༡༠. ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༣. ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱཏི ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་དི་ཊྛི་ཀཱ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་མ་ཏྟེ་ན ས་མ་ཎཱ, ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཙ. ད་སྶ་ནནྟི དི་ཊྛི. ག་ཧི་ཏནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ག་ཧི་ཏཾ. ཨི་ཏི ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ད་སྶ་ནཾ ག་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ པུ་ཙྪ་ནྟི. ཝི་ནཱ ད་སྶ་ནེ་ན ལོ་ཀོ ན ནི་ཡྻཱ་ཏཱིཏི ཝི་མོ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཀེ་ན ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་ནཱ ལོ་ཀོ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏོ ན ནི་ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཀ་དི་ཊྛི་ཡ་མྤི པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑིཾ་སུ ས་དྡྷཱ་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ར་ཎེ་སུ པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ཡ་སྨཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏེ ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་དྡྷཱ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཡོ ལོ་ཀེ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཝེ་སཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟཱ མ་གྒ་སཱ་དྷ་ན་ག་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡཱ ས་དྡྷཱ, སཱ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཝ་ཏྠུ་སྨི་ཉྷི ས་དྡྷཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ན ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཏཱི. ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏཱི-ས་དྡོ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་མ་ཏྟ་དཱི་པ་ཀོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏྠ་དཱི་པ་ཀོ པཱ་སཾ་ས་ཏྠ་དཱི་པ་ཀོ ཝཱ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ན ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཏཱིཏི ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝཱ པཱ་སཾ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཨ་པ་ཎྞ་ཀོཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཀ་ཉྩི ཨ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷ་སྶ པ་ཡོ་གོ ཝི་ར་དྡྷོ, ཏ་ཏྠ ཨ་ཀཱ་ར་ཀོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི པུ་ན་པི ཨཱ་ར་བྷི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ. ཨ་ཝི་ར་དྡྷོ པ་ན ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ན་ཏོ ཨ་པ་ཎྞ་ཀོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡ་མྤི དྷ་མྨོ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ‘‘ཨ་པ་ཎྞ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ར་དྡྷོ ཨ་དྭེ་ཛ྄ཛྷ་གཱ་མཱི ཨེ་ཀཾ་ས་གཱ་ཧི་ཀོ’’ཏི.
༩༤. ཏ་བྦི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱུ་ཏཱཏི ཏ་སྶཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ.
༩༥. ནེ་སནྟི ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་བྷཱ་ཝེཏི ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ. ཨཱ་ནི་སཾ་སོཏི སུ་དྡྷ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ. ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཀྑོཏི ཝི་སུ་དྡྷི་བྷཱ་ཝོ པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ཏཱ. ཨ་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ དི་ཊྛི་བྷཱ་ཝ་སྶ ས་ཉྙཱ་པ་ནཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཱ ཨ་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨ་ས་ཉྙཱ་པ་ནཱ. སཱ་ཝ་ཛྫེ་སུ པ་ར་མ་ཝ་ཛྫེ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནེ པ་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ཀུ་ཏོ སུ་སཱི་ལྱ་སྶ པ་གྒ་ཧོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶེ་ཝ སུ་སཱི་ལྱཾ པ་ཧཱི་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤོ པ་ར་ལོ་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་ཙི་ནྟཱ, མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ པ་ར་ལོ་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་ད་བྷཱུ་ཏོ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ, ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏཱ་ད་ཡོ. ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན. པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ས་ཉྙཱ་པ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཱ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཁ་ནྡྷཱ.
ཀ་ལི་གྒ་ཧོཏི ཨ་ན་ཏྠ་པ་རི་གྒ་ཧོ. སོ པ་ན ཡ་སྨཱ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡ་ཉྩ པ་རཱ་ཛ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རཱ་ཛ་ཡ་གྒཱ་ཧོ’’ཏི. དུ་སྶ་མ་ཏྟོཏི ཨེ་ཏྠ དུ-ས་དྡོ ‘‘ས་མཱ་དི་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་པྤ་རཱ་མ་ཊྛོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ དུ་པྤ་རཱ་མ་ཊྛོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་དི་ནྣོ དུ་སྶ་མ་ཏྟོ དུ་ས་མཱ་དི་ནྣོ ཝུ་ཏྟོ. ས་ཀ་ཝཱ་ད་མེ་ཝ ཕ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ན་ཏྠི་ཀ་ཝཱ་ད་མེ་ཝ ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ མོ་གྷ་མ་ཉྙ’’ནྟི (མ. ནི. ༢.༡༨༧; ༣.༢༧-༢༨) ཨ་ཝ་དྷཱ་རེ་ནྟོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ཨ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཕ་རི་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི་ཏྭཱ’’ཏི. ‘‘ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. རི་ཉྩ་ཏཱིཏི ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏི ཨ་པ་ནེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཛྫེ་ཏཱི’’ཏི.
༩༦. ཀ་ཊ་གྒ་ཧོཏི ཀ་ཏཾ ས་བྦ་སོ སི་དྡྷི་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎཾ. སོ པ་ན ཛ་ཡ་ལཱ་བྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཛ་ཡ་གྒཱ་ཧོ’’ཏི. སུ་གྒ་ཧི་ཏོཏི སུ་ཊྛུ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏོ. སུ་པ་རཱ་མ་ཊྛོཏི སུ་ཊྛུ པ་རཱ་པ་རཾ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་མ་ཊྛོ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, སོ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ཏྟ་ཉྩ ས་གྒུ་པ་པ་ཏྟི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ པཱ་པ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཧཱ་ན་ཏོ ཙ.
༩༧. ས་ཧ་ཏྠཱ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡༦༦; སཾ. ནི. ཊཱི. ༢.༣.༢༡༡) ས་ཧ་ཏྠེ་ནེ་ཝ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ. ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཐཱ་ཝ་རཱ་ད་ཡོ་པི ཨི་དྷ ས་ཧ་ཏྠ་ཀ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. པ་ཙ་ནཾ ད་ཧ་ནཾ ཝི་བཱ་དྷ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ཎྜེ་ན པཱི་ལེ༹་ནྟ་སྶཱ’’ཏི. སོ་ཀཾ ས་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱཏི པ་ར་སྶ སོ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ, སོ་ཀཾ ཝཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶ. པ་རེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ན་ཀ་རེ་ཧི. ས་ཡ་མྤི ཕ་ནྡ་ཏོཏི པ་ར་སྶ ཝི་བཱ་དྷ་ན་པ་ཡོ་གེ་ན ས་ཡ་མྤི ཕ་ནྡ་ཏོ. ཨ་ཏི་པཱ་ཏ་ཡ་ཏོཏི པ་དཾ སུ་དྡྷ་ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ ཙ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་ན་ནྟ་སྶ་པི ཧ་ནཱ་པེ་ནྟ་སྶཱ་པཱི’’ཏི.
གྷ་ར་སྶ བྷི་ཏྟི ཨ་ནྟོ བ་ཧི ཙ ས་ནྡྷི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ གྷ་ར་ས་ནྡྷི. ཀི་ཉྩི་པི ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་མེ་ཝ ལོ་པོ་ཏི ནི་ལློ་པོ. ཨེ་ཀཱ་གཱ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ལོ་པོ ཨེ་ཀཱ་གཱ་རི་ཀོ. པ་རི་ཏོ ས་བྦ་སོ པ་ནྠེ ཧ་ན་ནཾ པ་རི་པ་ནྠོ. པཱ་པཾ ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏི པུ་བྦེ ཨ་ས་ཏོ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ན་ཏྠི པཱ་པཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ས་ཏྟཱ པཱ་པཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཏྟཱ པ་ན ཀ་རོ་མཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙི་ནོ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཧོ་ཏི ‘‘ཨི་མེ་ས་ཉྷི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧིཾ་སཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཕུ་ས་ཏི ཏ་སྶ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ, ས་རཱི་རཾ པ་ན ཨ་ཙེ་ཏ་ནཾ ཀ་ཊྛ་ཀ་ལི་ངྒ་རཱུ་པ་མཾ, ཏ་སྨིཾ ཝི་ཀོ་པི་ཏེ་པི ན ཀི་ཉྩི པཱ་པ’’ནྟི. ཁུ་ར་ནེ་མི་ནཱཏི ནི་སི་ཏ་ཁུ་ར་མ་ཡ་ནེ་མི་ནཱ. ག་ངྒཱ་ཡ ད་ཀྑི་ཎ་དི་སཱ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་སོ, ཨུ་ཏྟ་ར་དི་སཱ པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་སོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ད་ཀྑི་ཎ་ཉྩེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ‘‘ད་ཀྑི་ཎ་ཏཱི་རེ མ་ནུ་སྶཱ ཀ་ཀྑ་ལཱ༹’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
མ་ཧཱ་ཡཱ་གནྟི མ་ཧཱ་ཝི་ཛི་ཏ་ཡ་ཉྙ་ས་དི་སཾ མ་ཧཱ་ཡཱ་གཾ. སཱི་ལ་སཾ་ཡ་མེ་ནཱཏི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་སཾ་ཝ་རེ་ན. ས་ཙྩ་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ས་ཙྩ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ. ཏ་སྶ ཝི་སུཾ ཝ་ཙ་ནཾ ལོ་ཀེ ག་རུ་ཏ་ར་པུ་ཉྙ་ས་མྨ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཧི པཱ་པ་དྷ་མྨེ་སུ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ག་རུ, ཨེ་ཝཾ པུ་ཉྙ་དྷ་མྨེ་སུ ས་ཙྩ་ཝཱ་ཙཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨ་མ་ཏཱི་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (དྷ. པ. ༡༧༦). ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཀ་ཎྷ་པ་ཀྑེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཏ་ཏྠ ཧི – ‘‘ན་ཏྠི པཱ་པཾ, ན་ཏྠི པཱ་པ་སྶ ཨཱ་ག་མོ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ, ཨི་དྷ ‘‘ཨ་ཏྠི པུ་ཉྙཾ, ཨ་ཏྠི པུ་ཉྙ་སྶ ཨཱ་ག་མོ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱཏི ‘‘ཏེ་ས་མེ་ཏཾ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ པུ་རི་མ་ཝཱ་ར་ས་དི་སཾ.
༡༠༠. ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཡནྟི སཾ་སཱ་རེ པ་རི་བྦྷ་མ་ནེ་ན ཀི་ལི་ནྣ་སྶ མ་ལི་ན་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཙྩ་ཡནྟི ས་དྡ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. བ་ལནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་ཧཾ ཝོ་དཱ་ནཱ་ཝ་ཧ་ཉྩ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏཾ བ་ལཾ ཝཱ, སཱུ་ར་ཝཱི་ར་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཝཱ, པུ་རི་སེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦོ པུ་རི་ས་ཐཱ་མོ ཝཱ, སོ ཨེ་ཝ པ་རཾ པ་རཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཀྐ་མ་ན་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པུ་རི་ས་པ་ར་ཀྐ་མོ ཝཱ ན་ཏྠི ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི.
ས་ཏྭ་ཡོ་ག་ཏོ, རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ཏྟཱ. པཱ་ཎ་ན་ཏོ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པཱ་ཎཱ. ཏེ པ་ན སོ ཨེ་ཀི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀི་ནྡྲི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཎྜ་ཀོ་སཱ་དཱི་སུ བྷ་ཝ་ན་ཏོ བྷཱུ་ཏཱཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཎྜ་ཀོ་ས…པེ… ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི. ཛཱི་ཝ་ན་ཏོ པཱ་ཎཾ དྷཱ་རེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏོ ཛཱི་ཝཱཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟ་པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཛཱི་ཝེ་སུ ས་དྡ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སུ་དྡྷཱི་སུ ཝ་སོ་ཏི ཨ་ཝ་སཱ. ན་ཏྠི ནེ་སཾ བ་ལཾ ཝཱི་རི་ཡ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་བ་ལཱ ཨ་ཝཱི་རི་ཡཱ. ནི་ཡ་ཏ་ཏཱཏི ཨ་ཙྪེ་ཛྫ་སུ་ཏྟཱ་ཝུ་ཏཱ་བྷེ་ཛྫ་མ་ཎི ཝི་ཡ ནི་ཡ་ཏ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏཱ་ཡ ག་ཏི་ཛཱ་ཏི་བ་ནྡྷ་པ་ཛ་ཧ་ཝ་སེ་ན ནི་ཡཱ་མོ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ག་མ་ནནྟི ཚ་ནྣཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་ནཾ ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ ག་ཏཱི་སུ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ས་མ་ཝཱ་ཡེ་ན ས་མཱ་ག་མོ. ས་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ ཀ་ཎྚ་ཀ་སྶ ཏི་ཀྑ་ཏཱ, ཀ་བི་ཊྛ་ཕ་ལཱ་ནཾ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ཏཱ, མི་ག་པ་ཀྑཱི་ནཾ ཝི་ཙི་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་སྶ་པི ལོ་ཀ་སྶ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཝི་ནཱ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་རི་ཎཱ་མོ, ཨ་ཡཾ ས་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཀི་ཏྟི་མོ་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ས་ཀུ་ཎེ ཧ་ན་ཏཱི་ཏི སཱ་ཀུ་ཎི་ཀོ, ཏ་ཐཱ སཱུ་ཀ་རི་ཀོ. ལུ་དྡོཏི ཨ་ཉྙོ་པི ཡོ ཀོ་ཙི མཱ་ག་ཝི་ཀོ ནེ་སཱ་དོ. པཱ་པ་ཀ་མྨ་པ་སུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི ནཱ་མ. བྷི་ཀྑཱུཏི སཱ་ཀི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ, མ་ཙྪ་མཾ་ས་ཁཱ་ད་ན་ཏོ ནཱི་ལཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཉཱ་ཡ་ལ་དྡྷེ་པི པ་ཙྩ་ཡེ བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་ས་མ་ཡ་སྶ ཝི་ལོ་མ་གཱ་ཧི་ཏཱ་ཡ ‘‘པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཀ་ཎྚ་ཀེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ, ཡེ ས་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཀ་ཎྚ་ཀེ ཝ་ཏྟེ་ནྟཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཋ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ན་དཱ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པཱ་དི་ཝ་ཏ་ས་མཱ་ཡོ་གེ་ན པ་ཎྜ་ར་ཏ་རཱ. ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་སཱ་ཝ་ཀཱཏི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་སཱ་ཝ་ཀེ ཝ་ད་ཏི. ཏེ ཀི་ར ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་ལ་དྡྷི་ཡཱ ཝི་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ནི་ག་ཎྛེ་ཧི་པི པ་ཎྜ་ར་ཏ་རཱ. ན་ནྡཱ་ད་ཡོ ཧི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཏྟ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ ན་ནྡཱ་ད་ཡོ ནི་ག་ཎྛེ་ཧི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ཙ པ་ཎྜ་ར་ཏ་རཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ ‘‘སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ལ་དྡྷཱིཏི སཱ་ཀུ་ཎི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དུ་ཀྑཾ སུ་ཁ་ཉྩ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ནྟཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་པྤཱ་ནཾ ཙུ་ལླཱ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན པ་ར་མ་སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ སཾ་སཱ་ར་ཏོ སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཏེ་སཾ ནི་ཡ་ཏི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ནཾ ལ་དྡྷི.
‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟོ ན་ཏྠི་ཀོ དཱ་ན་སྶ ཕ་ལཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ན་ཏྠི་ཀ་དི་ཊྛི ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཾ ‘‘ན་ཏྠི་ཀ་དི་ཊྛི ཧི ན་ཏྠི་ཏ་མཱ་ཧཱ’’ཏི. ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་དི་ཊྛི ཨུ་བྷ་ཡནྟི ཀ་མྨཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཉྩ ཨུ་བྷ་ཡཾ. སོ ཧི ‘‘ཨ་ཧེ་ཏཱུ ཨ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ཏྟཱ སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ནྟི ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་ཡ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ་པི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སུ་དྡྷཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི ནཱ་མ. ཝི་པཱ་ཀོ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི ཨ་ས་ཏི ཀ་མྨེ ཝི་པཱ་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་མྨཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི ཨ་ས་ཏི ཝི་པཱ་ཀེ ཀ་མྨ་སྶ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཨ་ཏྠ་ཏོཏི ས་རཱུ་པེ་ན. ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀཱཏི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཏཾ་ཏཾ་དི་ཊྛི་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་པི ས་བྦེ ཏེ ན་ཏྠི་ཀཱ་ད་ཡོ ན་ཏྠི་ཀ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩེ་ཀཾ ཏི་ཝི་དྷ་དི་ཊྛི་ཀཱ ཨེ་ཝ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ. ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀཱ’’ཏི ཧི ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝཱ་དཱ ཙཱཏི་ཨཱ་དི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡོ ཧི ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནེ་ན ན་ཏྠི་ཀ་དི་ཊྛི་ཀོ, སོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཀ་མྨ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནེ་ན ཨ་ཀི་རི་ཡ་དི་ཊྛི་ཀོ, ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནེ་ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་དི་ཊྛི་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི. སེ་ས་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཏཾ དི་ཊྛི་དཱི་པ་ཀཾ ག་ནྠཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཋ་ནྟི. ཝཱི་མཾ་ས་ནྟཱིཏི ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟི. ཏེ་སནྟི་ཨཱ་དི ཝཱི་མཾ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀེ ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ལ་དྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ. མི་ཙྪཱ་ས་ཏི ས་ནྟི་ཊྛ་ཏཱིཏི ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱུ་པ་ལ་དྡྷེ ཨ་ཏྠེ ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནེ་ཧི ས་ཝི་གྒ་ཧེ ཝི་ཡ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏེ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་མ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི་ཡཱ ཏ་ཐཱ ག་ཧི་ཏེ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཨཱ་སེ་ཝ་ནྟ་སྶ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ས་མཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཡཱ་མུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏཱ ཨ་ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཾ ‘‘ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ག་ཎྷ་ནྟཱི མི་ཙྪཱ་ས་ཏཱི་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ ཏཾ་ལ་དྡྷི་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི. ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷེ་ན ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀ་གྒཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཀ་གྒཾ ཨ་པྤི་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. མི་ཙྪཱ་ས་མཱ་དྷི་པི ཧི པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ལ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ཧི ཀ་དཱ་ཙི ས་མཱ་དྷཱ་ན་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀི་ཙྩ་ཀ་རོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ ཝཱ་ལ་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཛ་ཝ་ནཱ་ནི ཛ་ཝ་ནྟཱིཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡེ་སུ ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རེ་སུ པ་ཝ་ཏྟེ་སུ ས་བྦ་པ་ཙྪི་མེ ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རེ ས་ཏྟ ཛ་ཝ་ནཱ་ནི ཛ་ཝ་ནྟི. པ་ཋ་མ་ཛ་ཝ་ནེ པ་ན ས་ཏེ་ཀི་ཙྪཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སཱུཏི དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ, ན པ་ན ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཏེ་སཾ ས་ཏེ་ཀི་ཙྪ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནཾ ཀེ་ན་ཙི ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུཾ.
ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཏཱི་སུ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནེ་སུ. ཀོ་ཙི ཨེ་ཀཾ ད་སྶ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏཱིཏི ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟཱ, སོ ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ད་སྶ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི. ཡ་སྶ པ་ན དྭཱི་སུ, ཏཱི་སུ་པི ཝཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, སོ དྭེ ཏཱི་ཎི ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཡཱ པུ་བྦེ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཏཱ་མུ་ཁེ་ན ཝུ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷཱ ས་བྦ་དི་ཊྛི་ཀ་ཏཱ, སཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཱ. ཡཱ པ་ན མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་ནྟི བྷཱུ་ཏཱ, སཱ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་དཱ་ག་མ་སི་དྡྷི་ཏོ བྷི་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟེ་པཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏི་སྶ་ནྣ་མྤི དི་ཊྛཱི་ནཾ ས་མཱ་ན་བ་ལ་ཏཾ ས་མཱ་ན་ཕ་ལ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏི་སྶོ་པི ཙེ་ཏཱ ཨེ་ཀ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་བྦོ་ཀི་ཎྞཱ ཨེ་ཝ, ཨེ་ཀཱ་ཡ ཝི་པཱ་ཀེ དི་ནྣེ ཨི་ཏ་རཱ ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ཡི་ཀཱ ཧོ་ནྟི. ཝ་ཊྚ་ཁཱ་ཎུ ནཱ་མཱཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ནེ་ཡྻ་ཏྠཾ, ན ནཱི་ཏ་ཏྠ་ནྟི ཏཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ཀིཾ པ་ནེ་སཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཨ་བ་ལཾ དུ་བྦ་ལཾ, ན ཀུ་ས་ལཾ ཝི་ཡ མ་ཧཱ་བ་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ནི་ཡ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ ཝི་ཡ མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་པི ཨ་ཙྩ་ནྟི་ཀོ སི་ཡཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཊྚ་ཁཱ་ཎུ་ཀ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་ཀིཾ ནི་མུ་གྒོ ནི་མུ་གྒོ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༧.༡༥) ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཝ་ཊྚ་ཁཱ་ཎུ་ཀ་ཛོ་ཏ་ནཱ. ཡཱ་དི་སེ ཧི པ་ཙྩ་ཡེ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་ཡཾ ཏཾ་ཏཾ་ད་སྶ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟོ པུ་ན ཀ་དཱ་ཙི ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ པ་ཙྩ་ཡེ པ་ཊི་ཙྩ ཏ་ཏོ སཱི་སུ་ཀྑི་པ་ན་མ་སྶ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ནཱ’’ཏི.
ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ སཾ་སཱ་ར་ཁཱ་ཎུ་བྷཱ་ཝ་སྶ་པི པ་ཙྩ་ཡོ ཨ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཛ་ནོ, ཏ་སྨཱ. བྷཱུ་ཏི་ཀཱ་མོཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ་ཧི ཝ་ཌྜྷི་ཀཱ་མོ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཡ་ཐཱ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་རི་པཱ་ཀཱུ་པ་ག་མ་ལ་དྡྷ་བ་ལ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ཀུ་ས་ལེ ས་བྦ་སོ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ ཏ་ཏོ་པི ཙི་ར་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ལ་དྡྷ་བ་ལཱ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་དཱ་ཙི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་པི ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ད་ལ༹ྷ་མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀ་སྶ ཝ་ཊྚ་ཁཱ་ཎུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ནཱ་པི ས་མ་ཏྠི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘ཝ་སྶ་བྷ་ཉྙཱ་ནཾ དི་ཊྛཱི’’ཏི, ཏཾ ན, མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཏྟེ་ན ན པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ པ་ཛ་ཧ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ དྷ་མྨ་ཏཱ་སི་དྡྷེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སཱ་ཧི་ཏ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་བྷཱ་ཝོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ‘‘ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝོ ‘‘ཨ་བ་ལཱ་ནཾ བ་ལཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སུ. ནི. ༧༧༦; མ་ཧཱ་ནི. ༥) (ཡུ་ཏྟི་ནཱ་པི ནཱ་མ་ཏོ ཝཱ ཨ་དྷི་ག་མ་ནི་ཡོ ཨཱ་ལོ་ཀོ ཨཱ་ལོ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བཱ་ཧི་རཱ་ར་ཎེ་ཀཱ ཝི་ཡ ན ཙེ་ཏྠ པ་ཊི་ཉྙ་ཏྟེ བྷཱ་ཝེ་ས་ཏཱ སོ་ཏུ་ནོ ཨཱ་སཾ་ཀི་ཏ་བྦཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་སྶ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་ཏོ སཱ་མ་ཉྙ་སྶ ཙ སོ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཝེ་ད-ས་དྡ་སྶ ལོ་པོ དཱི་པེ ས་བྷཱ་ཝེ སཱ་དྷ་ནེ ཡ་ཐཱ ཏཾ ས་དྡ་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ནཱ་པི ཝི་སུ་དྡྷ་ཀ་ཨ་ནུ་མཱ་ནཱ་དི་ཝི་རོ་དྷ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ལོ་ཀ་སྶ བཱ་ཧི་རཱ་ལོ་ཀ་སྶ ཝི་ཡ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ རཱུ་པ་ཏཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ་དི་ཀེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ་པི ཨ་ནྟ་རཱ་ལོ་ཀོ ཨ་ཝི་གྒ་ཧ་ཏྟཱ ཝེ་ད་ནཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ས་དྡྷེ་ཝ ཉཱ་ཎཱ་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫ་ནྡྷ་ཀཱ་རཱ ཝི་ཡ ཝི་དྷ་མ་ནི་ཡ་བྷཱ་ཝེ ས་བྦེ་ས་མྤི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀེ་ན་ཙི་པི ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནི་ཡ་ཏཱ སི་དྡྷཱ་ཝ ཧོ་ཏི). ཝ་ཊྚ་ཁཱ་ཎུ་ཀ་ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཏི་ཊྛ་ཏེ་སཱ བཱ་ལ་ཛ་ན་ཝི་ཀ་ཏྠ་ནཱ.
༡༠༣. ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟ་མ་ཡཱཏི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སེ་ན ཛྷཱ་ན་མ་ན་སཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘མ་ནོ་མ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ན ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་མ་ན་སཱ ས་བྦེ་པི ས་ཏྟཱ མ་ནོ་མ་ཡཱ ཨེ་ཝ. ས་ཉྙཱ་མ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཡནྟི རཱུ་པི་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཀ་པུ་གྒ་ལོ. ཨ་པྤ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོཏི ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ. ཏ་སྶ་པཱིཏི ཏ་ཀྐི་ནོ་པི. རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཀ་ངྑཱ ན་ཏྠི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏྟཱ.
༡༠༤. སཱ་རཱ་གཱ་ཡཱཏི ས་རཱ་ག་བྷཱ་ཝཱ་ཡ. ས་ནྟི་ཀེཏི ས་མཱི་པེ, ན ཐཱ་མ་ག་ཏཱ དི་ཊྛི་ནཱ་ཏི་དཱུ་ར་ཏྟཱ ས་རཱ་གཱ, ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ. སཱ ཧི ན ཐཱ་མ་ག་ཏཱ ཝ་ཊྚ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ར་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཝ་ཊྚེ ར་ཛྫ་ན་སྶཱ’’ཏི. ས་བྦེ་པི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨཱ་རུ་པྤེ པ་ན་སྶ ཀ་ངྑཱ ན་ཏྠཱིཏི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་ནི་ཙྪ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མཾ དུ་གྒ་ཏི་དུ་ཀྑཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ན་ཏྠི་ཀ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་ཏཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཨེ་ཝ, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་སཱ་དྷ་ཀཾ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཙོ་ད་ནཱ, སཱ་ཝ་ཛྫ་སྶ་པི ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ནེ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་ཧཱ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ན རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་ངྒཱ་ནི ཛཱ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༡༠༥. ཧེ་ཊྛཱ ཏ་ཡོ པུ་གྒ་ལཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནྟ་པོ པ་ར་ནྟ་པོ་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཙ་ཏུ་ཀྐེ ཧེ་ཊྛཱ ཏ་ཡོ པུ་གྒ་ལཱ ཧོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ པ་ཉྩ་པི པུ་གྒ་ལཱ དུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ་ཝ, ཏ་ཏོ ཨ་ཏྠི་ཀ་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩཔུ་གྒ་ལཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨི་མ་སྨིཾ ཙ་ཏུ་ཀྐེ ཨེ་ཀོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པུ་གྒ་ལོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུནྟི ཨི་དྷ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྩ་ཀ་དྭ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཙ་ཏུ་ཀྐེ ཨེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝི་བྷཱ་གེ་ན དུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡོ ད་སྶེ་ཏུཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཾ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷཱིཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
ནི་ཊྛི་ཏཱ ཙ ག་ཧ་པ་ཏི་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.