཏཾ ལ་བྷི་སྶ་ཏི, ནོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ར་ཉྙཱ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨ་བྷི་ནཱི་ཏཱ་ཏི རཱ་ཛཱ་བྷི་ནཱི་ཏཱ. ཙོ་རཱ་བྷི་ནཱི་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཙོ་རཱ་ནཾ མཱུ་ལཾ ཚི་ནྡ་ནྟོ ‘‘ཀ་ཎྚ་ཀ་སོ་དྷ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨཱ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ. ཨི་མེ་སུ པ་ན ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་སུ.
ཝི་ཝེ་ཀནྟི པུ་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཀི་རི་ཡ་པྤ་དྷཱ་ནཾ ‘‘ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫཾ ཨུ་པེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩཱ’’ཏི, ཝི་ཝི་ཙྩི་ཏྭཱ ཝི་ཝི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀི་ཙྩནྟི པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ སཱ་རུ་པྤ་ཀི་ཙྩཾ. ས་མ་ཎ་ཀི་ཙྩནྟི ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩཾ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཧི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི ཏ་ད་གྒེ་ན ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་མྤི ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༡༦༨. ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀེ ཏཱ་ཝ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ པ་ཝ་ཏྟཱི་སུ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཏཱི་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟཱི་སུ བྱཱ་ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ. མ་ཧ་ནྟ་ཏུ་ཊྛི་ནོཏི ཝི་པུ་ལ་པ་མོ་དཱ.
༡༦༩. ཨི་མ་སྶཱཏི ‘‘ཨ་སྶཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་མ་སྶ ཋི་ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་མཾ དི་ཊྛོ ཝཱ ཧོ་ཏི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་སུ་ཏོ ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་མཱ་དྷི་པ་ཀྑི་ཀཱ དྷ་མྨཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ས་མཱ་དྷི པ་ན ཨེ་ཝཾ་ཝི་ཧཱ་རཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་ར་ས་དྡེ་ན ག་ཧི་ཏོ. ཨེ་ཝཾ་ཝི་མུ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་ས་དྡེ་ན ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི ག་ཧི་ཏཱ. ཙ་ར་ཏོ་པཱིཏི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རེ་ན ཙ་ར་ཏོ་པི ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ་པི. ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཋཱ་ནེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མྤི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཊ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ན་ལ༹་ཀ་པཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༩. གོ་ལི་ཡཱ་ནི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༣. པ་ད་ས་མཱ་ཙཱ་རོཏི ཏཾ་ཏཾ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ད་ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཝི་ག་ཏ་ཏྟཱ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ད་ལི་དྡ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ སི་ཐི་ལ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཱ་དི་སོ ས་མཱ་ཙཱ་རོ ཐི་རོ ད་ལ༹ྷོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དུ་བྦ་ལ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ’’ཏི. ‘‘སཱ་ཁ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ལ་གྒ་ན་ཊྛེ་ན སཱ་ཁཱ་ས་དི་ས་སཱི་ལོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ཙཱ་རོ’’ཏི. པ་ཙྩ་ཡེ་སུ སཱ་པེ་ཀྑོཏི པ་ཙྩ་ཡེ་སུ སཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཧི་སྶ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ཙཱ་ར་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ག་རུ་ནཱ ཀི་སྨི་ཉྩི ཝུ་ཏྟེ གཱ་ར་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་སྶ་ཝ་ནཾ པ་ཏི་སྶོ, པ་ཏི་སྶ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཏཾ་ས་བྷཱ་ག་ཉྩ ཡཾ ཀི་ཉྩི གཱ་ར་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ཧ པ་ཏི་སྶེ་ནཱ་ཏི ས་པྤ་ཏི་སྶེ་ན, ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝེ་ན ཨོ་ཝཱ་ད་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ་ན. པ་ཏི་སྶཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝཱ པ་ཏི་སྶོ, ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦོ, ཏེ་ན ས་ཧ པ་ཏི་སྶེ་ནཱ་ཏི ས་བྦཾ པུ་བྦེ ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཛེ་ཊྛ་ཀེ་ནཱ’’ཏི. སེ་རི་ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ར་ངྐུ་ས་ཝི་ཧཱ་རེ་ནཱ’’ཏི.
ཨ་ནུ་པ་ཁ་ཛྫཱཏི ཨ་ནུ་པ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ. ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀནྟི ཨ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རེ བྷ་ཝཾ. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་མ་ཏྟ་མྤཱི’’ཏི. ནཱ་ཏི་ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ས་ངྒྷ་སྶ པུ་ར་ཏོ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦཾ, ན པ་ཙྪཱ པ་ཊི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏི་ཀཱ་ལེ ཙ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་སོ ཨ་ཏི་དི་ཝཱ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ན་ཉྩ ནི་ཝཱ་རི་ཏཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཨ་ཏི་པཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀ་ཏི་ཀོཏི ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཙི་ཏྟོ. ཨ་ཝ་ཙཱ་པ་ལྱེ་ནཱཏི ད་ལ༹ྷ་ཝཱ་ཏཱ་པ་ཧ་ཏ་པ་ལླ་ཝ་ས་དི་སེ་ན ལོ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན.
པ་ཉྙ་ཝ་ཏཱཏི ཨི་མི་ནཱ བྷི་ཀྑུ་སཱ་རུ་པྤེ་སུ ཨི་ཏི་ཀ་ཏྟ་བྦེ་སུ ཨུ་པཱ་ཡ་པ་ཉྙཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན སུ་ཏ་མ་ཡ་པ་ཉྙཱ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་ཝི་ན་ཡེ ཡོ་གོཏི ཨི་མི་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨེ ཡོ་གོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ. ཡོ་གོཏི ཙ པ་རི་ཙ་ཡོ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ཝ་སེ་ན.
ཨཱ་རུ་པྤཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ་ཏ་སྶོ་པི ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ, ཏཱ པ་ན ཙ་ཏཱུ་ཧི རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཝི་ནཱ ན ས་མྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་རུ་པྤཱ་ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཊྛ་པི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཀ་སི་ཎེཏི ད་ས་ཝི་དྷེ ཀ་སི་ཎེ. ཨེ་ཀཾ པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ནཱ པ་རི་ཀ་མྨ་དཱི་པ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་གུ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཾ པ་ན ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ལོ་ཀི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ ཧེ་ཊྛཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨེ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་བྦེ་པི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་སེ་ནཱཏི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཉཱ་ཏ་བྦ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི.
གོ་ལི་ཡཱ་ནི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༡༠. ཀཱི་ཊཱ་གི་རི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༤. པ་ཉྩ ཨཱ་ནི་སཾ་སེཏི ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷ་ཏཱ་དི་ཀེ པ་ཉྩ གུ་ཎེ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཀྑི་རོ་ག་ཀུ་ཙྪི་རོ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷ་ཏཱ. ས་རཱི་རེ ཏེ་སཾ ཀུ་པྤ་ན་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨ་པྤཱ་ཏ་ངྐཾ. ས་རཱི་ར་སྶ ཨུ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཁ་ཏཱ ལ་ཧུ་ཊྛཱ་ནཾ. བ་ལཾ ནཱ་མ ཀཱ་ཡ་བ་ལཾ. ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་སུ་ཁ་ཏཱ. ཨ་ནུ་པ་ཀྑ་ནྡཱ་ནཱིཏི དུ་ཙྩ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛཱ་ནི. ས་ཉྫཱ་ནི་སྶ་ཐཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ཨི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༡༧༥. ཨཱ་ཝཱ་སེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ ཏ་སྶ ཨ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སི་ནོ’’ཏི, ནི་ཡ་ཏ་ཝཱ་སི་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ནྣི་བ་ནྡྷཱཏི ནི་བ་ནྡྷཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི བྱཱ་པཱ་རོ, ཏ་ཏྠ བ་ནྡྷཱ པ་སུ་ཏཱ ཨུ་སྶུ་ཀཱ་ཏི ཏ་ནྣི་བ་ནྡྷཱ. ཀ་ཐཾ ཏེ ཏ་ཏྠ ནི་བ་ནྡྷཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀ་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀེ་ན ཀཱ་ལེ་ན པ་ཏྟ་བྦཾ ཀཱ་ལི་ཀཾ སོ པ་ན ཀཱ་ལོ ཨ་ནཱ་ག་ཏོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཀཱ་ལེ པ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི.
༡༧༨. ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཝེ་ད་ནཱ སེ་ཝི་ཏ་བྦཱཏི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་པི ནེ་ཀྑ་མྨ་ནི་སྶི་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ, གེ་ཧ་སྶི་ཏཱ ན སེ་ཝི་ཏྦྦཱ.
༡༨༡. ཏཾ ཀ་ཏཾ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷ་སྶ་པི ཀི་ཙྩ་སྶ ནི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀཱ་ནཱིཏི ཨུ་ཏུ་སུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་པྤཱ་ཡཱ་ནཱི’’ཏི. ས་མཱ་ནཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནཱཏི ཨོ་མ་ཏྟ་ཏཾ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏ་ཉྩ པ་ཧཱ་ཡ ས་མ་ཀི་ཙྩ་ཏཾ ས་མྤཱ་དེ་ནྟཱ.
༡༨༢. ཏེ དྭེ ཧོ་ནྟཱིཏི ཏེ ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ དྭེ.
ཨུ་བྷ་ཏོ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༧.༡༤) ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ ཨུ་བྷོ་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པུ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢༤) ‘‘དྭཱི་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི དྭེ ཝཱ་རེ ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཀེ་ཙི ཏཱ་ཝ ཐེ་རཱ – ‘‘ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན, མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཉྙེ ཐེ་རཱ – ‘‘ཨ་ཡཾ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ རཱུ་པ་ཏོ མུ་ཙྩི་ཏྭཱ ནཱ་མཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཋི་ཏོ པུ་ན ཏ་ཏོ མུ་ཙྩ་ན་ཏོ ནཱ་མ་ནི་སྶི་ཏ་ཀོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཙ སཱ་དྷ་ཀཾ –
‘‘ཨ་ཙྩི ཡ་ཐཱ ཝཱ་ཏ་ཝེ་གེ་ན ཁི་ཏྟཱ, (ཨུ་པ་སི་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ,)
ཨ་ཏྠཾ པ་ལེ་ཏི ན ཨུ་པེ་ཏི ས་ངྑཾ;
ཨེ་ཝཾ མུ་ནི ནཱ་མ་ཀཱ་ཡཱ ཝི་མུ་ཏྟོ,
ཨ་ཏྠཾ པ་ལེ་ཏི ན ཨུ་པེ་ཏི ས་ངྑ’’ནྟི. (སུ. ནི. ༡༠༨༠; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨུ་པ་སཱི་ཝ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༡༡; ཨུ་པ་སཱི་ཝ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༤༣) –
ཨི་མཾ སུ་ཏྟ་པ་དཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཙ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཙ སུ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. སུ་ཏྟེ ཧི ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ལཱ་བྷི་ནོ ཨུ་པ་སི་ཝ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡཱ ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཀྑཱ་ཏོ་ཏི. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཝི་མུ་ཏྟོ, མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཝཱ་དེ དྭཱི་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ. དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དེ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ. ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དེ པ་ན དྭཱི་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི དྭེ ཝཱ་རེ ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ. ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟོ ཀི་ལེ་སཱ ཝཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མུ་ཙྪེ་དེ་ཧི ཀཱ་ཡ་དྭ་ཡ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟཱ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྭཱི་ཧི བྷཱ་གེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
སོཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མྤི ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཝི་ཡ དུ་ཝ་ངྒི་ཀཾ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་པྤ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏཾ པ་ན པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཉྷི ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་ཡ་ཏོ་ཝ ཝི་མུ་ཏྟཾ, ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རཱུ་པ…པེ… པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘རཱུ་པཱི རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཨ་ནྟེ ཨ་ཊྛ ཝི་མོ་ཀྑེ ཝ་ཏྭཱ – ‘‘ཡ་ཏོ ཙ ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ ཨི་མེ ཨ་ཊྛ ཝི་མོ་ཀྑེ ཀཱ་ཡེ་ན ཕུ་སི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི, པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་སྶ དི་སྭཱ ཨཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཡ་དི་པི མ་ཧཱ་ནི་དཱ་ནེ (དཱི. ནི. ༢.༡༢༩-༡༣༠) ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟ་སེ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་དྷ ས་བྦ་ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ‘‘པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘པཱ་ལི༹ པ་ནེ་ཏྠ…པེ… ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑ་ལཱ་བྷི་ནོ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་དྷཱ་པི ཧི ཀཱི་ཊཱ་གི་རི་སུ་ཏྟེ ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ…པེ… ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟཱ, སེ་ཊྛོ ཙ ཝུ་ཏྟོ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཧི པ་ཉྩ་སུ པུ་རི་མཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ནི་རོ་དྷཾ ན ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟཱ ནཱ་མ. ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷཱི ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཏཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ་ཏི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟ་སེ་ཊྛོ ནཱ་མ.
ཀ་ཏ་མོ ཙ པུ་གྒ་ལོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏ་མོཏི པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཾ, པུ་གྒ་ལོཏི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ. ཨེ་ཀ་ཙྩོཏི ཨེ་ཀོ. ཨ་ཊྛ ཝི་མོ་ཀྑེ ཀཱ་ཡེ་ན ཕུ་སི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི. པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་སྶ དི་སྭཱ ཨཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ, མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི པ་སྶི་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི ཨཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟོཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝི་མུ་ཏྟོ, ན ཏ་སྶཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ. ཡོ ཨ་རི་ཡོ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ས་བྦ་སོ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟོ, ཏ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་དྷི་ག་ཏེ་པི ཧི རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་མོ་ཀྑེ ན སོ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ས་མཱ་དྷི་ནི་སྶི་ཏོ་ཏི ན ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སུ པ་ན ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི ས་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཧི ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཏཾ་ནཱ་མ་དཱ་ན་ས་མ་ཏྠེ་ན ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑ་ལཱ་བྷཱི་ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་མུ་དཱ་ཡེ ཧི པ་ཝ་ཏྟོ ཝོ་ཧཱ་རོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་པི དི་སྶ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ས་ཏྟི་ས་ཡོ’’ཏི. པཱ་ལཱི༹ཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏི་སྶཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨི་དྷཱ་པི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡེ་ན ཕུ་སི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི.
ཕུ་ཊྛ་ནྟཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཕུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ ཕུ་ཊྛ་ནྟོ, ཕུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་རོ ཀཱ་ལོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཕུ་ཊྛཱ་ན་ནྟ་ར་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦོ་པཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ‘‘ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༢) ཝི་ཡ. ཡོ ཧི ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ཀ་དེ་ས་ཏོ ཙ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ཝི་མུ་ཏྟོ, ཏེ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑོ ཨཱ་ལོ་ཙི་ཏོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ན པ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏོ, ནི་རོ་དྷཾ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཙྩེ་སུ ཨཱ་ས་ཝེ་སུ ཁེ་པི་ཏེ་སུ ཏེ་ན སོ ས་ཙྪི་ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཾ ནི་རོ་དྷཾ ཡ་ཐཱ་ཨཱ་ལོ་ཙི་ཏཾ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཏུ ‘‘ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཛྷཱ་ན་ཕ་སྶཾ པ་ཋ་མཾ ཕུ་ས་ཏི, པ་ཙྪཱ ནི་རོ་དྷཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ, ནི་རོ་དྷཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་གྒ་མ་གྒ་པྤ་ཏྟ་ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ ཙ ཝ་སེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ ཝི་ཡ པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑི་མྷི་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི.
དི་ཊྛ་ནྟཾ པ་ཏྟོཏི ད་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘དི་ཊྛ་ཏྟཱ པ་ཏྟོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཨེ་ཏེ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ནི་རོ་དྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྑཱ ས་ངྑཱ་རཱ, སུ་ཁོ ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཉཱ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ. པ་ཋ་མ་ཕ་ལ་ཊྛ་ཏོ ཡཱ་ཝ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཊྛཱ, ཏཱ་ཝ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ་པི ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑི ཝི་ཡ ཚ་བྦི་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡ་མྤི སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ, ཙ་ཏཱུ་ཧི རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ཧི ཝུ་ཊྛཱ་ཡ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙཱ་ཏི པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་དཾ དུ་ཀྑནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ, ན ཨི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ དུ་ཀྑ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཎྷཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནྟི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏ་ཎྷཱ དུ་ཀྑཾ ཛ་ནེ་ཏི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི, ཏ་ཏོ ཏཾ དུ་ཀྑཾ ས་མུ་དེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནཾ ‘‘ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཡ་སྨཱ པ་ན ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ ས་མུ་ད་ཡོ ཙ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་རི་ཡོ པ་ན ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ཏཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ས་ཙྩ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ་ཏྠོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི.
ས་དྡྷཱ་ཡ ཝི་མུ་ཏྟོཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦ་ཐཱ ཨ་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ་པི ས་དྡྷཱ་མ་ཏྟེ་ན ཝི་མུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི. ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟོཏི ཝཱ ས་དྡྷཱ་ཡ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ས་དྡ་ཧ་ནྟ་སྶཱཏི ‘‘ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ཨ་ཡཾ པ་ཊི་པ་དཱ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་དྡ་ཧ་ནྟ་སྶ. ཡ་སྨཱ པ་ན་སྶ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ཧི ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཝི་སེ་སཾ པ་སྶ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏཱ་པི ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་དྡ་ཧ་ནྟ་སྶ ཝི་ཡཱ’’ཏི. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡཾ ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་པ་ཊི་པ་དཱ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ནཱ་ན་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶི་ཏཾ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི (པུ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢༨) ‘‘ནེ་སཾ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ ནཱ་ན་ཏྟཾ ན་ཏྠི, པ་ཉྙཱ་ཡ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཨ་ཏྠི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ – ‘‘ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ནེ་ཝ ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྷ་མྨཾ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་དྡྷཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི ས་དྡྷཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. པ་ཉྙཾ ཝཱ་ཧེ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ་ཝཱ་ཧཱི, པ་ཉྙཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི. ས་དྡྷཱ་ཝཱ་ཧིནྟི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དི་ཀ་ཐཱཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཀ་ཐཱ. ཨེ་ཏེ་སནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱི་ཊཱ་གི་རི་སུ་ཏྟེ. ན་ནུ ཙ ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷི་ཝ་སེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑཱི་ཨཱ་ད་ཡོ ཙ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཀ་ཐ་མི་དྷ ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷཱི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཕུ་སི་ཏྭཱ པ་ཏྭཱ. པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་སྶ དི་སྭཱ ཨཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ན ཨཱ་ས་ཝཱ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶཱི་ཡ་ནྟི, ད་སྶ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ‘‘དི་སྭཱ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ད་སྶ་ནཱ་ཡ་ཏྟ་པ་རི་ཀྑ་ཡ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧི ད་སྶ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡ་སྶ པུ་རི་མ་ཀི་རི་ཡཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན པ་ཝེ་དི་ཏཱཏི བོ་དྷི་མ་ཎྜེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ ཝི་དི་ཏཱ པ་ཙྪཱ པ་རེ་སཾ པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ཏཱ. ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ སཱི་ལཾ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠེ་ནཱཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་དི་པ་ཡོ་ཛ་ནེ་ན ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ པཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན. ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དི་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ སཱི་ལཱ་དི ཀཱ་ར་ཎེ. ཙི་ཎྞ་ཙ་རི་ཏ་ཏྟཱཏི ས་དྡྷཱ་ཙི་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦོ་དྷཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙ་རི་ཏཱ ཝི་སེ་སེ་ན ཙ་རི་ཏཱ, ཏེ་སུ ཏེ་ན པ་ཉྙཱ སུ་ཊྛུ ཙ་རཱ་པི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ ཧོ་ཏི མ་གྒེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. མ་ཏྟཱ་ཡ པ་རི་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན. ཨོ་ལོ་ཀ་ནཾ ཁ་མ་ནྟི, པ་ཉྙཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ཨུ་པེ་ནྟི.
ཏ་ཡོཏི ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑི་དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏོ་ཝ པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠོ, ན ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏི. ཏ་སྶ མ་གྒ་སྶཱཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་སྶ ཡཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཨུ་པ་རི པ་ན ཏི་ཎྞཾ མ་གྒཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ སེ་ཝ་མཱ་ནཱ ཨ་ནུ་ལོ་མ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ, བྷ་ཛ་མཱ་ནཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟེ, ས་མ་ནྣཱ་ན་ཡ་མཱ་ནཱ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་གྒ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ནྟི མ་གྒ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སེ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠོ.
ཨི་མ་མེ་ཝ པཱ་ལི༹ཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ པུ་གྒ་ལོ ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རཱི’’ཏི མ་གྒ་ཊྛེ པུ་གྒ་ལེ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྶ ཁོ ཨ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ལོ་མ་སེ་ནཱ་ས་ན་སེ་ཝ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་མ་མེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་པ་དེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ བ་ཧུ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. སོ ཝ་ཏྟ་བྦོཏི སོ ཝི་ཏ་ཎྜ་ཝཱ་དཱི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཡ་དི མ་གྒ་ཊྛ་པུ་གྒ་ལེ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ན་སེ་ཝ་ནཱ་དི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཏེ ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་དི་ཝི་པ་སྶ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་སྨིཾ ཏ་ཝ མ་ཏེ་ན མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻུཾ, ན ཙེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སུ་ཏྟཾ མེ ལ་དྡྷ་ནྟི ཡཾ ཀི་ཉྩི མཱ ཀ་ཐེ་ཧཱི་ཏི ཝཱ་རེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་དི ཨ་ཉྙེ་ན ཙི་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེཏི ནཱ་ནཱ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཊི་སེ་ཝ་ནཱ་དི་ཀེ ས་ཏི. ཏ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཡ་དི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཨེ་ཝ པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ཀཱ་ལེ་པི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་མ་ངྒི་ཏཾ ས་ཙེ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་སི, ས་ཏྠཱ་རཱ ས་དྡྷིཾ པ་ཊི་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་སི སུ་ཏྟ་ཝི་རོ་དྷ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྠཱ་རཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. དྷ་མྨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ནཱ་མ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཝི་ས་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཡཱ་གུཾ པི་ཝཱ་ཧཱི་ཏི ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏ་བྦོ.
༡༨༣. ཨཱ་དི་ཀེ་ནེ་ཝཱཏི པ་ཋ་མེ་ནེ་ཝ. ཨ་ནུ་པུ་བྦ་སི་ཀྑཱཏི ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ས་དྡྷཱ ཛཱ་ཏཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ས་དྡྷཱ་ཛཱ་ཏོ, ཨ་གྱཱ་ཧི་ཏཱ་ཏི་པ་ཀྑེ་པེ་ན ཛཱ་ཏ-ས་དྡ་སྶ པ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནཾ ཨོ་ཀ་པྤ་ནི་ཡ་ས་དྡྷཱ. ས་ནྟི་ཀེ ནི་སཱི་ད་ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན. སཱ་དྷུ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ དྷ་མྨཾ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏཾ པ་གུ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ སཱ་ར་ཝ་སེ་ན དྷཱ་རེ་ཏི. ཚ་ནྡོ ཛཱ་ཡ་ཏཱིཏི དྷ་མྨེ་སུ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་མེ་སུ ཨི་མེ དྷ་མྨེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཨུ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡོ ཛཱ་ཡ་ཏི. ཨུ་སྶ་ཧ་ཏཱིཏི ཚ་ནྡོ ཨུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟེ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་མྦྷ་ཝ་སེ་ན ཨུ་སྶ་ཧ་ཏི. ཏུ་ལ་ཡ་ཏིཏི ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ས་ངྑཱ་རེ. ཏཱི་ར་ཎ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཏུ་ལ་ཡ་ནྟོཏི ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཝ་སེ་ན པ་རི་ཏུ་ལ་ཡ་ནྟོ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟོ. མ་གྒ་པ་དྷཱ་ནཾ པ་ད་ཧ་ཏཱིཏི མ་གྒ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་དྷཱ་ནི་ཀཾ མ་གྒཾ པ་ད་ཧ་ཏི. པེ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོཏི ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏི པེ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ནཱཏི མ་གྒ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན. ན པ་ན ཀི་ཉྩི ཨཱ་ཧཱཏི དཱུ་ར་ཏཱ་ཡ ས་མཱ་ནཾ ན ཀི་ཉྩི ཝ་ཙ་ནཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཧ ཏེ ད་ལ༹ྷ་ཏ་རཾ ནི་གྒ་ཎྷི་ཏུཾ.