༡. ཀ་ནྡ་ར་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཨཱ་རཱ་མ་པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་ཨཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་རཱ་མ་པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཙེ་ཏི་ཡ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ. ཨུ་སྶ་ནྣཱཏི བ་ཧུ་ལཱ. ཨ་སོ་ཀ་ཀ་ཎི་ཀཱ་ར་ཀོ་ཝི་ལཱ༹་ར་ཀུ་མྦྷཱི་རཱ་ཛ་རུ་ཀྑེ་ཧི ས་མྨི་སྶ་ཏཱ་ཡ ཏཾ ཙ་མྤ་ཀ་ཝ་ནཾ ནཱི་ལཱ་དི་པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞ་ཀུ་སུ་མ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ, ན ཙ་མྤ་ཀ་རུ་ཀྑཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ནཱི་ལཱ་དི་པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞ་ཀུ་སུ་མ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. བྷ་ག་ཝཱ ཀུ་སུ་མ་ག་ནྡྷ་སུ་ག་ནྡྷེ ཙ་མྤ་ཀ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ན མཱ་པ་ན་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ ཏ་སྨིཾ ན་ག་རེ ཙ་མྤ་ཀ་རུ་ཀྑཱ ཨུ་སྶ་ནྣཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘པ་ཉྩ་ས་ཏ་མ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ལ༹་སེ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ད་སྶི་ཏ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན. ཧ་ཏྠི་ནོ ཙཱ་རེ་ཏི སི་ཀྑཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཧ་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡོ ཧ་ཏྠཱི་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་ཀོ, ཏ་སྶ པུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པུ་ཏྟོ’’ཏི. ཏ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ པ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནི་གུ་ཧི་ཏྭཱ་ཝ ནི་སི་ནྣོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཚ་བྦ་ཎྞཱ་ནཾ གྷ་ན་བུ་དྡྷ་ར་སྨཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙེ་ཝ གཱ་ར་ཝེ་ནཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ག་རུ་བྷཱ་ཝེ་ན, བྷ་ག་ཝ་ཏི གཱ་ར་ཝེ་ནཱ་ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ.
ནི་ཙྩཾ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་ཎྷཾ ན ཧོ་ཏི, ཀ་དཱ་ཙི་དེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ཎྷ་ནི་ཙྩ་ཏཱ ཧི ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན ཀཱུ་ཊ་ཊྛ་ནི་ཙྩ་ཏཱ. ལོ་ཀེ ཀི་ཉྩི ཝི་མྷ་ཡཱ་ཝ་ཧཾ དི་སྭཱ ཧ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་ར་མྤི ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་ངྒུ་ལིཾ ཝཱ ཕོ་ཊ་ཡ་ནྟི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཙྪ་རཾ པ་ཧ་རི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ བྷཱུ་ཏནྟི ཨ་ཡཾ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡོ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཡེ་པི ཏེ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཨ་ཧེ་སུཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་མ་དྡྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཀི་ཉྩི ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་མྤི ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་མྷ་ཡཱ་ཝ་ཧཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀི་ཉྩི ཀ་ཏྟ་བྦཾ, པུ་རི་མཾ ག་ར་ཧ་ཙྪ་རི་ཡཾ, པ་ཙྪི་མཾ པ་སཾ་ས་ཙྪ་རི་ཡཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ སུ་ཏྟ་པ་ད་སོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་མྨཱ པ་ཊི་པཱ་དི་ཏོཏི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡཾ ཋ་པི་ཏོ. ཨེ་སཱ པ་ཊི་པ་དཱ པ་ར་མཱ་ཏི ཨེ་ཏ་པ་ར་མཾ, བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ་ཡཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝི་ས་མཾ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༧༠). ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཏུ་མྷེ་ཧི པ་ཊི་པཱ་དི་ཏོ, ཨ་ཏཱི་ཏེ་པི ཀཱ་ལེ བུ་དྡྷཱ ཨེ་ཏ་པ་ར་མཾ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ས་མྨཱ པ་ཊི་པཱ་དེ་སུཾ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་པི ཀཱ་ལེ ཨེ་ཏ་པ་ར་མཾ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ས་མྨཱ པ་ཊི་པཱ་དེ་སྶ་ནྟཱི་ཏི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ན་ཡ་གྒཱ་ཧེ་ན དི་ཊྛེ་ན ཨ་དི་ཊྛཾ ཨ་ནུ་མི་ན་ནྟོ ས་བྦེ་ས་མྤི བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནེ ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟིཾ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ནྣ་སུ་ཝ་ཎྞཾ ཝི་ཡ ས་མ་ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཙ ཏེ་སཾ སུ་དྷ་མྨ་ཏ་ཉྩ ཏ་ཐཱ ད་སྶེ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཱ པ་ན ནེ་སཾ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི. ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨེ་ཏ་པ་ར་མཾ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི སཱི་ལ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ས་མཱ་དྷི་སྶ, ས་མཱ་དྷི་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ སཱི་ལེ་པི ཙ ཨ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀ་པུ་བྦ་ཀ་ཏྟཱ ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཀ་སྶ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི.
༢. པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ན་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ‘‘པཱ་ཊི་ཨེ་ཀྐོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ས་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨུ་པ་ས་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏ་ཉྷི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཙ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ ཙ ད་སྶེ་ཏུཾ ན ཧི ཏྭནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཏ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ ཀཱ་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ལོ་ཀ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ ཏཾ་ཏཾ་པཱ་ར་མི་པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན, བུ་དྡྷ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ བྷོ གོ་ཏ་མཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་ནྡ་ར་ཀེ་ན ཀ་ཏཾ པ་སཱ་ད་པ་ཝེ་ད་ནཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཡེ་པི ཏེཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷཱ་ས་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་ནྟི ཙ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ནྟི ཧི ཀ་ནྡ་ར་ཀཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི. ཡོ ཧི ཀ་ནྡ་ར་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་པ་ས་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཀི་ཏྟི་ཏོ, ཏཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ་པི ཏེ་ན ཨ་པུ་ཙྪི་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ས་ནྟི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་ར ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སཱི’’ ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་པྤེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་ནྟ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝི་དྷཱ་ཡ. པ་ཀ་པྤེ་ཏྭཱཏི ས་ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ཧ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཊི་པ་དཾ པཱུ་ར་ཡ་མཱ་ནཱཏི ཀཱ་མཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན སེ་ཀྑཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ པ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ‘‘པཱུ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ ཀི་ཙྩ་སྶ ནི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ. མ་གྒོ ཧི ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ནྟཱ’’ཏི. ཨི་ཏོ མུ་ཏྟཱཏི མ་གྒེ་ནཱ་ག་ཏཱུ་པ་ས་མ་ཏོ མུ་ཏྟཱ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ཨུ་པ་ས་ནྟཱ’’ཏི.
ས་ཏ་ཏ་སཱི་ལཱཏི ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣ་སཱི་ལཱ. སཱ་ཏི་ས་ཡོ ཧི ཨེ་ཏེ་སཾ སཱི་ལ་སྶ ཨ་ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝོ. སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ས་ནྟ་ཏཱ ཝུ་ཏྟི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ས་ནྟ་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ནོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ སཱི་ལ་ཝུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ‘‘ས་ནྟ་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ནོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ནྟ་ཏ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ་ས་ན་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝུ་ཏྟི སཱི་ལ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ནི་པ་ཡ་ཏི ཝི་སོ་སེ་ཏི རཱ་གཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་སཾ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་པཱ་ཏཱི་ཏི ནི་པ་ཀོ, པ་ཉྙ་ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙ་ཝ་ནྟོ’’ཏི. པ་ཉྙཱ་ཡ ཋ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཀ་པྤ་ནཾ ནཱ་མ བུ་དྡྷ་པ་ཊི་ཀུ་ཊྛ་མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་མྨཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ཛཱི་ཝ་ན་ནྟི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀ་ཙྩོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༤) ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་ཉྩ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༤) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ར་ཐ་ཝི་ནཱི་ཏ་པ་ཊི་པ་དཱ་ད་ཡོ ཏེ་སུ ཏེ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ མ་ཧཱ་གོ་པཱ་ལ་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༤༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དྷ པ་ན ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི, ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟེ་པི (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣-༣༧༤; མ. ནི. ༡.༡༠༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝོ་མི་སྶ་ཀཱ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི. ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ.
༣. ཀཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝནྟི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝཾ. མ་ཡ་མྤི ནཱ་མ གི་ཧཱི བ་ཧུ་ཀི་ཙྩཱ ས་མཱ་ནཱ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ཝི་ཧ་རཱ་མ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཝི་ཝེ་ཀ་ཝཱ་སི་ནོ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝེ་དེ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཉྩ ཨུ་ཀྑི་པ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ གྷ་ན་ཛ་ཊི་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟི ཀི་ལེ་ས་ག་ཧ་ནེ་ན ག་ཧ་ན་ཏཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟོ ཛ་ཊཱ བ་ཧི ཛ་ཊཱ, ཛ་ཊཱ་ཡ ཛ་ཊི་ཏཱ པ་ཛཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༢༣, ༡༩༢). མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ག་ཧ་ཎེ་ན སཱ་ཋེ་ཡྻ་མྤཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ས་ཊ་སཱ་ཋེ་ཡྻེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ས་པྤི་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏཱ་དཱི་སུ ཀ་ཙ་ཝ་ར་བྷཱ་ཝོ, སོ ཀ་ས་ཊོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷོ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་ཝོ ཀ་ས་ཊ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཊྛེ་ན ཀ་ས་ཊ་ཏཱ’’ཏི. ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཾ ཀེ་རཱ་ཊི་ཡ་ཊྛོ. ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ‘‘ཨི་དཾ ཨ་ཧི་ཏཾ ན སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨི་དཾ ཧི་ཏཾ སེ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏི དེ་སེ་ཏི. ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཏྠོ་པི ཧི ཧོ་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ས་བྦཱ་པི…པེ… ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ‘‘པ་སུ་པཱ་ལ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨི་དྷ ཨ་ནྟ་ར-ས་དྡོ ‘‘ཝི་ཛྫ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༡༤༩) ཝི་ཡ ཁ་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀེ་ན ཁ་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཧ་ཏྠི་ནཱ. ཏཱ་ནཱིཏི སཱ་ཋེ་ཡྻཱ་དཱི་ནི.
ཨ་ཏྠ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟུ་ཛུ་ཀ་ཏཱ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ་ཝ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སཱ་ཏི ཏཱ་ནི པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶཱཏི པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་སྶ་སྶ ཝཱ ཧ་ཏྠི་ནོ ཝཱ. ཋ་སྶཱ་མཱིཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡེ ཋཱ་ནེ ག་ནྟྭཱ ཋ་སྶཱ་མཱི་ཏི ན ཧོ་ཏི. ཨི་མ་སྶ སཱ་ཋེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎཾ ཝ་ཉྩ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཙ་ཏཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ‘‘ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ནི་གུ་ཧ་ནྟོ པ་ན ཏ་ཏྠེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ཏི་ཊྛེ་ཡྻ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. པ་ཊི་མ་གྒཾ ཨཱ་རོ་ཧི་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶཱཏི ཨཱ་ག་ཏ་མ་གྒ་མེ་ཝ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ག་ནྟུ་ཀཱ་མ་སྶ. ལེ་ཎྜ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་སུ ཀཱ་ལ་ནྟ་རཱ་པེ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝཾ ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི.
ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ཏ་ཀཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ དཱ་སི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་མྷི ཛཱ་ཏཱ. དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏཱཏི དྷ་ནཾ ད་ཏྭཱ དཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ. ཀ་ར་མ་རཱ་ནཱི་ཏཱཏི དཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ར་མ་ར་གྒཱ་ཧ་ག་ཧི་ཏཱ. དཱ་ས་བྱནྟི དཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ. པེ་སྶཱཏི ཨ་དཱ་སཱ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རཱ. ཨི་མཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱཏི ཨི་མཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ག་ཎྷ་ནྟཱཏི ཨི་མཾ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ. ས་མྨུ་ཁ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ར་མྨུ་ཁ་ཀཱ་ལེ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ནེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༤. ཨ་ཡ་མྤི པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨ་ན་ནྟ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙ་ཏུ་ཏྠོ ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པུ་གྒ་ལ་སཱི་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པུ་གྒ་ལེ པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པ་ཊི་པ་ཏྟི ཧི ཨི་དྷ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ, ན པུ་གྒ་ལཱ. ཡ་ཐཱ ཨ་སྶ་དྡྷཱ་དི་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ནྣ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་དཱ ཝ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པུ་རི་མེ ཏ་ཡོ པུ་གྒ་ལེ པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠ་པུ་གྒ་ལ་སྶཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཙ་ཏུ་ཀྐེ ཝུ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་པཱ་དེ་མི པ་ཝ་ཏྟེ་མཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ. ས་ནྟཱཏི ས་མཾ ཝི་ནཱ་སཾ ནི་རོ་དྷཾ པ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་རུ་དྡྷཱ ས་ནྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི. པུ་ན ས་ནྟཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝི་ག་མ་ཏོ ས་ནྟཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦུ་ཏཱ’’ཏི. ས་ནྟཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་ནྟོ ཧ་ཝེཏི ཨེ་ཏྠ ས་མ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རེ་ན སཱ་དྷུ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་ན པ་ཎྜི་ཙྩེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཨ་རི་ཡཱ ‘‘ས་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ནྟོ ཧ་ཝེ…པེ… པ་ཎྜི་ཏཱ’’ཏི.
ཨཱ་ཧི་ཏོ ཨ་ཧཾ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྟཱ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༡༩༨) ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཨི་དྷ པ་ན ཡོ པ་རོ ན ཧོ་ཏི, སོ ཨ་ཏྟཱ, ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ. པ་རནྟི ཨ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ. ཚཱ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏ་ཎྷཱ ཛི་གྷ་ཙྪཱ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ. ཨ་ནྟོ ཏཱ་པ་ན་ཀི་ལེ་སཱ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ཏྟ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཛ་ན་ན་ས་ནྟ་པྤ་ན་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ. ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏཱིཏི ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏི, ས་མྤ་ཧཾ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ས་མྤཱ་དེ་ནྟོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ག་ཎྷ་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙི་ཏྟཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
༥. དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཾ ཛེ་གུ་ཙྪཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི དུ་ཀྑ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལོ ཏཾ དུ་ཀྑ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཾ. ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཏཱ ཧི ཀཱ་མ་ཙཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན དུ་ཀྑ་སྶ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ བཱ་ཧི་ར་ཏྠ་ས་མཱ་སཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ‘‘དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ’’ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཡེ་ན ཧི བྷཱ་གེ་ན པུ་རི་ས་སྶ དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཾ, ཏེ་ན དུ་ཀྑ་སྶ པུ་རི་སོ་པཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ས་ཎྛི་ཏ’’ནྟི.
༦. ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི དྷཱ་ཏུ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཡོ་ག་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི. ཡ་སྨཱ ས་མྦུ་དྡྷཱ པ་རེ་སཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ, ཏ་ཏྠ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཏེ པ་ཊི་ཙྩ ཏེ་སཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ན ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན པ་ན བུ་དྡྷེ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི. ཀི་རི་ཡ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ དེ་ས་ཀ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏ་ཛྫ་པ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘དེ་ས་ཀ་སྶ ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ད་ཊྛ་བྦཾ. མ་ཧ་ཏཱ ཨ་ཏྠེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ-ས་དྡོ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭཱི་ཧི ཨཱ་ནི་སཾ་སེ་ཧཱི’’ཏི. པ་སཱ་དཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི ‘‘ཨ་ར་ཧ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་བྷི་ན་ཝོ ན་ཡོ ཨུ་ད་པཱ་དི ས་ནྟ་ཏ་སཱི་ལ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཏྟ་ནྟ་པ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན, སོ་པི ཏཾ སུ་ཏྭཱ དཱ་སཱ་དཱི་སུ ས་ཝི་སེ་སཾ ལ་ཛྫཱི ད་ཡཱ་པ་ནྣོ ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱི ཧུ་ཏྭཱ སེ་ཀྑ་པ་ཊི་པ་དཾ སཱི་ལཾ སཱ་དྷེ་ནྟོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མ་ཧ་ཏཱ ཨ་ཏྠེ་ན སཾ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི.
༨. པ་རེ་སཾ ཧ་ན་ན་གྷཱ་ཏ་ནཱ་དི་ནཱ རོ་དཱ་པ་ན་ཏོ ལུ་དྡོ, ཏ་ཐཱ ཝི་གྷཱ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་དཱ་ར་ཎ་ཏོ དཱ་རུ་ཎོ, ཝི་རུ་དྡྷ་ཝཱ་ད་ཏཱ་ཡ ཀ་ཀྑ་ལོ༹, བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟོ བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རི་ཀོ.
༩. ཁ་ཏྟི་ཡཱ་བྷི་སེ་ཀེ་ནཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཨ་བྷི་སེ་ཀེ་ན. ས་ནྠཱ་གཱ་རནྟི ས་ནྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏཾ ཨ་གཱ་རཾ ཡ་ཉྙཱ་ཝཱ་ཊཾ. ས་པྤི་ཏེ་ལེ་ནཱཏི ས་པྤི་མ་ཡེ་ན ཏེ་ལེ་ན, ཡ་མ་ཀ་སྣེ་ཧེ་ན ཧི ཏ་དཱ ཀཱ་ཡཾ ཨ་བྦྷ་ཉྫ་ཏི. ཝ་ཙྪ་བྷཱ་ཝཾ ཏ་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཝ་ཙྪ་ཏ་རོ. པ་རི་ཀྑེ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཝ་ན་མཱ་ལཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ ད་བྦྷེ་ཧི ཝེ་དི་ཡཱ པ་རི་ཀྑེ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཡ་ཉྙ་བྷཱུ་མི་ཡནྟི ཨ་ཝ་སེ་ས་ཡ་ཉྙ་ཊྛཱ་ནེ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཀ་ནྡ་ར་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.