༢. ཨ་ཊྛ་ཀ་ནཱ་ག་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧. ཨ་ཝི་དཱུ་རེཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཝེ་སཱ་ལི་ཡ’’ནྟི ཨི་དཾ ས་མཱི་པེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. སཱ་ར་པྤ་ཏྟ་ཀུ་ལ་ག་ཎ་ནཱ་ཡཱཏི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༡༡.༡༦) མ་ཧཱ་སཱ་ར་མ་ཧ་པྤ་ཏྟ་ཀུ་ལ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ. ད་ས་མེ ཋཱ་ནེཏི ཨ་ཉྙེ ཨ་ཉྙེ་ཏི ད་ས་ག་ཎ་ན་ཊྛཱ་ནེ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ན་ག་རེ ཛཱ་ཏོ བྷ་ཝོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ནཱ་ག་རོ. ཀུ་ཀྐུ་ཊཱ་རཱ་མོཏི པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟེ ཀུ་ཀྐུ་ཊཱ་རཱ་མོ, ན ཀོ་ས་མྦི་ཡཾ.
༡༨. པ་ཀ་ཏ་ཏྠ་ནི་དྡེ་སོ ཏ-ས་དྡོ་ཏི ཏ་སྶ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ཡེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ག་ཝཱ པ་ཀ་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ སུ་པཱ་ཀ་ཊོ ཙ, ཏཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡོ སོ…པེ… ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏི་པི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན-ས་དྡཱ་ནཾ ཨི་དྷ པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝེ ཏེ་ན ཏེ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ཏེ་སཾ ཝི་ས་ཡ་ཝི་སེ་སེ པ་ཝ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ཏ་ད་ཏྠཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡཾ ཛཱ་ན་ཏཱ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་བྦཾ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ པ་སྶ་ཏཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎེ་ཧི. པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་དཱི་ཧཱིཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ཧི. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ. དེ་ས་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏཱཏི དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་རཾ བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཙ་རི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷེ་དཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་སྶ་ཏཱ. ཨ་རཱི་ནནྟི ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ནཾ, པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་མཱ་རཱ་ནཾ ཝཱ, སཱ་ས་ན་སྶ ཝཱ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཏེ་སཾ པ་ན ཧ་ན་ནཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནཾ ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ན་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་མེ་ཝ ཝཱ, ཀེ་སི་ཝི་ན་ཡ་སུ་ཏྟཉྩེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ནཾ.
ཏ་ཐཱ ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ ཛཱ་ན་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་ག་ས་ཏྟེ པ་སྶ་ཏཱ, ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁཱི་ཎ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ, ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་བྷེ་དེ དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་ཏོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཛཱ་ན་ཏཱ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་ཎྞཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏོ ནི་ས་མྨ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ པ་སྶ་ཏཱ, ད་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ཡ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ, ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཧཱ་ནི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀྑ་ཡ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་སཱ་དྷི་ཀཱ་ཡ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ནཱཏི ཨེ་ཝཾ ད་ས་བ་ལ་ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན་པི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ.
༡༩. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨ་བྷི་ས་མྨུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མེ་ཙྩ ས་མྦྷཱུ་ཡྻ ཀ་ཏཾ, སྭ་སྶ ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ པ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ’’ནྟི. ཏེ ཙ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་བྷི་ས་ཉྩེ་ཏ་ཡི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ‘‘ཙེ་ཏ་ཡི་ཏཾ པ་ཀ་པྤི་ཏ’’ནྟི ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་བྷི་ས་ཉྩེ་ཏ་ཡི་ཏནྟི ཙ ཛྷཱ་ན་སྶ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་ལླི་ངྒེ་ཏི ཡ་ཉྷི ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨེ ཋི་ཏོཏི ས་མ་ཐ་དྷ་མྨེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ཧི ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་ད་ཡོ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཏཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎཾ པཱ་པེ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨེ ཋི་ཏོ. ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ར་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན རཱ་གོ, ན་ནྡ་ན་ཊྛེ་ན ན་ནྡཱིཏི. ཏ་ཏྠ སུ་ཁུ་མཱ ཨ་པེ་ཀྑཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཡཱ ‘‘ནི་ཀ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠེ ག་ཧེ་ཏ་བྦེ ས་ཏི. ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ ཀ་ཏྟ་བྦོཏི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པི ཨ་ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་ཏྠ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ ཀ་ཏྟ་བྦོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཏེ་སུ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་མ་ཏྟེ་ན ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནཱ ལ་དྡྷ་བྦ་སྶ ཨ་ལ་དྡྷཱ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ་ན ལ་དྡྷ་བྦ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཏེ་ན ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་མྤི ལ་དྡྷ་བྦ་མེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ར་སི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ར་སོ. ཨ་ཉྙཱ་པི ཀཱ་ཙི སུ་ག་ཏི་ཡོཏི ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨ་ཉྙཱ་པི ཀཱ་ཙི དུ་གྒ་ཏི་ཡོཏི ཨ་སུ་ར་ཀཱ་ཡ་མཱ་ཧ.
ས་མ་ཐ་དྷུ་ར་མེ་ཝ དྷུ་རཾ ས་མ་ཐ་ཡཱ་ནི་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. མ་ཧཱ་མཱ་ལུ་ཀྱོ་ཝཱ་དེ ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ས་ཝི་ཙཱ་ར’’ནྟི པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སོ ཡ་དེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཧོ་ཏི རཱུ་པ་ག་ཏཾ ཝེ་ད་ནཱ་ག་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘སོ ཏ་ཏྠ ཋི་ཏོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༢.༡༣༣) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘མ་ཧཱ་མཱ་ལུ་ཀྱོ་ཝཱ་དེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ དྷུ་ར’’ནྟི ཨཱ་ཧ. མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣ ཨཱ་ད་ཡོ; མ. ནི. ༡.༡༠༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ ཏི་ཀྑ་ཏ་རཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི. ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༣.༡༥༣-༡༥༤) ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཝི་སེ་སཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མ་ཐུ་ཏྟ་རཾ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི.
ཨ་པྤཾ ཡཱ་ཙི་ཏེ་ན བ་ཧུཾ དེ་ནྟེ་ན ཨུ་ལཱ༹་ར་པུ་རི་སེ་ན ཝི་ཡ ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨཾ པུ་ཙྪི་ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཡ་མྤི ཨེ་ཀ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་པི དྷ་མྨཱ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཝཱ་ཀྱ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཉཱ་ཡེ་ན. ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི པ་བྦཱ་ནི ཏེ་ཧི བོ་དྷི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་ཏྟཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོཏི. ཨི་དྷ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ནཱ་ག་ར་སུ་ཏྟེ. ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏྠ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དུ་ཀྐ་ར་ནྟི ན ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤ་ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ, ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཨཱ་རུ་པྤཱ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཱ་ད་ས. པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ ཨཱ་ན་ནྡ, ཏེ་ན…པེ… ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཨེ་ཀ་དྷ་མྨོ ཨ་ཀྑཱ་ཏོ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༡༨) ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན. ཨ་མ་ཏུ་པྤ་ཏྟི་ཡ་ཏྠེ་ནཱཏི ཨ་མ་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ, ས་བྦཱ་ནི་པི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨེ་ཀ་ར་ས་མྤི ཨ་མ་ཏཱ་དྷི་ག་མ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་གྒ་ཕ་ལ་བྷཱུ་མི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་བྷཱུ་མཱི་ཏི དྭེ་ཝ བྷཱུ་མི་ཡོ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ, ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཧེ་ཊྛི་མཱ་པི དྭེ བྷཱུ་མི་ཡོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ.
༢༡. པ་ཉྩ ས་ཏཱ་ནི ཨ་གྒྷོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྩ་ས་ཏཾ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨ་ཊྛ་ཀ་ནཱ་ག་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.