༢. ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ ས་ཀྐཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀ་སྶ་ཙི་པི ཏ་ཏྠ ཨ་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ ས་བྦ་ག་ཧ་ཎཾ, ས་བྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ནི་སྶ་ཏྟ་ནི་ཛྫཱི་ཝ་ཏོ ཙ དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎཾ, པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ མཱུ་ལ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དེ་ས་ན་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ པ་རི་ཡཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ས་མྨུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མྤ་དཱ་ན་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘ཝོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ཨ་བྷི་མུ་ཁཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི ཨཱ་ལ་པ་ནཾ. དེ་སེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་སཾ ས་ཏུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠ་ཉྩ ‘‘དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཾ, དེ་སེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙ་ཉྩ དེ་ས་ན་ཏོ ‘‘ཏ’’ནྟི པ་ཙྩཱ་མ་ས་ནཾ, སོ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ཝ་ན་ཏྠ་སྶ ཙ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ ‘‘སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཀྐཱ་ཏ་བྦ་ཏོ, ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཙ ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ ‘‘སཱ་དྷུ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་སྶ མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ཏ་ད་དྷཱི་ན་ཏྟཱ ཙ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ ‘‘མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་རི་བྱ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་དེ་ཝ་ཀེ་ན ལོ་ཀེ་ན སི་ར་སཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ, ཏ་སྶ ཙ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏྠུ ཨུ་ཏྟ་མ་གཱ་ར་ཝ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཙ གཱ་ར་ཝ་སྶ ཨུ་ལཱ༹་ར་པུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཏ་ཐཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ནི་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ཏོ ཙ ‘‘ཁོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཝ་ན་སྶ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཏེ་ཧི པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཙ ‘‘པ་ཙྩ་སྶོ་སུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ཀ་ལ་སྶ་པི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘ཨེ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ལོ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ལོ་ཀཱ་དྷཱ་ར་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨི་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ཐཱུ་སུ, པུ་ཐུ ཝཱ ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ན་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ཏོ ཙ ‘‘ཨ་རི་ཡཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཀོ་ས་ལླ་ད་མ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ས་ནྟ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཏོ ས་ནྟ་དྷ་མྨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ཏོ ས་བྦྷི པཱ་སཾ་སི་ཡ་ཏོ ཙ ‘‘ས་པྤུ་རི་སཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཙ ཀོ་ས་ལླ་ད་མ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཐ་ཝཱི་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཾ མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ, ཨུ་པ་རི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ན་ཉྩ་མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ་ནཾ ‘‘པ་ཐ་ཝིཾ པ་ཐ་ཝི་ཏོ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར-མ་མཾ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ‘‘པ་ཐ་ཝིཾ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
པུ་བྦེ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཙ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་ཏྟཱ, པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཡོ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡོ’’ཏི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན ག་ཧི་ཏ་སྶ ནི་ཡ་མེ་ཏ་བྦ་ཏོ པ་ཊི་ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ; ‘‘སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ སཾ་སཱ་རེ བྷ་ཡ་སྶ ཨི་ཀྑ་ན་ཏོ ཀི་ལེ་ས་བྷེ་ད་ན་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སི་ཀྑཱ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ཏོ སེ་ཀྑ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏོ ཙ ‘‘སེ་ཀྑོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ན་སཱ ལ་དྡྷ་བྦ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཏོ ཙ ‘‘ཨ་པྤ་ཏྟ་མཱ་ན་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་རེ་ན ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ, པ་རཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ་གེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཀཱ་མ་ཡོ་གཱ་དི་ཏོ ཙ ཁེ་མཾ སི་ཝཾ ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝ་ནྟི ‘‘ཡོ་ག་ཀྑེ་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཚ་ནྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ‘‘པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ས་བྦ་སོ ས་བྦ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ‘‘ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་ཀྑ་སྶ ས་བྦ་སོ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ཉྩེ་ཝ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཛཱ་ན་ན་ཏོ ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་ཀྑ་སྶ ས་བྦ་སོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་མ་ཉྙ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘མཱ མ་ཉྙཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨི་ཏོ པ་རཾ ས་བྦ་པ་དེ་སུ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ས་ཀྐཱ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ཏ་སྶཱ ལཱི་ན་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཉྩ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་ར་བྷ་ཡེ་ན ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཡི་མྷ. ཨི་ཏི ཨ་ནུ་པ་ད་ཝི་ཙ་ཡ་ཏོ ཝི་ཙ་ཡོ ཧཱ་རོ.