༡. མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ཨེ་ཝཾ བཱ་ཧི་ར་ནི་དཱ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏི་དི་སི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་བྷ་ནྟ་ར་ནི་དཱ་ནཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦེ དྷ་མྨེ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གཾ པ་ད་ཏྠ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ པི་ཎྜ་ཏྟཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ པ་དཱ་ནི ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ནི་པཱ་ཏ་པ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོཏི པ་དཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ, ན པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་དཱ་ནི ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ, པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོཏི ཝཱ ཨེ་ཀ་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ད་པ་ད་ཝི་གྒ་ཧཱ པ་ད་ཝི་བྷཱ་ག་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ ‘‘སུ་བྷ་ག་ཉྩ ཏཾ ཝ་ན་ཉྩཱ་ཏི སུ་བྷ་ག་ཝ་ནཾ, སཱ་ལཱ་ནཾ རཱ་ཛཱ, སཱ་ལོ ཙ སོ རཱ་ཛཱ ཙ ཨི་ཏི་པི སཱ་ལ་རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ས་པ་དེ་སུ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨ་ཏྠ་ཏོཏི པ་ད་ཏྠ་ཏོ. ཏཾ པ་ན པ་ད་ཏྠཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཀྐ་མེ་ན པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཝཾ་ས་དྡ་སྶ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨི་ད་མ་ཏྠ་པུ་ཙྪཱ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨེ་ཝཾ་ག་ཏཱ་ནི པུ་ཐུ་སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི (དཱི. ནི. ༡.༡༦༣), ཨེ་ཝ་ཝི་དྷོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི ཙ ཨཱ་དཱི་སུ ཨི་དཾ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ. ག་ཏ-ས་དྡོ ཧི པ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏ་ཐཱ ཝི་དྷཱ་ཀཱ་ར-ས་དྡཱ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་དྷ་ཡུ་ཏྟ་ག་ཏ-ས་དྡེ ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ཀཱ་ར་ཏྠེ ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝཾ སུ ཏེ སུ་ནྷཱ་ཏཱ སུ་ཝི་ལི་ཏྟཱ ཀ་པྤི་ཏ་ཀེ་ས་མ་སྶཱུ ཨཱ་མུ་ཀྐ་མ་ཎི་ཀུ་ཎྜ་ལཱ་བྷ་ར་ཎཱ ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཏྠ་ཝ་ས་ནཱ པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་པྤི་ཏཱ ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་ཙཱ་རེ་ནྟི, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཏྭཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི སཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ་ཏི. ནོ ཧི་དཾ, བྷོ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༨༦) པུ་ཙྪཱ་ཡཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ་ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ (ཨ. ནི. ༡.༤༨) ཨེ་ཝ་མཱ་ཡུ་པ་རི་ཡ་ནྟོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༢) ཙ ཨཱ་དཱི་སུ པ་རི་མཱ་ཎེ.

ན་ནུ ཙ ‘‘ཨེ་ཝཾ སུ ཏེ སུ་ནྷཱ་ཏཱ སུ་ཝི་ལི་ཏྟཱ, ཨེ་ཝ་མཱ་ཡུ་པ་རི་ཡ་ནྟོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན པུ་ཙྪ་ནཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ་ཏི? ན, ཝི་སེ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཧི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྱཱ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༣༤, ༣༩༦), ན པ་ན ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏེ་ན མ་ཙྩེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨུ་པ་མཱ་དི་ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཨུ་པ་པ་ནྣཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཡ་ཐཱ་པི…པེ… བ་ཧུ’’ནྟི (དྷ. པ. ༥༣) ཨེ་ཏྠ པུ་པྥ་རཱ་སི་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཏོ མ་ནུ་སྶཱུ་པ་པ་ཏྟི-ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ-ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན-ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར- བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི-ཨཱ་དི་དཱ་ནཱ་དི-པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཧེ་ཏུ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ སོ་བྷཱ-སུ་ག་ནྡྷ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ མཱ་ལཱ་གུ་ཎ་ས་དི་སི་ཡོ པ་ཧཱུ་ཏཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ མ་རི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ མ་ཙྩེ་ན ས་ཏྟེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཛོ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ པུ་པྥ་རཱ་སི་མཱ་ལཱ་གུ་ཎཱ་ཝ ཨུ་པ་མཱ, ཏེ་སཾ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རོ ཡ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་ར་ནི་ག་མ་ན་ཏྠོ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟཾ. སོ པ་ན ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རོ ནི་ཡ་མི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་མཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་མཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་དི་སི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤཱ་ཡ ཨཱ་ཀ་པྤ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཡོ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་དི་ས་ནཱ་ཀཱ་རོ, སོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་དེ་སོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏེ…པེ… ཨུ་པ་དེ་སེ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ སུ་ག་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟེ་ཧི ཀ་ཏཾ ཏ་ཏྠ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎཱ་ནཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཧཾ་ས་ནཾ ཨུ་ད་གྒ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཾ. ཡོ ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ པ་ནཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ག་ར་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, སོ ཙ ག་ར་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རོ ‘‘ཝ་ས་ལཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཁུཾ་ས་ན་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ ཨི་དྷ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ་པི ཨུ་པ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ པུ་པྥ་རཱ་སི་ཨཱ་དི་ས་དྡཱ་ནཾ ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེཏི པ་ན དྷ་མྨ་སྶ སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ས་ནྣི་ཡོ་ཛི་ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཏ་ཏྠ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ, སུ་ཊྛུ, བྷ་ནྟེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཝ་དེ་ཧཱིཏི ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཾ ཝ་དཱ་མི, ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཎཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི ཡོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནཱ་ཀཱ་རོ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦོ. སོ ཨེ་ཝཾ་ས་དྡེ་ན ནི་ད་སྶཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘‘ནི་ད་སྶ་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ནོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཏེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཧི་ཏ་དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཝཱ ནོ ཝཱ, ཀ་ཐཾ ཝོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. སོ པ་ན ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རོ ནི་ཡ་མི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ’’ཏི.

ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ནི་པུ་ཎནྟི ཨེ་ཀ་ཏྟ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ, ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི་པུ་ཀྑ་ལ་སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏ་ཨ་ངྐུ་ས་དི་སཱ་ལོ་ཙ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝཱ ཨཱ་དྷཱ་རཱ་དི་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ ན་ཡཱ ནཱ་ནཱ་ན་ཡཱ, ན་ཡཱ ཝཱ པཱ་ལི༹་ག་ཏི་ཡོ, ཏཱ ཙ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་ལོ་ཀི་ཡཱ་དི་ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝོ་མི་སྶ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཋ་པ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་ཀ་པྤ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཏི ནཱ་ནཱ་ན་ཡཱ. ཏེ་ཧི ནི་པུ་ཎཾ ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མ་ནྟི ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ནི་པུ་ཎཾ. ཨཱ་ས་ཡོ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, ཏེ ཙ ས་སྶ་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན, ཏ་ཏྠ ཙ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨ་ནེ་ཀེ, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣནྟི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ངྐཱ་ས་ན་པ་ཀཱ་ས་ན-ཝི་ཝ་ར་ཎ-ཝི་བྷ་ཛ་ན-ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ར་ཎ-པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི ཨ་ཏྠ་པ་དེ་ཧི, ཨ་ཀྑ་ར-པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ནི་རུ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི བྱ་ཉྫ་ན་པ་དེ་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཝི་ཝི་དྷ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་པ་ད་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡ དེ་ཝ་ཏཱ་སཾ་ཡུ་ཏྟ) ‘‘པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ, རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ ཙ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ན ས་ནྟི, ཡེ ཧ་རི་ཏ་བྦཱ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་མྤི ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ཨ་ཊྛ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཧ་ཏ་པ་ཊི་པ་ཀྑེ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཙ ན ས་ཀྐཱ ཨི་དྷ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྟུཾ. ས་ཙེ པ་ན མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ག་ཏཱ ཙ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ, ཏེ་སཾ ཧ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ སཱ་ས་ན་སྶ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ, ཏེ་སཾ ཧ་ར་ཎ་ཏོ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཏེ ཧི དི་ཊྛི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛི་པ་ཀཱ་ས་ནེ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ཧི ཧ་རི་ཏཱ ཨ་པ་ནཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ‘‘པ་ཊཱི’’ཏི ཝཱ ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ‘‘པ་ཙྪཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ བོ་དྷེ་ཏི ‘‘ཏ་སྨིཾ པ་ཊི་པ་ཝི་ཊྛ་མྷི, ཨ་ཉྙོ ཨཱ་ག་ཉྪི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༩༨༥; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༤) ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ཙ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན པ་ཙྪཱ ཧ་རི་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནྟི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མ་གྒེ་ཧི ཧ་རི་ཏེ་སུ པ་ཙྪཱ ཧ་ར་ཎཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡོ ཙ ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ན ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན ཙ ས་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ པུ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ, ཧ་རི་ཏེ་སུ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་སུ པ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀི་ལེ་ས་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི. པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ ཝཱ ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ས་མུ་དཱ་ཡེ བྷ་ཝཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ མ་གྒོ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཏ་སྶ པ་ན ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན ཙ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཝི་དྷ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི.

ན ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་སི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཏོ. ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཀོ ས་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཏུ’’ནྟི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ བྷ་ཝ་ཏི, དྷཱ་ར་ཎ་བ་ལ་ད་སྶ་ན་ཉྩ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི སུ་ཏཱ་ཀཱ་རཱ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ན ཧེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏཱ་པ་རི་ཧཱ་རོ དྭི་ནྣ་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཐེ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་བྦ་ཐཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ ས་མ་ཏྠོ ཨ་ས་མ་ཏྠོ ཙཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི.

‘‘ཡོ པ་རོ ན ཧོ་ཏི, སོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ས་ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཏི་ཝི་དྷོ་པི མེ-ས་དྡོ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠེ དི་སྶ་ཏི, ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ་ན་སཱ་མི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ བྷེ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘མེ-ས་དྡོ ཏཱི་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.

ཀི་ཉྩཱ་པི ཨུ་པ་ས་གྒོ ཀི་རི་ཡཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི, ཛོ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ས་ཏི་པི ཏ་སྨིཾ སུ་ཏ་ས་དྡོ ཨེ་ཝ ཏཾ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་པ་ས་གྒ་སྶ སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ ས་ཨུ་པ་ས་གྒ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ ཙ ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་སྶཱཏི སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ. ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནཱ་ནི ཨི་དྷ སུ་ཏ་ས་དྡེ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ་ནྟི ཝཱ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ’’ཏི. མ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏཱིཏི ཡ་དཱ མེ-ས་དྡ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཝ་སེ་ན ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་དཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏཱིཏི ཡ་དཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན སཱ་མི་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་དཱ.

སུ་ཏ-ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ པ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཛོ་ཏ་ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཏ་ད་བྷི་ནཱི་ཧ་ཊཱ་ན་ཉྩ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཝཱ་ཀྱཱ་ནཾ ཨེ་ཝ-ཀཱ་ར་ཏྠ་ས་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘སུ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ སུ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་རཱ་ས་ངྐ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ སུ་ཏཾ སུ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ནི་ཡ་མེ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ས་མྨཱ སུ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་ན་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ས་དྡོ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི སུ་ཏནྟི ཨ་སུ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ དི་ཊྛཱ་དི་ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘ན ཨི་དཾ མ་ཡཱ དི་ཊྛཾ, ན ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ སུ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ས་མྨ་དེ་ཝཱ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་ན་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ཝཱ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ ཨ་ཡ་མ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཏ་ད་པེ་ཀྑ་སྶ སུ་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་ན་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ས་ཝ་ན་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ‘‘སུ་ཡྻ་ཏཱི’’ཏི.

ཨེ་ཝཾ ས་ཝ་ན་ཧེ་ཏུ་སུ་ཎ་ནྟ་པུ་གྒ་ལ་ས་ཝ་ན་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ད་ཏྟ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ཧི་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཱཏི ཡཱ སཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི, ཏ་སྶཱ. སཱ ཧི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱ’’ཏི. ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨེ་ཏེ་ན ཨི་མི་སྶཱ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ. སུ་ཏ་ནྟི དྷ་མྨ་པྤ་ཀཱ་ས་ནནྟི ཡ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ དྷ་མྨ་ཏྠ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ར་ཎཾ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་ཡཱཏི ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ.

ཨེ་ཝ་ནྟི ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་ས་ནནྟི ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ནི་ད་སྶེ་ཏ་བྦ་སྶ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ས་ཀ་ལ་མྤི སུ་ཏྟཾ པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. སུ་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་ས་དྡ་ཏྟཱ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་བ་ནྡྷ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཙ པུ་གྒ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་ཏ་ནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་པྤ་ཀཱ་ས་ན’’ནྟི. ན ཧི པུ་གྒ་ལ་ཝོ་ཧཱ་ར་ར་ཧི་ཏེ དྷ་མྨ་པ་བ་ནྡྷེ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི.

ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶཱཏི་ཨཱ་དི་པི ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠ་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་རི་མ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨེ་ཝ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཱུ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ. སུ་ཏ་ནྟི ཝི་ས་ཡ་ནི་དྡེ་སོཏི སོ་ཏ་བྦ་བྷཱུ་ཏོ དྷ་མྨོ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི ཀ་ཏྟུ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི ས་དྡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན བུ་དྡྷི་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཡ ཏཾ་ས་མ་ངྒིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ་ན ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ’’ཏི. ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་ས་ཡོ་པི སོ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨོ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨི་དྷ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ ཙ ཝི་ས་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཀ་ཏྟུ་ཝི་ས་ཡེ’’ཏི. སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཐེ་ར་སྶ ས་མྨཱ་ནི་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ཧ་ཎ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

པུ་བྦེ སུ་ཏཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནཾ སུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ་རཱུ་པ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ ནི་ད་སྶ་ན་སྶ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ ཝཱ པ་ཀཱ་ས་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ་ཏི ཏ་དཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨ་པ་བ་ནྡྷ་བྱཱ་པཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ པ་ན པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་དི་ནོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་ར་པེ་ཀྑཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་བྱཱ་པཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ‘‘མེ’’ཏི ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཙ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་མོ་ད་ཧི་ཏ་བྦ་ཏོ ‘‘མེ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཡུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ – སུ་ཏ-ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཏི ཏེ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ-པ་ཉྙ་ཏྟི-ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏ-དྷ་མྨ་པ་བ་ནྡྷ་བྱཱ་པཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ, སུ་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨ་ཝི་སེ་ས་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་བྱཱ་པཱ་ར་ཝི་ས་ཡ་པུ་གྒ་ལ་བྱཱ་པཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་ར་གཱ་ཧ་ཀ་ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏྟུ་ཀ་ར་ཎ་བྱཱ་པཱ་ར་ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཙ དུ་ཏི་ཡཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ས་བྦ་སྶ་པི ས་དྡཱ་དྷི་ག་མ་ནཱི་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟི་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ས་བྦ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ན་ཉྩ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཚ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷེ་དེ་སུ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཏེ་སུ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ ས་རཱུ་པཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ཙ མེ་ཏི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཙ ‘‘མེ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ནོ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི བྷཱུ་ཏ་ཏྠ་ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡོ མཱ་ཡཱ་མ་རཱི་ཙི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏྠོ, ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དཱི་ཧི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་མ་ཏྠོ ཙ ན ཧོ་ཏི, སོ རཱུ་པ་ས་དྡཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝོ, རུ་པྤ་ནཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛོ པ་ར་མ་ཏྠོ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ’’ཏི པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ་ཏི. ཨེ་ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཀི་ཉྷེ་ཏྠ ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏནྟི པ་ན ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ‘‘ཡ་ཉྷི ཏཾ ཨེ་ཏྠ སོ་ཏེ་ན ཨུ་པ་ལ་དྡྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ལ་དྡྷ’’ནྟི པ་ན ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་དི་ས་བྦཾ ལ་བྦྷ་ཏི.

ཏཾ ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོཏི སོ་ཏ་པ་ཐ་མཱ་ག་ཏེ དྷ་མྨེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ནོ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི, ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ ཁ་ནྡྷེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘མེ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དི་ཊྛཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ར་ཧི་ཏེ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་པི སུ་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ ‘‘དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀོ ཝི་ཡ པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནི དི་ཊྛ་མུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛཱ་དཱི་ནི ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ’’ཏི ཨ་སུ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཧི སུ་ཏ་ནྟི པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ སུ་ཏྟ་སྶ པ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སཱ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཐེ་རེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་མྨོ་ཧཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏཾ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. སུ་ཏ་སྶ ཨ་ས་མྨོ་སཾ དཱི་པེ་ཏཱིཏི སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ད་སྶི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ས་མྨོ་ཧེ་ནཱཏི ས་མྨོ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་ཝ་ན་ཀཱ་ལ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཏ་དུ་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལ་པ་ཉྙཱ་སི་དྡྷི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་མྨོ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ནཱ་ཏི་ག་མྦྷཱི་རོ, ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ནྟི ས་ཏི་ཡཱ བྱཱ་པཱ་རོ ཨ་དྷི་ཀོ, པ་ཉྙཱ ཏ་ཏྠ གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ པུ་བྦ་ངྒ་མཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་ཏཱ ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡, ༢) ཝི་ཡ. པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟེ པ་ཉྙཱ པུ་བྦ་ངྒ་མཱ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣ་སྶཱཏི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་པུ་ཎྞ་སྶ, ས་ངྐཱ་ས་ན་པ་ཀཱ་ས་ན་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི ཨ་ཏྠ་པ་དེ་ཧི, ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ནི་རུ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི བྱ་ཉྫ་ན་པ་དེ་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ དཱི་པེ་ཏི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཝི་ཀྑེ་པཾ དཱི་པེ་ཏཱིཏི ‘‘མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཀ་ཏྠ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ས་ཝ་ནཾ ས་མཱ་དྷཱ་ན་མ་ནྟ་རེ་ན ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ས་མ་ཏྠ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་དེ་ས་ཀ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡེ་ཧི ཝི་ཡ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ་ཧི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ, ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་ན ཝི་ཡ ཙ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་སྶ ཡ་ཐཱ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷི་པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ནཾ སི་དྡྷི ཝུ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ སི་དྡྷི ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ སི་ཡཱ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཏོ ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཙ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ་ཏིཨཱ་དི་ནཱ ས་མ་ཏྠ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཙ ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶ སི་དྡྷི ད་སྶི་ཏཱ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཡུ་ཏྟོ སི་ཡཱ – ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ན ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ བཱ་ཧི་ར་ངྒ་ཏྟཱ, ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ པ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཝི་ཡ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་སི་དྡྷི་ཛོ་ཏ་ནཱ ན ས་མ་ཏྠི་ཏཱ་ཝ, ནོ ན ས་མ་ཏྠི་ཏཱ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ས་པྤུ་རི་ས་པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་རི་མཾ ཕ་ལེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་སྶ སི་དྡྷི་ད་སྶ་ནཾ ན་དཱི་པཱུ་རེ་ན ཝི་ཡ ཨུ་པ་རི ཝུ་ཊྛི་ས་བྦྷཱ་ཝ་སྶ, དུ་ཏི་ཡཾ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཕ་ལ་སྶ སི་དྡྷི་ད་སྶ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཝ་སྶི་ནཱ ཝི་ཡ མེ་གྷ་ཝུ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝུ་ཊྛི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ.

བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་བྷེ་ད་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཨོ་གཱ་ཧ་ནཱ་ཀཱ་རོ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པ་ར་ཧི་ཏ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷ་དྡ་ཀོ ཨཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི. ཡ་སྨཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིནྟི ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷི་པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ གུ་ཎ་དྭ་ཡཾ. ཨ་པ་རཱ་པ་ར་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཙེ་ཏྠ ཙ་ཀྐ་བྷཱ་ཝོ, ཙ་ར་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི ས་ཏྟཱ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ་སཱུ་ཏི ཝཱ. ཡེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཀྐཱ་ནི, ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༤.༣༡). པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན ད་ཊྛ་བྦོ. པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་སི་དྡྷི་ཡཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ. ས་མྨཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏ་ཏྟོ པུ་བྦེ ཙ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙོ སུ་དྡྷཱ་ས་ཡོ ཧོ་ཏི ཏ་ད་སུ་དྡྷི་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷི སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མྨཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, སེ་ཡྻ་སོ ནཾ ཏ་ཏོ ཀ་རེ’’ཏི (དྷ. པ. ༤༣), ‘‘ཀ་ཏ་པུ་ཉྙོ་སི ཏྭཾ ཨཱ་ན་ནྡ, པ་དྷཱ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ, ཁི་པྤཾ ཧོ་ཧི་སི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༠༧) ཙ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་མ་བྱ་ཏྟི་སི་དྡྷཱི’’ཏི. པ་ཡོ་ག་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པུ་བྦ་ངྒ་མ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་པ་ཡོ་ག་སྶ ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ག་མ་བྱ་ཏྟི་སི་དྡྷཱི’’ཏི. ས་བྦ་སྶ ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་སྶ ནི་དྡོ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་གོ ཧི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་སཱ་ར་དོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དཱི་པ་ཀེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནེ་སུ ཐེ་ར་སྶ ཨེ་ཝཾ་ས་དྡ་སུ་ཏ-ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧཱ་ས་མྨོ་ས་དཱི་པ་ན་ཏོ ཙ་ཏུ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ སོ་ཏ་བྦ་བྷེ་ད་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དཱི་པ་ཀེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཡཾ སུ་ཏ-ས་དྡོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ, ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝཱ སཱ་མ་ཉྙེ་ནེ་ཝ སོ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་མ་ས་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. མ་ནོ་དི་ཊྛི་ཀ་ར་ཎཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པེ་ཀྑ་ན་སུ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ཏེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ཀེ་ན ཨེ་ཝཾ་ས་དྡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ, ས་ཝ་ན་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙཱི་པ་རི་ཙ་ཡཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ན སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ཏེ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་དཱི་པ་ཀེ་ན སུ་ཏ-ས་དྡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་ཏི. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨཱཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ. མ་ན་སཱ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱཏི ‘‘ཨི་དྷ སཱི་ལཾ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཨི་དྷ ས་མཱ་དྷི, ཨི་དྷ པ་ཉྙཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན མ་ན་སཱ ཨ་ནུ ཨ་ནུ པེ་ཀྑི་ཏཱ. དི་ཊྛི་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱཏི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ, ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཝཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ‘‘ཨི་ཏི རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་ཊྛུ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ.

ས་ཀ་ལེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི པུ་བྦེ ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཡོ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ད་ཧ་ནྟོཏི ‘‘མ་མེ་ད’’ནྟི ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ཊྛ་པེ་ནྟོ. ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མིནྟི ཨ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཾ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་པ་བྷི་ཀྑུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ད་ཧ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༩༥) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཾ, སཱ ཨེ་ཝ ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ ཨ་ས་དྡྷ་མྨོ. ན་ནུ ཙ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ ‘‘མ་མེ་དཾ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨ་དྷི་མཱ་ན་སྶ, མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཏ་དཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ནྟི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་པེ་ཀྑཾ ཏ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨེ་དི་སཱི ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་སྨིཾ ཀི་ར ཁ་ཎེ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཙ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ, ཨ་ཡ་ཉྩ ཨཱ་ཡ་སྨཱ དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལོ, ཨི་དཱ་ནི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ས་ཀྱ་ཀུ་ལ་པྤ་སུ་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ བྷཱ་ཏཱ ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏུ་པུ་ཏྟོ, ཀིཾ ནུ ཁོ ས་ཡཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཏ་དཱ་ས་ངྐི་ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མི་ས་མོ་ཀྐ་མཱ་དི་ཏོ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ་དི ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི. ཨ་པྤེ་ཏཱིཏི ནི་ད་སྶེ་ཏི. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠེ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ཏྟེ ནེ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏྟི, དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝ ནེ་ཏྟི དྷ་མྨ་ནེ་ཏྟི.

ད་ལ༹ྷ་ཏ་ར་ནི་ཝི་ཊྛཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཀ་ངྑཱ. ནཱ་ཏི་སཾ་ས་པྤ་ནཱ མ་ཏི་བྷེ་ད་མ་ཏྟཱ ཝི་མ་ཏི. ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ, ས་མྨུ་ཁཱ་ཝ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ཁ་ལི་ཏ་དུ་རུ་ཏྟཱ་དི་ག་ཧ་ཎ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མཱ་ད་ཡོ ཏི་སྶོ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་སུ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝི་སེ་ས་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཏ་ཏོ པ་རཱ ཙ་ཏ་སྶོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠ་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ, པ་ཙྪི་མཱ པ་ན ཏི་སྶོ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠཾ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠ་ཉྩ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨེ་ཀ-ས་དྡོ ཨ་ཉྙ་སེ་ཊྛཱ་ས་ཧཱ་ཡ་ས་ངྑྱཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ, ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ མོ་གྷ་མ་ཉྙ་ནྟི ཨི་ཏྠེ་ཀེ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༧) ཨ་ཉྙ་ཏྠེ དི་སྶ་ཏི, ‘‘ཙེ་ཏ་སོ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༢༨) སེ་ཊྛ་ཏྠེ, ‘‘ཨེ་ཀོ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༤༠༥) ཨ་ས་ཧཱ་ཡེ, ‘‘ཨེ་ཀོ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཁ་ཎོ ཙ ས་མ་ཡོ ཙ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ངྑྱཱ་ཡཾ. ཨི་དྷཱ་པི ས་ངྑྱཱ་ཡ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ཀཱ་ལ་ཉྩ ས་མ་ཡ་ཉྩཱཏི ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཉྩ ཁ་ཎོཏི ཨོ་ཀཱ་སོ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀོ ཧི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ. ཁ་ཎོ ཨེ་ཝ ཙ ས་མ་ཡོ. ཡོ ‘‘ཁ་ཎོ’’ཏི ཙ ‘‘ས་མ་ཡོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཨེ་ཀོ་ཝཱ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ མ་ཧཱ་ས་མ་ཡོཏི མ་ཧཱ་ས་མཱུ་ཧོ. ས་མ་ཡོ་པི ཁོཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་སྶ ཧེ་ཏུ་པི. ས་མ་ཡ་པྤ་ཝཱ་ད་ཀེཏི དི་ཊྛི་པྤ་ཝཱ་ད་ཀེ. ཏ་ཏྠ ཧི ནི་སི་ནྣཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མ་ཡཾ པ་ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི. ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱཏི ཧི་ཏ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ. ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཏྠོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོཏི པཱི་ལ༹་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་སྶ ཝཱ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོཏི. ཏཱ་ནེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏ་ཏྠ པཱི་ལ༹་ནཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཧིཾ་ས་ནཾ ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ. ས་ནྟཱ་པོ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ནྟཱ་པ་ནཾ པ་རི་ད་ཧ་ནཾ.

ཏ་ཏྠ ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ནྣི་ཛ྄ཛྷཾ ས་མེ་ཏི ས་མ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ས་མ་ཡོ, ས་མ་ཝཱ་ཡོ. ས་མེ་ཏི ས་མཱ་ག་ཙྪ་ཏི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨེ་ཏྠ ཏ་དཱ་དྷཱ་ར་པུ་གྒ་ལེ་ཧཱི་ཏི ས་མ་ཡོ, ཁ་ཎོ. ས་མེ་ཏི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ སཾ་ག་ཙྪ་ཏི ས་ཏྟོ, ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ ཝཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཝཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, ཀཱ་ལོ. དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཧི ཀཱ་ལོ དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཙ ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷེ་ན རཱུ་པེ་ན ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ས་མཾ, ས་ཧ ཝཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཡ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ས་མ་ཡོ, ས་མཱུ་ཧོ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མུ་དཱ་ཡོ’’ཏི. ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་ཧཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ས་མཱུ་ཧོ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ས་མཱ་ག་མེ ཨེ་ཏི ཕ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཙཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, ཧེ་ཏུ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི. ས་མེ་ཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མྦ་ནྡྷོ ཨེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ད་ལ༹ྷ་གྒ་ཧ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ཡ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ས་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, དི་ཊྛི; དི་ཊྛི་ས་ཉྙོ་ཛ་ནེ་ན ཧི ས་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི. ས་མི་ཏི ས་ངྒ་ཏི ས་མོ་དྷཱ་ན་ནྟི ས་མ་ཡོ, པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ས་མ་ཡ་ནཾ, ས་མྨཱ ཝཱ ཨ་ཡ་ནཾ ཨ་པ་ག་མོ་ཏི ས་མ་ཡོ, པ་ཧཱ་ནཾ. ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཉཱ་ཎེ་ན ས་མྨཱ ཨེ་ཏ་བྦོ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ས་བྷཱ་ཝོ. ཨ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨཱ ཨེ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷོ. ཨེ་ཝཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ས་མ་ཡ-ས་དྡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་སྶཱཏི ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ. ཀཱ་ལོ ཨ་ཏྠོ ས་མ་ཝཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, དེ་ས་དེ་ས་ཀ་པ་རི་སཱ་ནཾ ཝི་ཡ སུ་ཏྟ་སྶ ནི་དཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ལ་སྶ ཨ་པ་དི་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ.

ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ལོ ནི་དྡི་ཊྛོ, ན ཨུ་ཏུ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ་ཏི? ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་ཏུ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཡ་མྤི གུ་ཎོ ལ་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡེ ཝཱ ཨི་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཧི ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ཡོ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཛྷཱ་ན་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཝཱི་ཏི་ནཱ་མ་ན་ཀཱ་ལོ, ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ནི. སུ་པྤ་ཀཱ་སཱཏི ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་སཾ་ཀ་མྤ་ན་ཨོ་བྷཱ་ས་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་ཧི པཱ་ཀ་ཊཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བྷེ་དེ་སུ ཨེ་ཝ ས་མ་ཡེ་སུ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ཧི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ ཙཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ས་མ་ཡོ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མ་ཡོ ཙ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ས་མ་ཡོ, ཨ་རི་ཡ་ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝ་ས་མ་ཡོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ཡོ, ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩ་པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨི་ཀ་ཐཱ་ས་མ་ཡོ དེ་ས་ནཱ་ས་མ་ཡོ ཨེ་ཝ.

ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏ་ད་ཉྙ་སུ་ཏྟ་པ་ད་ཝི་ན་ཡེ་སུ. ཏ་ཐཱཏི བྷུ་མྨ་ཀ་ར་ཎེ་ཧི. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཏྠོ. བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཀི་རི་ཡཱ, ཏཱ་ཡ ཀི་རི་ཡ་ནྟ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཾ བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཀཱ་ལོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ས་ཡཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་ཏོ ཏ་ངྑ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ པ་ར་ཏོ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘པུ་བྦ་ཎྷེ ཛཱ་ཏོ, སཱ་ཡ་ནྷེ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨཱ་དཱི་སུ, ས་མཱུ་ཧོ ཙ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་པཱི་ཡ་ཏི ‘‘རུ་ཀྑེ སཱ་ཁཱ, ཡ་ཝ་རཱ་སི་ཡཾ ས་མྦྷཱུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི…པེ… དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི. ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ དྷ་མྨ་པུ་ཉྫེ ཝཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཨེ་ཝ ཀཱ་ལེ དྷ་མྨ་པུ་ཉྫེ ཙ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཙ ‘‘གཱ་ཝཱི་སུ དུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་སུ ག་ཏོ, དུ་དྡྷཱ་སུ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི དོ་ཧ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པི ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ, ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ‘‘ས་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི པ་ད་ཏྠ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཝི་ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ས་མ་ཡ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀི་རི་ཡཱ ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ བྷ་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི. ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེཏི ཡ་སྨིཾ ན་ཝ་མེ ཁ་ཎེ, ཡ་སྨིཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དི་ཧེ་ཏུ་མྷི, པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཝཱ ས་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ, ཧེ་ཏུ་མྷི, པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཝཱ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ས་མ་ཡ་ས་དྡེ བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཎ…པེ… ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི.

ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ‘‘ཨ་ནྣེ་ན ཝ་ས་ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ནེ་ན ཝ་ས་ཏི, ཕ་ར་སུ་ནཱ ཚི་ནྡ་ཏི, ཀུ་དཱ་ལེ་ན ཁ་ཎ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཉྷི སུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ པུ་གྒ་ལཾ པ་ཊི་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝི་ག་ར་ཧི་ཏྭཱ ཙ ཏཾ ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ལེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙ་པེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ.

ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཨཱ་ར་མྦྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན. ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ. ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘མཱ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ཏཱི’’ཏི.

པོ་རཱ་ཎཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་བྷི་ལཱ་པ་མ་ཏྟ་བྷེ་དོཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཝི་སེ་སོ. ཏེ་ན སུ་ཏྟ་ཝི་ན་ཡེ་སུ ཝི་བྷ་ཏྟི་བྱ་ཏྟ་ཡོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

སེ་ཊྛནྟི སེ་ཊྛ་ཝཱ་ཙ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘སེ་ཊྛ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ སེ་ཊྛ་གུ་ཎ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཨུ་ཏྟ་མནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟོཏི ག་རུ་བྷཱ་ཝ་ཡུ་ཏྟོ ག་རུ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ, ག་རུ་ཀ་ར་ཎཱ་ར་ཧ་ཏཱ་ཡ ཝཱ གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟོ. ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ, ན པ་ན ཨི་དྷ ཝ་ཏྟ་བྦོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སྶ ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨ་པ་རོ ན་ཡོ (སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.ཝི་ན་ཡཱ་ནི་སཾ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༤༤; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ) – བྷཱ་ག་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷ་ཏ་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷཱ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷ་ཏྟ་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷཱ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

བྷ་ག་ཝཱ བྷ་ཏ་ཝཱ བྷཱ་གེ, བྷ་གེ ཙ ཝ་ནི བྷ་ཏྟ་ཝཱ;

བྷ་གེ ཝ་མི ཏ་ཐཱ བྷཱ་གེ, ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཛི་ནོ.

ཏ་ཏྠ ཀ་ཐཾ བྷཱ་ག་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? ཡེ ཏེ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཱ གུ་ཎ་བྷཱ་གཱ གུ་ཎ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ, ཏེ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ནི་ར་ཏི་ས་ཡཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠི ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ སཱི་ལཾ, ས་མཱ་དྷི, པ་ཉྙཱ, ཝི་མུ་ཏྟི, ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, ཧི་རཱི, ཨོ་ཏྟ་པྤཾ, ས་དྡྷཱ, ཝཱི་རི་ཡཾ, ས་ཏི ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ, སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི, དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི, ས་མ་ཐོ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ, ཏཱི་ཎི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི, ཏཱི་ཎི སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནི, ཏ་ཡོ ས་མྨཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ, ཏི་སྶོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ས་ཉྙཱ, ཏི་སྶོ དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཱ་ནི, ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ, ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་པ་ཊི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎཾ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སཱ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, པ་ཉྩ པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ངྒཱ་ནི, པ་ཉྩ་ངྒི་ཀོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི, པ་ཉྩ་ཉཱ་ཎི་ཀོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི, པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, པ་ཉྩ བ་ལཱ་ནི, པ་ཉྩ ནི་སྶཱ་ར་ཎཱི་ཡཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ, པ་ཉྩ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི, པ་ཉྩ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ ས་ཉྙཱ, ཚ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, ཚ གཱ་ར་ཝཱ, ཚ ནི་སྶཱ་ར་ཎཱི་ཡཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཚ ས་ཏ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ཚ ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཱ་ནི, ཚ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཱ ས་ཉྙཱ, ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ, ཚ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ས་ཏྟ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ དྷ་མྨཱ, ས་ཏྟ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨཱ, ས་ཏྟ ཨ་རི་ཡ་དྷ་ནཱ་ནི, ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ, ས་ཏྟ ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨཱ, ས་ཏྟ ནི་ཛྫ་ར་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ས་ཏྟ ས་ཉྙཱ, ས་ཏྟ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལ་དེ་ས་ནཱ, ས་ཏྟ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བ་ལ་དེ་ས་ནཱ, ཨ་ཊྛ པ་ཉྙཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་དེ་ས་ནཱ, ཨ་ཊྛ ས་མྨ་ཏྟཱ་ནི, ཨ་ཊྛ ལོ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ཏི་ཀྐ་མཱ, ཨ་ཊྛ ཨཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ཨ་ཊྛ ཨ་ཀྑ་ཎ་དེ་ས་ནཱ, ཨ་ཊྛ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ, ཨ་ཊྛ ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དེ་ས་ནཱ, ཨ་ཊྛ ཝི་མོ་ཀྑཱ, ན་ཝ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀཱ དྷ་མྨཱ, ན་ཝ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ངྒཱ་ནི, ན་ཝ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་དེ་ས་ནཱ, ན་ཝ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་པ་ཊི་ཝི་ན་ཡཱ, ན་ཝ ས་ཉྙཱ, ན་ཝ ནཱ་ན་ཏྟཱ, ན་ཝ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ད་ས ནཱ་ཐ་ཀ་ར་ཎཱ དྷ་མྨཱ, ད་ས ཀ་སི་ཎཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, ད་ས ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐཱ, ད་ས ས་མྨ་ཏྟཱ་ནི, ད་ས ཨ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ, ད་ས ཨ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ, ད་ས ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བ་ལཱ་ནི, ཨེ་ཀཱ་ད་ས མེ་ཏྟཱ་ནི་སཾ་སཱ, དྭཱ་ད་ས དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཱ་ཀཱ་རཱ, ཏེ་ར་ས དྷུ་ཏ་གུ་ཎཱ, ཙུ་དྡ་ས བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, པ་ཉྩ་ད་ས ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ, སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཱ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི, སོ་ལ༹་ས ཨ་པ་ར་ནྟ་པ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, པ་ཉྙཱ་ས ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, པ་རོ་པ་ཎྞཱ་ས ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ, ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྩཱ་རི་མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ན་ནྟ་ན་ཡ་ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ན་པ་ཝི་ཙ་ཡ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཏ་ཐཱ ཨ་ན་ནྟཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨ་ན་ནྟཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཡཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ ཨ་ན་ནྟཱ་པ་རི་མཱ་ཎ་བྷེ་དཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ནི་ར་ཏི་ས་ཡཱ གུ་ཎ་བྷཱ་གཱ གུ་ཎ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་གཱ གུ་ཎ་བྷཱ་གཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ‘‘བྷཱ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨཱ-ཀཱ་ར་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ བྷཱ་ག་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

ཡ་སྨཱ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ས་བྦེ, གུ་ཎ་བྷཱ་གཱ ཨ་སེ་ས་ཏོ;

ཝི་ཛྫ་ནྟི སུ་ག་ཏེ ཏ་སྨཱ, བྷ་ག་ཝཱཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི.

ཀ་ཐཾ བྷ་ཏ་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? ཡེ ཏེ ས་བྦ་ལོ་ཀ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨུ་སྶུ་ཀྐ་མཱ་པ་ནྣེ་ཧི མ་ནུ་སྶ་ཏྟཱ་དི་ཀེ ཨ་ཊྛ དྷ་མྨེ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ཀ་ཏ་མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རེ་ཧི མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ཧི པ་རི་པཱུ་རི་ཏ་བྦཱ དཱ་ན་པཱ་ར་མཱི, སཱི་ལ, ནེ་ཀྑ་མྨ, པ་ཉྙཱ, ཝཱི་རི་ཡ, ཁ་ནྟི, ས་ཙྩ, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན, མེ་ཏྟཱ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་པཱ་ར་མཱི་ཏི ད་ས པཱ་ར་མི་ཡོ ད་ས ཨུ་པ་པཱ་ར་མི་ཡོ ད་ས པ་ར་མ་ཏྠ་པཱ་ར་མི་ཡོ་ཏི ས་མ་ཏིཾ་ས པཱ་ར་མི་ཡོ, དཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ས་ཙྩཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, ཨ་ངྒ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ ན་ཡ་ན་དྷ་ན་ར་ཛྫ་པུ་ཏྟ་དཱ་ར་པ་རི་ཙྩཱ་གོ་ཏི པ་ཉྩ མ་ཧཱ་པ་རི་ཙཱ་གཱ, པུ་བྦ་ཡོ་གོ, པུ་བྦ་ཙ་རི་ཡཱ, དྷ་མྨ་ཀྑཱ་ནཾ, ཉཱ་ཏ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ, ལོ་ཀ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ, བུ་དྡྷི་ཙ་རི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ, ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝཱ ས་བྦེ པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རཱ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨཱ, ཏེ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་པྤཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑེ་ཡྻཱ་ནི ཡ་ཐཱ ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ ཋི་ཏི་བྷཱ་གི་ཡཱ ཝཱ ན ཧོ་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་རི ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ བྷ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཏཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ‘‘བྷ་ཏ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ག-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ཏ་ཝཱཏི ཏེ་ཡེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ བྷ་རི ས་མྦྷ་རི, པ་རི་པཱུ་རེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མྤི བྷ་ཏ་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ས་བྦེ, དཱ་ན་པཱ་ར་མི་ཨཱ་དི་ཀེ;

ས་མྦྷཱ་རེ བྷ་ཏ་ཝཱ ནཱ་ཐོ, ཏེ་ནཱ་པི བྷ་ག་ཝཱ མ་ཏོ་ཏི.

ཀ་ཐཾ བྷཱ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? ཡེ ཏེ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑཱ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཀ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་གཱ, ཏེ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ ནི་ཙྩ་ཀ་པྤཾ ཝ་ནི བྷ་ཛི སེ་ཝི བ་ཧུ་ལ་མ་ཀཱ་སཱི་ཏི བྷཱ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ་སུ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་སུ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཙ ཡེ ཏེ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་བྷཱ་གཱ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ན ‘‘ཙ་ཀྑུ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཾ སོ་ཏཾ…པེ… ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༡.༢༡) ཨ་ནེ་ཀེ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་གཱ, ‘‘ཙ་ཀྑུ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ…པེ… ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་གཱ, ‘‘ཙ་ཀྑུ་སྶ ནི་རོ་དྷོ…པེ… ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ནི་རོ་དྷོ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་གཱ, ‘‘ཙ་ཀྑུ་སྶ ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་དཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་གཱ ཙ དྷ་མྨཱ, ཏེ ས་བྦེ ཝ་ནི བྷ་ཛི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སེ་ཝི. ཨེ་ཝ་མྤི བྷཱ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཡེ ཨི་མེ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཱ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ གུ་ཎ་བྷཱ་གཱ གུ་ཎ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ, ཀི་ནྟི ནུ ཁོ ཏེ ཝི་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཡྻ’’ནྟི མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཝ་ནི ཨ་བྷི་པ་ཏྠ་ཡི, སཱ ཙ་སྶ ཨ་བྷི་པ་ཏྠ་ནཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཕ་ལཱ་ཝ་ཧཱ ཨ་ཧོ་སི. ཨེ་ཝ་མྤི བྷཱ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

ཡ་སྨཱ ཉེ་ཡྻ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་གུ་ཎ་བྷཱ་གེ ཨ་སེ་ས་ཏོ;

བྷ་ཛི པ་ཏྠ་ཡི ས་ཏྟཱ་ནཾ, ཧི་ཏཱ་ཡ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏོ་ཏི.

ཀ་ཐཾ བྷ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? ས་མཱ་ས་ཏོ ཏཱ་ཝ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙེ་ཧི པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ནྣེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ཝི་བྷ་ཝཾ བྷ་ཛཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི བྷ་གཱ, ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ. ཏ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡེ ཏཱ་ཝ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ས་མྦོ་དྷི་ཏོ པུ་བྦེ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏེ ཝ་ནི བྷ་ཛི སེ་ཝི, ཡ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨེ ས་མ་ནྣཱ་ནེ་ནྟོ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨེ པ་རི་པཱ་ཙེ་སི, བུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏོ པ་ན ཏེ ནི་ར་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏེ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རེ་པི ཝ་ནི བྷ་ཛི སེ་ཝི, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ན པ་དེ་ས་ར་ཛྫ་ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི-དེ་ཝ་ར་ཛྫ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན- ཛྷཱ་ན་ཝི་མོ་ཀྑ་ས་མཱ་དྷི་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན-མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཕ་ལ་ས་ཙྪི- ཀི་རི་ཡཱ་དི-ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏེ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ བྷ་གེ ཝ་ནི བྷ་ཛི སེ་ཝི. ཨེ་ཝ་མྤི བྷ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

ཡཱ ཏཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ལོ་ཀེ, ཡཱ ཙ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ པུ་ཐུ;

ས་བྦཱ ཏཱ བྷ་ཛི ས་མྦུ་དྡྷོ, ཏ་སྨཱ་པི བྷ་ག་ཝཱ མ་ཏོ་ཏི.

ཀ་ཐཾ བྷ་ཏྟ་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? བྷ་ཏྟཱ ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི་ཀཱ ཨ་སྶ བ་ཧཱུ ཨ་ཏྠཱི་ཏི བྷ་ཏྟ་ཝཱ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཧི མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ནི་རུ་པ་མ་པ་བྷཱ་ཝ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མོ, ས་བྦཱ་ན་ཏྠ་པ་རི་ཧཱ་ར་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏ་པྤ་རཱ་ཡ ནི་ར་ཏི་ས་ཡཱ་ཡ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ པ་ཛཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟཱུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ དྭ་ཏྟིཾ་ས་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ-ཨ་སཱི་ཏི་ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན-བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་དི་ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ- ཝི་སེ་ས་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ-རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩ-གུ་ཎཱ་དྷི་ག་ཏེ་ན ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན ལོ་ཀ་ཏྟ་ཡ་བྱཱ་པི་ནཱ སུ་ཝི་པུ་ལེ་ན སུ་ཝི་སུ་དྡྷེ་ན ཙ ཐུ་ཏི་གྷོ་སེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་ཀྐཾ་ས་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟཱ་སུ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་སུ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ད་ས་བ་ལ་ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫཱ་དི་ནི་ར་ཏི་ས་ཡ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས-ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ རཱུ་པ་པྤ་མཱ་ཎོ རཱུ་པ་པྤ་ས་ནྣོ, གྷོ་ས་པྤ་མཱ་ཎོ གྷོ་ས་པྤ་ས་ནྣོ, ལཱུ་ཁ་པྤ་མཱ་ཎོ ལཱུ་ཁ་པྤ་ས་ནྣོ, དྷ་མྨ་པྤ་མཱ་ཎོ དྷ་མྨ་པྤ་ས་ནྣོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀེ ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ ས་བྦ་ཐཱ་པི པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨཱ་ད་ར་བ་ཧུ་མཱ་ན་གཱ་ར་ཝཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏཱ་ཡ པ་ར་མ་པེ་མ་ས་མྦྷ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡེ ཏ་སྶ ཨོ་ཝཱ་དེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཀེ་ན་ཙི ཨ་སཾ་ཧཱ་རི་ཡཱ ཏེ་སཾ པ་སཱ་ད་བྷ་ཏྟི ས་མ་ཎེ་ན ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཝཱ དེ་ཝེ་ན ཝཱ མཱ་རེ་ན ཝཱ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ཝཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་པི ཏ་ཏྠ པ་སཱ་དཾ ན པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟི, ཏ་སྶ ཝཱ ཨཱ་ཎཾ ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –

‘‘ཡོ ཝེ ཀ་ཏ་ཉྙཱུ ཀ་ཏ་ཝེ་དི དྷཱི་རོ;

ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི ཙ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༢.༡༧.༧༨);

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ ཋི་ཏ་དྷ་མྨོ ཝེ་ལཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཾ མ་ཡཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏཾ མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏུ་པི ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༨.༢༠; ཨུ་དཱ. ༤༥; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༨༥) ཙ.

ཨེ་ཝཾ བྷ་ཏྟ་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་སྶ ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་ར་སྶ ག-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ.

གུ་ཎཱ་ཏི་ས་ཡ་ཡུ་ཏྟ་སྶ, ཡ་སྨཱ ལོ་ཀ་ཧི་ཏེ་སི་ནོ;

ས་མྦྷ་ཏྟཱ བ་ཧ་ཝོ ས་ཏྠུ, བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི.

ཀ་ཐཾ བྷ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? ཡ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ་པི པུ་རི་མཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ནྟོ བྷ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཾ སི་རིཾ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ ཡ་ས་ཉྩ ཝ་མི, ཨུ་གྒི་རི, ཁེ་ལ༹་པི་ཎྜཾ ཝི་ཡ ཨ་ན་པེ་ཀྑོ ཚ་ཌྜ་ཡི; པ་ཙྪི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་པི ཧ་ཏྠཱ་ག་ཏཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སི་རིཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཙྩ་ས་དི་སཾ ཙ་ཏུ་དཱི་པི་སྶ་རི་ཡཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ས་ནྣི་སྶ་ཡཾ ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མུ་ཛྫ་ལཾ ཡ་ས་ཉྩ ཏི་ཎཱ་ཡ་པི ཨ་མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ནི་ར་པེ་ཀྑོ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ, ཏ་སྨཱ ཨི་མེ སི་རི་ཨཱ་དི་ཀེ བྷ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷཱ་ནི ནཱ་མ ན་ཀྑ་ཏྟཱ་ནི, ཏེ་ཧི ས་མཾ ག་ཙྪ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི བྷ་གཱ, སི་ནེ་རུ་ཡུ་ག་ནྡྷ་ར་ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཧི་མ་ཝ་ནྟཱ་དི་བྷཱ་ཛ་ན་ལོ་ཀ་ཝི་སེ་ས་ས་ནྣི་སྶ་ཡཱ སོ་བྷཱ ཀ་པྤ་ཊྛི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏེ་པི བྷ་གེ ཝ་མི ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ, ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ཛ་ཧཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི བྷ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སི་རིཾ ཡ་སྨཱ, ཡ་སཾ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ སུ་ཁཾ;

པ་ཧཱ་སི ལོ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཉྩ, སུ་ག་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏོ་ཏི.

ཀ་ཐཾ བྷཱ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? བྷཱ་གཱ ནཱ་མ ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ, ཏེ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏྠཱ་པི རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན, པ་ཐ་ཝི་ཡཱ་དི་ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཱ. ཏེ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦཾ པ་པ་ཉྩཾ ས་བྦཾ ཡོ་གཾ ས་བྦཾ ག་ནྠཾ ས་བྦཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་མ་ཏཾ དྷཱ་ཏུཾ ས་མ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟོ ཝ་མི ཨུ་གྒི་རི, ཨ་ན་པེ་ཀྑོ ཚ་ཌྜ་ཡི ན པ་ཙྩཱ་ག་མི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ས་བྦ་ཏྠ་མེ་ཝ པ་ཐ་ཝིཾ ཨཱ་པཾ ཏེ་ཛཾ ཝཱ་ཡཾ, ཙ་ཀྑུཾ སོ་ཏཾ གྷཱ་ནཾ ཛི་ཝ྄ཧཾ ཀཱ་ཡཾ མ་ནཾ, རཱུ་པེ ས་དྡེ ག་ནྡྷེ ར་སེ ཕོ་ཊྛ་བྦེ དྷ་མྨེ, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ…པེ… མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཾ…པེ… མ་ནོ་ས་མྥ་སྶཾ, ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ཝེ་ད་ནཾ…པེ… མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ཝེ་ད་ནཾ, ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ས་ཉྙཾ…པེ… མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ས་ཉྙཾ, ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ཙེ་ཏ་ནཾ…པེ… མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ཙེ་ཏ་ནཾ, རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཾ…པེ… དྷ་མྨ་ཏ་ཎྷཾ, རཱུ་པ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ…པེ… དྷ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ, རཱུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཾ…པེ… དྷ་མྨ་ཝི་ཙཱ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན་པི ས་བྦེ་ཝ དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཝ་མི ཨུ་གྒི་རི, ཨ་ན་པེ་ཀྑ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན ཚ་ཌྜ་ཡི. ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཏཾ ‘‘ཡཾ ཏཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཙ་ཏྟཾ ཝ་ནྟཾ མུ་ཏྟཾ པ་ཧཱི་ནཾ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཊྛཾ, ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པུ་ན པ་ཙྩཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༨༣). ཨེ་ཝ་མྤི བྷཱ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷཱ་གེ ཝ་མཱིཏི ས་བྦེ་པི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལེ སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ན་ཝ་ཛྫེ ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏེ ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐ་ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གེ དྷ་མྨེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཝ་མི ཨུ་གྒི་རི ཨ་ན་པེ་ཀྑོ པ་རི་ཙྩ་ཛི པ་ཛ་ཧི, པ་རེ་ས་ཉྩ ཏ་ཐ་ཏྟཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘དྷ་མྨཱ་པི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ, པ་གེ་ཝ ཨ་དྷ་མྨཱ (མ. ནི. ༡.༢༤༠), ཀུ་ལླཱུ་པ་མཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མི ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ, ནོ ག་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༢༤༠). ཨེ་ཝ་མྤི བྷཱ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏཱ་དི-དྷ་མྨ་བྷཱ་གཱ་མ་ཧེ་སི་ནཱ;

ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐཱ ཡ་ཏོ ཝ་ནྟཱ, ཏ་ཏོ་པི བྷ་ག་ཝཱ མ་ཏོ་ཏི.

ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘བྷཱ་ག་ཝཱ བྷ་ཏ་ཝཱ བྷཱ་གེ, བྷ་གེ ཙ ཝ་ནི བྷ་ཏྟ་ཝཱ;

བྷ་གེ ཝ་མི ཏ་ཐཱ བྷཱ་གེ, ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཛི་ནོ’’ཏི.

དྷ་མྨ་ས་རཱི་རཾ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ‘‘ཡོ ཝོ, ཨཱ་ན་ནྡ, མ་ཡཱ དྷ་མྨོ ཙ ཝི་ན་ཡོ ཙ དེ་སི་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟོ, སོ ཝོ མ་མ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་ཏྠཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༡༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ དྷ་མྨ་སྶ ས་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཛི་ར་ས་ངྒྷཱ་ཏ་ས་མཱ་ན་ཀཱ་ཡོ པ་རེ་ཧི ཨ་བྷེ་ཛྫ་ས་རཱི་ར་ཏྟཱ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ ཀེ་ན་ཙི ས་ཀྐཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཀཱ་ཏུ་ནྟི.

དེ་ས་ནཱ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་དྡི་ས་ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ ས་ཀ་ལ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ནི་ད་སྶ་ན་ཏོ. སཱ་ཝ་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་དྡི་ས་ཏི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟེ་ན པ་ཉྩ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པི་ཏེ་ན མ་ཡཱ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀེ་ན སུ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ མ་ཡཱ་ཝ སུ་ཏཾ, ན ཨ་ནུ་སྶུ་ཏི་ཀཾ, ན པ་ར་མྤ་རཱ་བྷ་ཏ་ནྟི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ན་ཏོ. ཀཱ་ལ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་དྡི་ས་ཏི བྷ་ག་ཝཱ-ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ པ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ས་མ་ཡ-ས་དྡ་སྶ ཀཱ་ལ་སྶ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་པ་ར་མཱ ཧི ཀཱ་ལ་ས་མྤ་དཱ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –

‘‘ཀ་པྤ་ཀ་སཱ་ཡེ ཀ་ལི་ཡུ་གེ, བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དོ ཨ་ཧོ མ་ཧ་ཙྪ་རི་ཡཾ;

ཧུ་ཏཱ་ཝ་ཧ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཛཱ་ཏཾ, ས་མུ་དི་ཏ་མ་ཀ་ར་ནྡ་མ་ར་ཝི་ནྡ’’ནྟི. (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡; ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡ རཱུ་པཱ་དི་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ);

བྷ་ག་ཝཱ་ཏི དེ་ས་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་དྡི་ས་ཏི གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མ་ག་རུ་གཱ་ར་ཝཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

མ་ངྒ་ལ་དི་ཝ་སོ སུ་ཁ་ཎོ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟནྟི ཨ་ཛྫ མ་ངྒ་ལ་དི་ཝ་སོ, ཏ་སྨཱ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཡཾ སུ་ཁ་ཎོ. མཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱིཏི མཱ ར་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་ཡ་ནཾ ཨ་ནུ་དི་ཀྑ་ནྟཱ་ནཾ ར་ཏྟི ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨུ་ཀྐཱ་སུ ཋི་ཏཱ་སུ ཋི་ཏཱ་ཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༥༥; ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༣༦). ཨུ་ཀྐཱ་སུ ཝི་ཛྫོ་ཏ་ལ་ནྟཱི་སུ ཋི་ཏཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཏི མཱུ་ལ་ཝི་བྷཱུ་ཛཱ་དི་པ་ཀྑེ་པེ་ན (པཱ་ཎི་ནི ༣.༢.༥) ས་དྡ་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཝཱ ཨུ་ཀྐཱ་སུ ཋི་ཏཱ་སུ ཋི་ཏཱ ཨཱ་སཱི་ཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི ‘‘བྷཱུ་མི་བྷཱ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ མ་ནུ་སྶ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ སཱ ན་ག་རཱི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ‘ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ’ཏི ནཱ་མཾ ལ་བྷཱི’’ཏི.

ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི ན ཝི་སེ་སེ་ན, ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ…པེ… ཝི་ཧཱ་རེ་སཱུཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རོ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རོ་ཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཝི་ཧཱ་རེ་སུ. ས་མ་ངྒི་པ་རི་དཱི་པ་ནནྟི ས་མ་ངྒཱི་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏཾ པ་དཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ གི་ཧཱི་ཧི སཾ་ས་ཊྛོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཧ་ན་ནྡཱི ས་ཧ་སོ་ཀཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༤.༢༤༡) ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རེ ཨཱ་ག་ཏཾ; ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི…པེ… པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༦༠; ཝི་བྷ. ༦༢༤) དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རེ; ‘‘སོ མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨེ་ཀཾ དི་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༥༥༦; ༣.༣༠༨; མ. ནི. ༡.༧༧; ༢.༣༠༩; ༣.༢༣༠) བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རེ; ‘‘སོ ཁོ ཨ་ཧཾ ཨ་གྒི་ཝེ་སྶ་ན ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཏ་སྨིཾ ཨེ་ཝ པུ་རི་མ་སྨིཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ས་ཎྛ་པེ་མི ས་ནྣི་སཱ་དེ་མི ཨེ་ཀོ་དིཾ ཀ་རོ་མི ས་མཱ་ད་ཧཱ་མི, ཡེ་ན སུ་དཾ ནི་ཙྩ་ཀ་པྤཾ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༨༧) ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རེ.

ཏ་ཏྠ ཨི་རི་ཡ་ནཾ ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨི་རི་ཡཱ, ཀཱ་ཡ་པྤ་ཡོ་གོ. ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཋཱ་ནཱ་དི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ. ཋཱ་ན་ས་མ་ངྒཱི ཝཱ ཧི ཀཱ་ཡེ་ན ཀི་ཉྩི ཀ་རེ་ཡྻ ག་མ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ས་མ་ངྒཱི ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་རི་ཡ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཀཱ་ཡ་ཀི་ཙྩཾ ཝཱ་ཏི ཨི་རི་ཡཱ, ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཐོ་ཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ, ཋཱ་ནཱ་དི ཨེ་ཝ. སོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ག་ཏི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་རཱུ་པ་པ་བ་ནྡྷོ ཨེ་ཝ. ཝི་ཧ་ར་ཎཾ, ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཝི་ཧཱ་རོ, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ ཨེ་ཝ ཝི་ཧཱ་རོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ. དི་ཝི བྷ་ཝོ་ཏི དི་བྦོ. ཏ་ཏྠ བ་ཧུ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ་དི་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ བྷ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཡོ དི་བྦཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝཱ དི་བྦོ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ དི་བྦོ, དི་བྦོ ཙ སོ ཝི་ཧཱ་རོ ཙཱ་ཏི དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རོ, ཙ་ཏ་སྶོ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཨཱ་རུ་པྤ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ་པི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟི. བྲ་ཧྨཱུ་ནཾ, བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རཱ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ཡོ. ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ, ཨ་རི་ཡཱ ཝཱ ཝི་ཧཱ་རཱ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ཙ་ཏྟཱ་རི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནི. སོ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཀཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་བཱ་དྷ་ནནྟི་ཨཱ་དི ཡ་དི་པི བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཀེ་ན་པི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཙི་ར་ཏ་རཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ས་རཱི་ར་སྶ ནཱ་མ ཨ་ཡཾ ས་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཝཱ བྷ་ག་ཝཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝ་ས་ནྟོ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ, ནཱ་ནཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཙ ཀཱ་ལཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ནྟོ ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཝི་ཝི་དྷཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཧ་ར་ཏི ཨུ་པ་ནེ་ཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་ཝི་དྷཾ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

སུ་བྷ་ག་ཏྟཱཏི སི་རཱི་ཀཱ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན སོ་བྷ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘སུ་ནྡ་ར་སི་རི་ཀ་ཏྟཱ སུ་ནྡ་ར་ཀཱ་མ་ཏྟཱ ཙཱ’’ཏི. ཚ་ཎ་ས་མ་ཛྫ་ཨུ་སྶ་ཝེཏི ཨེ་ཏྠ ཚ་ཎཾ ནཱ་མ ཕ་གྒུ་ན་མཱ་སཱ་དཱི་སུ ཨུ་ཏྟ་ར་ཕ་གྒུ་ནཱ་དི-ཨ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏ་དི་ཝ་སེ་སུ ས་པ་རི་ཛ་ནཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ མ་ངྒ་ལ་ཀ་ར་ཎཾ. ས་མ་ཛྫཾ ནཱ་མ ན་ཊ་ས་མ་ཛྫཱ་དི. ཨུ་སྶ་ཝོ ན་ཀྑ་ཏྟཾ. ཡ་ཏྠ གཱ་མ་ནི་ག་མ་ཝཱ་སི་ནོ ཏ་ཡོ ས་ཏྟ ཝཱ དི་ཝ་སེ ན་ཀྑ་ཏྟ་གྷོ་ས་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཝི་བྷ་ཝཾ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟཱ བྷོ་གེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱ ན་ཀྑ་ཏྟ་ཀཱི་ལ༹་ནཾ ཀཱི་ལ༹་ནྟི. ཏེ་སཾ ཏཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ཏེ་སཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཏཾ པ་ཏྠ་ནཾ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཏ་ཐེ་ཝ ཧོ་ཏི, པ་ཏྠ་ནཱ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བ་ཧུ་ཛ་ན་ཀ་ནྟ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘སུ་ནྡ་ར་ཀཱ་མ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ པ་ད་སྶ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ཀ་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན སུ་ཊྛུ བྷ་ཛཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི སུ་བྷ་གཾ, སུ་བྷཱ ཨ་གཱ རུ་ཀྑཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝཱ སུ་བྷ་གཾ, སུ་ནྡ་ར་ཀི་ཏྟི་ཡོ་ག་ཏོ ཝཱ ‘‘སུ་བྷ་ག’’ནྟི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞེ་ནྟི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘སུ་བྷཱ་ག་ཝ་ནེ’’ཏི པ་ཋ་ནྟི, ‘‘སུ་ནྡ་ར་བྷཱུ་མི་བྷཱ་གེ ཝ་ནེ’’ཏི ཙ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. སུ་བྷ་ག་སྶ ནཱ་མ ཡ་ཀྑ་སྶ ཝ་ནཾ ཏེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ‘‘སུ་བྷ་ག་ཝ་ན’’ནྟི ཨ་ཉྙེ. ཝ་ན་ནཾ བྷ་ཏྟཱི་ཏི་ཨ་ཏྠེ ཏཾ ཝ་ན་ནཾ ཀཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཝ་ན་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ད་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནི སི་ནེ་ཧཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི. ཡཱ་ཙ་ན་ཏྠེ ཝ་ནུ་ཏེ ཨི་ཏི ཝ་ནནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཀ་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝ་ན-ས་དྡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨུ་ཛུ་ཝཾ་སཱཏི ཨུ་ཛུ་བྷཱུ་ཏ་ཝི་ཊ་པཱ. མ་ཧཱ་སཱ་ལཱཏི མ་ཧཱ་རུ་ཀྑཱ. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ སཱ་ལ་མཱུ་ལེཏི ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལེ. ཝ་ན་པྤ་ཏི་ཛེ་ཊྛ་ཀ་རུ་ཀྑོཏི ཝ་ན་པྤ་ཏི་བྷཱུ་ཏོ ཛེ་ཊྛ་ཀ་རུ་ཀྑོ. ཏ་མེ་ཝ ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཝནྟི ཝ་ན་པྤ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ག་ཏཾ སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ. ཏེ་ན ཧི སོ ‘‘སཱ་ལ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ ར་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན རཱ་ཛཱ, ཨ་ཉྙ་སྨི་མྤི ཏཱ་དི་སེ རུ་ཀྑེ རཱ་ཛ་ཝོ་ཧཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ བྲཱ་ཧྨ་ཎ དྷ་མྨི་ཀཱཏི ཨཱ་ལ་པ་ནཾ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན སཱ་ཁཱ་དི་མ་ཏོ ས་ངྒྷཱ་ཏ་སྶ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་སེ་སེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ མཱུ་ལ-ས་དྡོ. ཡ་སྨཱ ཏཾ་ས་དི་སེ་སུ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡེ པ་དེ་སེ ཙ རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘མཱུ་ལཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་མཱུ་ལཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཀེ་ན མཱུ་ལ-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘མཱུ་ལ་མཱུ་ལེ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཾ (སཾ. ནི. ༤.༣༢༧), རཱུ་པ་རཱུ་པ’’ནྟི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༤༤༩) ཙ. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ་མྷཱིཏི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎེ. ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀེ ནེ་སཾ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ མཱུ་ལ་ཊྛེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀེ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨེ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི སུ་བྷ་ག་ཝ་ནེ སཱ་ལ་རཱ་ཛ་མཱུ་ལེ’’ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཝཱ་ཀྱཾ, ཏ་ཏྟ. སི་ཡཱཏི ཀ་སྶ་ཙི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ སི་ཡཱ, ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཀ་དཱ་ཙི ཙོ་དེ་ཡྻ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཡ་དི སུ་བྷ་ག་ཝ་ནེ སཱ་ལ་རཱ་ཛ་མཱུ་ལེ ཝི་ཧ་ར་ཏི. ན ཝ་ཏྟ་བྦནྟི ནཱ་ནཱ་ཋཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་སུ་བྷ་ག་ཝ་ནཱ་ནཾ, ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡ་ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་དཱ་ནི ཙོ་ད་ཀོ ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ‘‘ན ཧི ས་ཀྐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཨི་ཏ་རོ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི སུ་བྷ་ག་ཝ་ནེ སཱ་ལ་རཱ་ཛ་མཱུ་ལེ’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཝ་ནྟི ‘‘ཡ་དི ཏཱ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡཾ ཏཾ བྷ་ཝ་ཏཱ ཙོ་དི་ཏཾ, ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ན ཁོ པ་ན ད་ཊྛ་བྦཾ, ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨ་པུ་བྦ་ཨ་ཙ་རི་མཾ ཝི་ཧཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ, ཏ་སྶ ཙ པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ, ཏེ་ན ཙ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ན་ནུ ཨ་ཝོ་ཙུ་མྷ…པེ… སཱ་ལ་རཱ་ཛ་མཱུ་ལེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝ་མྤི ‘‘སུ་བྷ་ག་ཝ་ནེ སཱ་ལ་རཱ་ཛ་མཱུ་ལེ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཙྩེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ན ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ཡ’’ནྟི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི.

ཨ་ཝ་སྶཾ ཙེ་ཏྠ གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ཀི་ཏྟ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ཡ་ཐཱ སུ་བྷ་ག་ཝ་ནཱ་དི་ཀི་ཏྟ་ནཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ག་ཧ་ཊྛཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝི་ཝི་དྷ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ཀི་ཏྟ་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་དཱ་ནེ་ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ར་ཎེ་སུ སཱི་ལེ་སུ ཙ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནེ་ན ཡ་ཐཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཨུ་པ་རི་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ཝ་ཧ་ནེ་ན ཙ ག་ཧ་ཊྛཱ་ན་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཾ, ཨུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་སྶ ཙ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་པ་རི་གྒ་ཧེ་ནེ་ཏྠ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ, ན ལཱ་བྷཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་པ་ག་མ་ནཾ, ན ཝི་རོ་དྷཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨུ་པ་ག་མ་ནཱ་པ་ག་མ་ནཱ་ནཾ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. དྷ་མྨི་ཀ་སུ་ཁཾ ནཱ་མ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁཾ. དེ་ཝཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ ཛ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. པ་ཙུ་ར་ཛ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཧི ཋཱ་ནཾ དེ་ཝཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙ་ནྟི. ཏ་ད་ཏྠ་པ་རི་ནི་པྥཱ་ད་ནནྟི ལོ་ཀ་ཏྠ་ནི་པྥཱ་ད་ནཾ, བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩ་ས་མྤཱ་ད་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི, སུ་བྷ་ག་ཝ་ནཱ་དི་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་སྶ. ཏ་ཐཱ པུ་རི་མེ་ན པ་རཱ་དྷཱི་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ར་ཎཾ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཏྟཱ་དྷཱི་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ར་ཎཾ. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩཾ, ཨི་ཏ་རེ་ན པ་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཾ. པུ་རི་མེ་ན ཙ་སྶ པ་ར་མཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་མཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན པ་ར་མཱ་ཡ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་མཾ དཱི་པེ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ས་བྦ་ས་ཏྟེ པ་ར་མཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཏི, ན ཙ ཏ་ཏྠ སི་ནེ་ཧ་དོ་སཱ་ནུ་པ་ཏི་ཏོ པ་ར་མུ་པེ་ཀྑ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཙ ན ཙ པ་ར་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཀ་ར་ཎེ ཨ་པྤོ་སུ་ཀྐོ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཏ་སྶ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་ཏཱ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཐ་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་ཉྩོ་དི་ཏ་མཱ་ན་སོ ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨུ་སྶུ་ཀྐ་མཱ་པ་ནྣོ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་ད་ཏྠ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠཾ པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རེ ས་མྤཱ་དེ་ནྟོ ཨ་པ་རི་མི་ཏཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ དུ་ཀྑ་མ་ནུ་བྷོ་སི, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ པ་ཏི་ཏེ་ཧི དུ་ཀྑེ་ཧི ན ཝི་ཀ་མྤི. ཏ་ཐཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ སཾ་སཱ་རཱ་བྷི་མུ་ཁ་ཏཱ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏོ ནི་བྦི་ནྡ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁ་ཏཱ, མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཏ་ད་དྷི་ག་མོ. ཏ་ཐཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་རེ་སཾ ཨ་བྷིཾ་སཱ་པ་ནཾ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ས་ཡཾ པ་རེ་ཧི ཨ་བྷཱ་ཡ་ནཾ. མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་རཾ ར་ཀྑ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ར་ཀྑ་ཎཾ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ར་ཀྑ་ཏོ པ་རེ་སཾ ར་ཀྑ་ཎཾ. ཏེ་ན་སྶ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པུ་གྒ་ལ་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ས་ཙྩཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཙཱ་གཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཙ པཱ་རི་པཱུ་རི, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶ པ་ཉྙཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཙ པཱ་རི་པཱུ་རི. ཨེ་ཝཾ པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ས་ཡ་པ་ཡོ་ག་སྶ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ཏྠ་མེ་ཝ ར་ཛྫ་ས་མྤ་དཱ་དི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཏི་ཎཱ་ཡ་པི ཨ་མ་ཉྙ་མཱ་ན་སྶ ཏ་ཏོ ཨ་པ་ག་མ་ནཾ. ཨི་ཏི སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཨུ་པ་ག་མཱ་པ་ག་མ་སྶ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ཏྠ་མེ་ཝ དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནཱ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ་སྶ ཕ་ལ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ས་མུ་དཱ་ག་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་རེ་སཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཏཱ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་མྤི ཨ་ན་ལཾ་ཀཱ་རི་ཏཱ.

ཏ་ཐཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ་རི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཛི་ཎྞཱ་ཏུ་ར་མ་ཏ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་ཉྫཱ་ཏ་སཾ་ཝེ་གོ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ལཱ༹་རེ་སུ དེ་ཝ་བྷོ་ག་ས་དི་སེ་སུ བྷོ་གེ་སུ ནི་ར་པེ་ཀྑོ མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནཾ ནི་ཀྑ་མི. ཏ་ཐཱ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཀི་ཙྪཾ ཝ་ཏཱ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༥༧; སཾ. ནི. ༢.༤, ༡༠) ཀ་རུ་ཎཱ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ར་མྦྷོ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་ཏྟ ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ནི ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མ་ནཾ. མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་པྤོ་སུ་ཀྐ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ་པི མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎཾ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡཱ་དི ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རེ་པི ཨ་ན་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ. མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན་སྶ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་མི་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝོ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཨ་ནུ་རོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་ཏྠ སི་ནེ་ཧ་ས་ནྠ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ. མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ གཱ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཝ་ས་ནྟ་སྶ་པི ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་ར་ཉྙ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཝ ཝི་ཧ་ར་ཎཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་རི་མེ་ན ཙ་སྶ པ་ར་མཱ་ཡ ཨ་ནྣུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་མཾ, པ་ཙྪི་མེ་ན པ་ར་མཱ་ཡ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་མཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི.

ཏནྟི ‘‘ཏ་ཏྲཱ’’ཏི པ་དཾ. དེ་ས་ཀཱ་ལ་པ་རི་དཱི་པ་ནནྟི ཡེ དེ་ས་ཀཱ་ལཱ ཨི་དྷ ཝི་ཧ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ པ་རི་དཱི་པ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཾ ས་མ་ཡཾ…པེ… དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཾ-ས་དྡོ ཧི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ཀཱ་ལ་སྶ, དེ་ས་སྶ ཝཱ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་སྶ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཏ་ཏྲ-ས་དྡ་སྶ པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཏ་ཏྲ-ས་དྡོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཝི་སི་ཊྛཾ དེ་སཾ ཀཱ་ལ་ཉྩ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟེ ཝཱ དེ་ས་ཀཱ་ལེ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཏ་ཏྲཱཏི ཡ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ལ་པི ཨ་བྷཱ་སི, ཏཱ་དི་སེ དེ་སེ, ཀཱ་ལེ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཧཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི. ན་ནུ ཙ ཡ་ཏྠ ཋི་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བཱ་ཧི་ཡ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཋི་ཏོ ཏ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨ་དེ་སེ་ཏ་བྦ་ཀཱ་ལེ ཨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨི་དཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི. ཡཾ པ་ན ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཾ པ་ཝི་ཊྛ་མྷཱ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༡༠), ཏ་མྤི ཏ་སྶ ཨ་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ ཧི ཏ་དཱ ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་སྶ་མེ་ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ ཨ་ཧོ་སི, བ་ལ་ཝ་པཱི་ཏི་ཝེ་གེ་ན ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མཾ ཨཱ་ག་མེ་ནྟོ པ་པ་ཉྩ་པ་རི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་པི. ཨ་དེ་སེ་ཏ་བྦ་དེ་སེ ཨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ན ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ མ་གྒཱ ཨོ་ཀྐ་མྨ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སཱི་དི (སཾ. ནི. ༢.༡༥༤), ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༣༦༣) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ཨི་དྷ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ.

‘‘ཨ་ཐ ཁོ སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བཱ་ལོ ཨི་དྷ པུ་བྦེ ར་སཱ་དོ ཨི་དྷ པཱ་པཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་རི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༥༡) པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ ཁོ-ས་དྡོ, ‘‘དུ་ཀྑཾ ཁོ ཨ་གཱ་ར་ཝོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་པྤ་ཏི་སྶོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༢༡) ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ, ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནུ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་ཏྠུ པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧ་ར་ཏོ སཱ་ཝ་ཀཱ ཝི་ཝེ་ཀཾ ནཱ་ནུ་སི་ཀྑ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༡) ཨཱ་དི་ཀཱ་ལ་ཏྠེ. ཝཱ་ཀྱཱ་ར་མྦྷེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ་ན ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨཱ་དི་ཀཱ་ལ་ཏྠེ་ན ཝཱ་ཀྱ་སྶ ཨུ་པ་ཉྙཱ་ས་མ་ཏྟཾ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཏྠེ་ན པ་ན ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་མ་ནྟ་ནེ ནི་ཡ་མོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ལོ་ཀ་ག་རུ་དཱི་པ་ན’’ནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ པུ་བྦེ་པི བྷ་ག་ཝཱ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི? ཡ་དི་པི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ པ་ན་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཋཱ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཏཾ, ན ཨཱ་མ་ནྟ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, ཨི་དྷ པ་ན ཨཱ་མ་ནྟ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠཾ པུ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཏ་སྶ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ལོ་ཀ་ག་རུ་དཱི་པ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཀ་ཐཱ་ས་ཝ་ན་ཡུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ཝ་ན་ཡོ་གྱ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཙ་ཏཱུ་སུ་པི པ་རི་སཱ་སུ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཝ ཨེ་དི་སཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ན བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱུ་ཏཱ, ཨི་ཏི སཱ་ཏི་ས་ཡ་སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ་ག་ཧ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་དྡ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑ་ཀོ་ཏི བྷི་ཀྑཱུཏི བྷི་ཀྑ་ན་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏོཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི་པི ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨུ་ཉྪཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱུ. ཡོ ཧི ཀོ་ཙི ཨ་པྤཾ ཝཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཝཱ བྷོ་ག་ཀྑ་ནྡྷཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, སོ ཀ་སི་གོ་ར་ཀྑཱ་དཱི་ཧི ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཀ་པྤ་ནཾ ཧི་ཏྭཱ ལི་ངྒ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ་ནེ་ཝ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུ, པ་ར་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཛཱི་ཝི་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཀཱ་ཛ་བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནོ་པི བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏོ་ཏི བྷི་ཀྑུ, པི་ཎྜི་ཡཱ་ལོ་པ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ཝཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏོ་ཏི བྷི་ཀྑཱུཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘བྷི་ནྣ་པ་ཊ་དྷ་རོ་ཏི བྷི་ཀྑུ, བྷི་ནྡ་ཏི པཱ་པ་ཀེ ཨ་ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེ་ཏི བྷི་ཀྑུ, བྷི་ནྣ་ཏྟཱ པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༥༡༠) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན. ཉཱ་པ་ནེཏི ཨ་ཝ་བོ་དྷ་ནེ, པ་ཊི་ཝེ་ད་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

བྷི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ བྷི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ བྷི་ཀྑ་ནེ་ན ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ, ན ཀ་སི་ཝ་ཎི་ཛྫཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ. བྷི་ཀྑ་ན་དྷ་མྨ་ཏཱ ‘‘ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་རི་ཡཱ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡༥༣; མི. པ. ༤.༥.༩) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་བྷི་ཀྑ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ, ན ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀོ་ཧ་ཉྙ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ. བྷི་ཀྑ་ནེ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རི་ཏཱ ‘‘ཨུ་ཏྟི་ཊྛེ ན་པྤ་མ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༡༦༨) ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་མ་ཛྫ་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱ སཱི་ལཾ ནཱ་མ པ་ཀ་ཏི་ས་བྷཱ་ཝོ, ཨི་དྷ པ་ན ཏ་ད་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. དྷ་མྨོཏི ཝ་ཏཾ. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘སཱི་ལཾ ནཱ་མ ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ, དྷ་མྨོ ནཱ་མ པ་ཝེ་ཎཱི་ཨཱ་ག་ཏཾ ཙཱ་རི་ཏྟཾ, སཱ་དྷུ་ཀཱ་རི་ཏཱཏི ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ ཨཱ་ད་ར་ཀི་རི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཎྞེ་ནྟི. ཧཱི་ནཱ་དྷི་ཀ་ཛ་ན་སེ་ཝི་ཏནྟི ཡེ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏཱ་པི ཛཱ་ཏི་མ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཏཱ ཨུ་ནྣ་ལཱ༹. ཡེ ཙ གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ པ་རེ་སུ ཨ་ཏྠི་ཀ་བྷཱ་ཝ་མྤི ཨ་ནུ་པ་ག་ཏ་ཏཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ར་མ་ཀཱ་པ་ཉྙ་ཏཾ མ་ཉྙ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཧཱི་ན་ཛ་ནེ་ཧི ད་ལི་དྡེ་ཧི པ་ར་མ་ཀཱ་པ་ཉྙ་ཏཾ པ་ཏྟེ་ཧི པ་ར་ཀུ་ལེ་སུ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ནྟེ་ཧི སེ་ཝི་ཏཾ ཝུ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨུ་དྡྷ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནི་གྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་དྷི་ཀ་ཛ་ནེ་ཧི ཨུ་ལཱ༹་ར་བྷོ་ག་ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལཱ་དི་ཏོ པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ཧི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་སོ་དྷ་ན་ཏྠཾ སེ་ཝི་ཏཾ ཝུ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ དཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ནི་གྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཡ་སྨཱ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་མ་ནྟ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་མུ་ཁཱི་ཀ་ར་ཎཾ, པ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཙ སུ་སྶཱུ་སཱ་ཛ་ན་ནཾ ས་ཀྐ་ཙྩ་ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ནི་ཡོ་ཛ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ སཱ་དྷུ་ཀ་ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེཏི སཱ་དྷུ་ཀ་ས་ཝ་ནེ སཱ་དྷུ་ཀ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ཙ. ཀ་ཐཾ པ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ ས་ཝ་ནཱ་ད་ཡོ སཱ་དྷུ་ཀཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི? ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨི་མཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི ཧ་ཏྠ་ག་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ད་ར་གཱ་ར་ཝ་ཡོ་གེ་ན, ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ ཨ་པ་རི་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་ནཱ ཙ. ཝུ་ཏྟཾ ཧི ‘‘པ་ཉྩ་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ སུ་ཎ་ནྟོ ས་དྡྷ་མྨཾ བྷ་བྦོ ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨ་ཏྟཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི? ན ཀ་ཐཾ པ་རི་བྷོ་ཏི, ན ཀ་ཐི་ཀཾ པ་རི་བྷོ་ཏི, ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་བྷོ་ཏི, ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟོ, ཡོ་ནི་སོ ཙ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ སུ་ཎ་ནྟོ ས་དྡྷ་མྨཾ བྷ་བྦོ ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨ་ཏྟ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༥.༡༥༡). ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘སཱ་དྷུ་ཀ་ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ཡ་ཏྟཱ ཧི སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟཱི’’ཏི. སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི ནཱ་མ སཱི་ལཱ་དི་ནི་པྥ་ཏྟི.

པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ག་མ་ཝ་སེ་ན. ས་ཏྠུ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎཱ་ནུ་ཊྛཱ་ནེ་ན. ཏི་ཎྞཾ ཡཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ. ས་ནྟི་ཀ་ཏྟཱཏི ས་མཱི་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ནྟི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏྟཱཏི ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛནྟི ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ, ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཡེ སུ་ཏྟ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ‘‘ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ, ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ.

པུ་བྦེ ས་བྦ་པ་རི་ས་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟེ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ‘‘ཛེ་ཊྛ་སེ་ཊྛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཝ ཨཱ་མ་ནྟ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ་ཝ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟཱཏི ཨ་ཉྙ་ཝི་ཧི་ཏཱ. ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱཏི ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ. དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟཱཏི ཏ་དཱ ཧི་ཡྻོ ཏ་ཏོ པ་ར་དི་ཝ་སེ་སུ ཝཱ སུ་ཏ་དྷ་མྨཾ པ་ཏི པ་ཏི མ་ན་སཱ ཨ་ཝེ་ཀྑ་ནྟཱ. བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ དྷ་མྨེ དེ་སི་ཡ་མཱ་ནེ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དེ་ས་ནཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མ་མེ་ཝ་ཏྠཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ ཨ་ནཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

བྷི་ཀྑ་ཝོ་ཏཱིཏི ཙ ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨི-ཀཱ་ར་ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ ཨི་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཡཾ ཧི ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ-པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཱ་དི་པ་ད་ཏྠ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ-པ་ཀཱ་རཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ནི་ད་སྶ་ནཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་དོ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘རུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་སྨཱ ‘རཱུ་པ’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༧༩) ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ དི་སྶ་ཏི; ‘‘ཏ་སྨཱ ཏི་ཧ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ བྷ་ཝ་ཐ, མཱ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ, ཨ་ཏྠི མེ ཏུ་མྷེ་སུ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ ‘ཀི་ནྟི མེ སཱ་ཝ་ཀཱ དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ནོ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ’ཏི’’ཨཱ་དཱི་སུ པ་རི་ས་མཱ་པ་ནེ; ‘‘ཨི་ཏི ཝཱ, ཨི་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ན་ཙྩ་གཱི་ཏ་ཝཱ་དི་ཏ་ཝི་སཱུ་ཀ་ད་སྶ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༡༣) ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠེ; ‘‘མཱ་ག་ཎྛི་ཡོ་ཏི ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ས་ངྑཱ ས་མ་ཉྙཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཝོ་ཧཱ་རོ ནཱ་མཾ ནཱ་མ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ་དྷེ་ཡྻཾ ནི་རུ་ཏྟི བྱ་ཉྫ་ན་མ་བྷི་ལཱ་པོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ནི. ༧༣) པ་ད་ཏྠ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ; ‘‘ཨི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡོ བཱ་ལོ, ཨ་པྤ་ཊི་བྷ་ཡོ པ་ཎྜི་ཏོ, ས་ཨུ་པ་དྡ་ཝོ བཱ་ལོ, ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝོ པ་ཎྜི་ཏོ, ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ བཱ་ལོ, ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ པ་ཎྜི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༡༢༤) པ་ཀཱ་རེ; ‘‘ཨ་ཏྠི ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི ཨི་ཏི པུ་ཊྛེ་ན ས་ཏཱ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་ཏྠཱི་ཏི་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཾ, ཀིཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི ཨི་ཏི ཙེ ཝ་དེ་ཡྻ, ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི ཨི་ཙྩ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༩༦) ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ; ‘‘ས་བྦ་མ་ཏྠཱི་ཏི ཁོ, ཀ་ཙྩཱ་ན, ཨ་ཡ་མེ་ཀོ ཨ་ནྟོ, ས་བྦཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཁོ, ཀ་ཙྩཱ་ན, ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡོ ཨ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༡༥) ནི་ད་སྶ་ནེ. ཨི་དྷཱ་པི ནི་ད་སྶ་ནེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. བྷི་ཀྑ་ཝོ་ཏི ཧི ཨཱ་མ་ནྟི་ཏཱ་ཀཱ་རོ, ཏ་མེ་ས ཨི་ཏི-ས་དྡོ ནི་ད་སྶེ་ཏི ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ་ཏི ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ‘‘བྷ་དྡ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨི་ཏི-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པུ་བྦེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུ’’ནྟི ཨི་དྷ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ’’ཏི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་མ་ནྟ་ན་མེ་ཝ ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཨ་ནྟ་རཾ ཨ་པེ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་མ་ནྟ་ནཾ པ་ཊི་ཨ་སྶོ་སུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ’’ཏི པ་ན ཨི་དཾ པ་ཊི་སྶ་ཝ་ས་མྦ་ནྡྷ་ནེ་ན ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་སྶུ་ཎོ་ཏཱི’’ཏི.

ཡཾ ནི་དཱ་ནཾ བྷཱ་སི་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ན དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ན་ནུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏ་ཝ་ཙ་ན་སྶེ་ཝ ས་ངྒ་ཧོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – དེ་ས་ནཱ་ཡ ཋི་ཏི་ཨ་ས་མྨོ་ས་ས་དྡྷེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ. ཀཱ་ལ་དེ་ས་དེ་ས་ཀ་ནི་མི་ཏྟ་པ་རི་སཱ་པ་དེ་སེ་ཧི ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ ཧི དེ་ས་ནཱ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ ཧོ་ཏི ཨ་ས་མྨོ་ས་དྷ་མྨཱ ས་དྡྷེ་ཡྻཱ ཙ, དེ་ས་ཀཱ་ལ་ཀ་ཏྟུ་སོ་ཏུ་ནི་མི་ཏྟེ་ཧི ཨུ་པ་ནི་བ་དྡྷོ ཝི་ཡ ཝོ་ཧཱ་ར་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པེ་ན ‘‘མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཀ་ཏྠ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་སཱ་དི་པུ་ཙྪཱ་སུ ཀ་ཏཱ་སུ ཏཱ་སཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀེ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ནི་དཱ་ནཾ བྷཱ་སི་ཏཾ. ཨ་པི་ཙ ས་ཏྠུ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་བྦ་ར་ཙ་ནཱ་ནུ་མཱ་ནཱ་ག་མ་ཏ་ཀྐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི. ན ཧི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ པུ་བྦ་ར་ཙ་ནཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྠི ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཙཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏྟཱ ཙ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ་སུ. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མུ་ཊྛི་དྷ་མྨ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་སཱ་ས་ན་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནུ་རོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི. ན ཧི ས་བྦ་སོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཏེ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་སྶ པ་རཱ་ནུ་གྒ་ཧ་པྤ་ཝ་ཏྟི. ཨེ་ཝཾ དེ་ས་ཀ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ དི་ཊྛི་སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་དཱུ་ས་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་བྷཱ་ཝ་སཾ་སཱུ་ཙ་ཀེ་ཧི ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཱ་པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་བྷི་བྱ་ཉྫ་ཀེ་ཧི ཙ ས་མྦུ་དྡྷ་ཝི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ཧི པུ་རི་མ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་དྭ་ཡ་སི་དྡྷི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨོ་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏོ པ་ཙྪི་མ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་དྭ་ཡ་སི་དྡྷཱི་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཙ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་པ་ཊི་བྷཱ་ནེ་ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་དཱི་པ་ན་ཏོ, ཨི་དྷ པ་ན པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་དཱི་པ་ན་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏྠུ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི.

ཏ་ཐཱ སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ཉཱ་ཎ་ཀ་རུ་ཎཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ས་བྦ་ཀི་རི་ཡ་སྶ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ན་ཏྠི ནི་ར་ཏྠི་ཀཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི, ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཏྠཱ ཝཱ. ཏ་སྨཱ པ་རེ་སཾ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ས་བྦ་ཀི་རི་ཡ་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ས་ཀ་ལ་མྤི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་ཀ་མྨཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ན་ཊྛེ་ན སཱ་ས་ནཾ, ན ཀ་བྱ་ར་ཙ་ནཱ, ཏ་ཡི་དཾ ས་ཏྠུ་ཙ་རི་ཏཾ ཀཱ་ལ་དེ་ས་དེ་ས་ཀ་པ་རི་སཱ་པ་དེ་སེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ‘‘པ་ཐ་ཝི་ཡཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སཱུ’’ཏི ས་བྦཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨ་པི་ཙ ས་ཏྠུ་ནོ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ན སཱ་ས་ན་སྶ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཉྩ དེ་ས་ཀ་པྤ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ་དི་ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་མ་ལ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དི་དོ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་དཱི་པ་ནེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎ་ཀ་རུ་ཎཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་ག་པ་རི་དཱི་པ་ནེ་ན ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་བྦ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ས་བྦ་ཐཱ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་ད་མེ་ཏྠ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་སྶ མུ་ཁ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ.

ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ནི་ཀྑི་ཏྟ་སྶཱཏི དེ་སི་ཏ་སྶ. དེ་ས་ནཱ་པི ཧི དེ་སེ་ཏ་བྦ་སྶ སཱི་ལཱ་དི་ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ ནི་ཀྑི་པ་ན་ཏོ ‘‘ནི་ཀྑེ་པོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏཱིཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཨེ་ཝཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ ད་སྶི་ཏེ སུ་ཏྟ་སྶ ས་མྨ་དེ་ཝ ནི་དཱ་ན་པ་རི་ཛཱ་ན་ནེ་ན ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ བྷི་ཀྑ་ཝེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘ཡོ་པི སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཧཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༨), ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་པི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༡༢) ཙ པ་ཝ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ད་སྶ་ན་སུ་ཁ་ཏཱ་ཡ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཧ་སྶ་བྷེ་དཱ་ནི་པི སུ་ཏྟ་ནྟཱ་ནི སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་པ་དྷཱ་ན་ན་ཡ་ཝ་སེ་ན སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷ་ཏཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དི་སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧི སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཱ’’ཏི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་གྒ་བྷེ་དོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ཙ, ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ ཙ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ, ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ ཙ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ཙཱ’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཡ་དི་པི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན་པི སཾ་ས་གྒ་བྷེ་དོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དཱི་ཧི པ་ན པུ་ར་ཏོ ཋི་ཏེ་ཧི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ སཾ་ས་གྒོ ན་ཏྠཱི་ཏི ན་ཡི་དྷ ནི་ར་ཝ་སེ་སོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ན་ཡོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཝཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ སེ་ས་ནི་ཀྑེ་པཱ་ནཾ མཱུ་ལ་ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ་ད་སྶ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་ཡཾ སཾ་ས་གྒ་བྷེ་དོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི.

ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ནི་ཀྑི་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ནི་ཀྑེ་པོ, སུ་ཏྟཾ ཨེ་ཝ ནི་ཀྑེ་པོ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་ཀྑི་པ་ནཾ ནི་ཀྑེ་པོ, སུ་ཏྟ་སྶ ནི་ཀྑེ་པོ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ, སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, སོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝ་སོ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ. སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི, ཨ་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི ཏྠ-ཀཱ་ར་སྶ ཊྛ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. སཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་ཀྑི་པཱི་ཡ་ཏི སུ་ཏྟཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དི ཨེ་ཝ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. པ་རེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. པུ་ཙྪཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪཱ, པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ ཨ་ཏྠོ. པུ་ཙྪ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀཾ, ཏ་དེ་ཝ ནི་ཀྑེ་པ-ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ པུ་ལླི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ‘‘པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ པ་རེ་སཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་པཱ་ཀཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎ་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ ཝི་སུཾ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཏྟོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནེ་ཝ དྷ་མྨ་ཏ་ནྟི་ཋ་པ་ན་ཏྠཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ. པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀཱ་ནཾ པ་ན པ་རེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ནཾ ཀ་ཐ་མ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ན་ཝ་རོ་དྷོ, པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀ་ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ ཝཱ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རོ་དྷེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ ཀ་ཐཾ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ ཨ་ན་ཝ་རོ་དྷོ་ཏི? ན ཙོ་དེ་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ. པ་རེ་ས་ཉྷི ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཧི བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ (དཱི. ནི. ༡.༡) དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་སུ་ཏྟཱདཱི་ནཾ (མ. ནི. ༡.༢༩) ཝ་ཎྞཱ་ཝ་ཎྞ་ཨཱ་མི་སུ་པྤཱ་དཱ་དི་དེ་ས་ནཱ་ནི་མི་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་རེ་སཾ པུ་ཙྪཾ ཝི་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨེ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་སི་ཏོ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན དེ་སི་ཏོ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི.

ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་སི དྷ་མྨ་ཏ་ནྟི་ཋ་པ་ན་ཏྠ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་སུ་ཏྟ་ནྟ་ཧཱ་ར་ཀོཏི ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཀེ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཝ་ལི༹. ཏ་ཐཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ཧཱ་ར་ཀཱད་ཡོ.

ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡནྟི ཨ་དྷི་མུ་ཏྟིཾ. ཁ་ནྟིནྟི དི་ཊྛི་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟིཾ. མ་ནནྟི ཙི་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ནི་ཧཱ་རནྟི པ་ཎི་དྷཱ་ནཾ. བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་བྷཱ་ཝནྟི བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ, པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ཝཱ.

ཨུ་པྤ་ནྣེ མཱ་ནེ ནི་ཀྑི་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི ལི་ངྒཱ་ནི. ནཱ་མཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་དཱ་ནི. པ་ཋ་མཱ་ད་ཡོ ས་ཏྟ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡོ. མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ན ཀི་ཉྩི ཀ་ཐེ་ཏི ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ཐེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ག་ཎྛི་བྷཱུ་ཏཾ པ་དཾ. ཡ་ཐཱ ཧི རུ་ཀྑ་སྶ ག་ཎྛི་ཊྛཱ་ནཾ དུ་བྦི་ནི་བྦེ་དྷཾ དུ་ཏྟ་ཙྪི་ཏ་ཉྩ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཡཾ པ་དཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏཾ ‘‘ག་ཎྛི་པ་ད’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ནུ་པ་ཧ་ཙྩཱཏི ཨ་ནུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ.

ཡེ་ན ཡེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏཾ དཱི་པེ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་མ་སྶ ས་བྦ-ས་དྡ་སྶ ས་པྤ་དེ་ས་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦ-ས་དྡོ ཧི ས་བྦ་ས་བྦཾ པ་དེ་ས་ས་བྦཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་བྦཾ ས་ཀྐཱ་ཡ་ས་བྦ་ནྟི ཙ་ཏཱུ་སུ ཝི་ས་ཡེ་སུ དི་ཊྛ་པྤ་ཡོ་གོ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་མུ་ཁེ ཨཱ་པཱ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༥༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༨༥; པ་ཊི. མ. ༣.༦) ས་བྦ་ས་བྦ་སྨིཾ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཝོ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༤༥) པ་དེ་ས་ས་བྦ་སྨིཾ. ‘‘ས་བྦཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མི…པེ… ཙ་ཀྑུ་ཉྩེ་ཝ རཱུ་པཱ ཙ…པེ… མ་ནོ ཙེ་ཝ དྷ་མྨཱ ཙཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༢༣) ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་བྦ་སྨིཾ. ‘‘ས་བྦཾ ས་བྦ་ཏོ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༥) ས་ཀྐཱ་ཡ་ས་བྦ་སྨིཾ. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ས་བྦ་སྨིཾ ཨཱ་ག་ཏོ ནི་པྤ་དེ་སོ, ཨི་ཏ་རེ་སུ ཏཱི་སུ་པི ཨཱ་ག་ཏོ ས་པྤ་དེ་སོ, ཨི་དྷ པ་ན ས་ཀྐཱ་ཡ་ས་བྦ་སྨིཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ས་ཀྐཱ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ པ་ན ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ཝ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཎྞ་ནཱ).

ས་ཙྩེ་སཱུཏི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སུ. ཨེ་ཏེ ཙ་ཏུ་རོ དྷ་མྨཱཏི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ས་ཙྩཱ་དི་ཀེ ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་ཙྩནྟི ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩཾ. ཋི་ཏཱིཏི ཝཱི་རི་ཡཾ, ‘‘དྷི་ཏཱི’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ. ཙཱ་གོཏི ཨ་ལོ་བྷོ. དི་ཊྛཾ སོ ཨ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཡ་སྨིཾ ཨེ་ཏེ ས་ཙྩཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ནྟི, སོ དི་ཊྛཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་མི་ཏྟཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི, ན ཏ་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ནཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཏྟ་ཏི ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ནི་སྶ་བྷཱ་ཝཱ དྷ་མྨཱ ཀེ་ན་ཙི ནི་བྦ་ཏྟཱི་ཡ་ནྟི. ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་ཀྑ་ཎཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱིཏི ཡ་དི་པི ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་ཐཱ དི་ཊྛི་ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་སུ་བྷ་སུ་ཁ་ས་སྶ་ཏཱ་ད་ཡོ, པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ད་ཡོ, ད་བྦཱ་ད་ཡོ, ཛཱི་ཝཱ་ད་ཡོ, ཀཱ་ཡཱ་ད་ཡོ ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་སི་དྡྷཱ ག་ག་ཎ་ཀུ་སུ་མཱ་ད་ཡོ་ཝ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ནྟི, ན ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ, ཨེ་ཏེ པ་ན ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ཏྟཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ཝི་ར་ཧ་ཏོ དྷ་མྨ་མ་ཏྟཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཝ་ནྟོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་ཀྑ་ཎཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ཝ་ཏི ཧི བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་པི སུ་ཁཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་སི་དྡྷེ་ན བྷེ་དེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཡ་ཐཱ ‘‘སི་ལཱ་པུ་ཏྟ་ཀ་སྶ ས་རཱི་ར’’ནྟི. དྷཱ་རཱི་ཡ་ནྟི ཝཱ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝ་དྷཱ་རཱི་ཡ་ནྟི ཉཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི དྷ་མྨཱ, ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཕུ་ས་ནཱ་ད་ཡོ.

ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ་མྷཱིཏི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎེ, ས་ཀྐཱ་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི? ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཡོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ་པི ཝཱ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་སུ མ་ཉྙ་ནཱ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ མ་ཉྙ་ནཱ ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ་པི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏཾ ཏ་སྶཱ་ཏི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢) ‘‘ན་ནྡཱི དུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལ’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༡༣) ཙ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ, ‘‘ཁ་ཡཱ རཱ་ག་སྶ…པེ… ཝཱི་ཏ་མོ་ཧ་ཏྟཱ’’ཏི བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ ཏེ་སཾ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ.

པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཏི དེ་སེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཝ་ག་མེ་ཏི བོ་དྷ་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡོ, དེ་ས་ནཱ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་ཏི ཏ་སྶ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཀཱ་ར་ཎཾ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཝཱ་རོ. ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡ་སྶ དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝཱ་རེ་སུ པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྠཾ ནེ་ཡྻ་ཏྠཾ. ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཱ དྷ་མྨཱ་ཝ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ མ་ཉྙ་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ.

ཀཱ་ར་ཎ་དེ་ས་ནནྟི ཀཱ་ར་ཎ་ཉཱ་པ་ནཾ དེ་ས་ནཾ. ཏཾ ཨ་ཏྠནྟི ཏཾ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ, ཀཱ་ར་ཎ་དེ་ས་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱ ཨ་ཏྠཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཏཾ དེ་ས་ན’’ནྟི. ཨེ་ཀ་ཏྠ་མེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ པ་ད་དྭ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཏྠཾ. སཱ་དྷུ-ས་དྡོ ཨེ་ཝ ཧི ཀ-ཀཱ་རེ་ན ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་དྷུ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི སཱ་དྷུ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟེ་ན ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན སཱ་དྷུ་ཀ་ས་དྡོ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊོ. དྷ་མྨ་རུ་ཙཱིཏི པུ་ཉྙ་ཀཱ་མོ. པ་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱཏི པ་ཉྙ་ཝཱ. ཨ་དྡུ་བྦྷོཏི ཨ་དཱུ་ས་ཀོ, ཨ་ནུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷཱ་པཱིཏི ཨི་མ་སྨིཾ མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟེ་པི. ཨ་ཡནྟི སཱ་དྷུ་ཀ་ས་དྡོ. ཨེ་ཏྠེ་ཝ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨེཏི ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཾ. ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡནྟི ཨཱ་ཎཱ་པ་ནེ. ‘‘སུ་ཎཱ་ཐ སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟེ སཱ་དྷུ་ཀ་ས་དྡེ་ན ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ ཝི་ཡ ཏ་དཱ་ཎཱ་པ་ན་མྤི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ན་ཏྠ་ཏཱ ཝི་ཡ ཙ་སྶ ཨཱ་ཎཱ་པ་ན་ཏྠ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨི་དཱ་ནེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སོ་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཝཱ་ར་ཎཾ ས་ཝ་ནེ ནི་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཀི་རི་ཡ་ནྟ་ར་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ནི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཀྑེ་པ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཉྙ་ཙི་ནྟཱ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏོ. པུ་རི་མནྟི ‘‘སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི པ་དཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི སུ་ཎཱ་ཐ, མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཨ་དྷི་ཀཱ་རེ. བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་ས་གྒཱ་ཧ་ཝཱ་ར་ཎཾ སོ་ཏ་དྭཱ་རེ ཝི་ཀྑེ་པ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ. ན ཧི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ ས་དྡ་ཏོ ཝི་པ་ལླཱ་ས་གྒཱ་ཧོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཏྠ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་གྒཱ་ཧ་ཝཱ་ར་ཎཾ མ་ནི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཀྑེ་པ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ. ན ཧི ས་ཀྐ་ཙྩཾ དྷ་མྨཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་པ་ལླཱ་ས་གྒཱ་ཧོ ཧོ་ཏི. དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི སུ་ཎཱ་ཐཱ་ཏི ཝི་ད་ཧ་ན་ཏོ. དྷཱ་ར་ཎཱུ་པ་པ་རི་ཀྑཱ་སཱུཏི ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏུ་ལ་ན་ཏཱི་ར་ཎཱ་དི་ཀེ དི་ཊྛི་ཡཱ ཙ སུ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

ས་བྱ་ཉྫ་ནོཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ བྱ་ཉྫ་ཡ་ཏཱི་ཏི བྱ་ཉྫ་ནཾ, ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི. ས་ཧ བྱ་ཉྫ་ནེ་ནཱ་ཏི ས་བྱ་ཉྫ་ནོ, བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ནྡྷ་བྦ་ཏོ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་ཏྠོ, ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཱ་དི་ཀོ. ས་ཧ ཨ་ཏྠེ་ནཱ་ཏི སཱ་ཏྠོ, ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨ་ག་མྦྷཱི་རོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཏ་ནྟི. དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ ཏ་སྶཱ མ་ན་སཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏཱ་ཡ ཏ་ནྟི་ཡཱ དེ་ས་ནཱ. ཨ་ཏྠོ ནཱ་མ ཏ་ནྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ནཱ་མ ཏ་ནྟི་ཡཱ ཏ་ནྟི་ཨ་ཏྠ་སྶ ཙ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ཝ་བོ་དྷོ. ཡ་སྨཱ ཙེ་ཏེ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ ས་སཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ མ་ནྡ་བུ་དྡྷཱི་ཧི དུ་ཀྑོ་གཱ་ལ༹ྷཱ ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་པ་ཏི་ཊྛཱ ཙ, ཏ་སྨཱ ག་མྦྷཱི་རཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ…པེ… སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ཏྠཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་ཏཱ, པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ པ་ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

དེ་ས་ནཾ ནཱ་མ ཨུ་དྡི་ས་ནཾ. ཏ་སྶ ནི་དྡི་ས་ནཾ བྷཱ་ས་ན་ནྟི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ་པི ནཾ བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. པ་རི་བྱ་ཏྟཾ ཀ་ཐ་ནཾ ཝཱ བྷཱ་ས་ནཾ. སཱ་ལི༹་ཀཱ་ཡི་ཝ ནི་གྒྷོ་སོཏི སཱ་ལི༹་ཀཱ་ཡ ཨཱ་ལཱ་པོ ཝི་ཡ མ་དྷུ་རོ ཀ་ཎྞ་སུ་ཁོ པེ་མ་ནཱི་ཡོ. པ་ཊི་བྷཱ་ནནྟི ས་དྡོ. ཨུ་དཱི་ར་ཡཱིཏི ཨུ་ཙྩཱ་རཱི་ཡ་ཏི, ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝཱ.

ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏཱཏི ཨེ་ཝཾ ‘‘སུ་ཎཱ་ཐ སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐ བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ན ཀི་ར ས་ཏྠཱ ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ དེ་སེ་སྶ་ཏི, ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན་པི བྷཱ་སི་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་ཉྫཱ་ཏུ་སྶཱ་ཧཱ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛཱ ཧུ་ཏྭཱ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་སཱ་པ་དེ་སེ ནི་པཱ་ཏོ’’ཏི. ལོ་ཀནྟི ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀཾ. ཨི་དྷ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ལོ་ཀེཏི ཧི ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཡཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལོ༹ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ས་མ་ཎོཏི སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ. དུ་ཏི་ཡོ ས་མ་ཎོཏི ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎོ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཏི་ཎྞཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑ་ཡཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༢༤༡) ‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཏི་ཡོ ས་མ་ཎོ? ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཏི་ཎྞཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑ་ཡཱ རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ་ནཾ ཏ་ནུ་ཏྟཱ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཙ (ཨ. ནི. ༤.༢༤༡). ཨི་དྷེ་ཝ ཏི་ཊྛ་མཱ་ན་སྶཱཏི ཨི་མི་སྶཱ ཨེ་ཝ ཨི་ནྡ་སཱ་ལ་གུ་ཧཱ་ཡཾ ཏི་ཊྛ་མཱ་ན་སྶ.

༢. ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༥༡) སུ་ཏནྟི སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏཾ, ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཝཱ, སུ་ཏཾ ཨ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི སུ་ཏ་ཝཱ. ཝཱ-ས་དྡ་སྶ ཧི ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་མ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་ནྟ་ཝཱ ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ པ་རི་ཝ་ཊུ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༥༤; པ་ཊི. མ. ༡.༡༤༠) ཨ་ཏྠི་ཏཱ་མ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠོ. ‘‘དྷ་ན་ཝཱ བྷོ་ག་ཝཱ, ལཱ་བྷཱི ཨ་ནྣ་སྶཱ’’ཏི ཙ ཨཱ་དཱི་སུ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ. ‘‘རོ་ག་ཝཱ ཧོ་ཏི རོ་གཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀཱ་ཡཱ་བཱ་དྷོ. ‘‘ཀུ་ཊྛཱི ཀུ་ཊྛ་ཙཱི་ཝ་རེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ནི་ནྡཱ, ‘‘ཨི་སྶུ་ཀཱི མ་ཙྪ་རཱི ས་ཋོ མཱ་ཡཱ་ཝི་ནོ ཀེ་ཊུ་བྷི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་བྷི་ཎྷ་ཡོ་གོ. ‘‘ད་ཎྜཱི ཚ་ཏྟཱི ཨ་ལ་མྦ་རཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༤༢) སཾ་ས་གྒོ. ‘‘པ་ཎྜི་ཏོ ཝཱ་པི ཏེ་ན སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༦༣) ཨུ་པ་མཱ་ནཾ, ས་དི་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏཾ ཝཱ་པི དྷཱི་རཱ མུ་ནིཾ ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༢༡༣) ས་མུ་ཙྩ་ཡོ. ‘‘ཀེ ཝཱ ཨི་མེ ཀ་སྶ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༢༩༦) སཾ་ས་ཡོ. ‘‘ཨ་ཡཾ ཝཱ ཨི་མེ་སཾ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ས་བྦ་བཱ་ལོ ས་བྦ་མཱུ་ལ༹ྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༡༨༡) ཝི་བྷཱ་ཝ་ནོ. ‘‘ན ཝཱ་ཡཾ ཀུ་མཱ་རོ མ་ཏྟ་མ་ཉྙཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༡༥༤) པ་ད་པཱུ་ར་ཎཾ. ‘‘ཡེ ཧི ཀེ་ཙི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎཱ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡༧༠) ཝི་ཀ་པྤོ. ‘‘ས་ཀྱ་པུ་ཏྟ་སྶ སི་རཱི་མ་ཏོ (དཱི. ནི. ༣.༢༧༧), སཱི་ལ་ཝ་ཏོ སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ལྱཱ་ཎོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༥༠; ༣.༣༡༦; ཨ. ནི. ༥.༢༡༣; མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨༥) ཙ ཨཱ་དཱི་སུ པ་སཾ་སཱ. ‘‘པ་ཉྙ་ཝཱ ཧོ་ཏི ཨུ་ད་ཡ་ཏྠ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ནི་བྦེ་དྷི་ཀཱ་ཡ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༣༡༧, ༣༥༥) ཨ་ཏི་ས་ཡོ. ཨི་དྷཱ་པི ཨ་ཏི་ས་ཡོ, པ་སཾ་སཱ ཝཱ ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ཡ་སྶ པ་སཾ་སི་ཏཾ, ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཝཱ སུ་ཏཾ ཨ་ཏྠི, སོ སུ་ཏ་ཝཱ་ཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ས་མ་ཏྠཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ, ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ཐ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི ཙ ‘‘སུ་ཏ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ. ཨ་ཐ ཝཱ སོ་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན སུ་ཎཱི་ཏི སུ་ཏ་ཝཱ, ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ན སུ་ཏ་ཝཱ་ཏི ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ.

ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ-ཀཱ་རོ ‘‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ དྷ་མྨཱ (དྷ. ས. ༢.དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ), ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀོ ཨཱ་ཝཱ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༡༠༤༦, ༡༠༤༧) ཏཾ་ས་ཧ་ཡོ་ག་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཨི་ཙྪི་ཏོ. ‘‘ཨ་པ་ཙྩ་ཡཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༧.དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷཱི་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཉྷི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཏི ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷི་ཏཱ ཨེ་ཏྠ ཛོ་ཏི་ཏཱ. ‘‘ཨ་ནི་ད་སྶ་ནཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༩.དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ནི་ད་སྶ་ན་ཉྷི ད་ཊྛ་བྦ་ཏཱ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ནི་ད་སྶ་ནཾ, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༥.དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ), ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་གྷཱ དྷ་མྨཱ (དྷ. ས. ༡༠.དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ), ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༥༥.དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) ཏཾ་ཀི་ཙྩ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ, ‘‘ཨ་རཱུ་པི་ནོ དྷ་མྨཱ (དྷ. ས. ༡༡.དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) ཨ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༥༧.དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ཏ་ད་ཉྙ་ཐཱ ཧི ཨེ་ཏྠ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ. ‘‘ཨ་མ་ནུ་སྶོ’’ཏི ཏ་བྦྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. མ་ནུ་སྶ་མ་ཏྟཾ ན་ཏྠི, ཨ་ཉྙཾ ས་མཱ་ན་ནྟི. ས་དི་ས་ཏཱ ཧི ཨེ་ཏྠ སཱུ་ཙི་ཏཱ. ‘‘ཨ་སྶ་མ་ཎོ ས་མ་ཎ་པ་ཊི་ཉྙོ, ཨ་ན་རི་ཡོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༡༣) ཙ ཏཾ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡ་གུ་ཎ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ག་ར་ཧཱ ཧི ཨི་དྷ ཉཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཀ་ཙྩི བྷོ་ཏོ ཨ་ནཱ་མ་ཡཾ, ཨ་ནུ་ད་རཱ ཀ་ཉྙཱ’’ཏི (ཛཱ. ༢.༢༠.༡༢༩) ཏ་ད་ན་པྤ་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ, ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༧.ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) ཏཾ་ས་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ན་ཉྷི ཨུ་པྤ་ནྣ་པུ་བྦ་ཏྟཱ ཨུ་པྤཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡེ་ཀ་དེ་ས་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ར་དྡྷུ་པྤཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ ཙ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏཱ པ་གེ་ཝ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ན་ནྟི ཏ་བྦི་དཱུ་ར་ཏཱ་ཝ ཨེ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ‘‘ཨ་སེ་ཀྑཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༡.ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) ཏ་ད་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. ཏ་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཉྷི ཨེ་ཏྠ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ནྟི. ཨེ་ཝ་མ་ནེ་ཀེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཛོ་ཏ་ཀོ. ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ཨ་རཱུ་པི་ནོ དྷ་མྨཱ ཨ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ད་ཊྛ་བྦོ, ཨ་ཉྙ་ཏྠེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན་སྶ སུ་ཏཱ་དི་ཉཱ་ཎ་ཝི་ར་ཧ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མཱ་བྷཱ་ཝཱ ཉེ་ཡྻོ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ ཨི་ཏཱི’’ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ཡ་སྨཱ ཁ་ནྡྷ་དྷཱ་ཏྭཱ་དི་ཀོ་ས་ལླེ་ན་པི མ་ཉྙ་ནཱ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ས་མ་ཏྠཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཧོ་ཏི? ཡ་ཏོ ཁོ བྷི་ཀྑུ ཁ་ནྡྷ་ཀུ་ས་ལོ ཧོ་ཏི དྷཱ་ཏུ, ཨཱ་ཡ་ཏ་ན, པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀུ་ས་ལོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཁོ བྷི་ཀྑུ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡ་སྶ ཧི ཁ་ནྡྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ཙྩ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སཱུཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཧོ. ཨ་ཏྠ་པ་རི་པུ་ཙྪ་ནཾ པ་རི་པུ་ཙྪཱ. ཀུ་ས་ལེ་ཧི ས་ཧ ཙོ་ད་ནཱ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི ཨ་དྷི་ག་མོ.

བ་ཧཱུ་ནཾ (དྷ. ས. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༡༠༠༧) ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཀི་ལེ་ས་ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨ་ཝི་ཧ་ཏ་ཏྟཱ ཏཱ ཛ་ནེ་ནྟི, ཏཱ་ཧི ཝཱ ཛ་ནི་ཏཱ་ཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ. ཨ་ཝི་གྷཱ་ཏ་མེ་ཝ ཝཱ ཛ་ན-ས་དྡོ ཝ་ད་ཏི. པུ་ཐུ ས་ཏྠཱ་རཱ་ནཾ མུ་ཁ་མུ་ལློ་ཀི་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ པུ་ཐུ ཛ་ནཱ ས་ཏྠུ་པ་ཊི་ཉྙཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ. པུ་ཐུ ས་བྦ་ག་ཏཱི་ཧི ཨ་ཝུ་ཊྛི་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཛ་ནེ་ཏ་བྦཱ, ཛཱ་ཡ་ནྟི ཝཱ ཨེ་ཏྠ ས་ཏྟཱ་ཏི ཛ་ནཱ, ནཱ་ནཱ་ག་ཏི་ཡོ, ཏཱ པུ་ཐཱུ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ. ཨི་ཏོ པ་རེ ཛཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཛ་ནཱ, ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ, ཏེ ཨེ་ཏེ་སཾ པུ་ཐཱུ ཝི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཛ་ན-ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨོ་གྷཱ ཀཱ་མོ་གྷཱ་ད་ཡོ. རཱ་ག་གྒི་ཨཱ་ད་ཡོ ས་ནྟཱ་པཱ. ཏེ ཨེ་ཝ, ས་བྦེ་པི ཝཱ ཀི་ལེ་སཱ པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ. པུ་ཐུ པ་ཉྩ་སུ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ར་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཛ་ནོ, རཱ་གོ གེ་དྷོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀོ, པུ་ཐུ ཛ་ནོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ. པུ་ཐཱུ་སུ ཝཱ ཛ་ནཱ ཛཱ་ཏཱ ར་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ རཱ་གཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཛ་ན་ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ར་ཏྟཱཏི ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཡ ར་ངྒ་ཛཱ་ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཀ་རེ་ན ཚ་ནྡ་རཱ་གེ་ན ར་ཏྟཱ སཱ་ར་ཏྟཱ. གི་དྡྷཱཏི ཨ་བྷི་ཀ་ངྑ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན གི་དྡྷཱ གེ་དྷཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ. ག་དྷི་ཏཱཏི ག་ནྠི་ཏཱ ཝི་ཡ དུ་མྨོ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཏྠ པ་ཊི་བ་དྡྷཱ. མུ་ཙྪི་ཏཱཏི ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་ས་ཉྙཱི་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་ཡ ཨ་ན་ཉྙ་ཀི་ཙྩཱ མུ་ཙྪཾ མོ་ཧ་མཱ་པ་ནྣཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ས་ནྣཱཏི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ. ལ་གྒཱཏི ཝ་ངྐ་ད་ཎྜ་ཀེ ཝི་ཡ ཨཱ་ས་ཏྟཱ མ་ཧཱ་པ་ལི་པེ ཝཱ ཡཱ་ཝ ནཱ་སི་ཀ་གྒཱ པ་ལི་པ་ནྣ་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་མུ་གྒཱ, ལ་གི་ཏཱཏི མ་ཀྐ་ཊཱ་ལེ་པེ ཨཱ་ལ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩུ་ཌྜི་ཏོ ཝི་ཡ མ་ཀྐ་ཊོ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ལ་གྒི་ཏཱ. པ་ལི་བུ་དྡྷཱཏི བ་དྡྷཱ, ཨུ་པ་དྡུ་ཏཱ ཝཱ. ཨཱ་ཝུ་ཊཱཏི ཨཱ་ཝུ་ནི་ཏཱ, ནི་ཝུ་ཏཱཏི ནི་ཝཱ་རི་ཏཱ. ཨོ་ཝུ་ཏཱཏི པ་ལི་གུ་ཎྛི་ཏཱ, པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷཱ ཝཱ. པི་ཧི་ཏཱཏི པི་ད་ཧི་ཏཱ, པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱཏི པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏཱ. པ་ཊི་ཀུ་ཛྫི་ཏཱཏི ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏཱ. པུ་ཐཱུ་ནཾ ཝཱ ག་ཎ་ན་པ་ཐ་མ་ཏཱི་ཏཱ་ནནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཐུ ཛ་ནོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་ནྡྷ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ (སཾ. ནི. ཊཱི. ༢.༣.༡) ཀི་ལེ་སེ་ཧི མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ. ཨ་ན་ཡེཏི ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཡཾ, ཨ་ན་ཏྠེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ན་ཡེ ཝཱ ཨ་ནུ་པཱ་ཡེ. ན་ཨི་རི་ཡ་ན་ཏོ ཨ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཨ་ཡེཏི ཝ་ཌྜྷི་ཡཾ, ཨ་ཏྠེ, ཨུ་པཱ་ཡེ ཝཱ. ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོཏི པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ. ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན པ་ད་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ པུ་རི་མེ་སུ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ་སུ. པ་ཙྪི་མེ པ་ན ས་དྡ་ས་ཏྠ་ཝ་སེ་ན་པི. ཡ་དི་པི ཨ་རི་ཡ-ས་དྡོ ‘‘ཡེ ཧི ཝོ ཨ་རི་ཡཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༥) ཝི་སུ་དྡྷཱ་ས་ཡ་པ་ཡོ་གེ་སུ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་སུ་པི ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན ས་བྦ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཙ ས་པྤུ་རི་སཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་རི་ཡཱ ས་པྤུ་རི་སཱ་ཏི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨ་བྷི་ནྣ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཏ་སྨཱ ‘‘ས་བྦེ་ཝ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཧི བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀོ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་སྶ ཧི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ པ་ར་ཏོ་གྷོ་ས་མ་ནྟ་རེ་ན པ་ཋ་མ་མ་གྒ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ་ཝ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘མ་མ་ཉྷི, ཨཱ་ན་ནྡ, ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ག་མྨ ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ ས་ཏྟཱ ཛཱ་ཏི་ཡཱ པ་རི་མུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༥.༢). སོ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པ་སཱ་དཱ་དྷི་ག་མེ་ན ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི ནཱ་མ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ཡཾ མ་ཡཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏཾ མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏུ་པི ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟཱི’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༤༥). ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ་དཱི་ཧི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ བུ་དྡྷཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཏཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏ་ཉྙཱུ. ཀ་ཏཾ ཝི་དི་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏ་ཝེ་དཱི. ཨ་ནེ་ཀེ་སུ་པི ཧི ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་སུ ཀ་ཏཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ ཛཱ་ན་ནྟི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ པཱ་ཀ་ཊ་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟི ས་ཏི་ཛ་ན་ན་ཨཱ་མི་ས་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་ནཱ, ཏ་ཐཱ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑི་ཏ་སྶ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟི ཀི་ཙྩཾ, ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ པ་ན ཀ་པྤཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ས་ཧ་སྶེ་སུ་པི ཀ་ཏཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཉྩ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པཱ་ཀ་ཊ་ཉྩ ཀ་རོ་ཏི, སཱི་ཧོ ཝི་ཡ ཙ ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ས་ཀྐ་ཙྩ་མེ་ཝ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཏི. ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ དི་ཊྛཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྶཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ད་རཱ་བྷཱ་ཝོ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ ཙ, ན ཙ ད་སྶ་ནེ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རི་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱིཏི ཨེ་ཏྟ ཙ་ཀྑུ ནཱ་མ ན མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝཱ’’ཏི. ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝོཏི ཡེ་ཧི ཡོ་ག་ཏོ ‘‘ཨ་རི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏེ མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.

ཏ་ཏྲཱཏི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་སྶེ་ཝ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ. ཝ་ཏྠཱུཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་ཉཱ་པ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་པཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨ་ཏྟཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟེ་པི. དྷ་མྨནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཾ ཝཱ. ཨ་རི་ཡ་ཀ་ར་དྷ་མྨཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ ཝི་པ་སྶི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ད་ཡོ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཝཱ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི.

ཨ་ཝི་ནཱི་ཏོཏི ན ཝི་ནཱི་ཏོ, ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་དི་ཝ་སེ་ན ན སི་ཀྑི་ཏོ. ཡེ་སཾ སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཡཾ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དུ་ཝི་དྷོ ཝི་ན་ཡོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, སོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ. ས་ཏི་སཾ་ཝ་རོཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་ར་ཀྑཱ, སཱ ཙ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཏི ཨེ་ཝ. ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོཏི ‘‘སོ་ཏཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཾ བྲཱུ་མཱི’’ཏི (སུ. ནི. ༡༠༤༠) ཝ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏེ པི་དྷཱི་ཡ་རེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ སོ་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རོ པི་ད་ཧ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཁ་ནྟི་སཾ་ཝ་རོཏི ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཱ, སཱ ཙ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ཁ་ནྡྷཱ, ཨ་དོ་སོ ཝཱ. པ་ཉྙཱ་ཏི ཨེ་ཀེ, ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ནོ་ད་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ. ཏེ་ན ཏེ་ན གུ་ཎ་ངྒེ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་གུ་ཎ་ངྒ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཏ་ད་ངྒ་པ་ཧཱ་ནཾ. ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པ་ཧཱ་ནཾ. སེ་ས་པ་ད་ཏྠ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ས་མུ་པེ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ས་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ས་ཧ་ག་ཏོ ས་མུ་པ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༥༡༡) ཨཱ་ག་ཏཾ སཾ་ཝ་ར་ཝི་བྷ་ངྒཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་སུ་ཏྟེ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.

ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ནནྟི དུ་སྶཱི་ལྱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ནཾ མུ་ཊྛ་སྶ་ཙྩ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་མཱ་ད་སྶ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ཀྑ་ནྟི་ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཀོ་ས་ཛྫཱ་ན་ཉྩ. སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོཏི པི་ད་ཧ་ན་ཏོ ཐ་ཀ་ན་ཏོ. ཝི་ན་ཡ་ན་ཏོཏི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་རཱུ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ན་ཡ་ན་ཏོ ཨ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ, ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཝི་ན་ཡ་ན་ཏོ, ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཛི་མྷ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ན་ཡ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝ སཾ་ཝ་ར་ཎཾ ཝི་ན་ཡ་ན་ཉྩ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཡཾ པ་ཧཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་དཱི་སུ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་སཱུ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་ད་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱ་ནི ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ས་མྨ་ས་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་མ་ཏྟ་མི་དཾ, ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡཾ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ. ས་ཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཀཱ་ཡེ, ས་ཡཾ ཝཱ ས་ཏཱི ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ དི་ཊྛཱི་ཏི ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི. ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༨༡; ༤.༣༤༥) ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི. ཏ་སྶེ་ཝ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་སྶ ཀ་མྨཱ་ཝི་ཛྫཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་ཉཱ་ཎཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧོ. ‘‘ན་ཏྠི ཧེ་ཏུ ན་ཏྠི པ་ཙྩ་ཡོ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་ཡཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༦༨) ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་དི་ཊྛི. ‘‘ཨི་སྶ་ར་པུ་རི་ས་པ་ཛཱ་པ་ཏི་པ་ཀ་ཏི་ཨ་ཎུ་ཀཱ་ལཱ་དཱི་ཧི ལོ་ཀོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི ཙཱ’’ཏི པ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་ས་མ་ཧེ་ཏུ་དི་ཊྛི. ཏ་སྶེ་ཝཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧ་སྶེ་ཝ. ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཀ་མྨཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཏྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ་པཱི་ཏི ཏཱི་སུ་པི ཀཱ་ལེ་སུ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཉཱ་ཎེ་ན. ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱི་བྷཱ་ཝ་སྶཱཏི ‘‘ཨ་ཧོ་སིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཧ་མ་ཏཱི་ཏ་མ་དྡྷཱ་ན’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༡༨; སཾ. ནི. ༢.༢༠) ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ སཾ་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ནེ་ནཱཏི ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི རཱུ་པཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༣༦༡; ༢.༡༡༣; ༣.༨༦, ༨༩) ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ ཨོ་ཀཱ་སེ་སུ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ན ན་ཡ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན. ཨ་ཧཾ མ་མཱ་ཏི གཱ་ཧ་སྶཱཏི ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་ག་ཧ་ཎ་སྶ. མ་གྒཱ་མ་གྒ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ་ནཱཏི མ་གྒཱ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ. ཨ་མ་གྒེ མ་གྒ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨོ་བྷཱ་སཱ་དི་ཀེ ཨ་མ་གྒེ ‘‘མ་གྒོ’’ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱ་ཡ.

ཡ་སྨཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ན པ་ན ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་ད་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཝ་ཡཾ པ་སྶ་ནྟོ ‘‘ཡ་དི་པི་མེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣཱ ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣཱ པ་ན ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ ཝཱ’’ཏི པ་སྶ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝཾ པ་སྶ་ཏོ ཀུ་ཏོ ས་སྶ་ཏ་གྒཱ་ཧོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝ་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཡཱ’’ཏི. བྷ་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི བྷ་ཡ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཉཱ་ཎེ་ན. ས་བྷ་ཡེཏི ས་བྦ་བྷ་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ཀ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཀ་ལ་དུ་ཀྑ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་ར་མ་སྶཱ་ས་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ས་བྷ་ཡེ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀེ. ཨ་བྷ་ཡ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨ་བྷ་ཡཾ ཁེ་མ’’ནྟི ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱ་ཡ. ཨ་སྶཱ་ད་ས་ཉྙཱ ནཱ་མ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ, ཡཱ ‘‘ཨཱ་ལ་ཡཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་བྷི་ར་ཏི་ས་ཉྙཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ, ཡཱ ‘‘ན་ནྡཱི’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ ཨཱ་དཱ་ནཾ. ཨ་ནུ་པེ་ཀྑཱ ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཨ་ནི་བྦི་ནྡ་ནཾ, སཱ་ལ་ཡ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དེ པ་ཊི་ལོ་མ་བྷཱ་ཝོ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་གྒཱ་ཧོ, པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་མོ་ཧོ ཝཱ, ནི་བྦཱ་ནེ པ་ཊི་ལོ་མ་བྷཱ་ཝོ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ར་ཏི, ནི་བྦཱ་ན་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་མོ་ཧོ ཝཱ. ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧོཏི ཡཱ་དི་ས་སྶ ཀི་ལེ་ས་སྶ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཾ ན མུ་ཉྩ་ཏི, སོ ཀི་ལེ་སོ, ཡོ ‘‘སཾ་ཡོ་གཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་མེ་ཝ ཝཱ པ་ཧཱ་ནཾ.

པ་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ, པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པ་ཀྑི་ཡཱ ཀི་ལེ་སཱ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ད་ཡོ ཙ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི.

ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་ནཾ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ཡཾ པ་ཧཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀེ་ན པ་ཧཱ་ན་ནྟི? ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ཧེ་ཝཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནོ་ཡ་མ་ཏྠོ ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ས་མུ་ད་ཡ་པ་ཀྑི་ཀ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི མ་གྒཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ་ན ཏེ་ན ཏེ་ན ས་མུ་ད་ཡེ་ན ས་ཧ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ས་མུ་ད་ཡ་ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ, ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཙ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ས་མུ་ད་ཡ་པ་ཀྑི་ཀཱ’’ཏི དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ཏྟཾ ཝུ་པ་ས་ནྟ་ཏཱ. ས་ངྑ་ཏ་ནི་སྶ་ཊ་ཏཱ ས་ངྑཱ་ར་ས་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ. པ་ཧཱི་ན་ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏནྟི ཝི་ར་ཧི་ཏ་ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏཾ, ཝི་ས་ངྑཱ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཧཱ་ན་ཉྩ ཏཾ ཝི་ན་ཡོ ཙཱ་ཏི པ་ཧཱ་ན་ཝི་ན་ཡོ པུ་རི་མེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ཧཱ་ནཾ, ཏ་སྶ ཝི་ན་ཡོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

བྷི་ནྣ་སཾ་ཝ་ར་ཏྟཱ་ཏི ན་ཊྛ་སཾ་ཝ་ར་ཏྟཱ, སཾ་ཝ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཨ་ས་མཱ་དི་ནྣ་སཾ་ཝ་རོ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི. ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ཧི ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ སཾ་ཝ་རོ ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ལོ་ཀེ ཝ་ཏྟཱ་རོ ཧོ་ནྟི ‘‘མ་ཧཱ ཝ་ཏ ནོ བྷོ་གོ, སོ ན་ཊྛོ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་རི་ཡེཏི ཨ་རི་ཡོ. པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཉྷེ་ཏཾ. ཨེ་སེ་སེཏི ཨེ་སོ སོ ཨེ་ཝ, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཛྫཱ་ཏེཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝོ, ས་པྤུ་རི་སོ ཨ་རི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝོ, ཨ་རི་ཡོ ཙ ས་པྤུ་རི་ས་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཏཾ ཨ་ཏྠནྟི ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི? ཡ་དེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ‘‘ཡ་སྨཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢) ས་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི. དྷ་མྨོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ, ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དེ་ས་ནཱ. དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ཋ་མཱ, པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ག་ཏཱ ཏ་ཏི་ཡཱ, ཨི་ཏ་རཱ དྷ་མྨ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ཝ་སེ་ན. ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི? ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སེ་ན ཙ. ཡེ ཧི ཝེ་ནེ་ཡྻཱ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ སུ་ཁེ་ན ཨ་ཏྠཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཏ་ཐཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ. ཡ་སྶཱ ཙ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་པྤ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, སཱ་ཡཾ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ, ཏ་སྨཱ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་པྤ་ཏྟོ དྷ་མྨི་སྶ་རོ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སེ་ན ཙ ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཚ་དྷཱ་ཏུ་རོཏི པ་ཐ་ཝི་དྷཱ་ཏུ ཨཱ་པོ-ཏེ་ཛོ-ཝཱ་ཡོ-ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ཚ་ནྣཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཚ་དྷཱ་ཏུ་རོ. ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཊྛཱ་ནི་ཡཾ རཱུ་པཾ ཨུ་པ་ཝི་ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༣༢༤) ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཚ་ནྣཾ སོ་མ་ན་སྶཱུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ, ཚ་ནྣཾ དོ་མ་ན་སྶ་ཨུ་པེ་ཀྑཱུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་མ་ནོ་པ་ཝི་ཙཱ་རོ. ས་ཙྩཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནོ. པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་སྶ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཨ་ནྡྷོ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་སྶེ་ཝ ད་སྶ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་ཙ་ཀྑུ, དྭི་ནྣ་མྤི ད་སྶ་ན་ཏོ དྭི་ཙ་ཀྑུ, ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

སྭཱ་ཡཾ ནི་དྡི་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སྭཱ་ཡནྟི ཙ སོ ཨ་ཡཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཝི་བྷཱ་ག་ཀུ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀོཏི ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧི ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཀྑ་ནྡྷོ. ཁ་ནྡྷཱ ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ. ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་མཱུ་ལི་ཀཱཏི པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟཱ ཏ་སྨིཾ ས་ཏི བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་རི་ཉྙཱ་ན་ཉྷི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཏ་མྨཱུ་ལི་ཀཱ ཙ ས་བྦ་མ་ཉྙ་ནཱ་ཏི. ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ པུ་ཐུ་ཛ་ན་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་སེ་སཾ ག་ཎྷཱ་ཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ནི་དྡེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཾ ནི་དྡི་སཱི’’ཏི.

སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པ་ཐ་ཝཱི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཏ་སྶཱཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ. ཝ་ས་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ཝ་ཏྠཱུཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སཱུ’’ཏི. ས་ཀྐཱ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ནཱ ས་ཏི་པི མ་ཉྙ་ནཱ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ མ་ཉྙ་ནཱ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་ས་ཀྐཱ་ཡ་དྷ་མྨ་ཛ་ནི་ཏཾ མ་ཉྙ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ སེ་ས་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ས་ས་མྦྷཱ་རཱ་ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝཱ ས་ཏི་པི པ་མཱ་ཎ་ཏོ ས་མ་བྷཱ་ཝེ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀཱ་ན་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་མྦྷཱ་ར་ནྟཱི་ཏི ས་མྦྷཱ་རཱ, པ་རི་ཝཱ་རཱ. ཏཾ་ཏཾ་ཀ་ལཱ་པེ་ཧི ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ སེ་ས་དྷ་མྨཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ ཧི ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི ས་མྦྷཱ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཏི ས་ས་མྦྷཱ་ར་པ་ཐ་ཝཱི’’ཏི. པ་ཐ་ཝི་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ པུ་ཐུ་ལ་ཊྛེ་ན པུ་ཐུ་ཝཱི, པུ་ཐུ་ཝཱི ཨེ་ཝ པ་ཐ་ཝཱི. སཱ ཧི ས་ཏི་པི པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཝུ་ཏྟི་ཡཾ ས་བྦེ་སཾ ས་ཀ་ལཱ་པ་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ པུ་ཐུ་ལཱ པ་ཏྠ་ཊཱ ཝི་ཏྠི་ཎྞཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ན པ་ན ཏཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཨཱ་པཱ་ད་ཡོ. ས་ས་མྦྷཱ་ར་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ པ་ན པུ་ཐུ་ལ་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཕ་ར་ཎ་ཊྛེ་ཧི པུ་ཐུ་ལ་ཊྛོ, ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ལ༹ྷི་ཡཱ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཐ་ཝཱིཏི ཛྷཱ་ན་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཐ་ཝཱི་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་མི་ཏྟ་པ་ཐ་ཝཱི་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཨཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་པོ ཙ དེ་ཝཱ པ་ཐ་ཝཱི, ཏེ་ཛོ ཝཱ་ཡོ ཏ་དཱ་ག་མུ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༢.༣༤༠).

ས་བྦཱ་པཱིཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ པ་ཐ་ཝཱི་པི. ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དི་མ་ཏྟ་ལ་དྡྷཱ མ་ཉྙ་ནཱ ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཀ་ཀྑ་ལ༹ཾ ཁ་རི་ག་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༡༧༣) ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཐ་ཝཱི་པི ཨུ་དྡྷ་རཱི་ཡ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཀེ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ལ་ཀྑ་ཎེ དི་ཊྛེ མ་ཉྙ་ནཱ ན་ཏྠི, ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ ཙ དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ པི་ཎྜ་གྒཱ་ཧི་ཏཱ, སཱ ལ་ཀྑ་ཎེ ན་ཀྑ་མ་ཏི, ཏ་སྨཱ ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཐ་ཝཱི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ཨི་དྷ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི. ན ཙ ས་བྦ་ས་ཉྙཱ པི་ཎྜ་གྒཱ་ཧི་ཀཱ, ནཱ་པི དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧ་སྶེ་ཝ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ་པི ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཙ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ མ་ཉྙ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ‘‘ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དི་མ་ཏྟ་ལ་དྡྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཐ་ཝི་ཏོཏི པ་ཙྩ་ཏེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་ཏི ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་སྨཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི པ་ཐ་ཝིཾ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི’ཏི ས་ཉྫཱ་ན་ནྟོ ཏེ་ན ཏེ་ན ན་ཡེ་ན པ་ཐ་ཝཱི་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ནེ་ཝ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨཱ་པཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཐ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ. ཨེ་ཏེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཐ་ཝི་ཡ་མྤི ཝོ་ཧཱ་ར་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཡ་དི ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟི, ཀོ ཨེ་ཏྠ དོ་སོ, ན་ནུ ཨ་རི་ཡཱ་པི ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷི བྷ་ནྟེ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི? ན ཨེ་ཏྠ ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཝོ་ཧཱ་ར་མུ་ཁེ་ན མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཡ ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན དུ་བྦ་ལཱ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ས་ཉྙཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི? པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཨ་གྒི་མྷི མ་ཐི་ཡ་མཱ་ནེ ཡ་དཱ དྷཱུ་མོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཀི་ཉྩཱ་པི ཏ་དཱ ཝི་ཛྫ་ཏེ་ཝ པཱ་ཝ་ཀོ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན དྷཱུ་མོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨ་གྒི ཛཱ་ཏོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་དཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་དི་པི ཏ་ཏྠ མ་ཉྙ་ནཱ་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཏྠི, ན པ་ན ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ, ཏཾ པ་ན མ་ཉྙ་ནཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ མ་ཉྙ་ནཱ་ས་ཧི་ཏཾ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཐ་ཝཱི་བྷཱ་གཾ ཨ་མུ་ཉྩ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཝཱ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡོ ཧི ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དཱ་ཡ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ པ་ཐ་ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་མུ་ཉྩ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ་ཡེ་ཝ སཱི་ས་པི་ཎྜེ སུ་ཝ་ཎྞ་ས་ཉྙཱི ཝི་ཡ ཨ་ན་ཏྟཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཾ་ཡེ་ཝ ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་གྒཱ་ཧ་སྶ ཡུ་ཏྟི་མ་གྒ་ན་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀོ ཝི་ཡ…པེ… ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ་དི་བྷེ་དནྟི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ་དི་ཝི་སེ་སཾ ཝ་ད་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་ཝ ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ཉྫཱ་ན་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཨེ་ཝནྟི ‘‘པ་ཐ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ས་ཉྫཱ་ནི་ཏྭཱཏི པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ…པེ… ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི. པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱཏི པ་པ་ཉྩ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ. པ་པ་ཉྩ་ནྟི ས་ཏྟཱ སཾ་སཱ་རེ ཙི་རཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི པ་པ་ཉྩཱ, མ་ཉྙ་ནྟི ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཀ་པྤེ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཧཱི་ཏི མ་ཉྙ་ནཱཏི དྭཱི་ཧི་པི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་པ་པ་ཉྩེ་ཧི ཨི་དྷ མ་ཉྙ་ནཱ་ནཱ་མེ་ན ཝུ་ཏྟེ་ཧཱི’’ཏི. ཨ་ཛ་ཉྙ་སྶ ཛ་ཉྙ་ཏོ, ཨ་སེ་ཡྻཱ་དི་ཀ་སྶ སེ་ཡྻཱ་དི་ཏོ ག་ཧ་ཎ་ཏོ དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཱ ཝི་ཡ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་མ་ཉྙ་ནཱ་པི ཨ་ཉྙ་ཐཱ གཱ་ཧོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཐཱ ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་ནི་རོ་པ་ནཱ་དི་ནཱ བྷི་ནྣ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་མྤི ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་གི་ཛ྄ཛྷ་ནུ་ཎྞ་ཏི་པ་རཱ་མ་ས་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་མྤི ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟི མ་ཉྙ་ནཱཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཱི་ཧི མ་ཉྙ་ནཱ་ཧི མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་སྶཱཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ, ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ སུ་ཁུ་མ་ན་ཡེ་ན་པི མ་ཉྙ་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་སུ་ཁ་ཏཱ་ཡ ཐཱུ་ལཾ་ཡེ་ཝ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་ཧ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེ ཧི ཝི་བྷཱ་གེ ད་སྶི་ཏེ སུ་ཁུ་མ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ སུ་ཀ་རཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཡ་མ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཱ ཝི་བྷ་ངྒེ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ ཙ.

ཝི་བྷ་ངྒེཏི དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༡༧༣). བཱ་ཧི་རཱཏི ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ ས་ངྑཱ་ར་ས་ནྟཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ. ཀ་ཀྑ་ལ༹ནྟི ཐ་དྡྷཾ. ཁ་རི་ག་ཏནྟི ཕ་རུ་སཾ. ཀ་ཀྑ་ལ༹་བྷཱ་ཝོ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཏྟཾ. ཀ་ཀྑ་ལ༹་བྷཱ་ཝོཏི ཀ་ཀྑ་ལ༹་ས་བྷཱ་ཝོ. བ་ཧི་དྡྷཱཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ་བྷཱུ་ཏཾ. ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣནྟི ན ཨུ་པཱ་དི་ནྣཾ. ཨ་ཡོཏི ཀཱ་ལ༹་ལོ་ཧཾ. ལོ་ཧནྟི ཛཱ་ཏི་ལོ་ཧཾ ཝི་ཛཱ་ཏི་ལོ་ཧཾ ཀི་ཏྟི་མ་ལོ་ཧཾ པི་སཱ་ཙ་ལོ་ཧ་ནྟི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཡོ ས་ཛ྄ཛྷུ སུ་ཝ་ཎྞཾ ཏི་པུ སཱི་སཾ ཏ་མྦ་ལོ་ཧཾ ཝེ་ཀ་ནྟ་ཀ་ལོ་ཧ་ནྟི ཨི་མཱ་ནི ས་ཏྟ ཛཱ་ཏི་ལོ་ཧཱ་ནི ནཱ་མ. ནཱ་ག་ནཱ་སི་ཀཱ་ལོ་ཧཾ ཝི་ཛཱ་ཏི་ལོ་ཧཾ ནཱ་མ. ཀཾ་ས་ལོ་ཧཾ ཝ་ཊྚ་ལོ་ཧཾ ཨཱ་ར་ཀུ་ཊ་ནྟི ཏཱི་ཎི ཀི་ཏྟི་མ་ལོ་ཧཱ་ནི ནཱ་མ. མོ་ར་ཀྑ་ཀཾ པུ་ཐུ་ཀཾ མ་ལི་ན་ཀཾ ཙ་པ་ལ་ཀཾ ས་ལ་ཀཾ ཨཱ་ཊ་ལཾ བྷ་ཏྟ་ཀཾ དུ་སི་ལོ་ཧ་ནྟི ཨ་ཊྛ པི་སཱ་ཙ་ལོ་ཧཱ་ནི ནཱ་མ. ཏེ་སུ ཝེ་ཀ་ནྟ་ཀ་ལོ་ཧཾ ནཱ་མ ས་བྦ་ལོ་ཧ་ཙྪེ་ད་ན་ས་མ་ཏྠཱ ཨེ་ཀཱ ལོ་ཧ་ཛཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ཝི་ཀ་ནྟ་ཏི ཚི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཀ་ནྟ་ཀ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝི་ཀ་ནྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝེ་ཀ་ནྟ་ཀཾ. ནཱ་ག་ནཱ་སི་ཀཱ་ལོ་ཧཾ ལོ་ཧ་ས་དི་སཾ ལོ་ཧ་ཝི་ཛཱ་ཏི ཧ་ལི་དྡཱ་དི་ཝི་ཛཱ་ཏི ཝི་ཡ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ལོ་ཧཱ་ཀཱ་རཾ ལོ་ཧ་མ་ལཾ ཝི་ཡ གྷ་ན་སཾ་ཧ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཱ་ལི༹་ཏཾ པ་ན བྷི་ནྣཾ བྷི་ནྣཾ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ས་ར་ཏི མུ་དུ མ་ཊྛཾ ཀ་མྨ་ནི་ཡཾ ཝཱ ན ཧོ་ཏི. ཏི་པུ་ཏ་མྦེ མི་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཀཾ་ས་ལོ་ཧཾ. སཱི་ས་ཏ་མྦེ མི་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཝ་ཊྚ་ལོ་ཧཾ. ཛ་ས་ཏ་མྦེ མི་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཨཱ་ར་ཀུ་ཊཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཏཾ ཀ་ར་ཎེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀི་ཏྟི་མ་ལོ་ཧནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡཾ པ་ན ཀེ་ཝ་ལཾ ར་ས་ཀ་དྷཱ་ཏུ ཝི་ནི་གྒ་ཏཾ, ཏཾ ‘‘པི་ཏྟ་ལ’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཏཾ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ མི་སྶ་ཀ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཡོ་ཛི་ཏཾ ཀི་ཏྟི་མནྟི ཝུ་ཏྟཾ. མོ་ར་ཀྑ་ཀཱདཱི་ནི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མཱ་ནེ་ཝེ་ཏཱ་ནི. ཏེ་སུ ཡ་སྨཱ པ་ཉྩ ཛཱ་ཏི་ལོ་ཧཱ་ནི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཝེ་ཀ་ནྟ་ཀ་ལོ་ཧེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ ས་བྦཾ ཨི་དྷ ལོ་ཧ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཏི་པཱུཏི སེ་ཏ་ཏི་པུ. སཱི་སནྟི ཀཱ་ལ༹་ཏི་པུ. ས་ཛ྄ཛྷནྟི ར་ཛ་ཏཾ. མུ་ཏྟཱཏི ཧ་ཏྠི་ཀུ་མྦྷ་ཛཱ་དི་ཀཱ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷཱ་པི མུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཧ་ཏྠི་ཀུ་མྦྷཾ ཝ་རཱ་ཧ་དཱ་ཋཱ བྷཱུ་ཛ་ངྒ་སཱི་སཾ ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱུ་ཊཾ ཝེ་ལཱུ༹ མ་ཙྪ་སཱི་རོ ས་ངྑོ སི་པྤཱི་ཏི ཨ་ཊྛ མུ་ཏྟཱ་ཡོ་ནི་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཧ་ཏྠི་ཀུ་མྦྷ་ཛཱ པཱི་ཏ་ཝ་ཎྞཱ པ་བྷཱ་ཧཱི་ནཱ. ཝ་རཱ་ཧ་དཱ་ཋཱ ཝ་རཱ་ཧ་དཱ་ཋ་ཝ་ཎྞཱ་ཝ. བྷུ་ཛ་ངྒ་སཱི་ས་ཛཱ ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་ཎྞཱ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཱ ཝ་ཊྚ་ལཱ ཙ. ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་ཛཱ བྷཱ་སུ་རཱ དུ་བྦི་བྷཱ་ག་རཱུ་པཱ ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མ་ནྟི་ཡོ ཏི་ཊྛ་ནྟི, དེ་ཝཱུ་པ་བྷོ་གཱ ཨེ་ཝ ཙ ཧོ་ནྟི. ཝེ་ལུ༹་ཛཱ ཀ་ར་ཀུ་པ་ལ་ས་མཱ་ན་ཝ་ཎྞཱ ན བྷཱ་སུ་རཱ, ཏེ ཙ ཝེ་ལཱུ༹ ཨ་མ་ནུ་སྶ་གོ་ཙ་རེ ཨེ་ཝ པ་དེ་སེ ཛཱ་ཡ་ནྟི. མ་ཙྪ་སཱི་ར་ཛཱ པཱ་ཋཱི་ན་པི་ཊྛི་ས་མཱ་ན་ཝ་ཎྞཱ ཝ་ཊྚ་ལཱ ལ་གྷ་ཝོ ཙ ཧོ་ནྟི པ་བྷཱ་ཝི་ཧཱི་ནཱ, ཏེ ཙ མ་ཙྪཱ ས་མུ་དྡ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨེ་ཝ ཛཱ་ཡ་ནྟི. ས་ངྑ་ཛཱ ས་ངྑོ་ད་ར་ཙྪ་ཝི་ཝ་ཎྞཱ ཀོ་ལ་པྤ་མཱ་ཎཱ་པི ཧོ་ནྟི པ་བྷཱ་ཝི་ཧཱི་ནཱ་ཝ. སི་པྤི་ཛཱ པ་བྷཱ་ཝི་སེ་ས་ཡུ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི ནཱ་ནཱ་ས་ཎྛཱ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏི་ཏོ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷཱ་སུ་པི མུ་ཏྟཱ་སུ ཡཱ མ་ཙྪ་ས་ངྑ་སི་པྤི་ཛཱ, ཏཱ སཱ་མུ་དྡི་ཀཱ ཧོ་ནྟི, བྷུ་ཛ་ངྒ་ཛཱ་པི ཀཱ་ཙི སཱ་མུ་དྡི་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཨི་ཏ་རཱ ཨ་སཱ་མུ་དྡི་ཀཱ. ཡ་སྨཱ བ་ཧུ་ལཾ སཱ་མུ་དྡི་ཀཱ་ཝ མུ་ཏྟཱ ལོ་ཀེ དི་སྶ་ནྟི, ཏ་ཏྠཱ་པི སི་པྤི་ཛཱ་ཝ, ཨི་ཏ་རཱ ཀཱ་དཱ་ཙི་ཀཱ. ཏ་སྨཱ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༡༧༣) ‘‘མུ་ཏྟཱ་ཏི སཱ་མུ་དྡི་ཀཱ མུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

མ་ཎཱིཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏེ ཝེ་ལུ༹་རི་ཡཱ་དི་ཀེ སེ་སོ ཛོ་ཏི་ར་སཱ་དི་བྷེ་དོ ས་བྦོ་པི མ་ཎི. ཝེ་ལུ༹་རི་ཡནྟི ཝཾ་ས་ཝ་ཎྞ་མ་ཎི. ས་ངྑོཏི སཱ་མུ་དྡི་ཀ་ས་ངྑོ. སི་ལཱཏི ཀཱ་ལ༹་སི་ལཱ པ་ཎྜུ་སི་ལཱ སེ་ཏ་སི་ལཱ་དི་བྷེ་དཱ ཨ་ཊྛ་པི སི་ལཱ. ར་ཛ་ཏནྟི ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་དི་ཀཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ ར་ཛ་ཏ་ས་མྨ་ཏཾ. ཛཱ་ཏ་རཱུ་པནྟི སུ་ཝ་ཎྞཾ. ལོ་ཧི་ཏ་ངྒོཏི ར་ཏྟ་མ་ཎི. མ་སཱ་ར་ག་ལླནྟི ཀ་བ་ར་མ་ཎི ཏི་ཎཱདཱི་སུ བ་ཧི་བྷཱ་རཱ ཏཱ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀེ་རཱ་ད་ཡོ་པི ཏི་ཎཾ ནཱ་མ. ཨ་ནྟོ་སཱ་རཾ ཁ་དི་རཱ་དི ཨ་ནྟ་མ་སོ དཱ་རུ་ཁ་ཎྜ་མྤི ཀ་ཊྛཾ ནཱ་མ. མུ་གྒ་མ་ཏྟ་ཏོ ཡཱ་ཝ མུ་ཊྛི་པྤ་མཱ་ཎཱ མ་རུ་མྦཱ ས་ཀྑ་རཱ ནཱ་མ. མུ་གྒ་མ་ཏྟ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ ཝཱ་ལི་ཀཱ ནཱ་མ. ཀ་ཋ་ལནྟི ཀ་པཱ་ལ་ཁ་ཎྜཾ. བྷཱུ་མཱིཏི ས་ས་མྦྷཱ་ར་པ་ཐ་ཝཱི. པཱ་སཱ་ཎོཏི ཨ་ནྟོ་མུ་ཊྛི་ཡཾ ཨ་ས་ཎྛ་ཧ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཧ་ཏྠི་པྤ་མཱ་ཎཾ པཱ་སཱ་ཎཾ, ཧ་ཏྠི་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ པ་ན པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པ་རི པ་བྦ་ཏོཏི. ཨ་ཡཾ ཨ་ཡོ་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་བྷཱ་ག་ནི་དྡེ་སོ. ནི་མི་ཏྟ་པ་ཐ་ཝཱིཏི པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཐ་ཝི་ཀ་སི་ཎཾ. ཏ་མྤི ཧི ‘‘རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་ཏོ ཙ ཝི་པཱ་ཀ་ཏོ ཙ ཀི་རི་ཡ་ཏོ ཙ ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ ཨི་མེ དྷ་མྨཱ བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘བཱ་ཧི་རཱ པ་ཐ་ཝཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟི་ཀེ ནི་མི་ཏྟ་པ་ཐ་ཝཱི, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟ་ཉྩེ་ཏྠ ཏཾ་ག་ཏི་ཀ་མེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦཾ, ནི་མི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ན པུ་བྦེ བྷཱུ་མི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ནྟི.

ཏཱི་ཧི མ་ཉྙ་ནཱ་ཧཱིཏི ཝུ་ཏྟཾ མ་ཉྙ་ནཱ་ཏྟ་ཡཾ ས་པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཧཾ པ་ཐ་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཧཾ པ་ཐ་ཝཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡཾ དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཾ མཱ་ན་མ་ཉྙ་ན་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི ཨ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ཧཾ་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ན་ཏོ. མ་མ པ་ཐ་ཝཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཎྷཱ་མ་ཉྙ་ནཾ མཱ་ན་མ་ཉྙ་ན་མྤི ཝཱ པ་རི་གྒ་ཧ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ་པི པ་ཐ་ཝི་ཡཱ སེ་ཡྻཱ་དི་ཏོ མཱ་ན་ཛ་པྤ་ན་ཏོ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨི་མི་ནཱ་ན་ཡེ་ན མ་ཉྙ་ནཱ་ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ པ་ཐ་ཝི་ཀ་སི་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷཱི ཛྷཱ་ན་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ག་ཧི་ཏ་ཛྷཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟོ ཏ་ཉྩ སེ་ཡྻཱ་དི་ཏོ ད་ཧ་ནྟོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ‘‘ཨ་ཧཾ པ་ཐ་ཝཱི’’ཏི མ་ཉྙ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་མེ་ཝ ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཧ་ཎེ པ་ན ‘‘མ་མ པ་ཐ་ཝཱི’’ཏི མ་ཉྙ་ཏི ནཱ་མ. ཏ་ཐཱ ཏཾ ‘‘པ་ར་པུ་རི་སོ’’ཏི ཝཱ ‘‘དེ་ཝོ’’ཏི ཝཱ ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝ པ་རེ་སཾ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟོ ‘‘པ་རོ པ་ཐ་ཝཱི, པ་ར་སྶ པ་ཐ་ཝཱི’’ཏི མ་ཉྙ་ཏི ནཱ་མ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་པ་ཐ་ཝཱི་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཝཾ ‘‘པ་ཐ་ཝིཾ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན མ་ཉྙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི མ་ཉྙ་ནཱ་ཝ་ཏྠུཾ མ་ཉྙ་ནཱ་ཡོ ཙ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཾ ཏ་སྶ མ་ཉྙ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཡནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ. ཚ་ནྡ་རཱ་གནྟི བ་ཧ་ལ་རཱ་གཾ. ཨ་སྶཱ་དེ་ཏཱིཏི ནི་ཀཱ་མེ་ཏི, ‘‘ཨི་མེ ཀེ་སཱ མུ་དུ་སི་ནི་དྡྷ་ཀུ་ཉྩི་ཏ་ནཱི་ལོ་བྷཱ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ར་སཾ ཝི་ནྡ་ཏི. ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱིཏི ས་པྤཱི་ཏི་ཀཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་བྷི་མུ་ཁོ ན་ནྡ་ཏི པ་མོ་ད་ཏི. ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏཱིཏི ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཏ་ཎྷཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་ཝེ་གཾ ཧ་ད་ཡེ་ན ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཧོ མེ ཀེ་སཱ’’ཏི ཝཱ་ཙཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི བ་ལ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ན གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝཱ པ་ན ར་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཏྠུནྟི ཀེ་སཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝཱ ཀ་ར་ཙ་ར་ཎཱ་དི་པྤ་བྷེ་དཾ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ རཱ་གུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ. ཨི་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ སི་ནི་དྡྷཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི པ་ཏྠ་ཡི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ པ་རཱ་མ་ས་ཏི. ཏ་ཏྠ ན་ནྡིཾ ས་མ་ནྣཱ་ནེ་ཏཱིཏི ཏེ་སུ བྷཱ་ཝཱི་སུ ཀེ་སཱ་དཱི་སུ སི་དྡྷཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ན་ནྡིཾ ཏ་ཎྷཾ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ཏི ས་མུ་པ་ཙཱ་རེ་ཏི. པ་ཎི་ད་ཧ་ཏཱིཏི པ་ཏྠ་ནཾ ཋ་པེ་ཏི.

ས་མྤ་ཏྟིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི, ཝི་པ་ཏྟིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘ཧཱི་ནོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི མཱ་ནཾ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཐ་ཝཱི་ཀོ་ཊྛཱ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཀེ་སཱ་དཱི་ནཾ ས་མྤ་ཏྟི་ཝི་པ་ཏྟཱི་ཧི མཱ་ན་ཛ་པྤ་ནཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ མ་ཉྙ་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ པ་ཐ་ཝིཾ མཱ་ན་མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྱ་ཏི་རེ་ཀེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མུ་དཱ་ཡོ ཛཱི་ཝཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཾ ཛཱི་ཝཾ ཏཾ ས་རཱི་ར་ནྟི ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན པ་ན ཀེ་སཾ ‘ཛཱི་ཝོ’ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཀེ་སཱ ནཱ་མེ་ཏེ ཨི་སྶ་ར་ཝི་ཧི་ཏཱ པ་ཛཱ་པ་ཏི་ནི་སྶི་ཏཱ ཨ་ཎུ་ས་ཉྩ་ཡོ པ་ཀ་ཏི་པ་རི་ཎཱ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན་པེ་ཏྠ དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨི་མི་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱཏི ནི་ཀ་ནྟི་མཱ་ན་དི་ཊྛཱི་ནཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ས་མུ་གྒྷཱ་ཊ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་དི་པི ཏི་སྶ་ནྣ་མྤི མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ. ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ པ་ན ཧེ་ཊྛཱ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཱ ཨེ་ཝེ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ པ་ཐ་ཝིཾ དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི.

བཱ་ཧི་ར་མྤི པ་ཐ་ཝིཾ ཏཱི་ཧི མ་ཉྙ་ནཱ་ཧི མ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཾ པ་ན མ་ཉྙ་ནཱ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨ་ཡཾ ཛཱི་ཝོཏི ཨ་ཡཾ ཀཱ་ལ༹་ལོ་ཧཾ ‘‘ཛཱི་ཝོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏི ཨེ་ཀ་ཙྩེ ནི་ག་ཎྛཱ ཝི་ཡ. ཨེ་ཝཾ བཱ་ཧི་རཾ པ་ཐ་ཝིཾ དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ མ་ཉྙ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཡཱ ཙེ་ཝ ཁོ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ, ཡཱ ཙ བཱ་ཧི་རཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ.

པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨ་ཡ་མྤི ཙ ན་ཡོ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ག་དྷོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ ཀ་སི་ཎཱ་ན་མྤི རཱུ་པ་ས་མ་ཉྙཱ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཐ་ཝིཾ མ་ཉྙ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡཱ་དི་སོ མ་ཉྙ་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཏཱ་དི་སོ ཨི་ཏོ པ་རཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏོ པ་རཾ ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐ་ཡི་སྶཱ་མཱ’’ཏི, ཨ་ཏཱ་དི་སོ པ་ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ་པི ཀ་ཐ་ཡི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ‘‘པ་ཐ་ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ, སོ ཨ་ཏྟ་པ་ར་ཏྟ་དུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ མ་ཉྙ་ནཱ་ཝ་ཏྠུཾ ཀ་པྤེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧཾ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན་ནུ ཙ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་པ་བྷེ་ད་སྶ དྷ་མྨ་པྤ་བ་ནྡྷ་སྶ ས་ས་མྦྷཱ་ར་པ་ཐ་ཝཱི ཙ ཨཱ་དྷཱ་ར་ནི་སྶ་ཡོ, ཨི་ཏ་རཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནི་སྶ་ཡོ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ནི་བྦི་རོ་དྷོ་ཏི? ན, མ་ཉྙ་ནཱ་ཝ་ཏྠུཾ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ཏོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ མཱ་ན་མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ ཙ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཐ་ཝི་ས་ནྣི་སྶ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ’’ཏི མ་ཉྙ་ཏི, ཏ་ཎྷཱ་མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ པ་ཐ་ཝིཾ ས་ནྣི་སྶ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཀི་ཉྩ་ནཾ པ་ལི་བོ་དྷོ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ’’ཏི མ་ཉྙ་ཏི. པ་རོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཡྭཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ན་ཡོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝུ་ཏྟོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ནཱཏི ཡྭཱ་ཡཾ ‘‘སོ ཁོ པ་ན མེ ཨ་ཏྟཱ ཨི་མ་སྨིཾ རཱུ་པེ’’ཏི ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནོ ཨ་ཏྠ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན. ན ཧི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྱ་ཏི་རེ་ཀེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་མུ་དཱ་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་པི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ སོ ཁོ པ་ན མེ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ ཨི་མི་སྶཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ་ཏི མ་ཉྙ་ནྟོཏི. ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པ་ན་སྶ ཨ་ཏྟ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་སྶཱཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ. ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནཱིཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་ར་པ་ཐ་ཝཱི་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ ཨ་ཏྟ་ནི. ‘‘པ་ཐ་ཝི་ཡཱ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི པ་ད་སྶཱ་ཡཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ‘‘པ་ཐ་ཝི་ཡཱ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛི་མཱ་ན་ཏ་ཎྷཱ་མ་ཉྙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ར་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་དཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་སྶཱཏི པ་ར་སྶ. ཏ་དཱཏི པ་ར་ཝ་སེ་ན མ་ཉྙ་ནཱ་ཡཾ. དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཱ ཨེ་ཝ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཏ་ཏྠ ནི་ཙྩཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ད་ཡོ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན མཱ་ན་ཏ་ཎྷཱ་མ་ཉྙ་ནཱ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ན ཧི ‘‘སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘མ་ཡ྄ཧ’’ནྟི ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཱ མཱ་ན་ཏ་ཎྷཱ པ་ར་སྨིཾ པ་ར་སྶ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏེ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ཏ་རཱ་ཡོ་པཱིཏི མཱ་ན་ཏ་ཎྷཱ་མ་ཉྙ་ནཱ་ཡོ་པི. ཨི་ཙྪ་ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ. པ་ར་སྶ་པི ཧི པ་ཐ་ཝཱི་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན ས་མྤ་ཏྟི་ཨི་སྶ་རི་ཡཱ་དི་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནི སེ་ཡྻཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ད་ཧ་ཏོ པ་ཎི་ད་ཧ་ཏོ ཙ ཙི་ཏྟཾ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ མཱ་ན་ཏ་ཎྷཱ་མ་ཉྙ་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘པ་རོ པ་ཐ་ཝཱི པ་ར་སྶ པ་ཐ་ཝཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨི་མེ དྭེ པ་ཀཱ་རཱ སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ.

‘‘པ་ཐ་ཝི་ཏོ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི, ‘‘ཨཱ་དི་ཏོ’’ཏི ཙ ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནེ་པི ཏོ-ས་དྡོ དི་ཊྛོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཐ་ཝི་ཏོ་ཏི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ས་ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎ་སྶཱཏི ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞ་ག་ཏ་སྶ དཱ་ས་པོ་རི་སཱ་དི་ནཱ ཝི་ཏྟུ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ པ་ར་སྶ ཝཱ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་ད་ཏོཏི ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་དི་ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ. ཨུ་པྤ་ཏྟིཾ ཝཱ ནི་གྒ་མ་ནཾ ཝཱཏི ‘‘ཏཾ ཨ་ཎྜཾ ཨ་ཧོ་སི ཧེ་མ་མ་ཡཾ, ཏ་སྨིཾ ས་ཡཾ བྲ་ཧྨཱ ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི བྲ་ཧྨ་ཎྜ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝཱ ‘‘དྭཱི་ཧི ཨ་ཎཱུ་ཧི དྭི་ཨ་ཎུ་ཀ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཨ་ཎུ་ཀ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་ཐ་ཝི་ཏོ ཨུ་པྤ་ཏྟིཾ ཝཱ ‘‘ས་བྦོ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཨི་སྶ་ར་ཏོ ཝི་ནི་གྒ་ཏོ’’ཏི ཨི་སྶ་ར་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨི་སྶ་ར་ཀུ་ཏྟ་ཏོ པ་ཐ་ཝི་ཏོ ནི་གྒ་མ་ནཾ ཝཱ མ་ཉྙ་མཱ་ནོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཐ་ཝི་ཏོ ཝཱ ཨ་ཉྙོ ཨཱ་པཱ་དི་ཀོ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་རི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ཀཱ་ར་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ, དུ་ཏི་ཡ་སྨིཾ ཨུ་པ་པ་ད་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་གྒ་ཧ་བྷཱུ་ཏ་པ་ཐ་ཝི་ཏོ སུ་ཁ་པྤ་ཏྟིཾ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ པ་རེ་ཧི སེ་ཡྻཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཀ་པྤེ་ནྟ་སྶ ཝ་སེ་ན་པེ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་མ་ཉྙ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་པ་རེཏི སཱ་ར་ས་མཱ་སཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི པུ་བྦེ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཨཱ་པཱ་དི་ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཀ་སི་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཀཱ་པི་ལ་ཀཱ་ཎཱ་ད་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ བྱཱ་པི་ནཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. པ་ཐ་ཝི་ཏོཏི པ་ཙྪཱ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་པ་ཐ་ཝི་ཏོ. བ་ཧི་དྡྷཱ་པི མེ ཨ་ཏྟཱཏི ཨི་ཏོ པ་ཐ་ཝི་ཏོ བ་ཧི་པི མེ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཀེ་ཝ་ལནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ. མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝིཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན མ་མཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ཙ་ཏུ་དཱི་པི་སྶ་རི་ཡེ ཋི་ཏ་སྶ དཱི་པ་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཙ ལ་བྦྷེ་ཡྻ, མ་ཎྜ་ལི་ཀ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟ་ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀཱ་ན་མྤི ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ ཏེ་ས་མྤི ཡ་ཐཱ་པ་རི་གྒ་ཧཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཨེ་ཝཾ མ་མཱ’’ཏི གཱ་ཧ་སྶ ‘‘ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨིཾ, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི གཱ་ཧ་ཝི་དྷཱུ་ར་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀཱ ཏ་ཎྷཱ་མ་ཉྙ་ནཱ ཨེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏི་དེ་སཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘སཱ ཙཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ སཱ ཙཱ་ཡནྟི སཱ ཙ ཨ་ཡཾ ཏ་ཎྷཱ་མ་ཉྙ་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་ཐཱ པ་ན དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཱ་མ་ཉྙི་ཏེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ སི་ནེ་ཧཾ མཱ་ན་ཉྩ ཨུ་པྤཱ་ད་ཡ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་མ་ཉྙ་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཎྷཱ་མ་ཉྙ་ནཱ་མ་ཉྙི་ཏེ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ སེ་ཡྻཱ་དི་ཏོ ད་ཧ་ཏོ ཏ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡཾ ནི་ཙྩཾ ཏ་ཐཱ ཏཾ་སཱ་མི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ པ་རི་ཀ་པྤེ་ནྟ་སྶ ཨི་ཏ་ར་མ་ཉྙ་ནཱ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ‘‘མེ’’ཏི ཧི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡ་ས་མྦ་ནྡྷོ པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི.

ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏེ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི པ་རཱ་མ་ས་ཏི ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. དི་ཊྛི་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏ་སྶ དྭ་ཡ་སྶ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་པི ཝཱ ཨ་དྷི་པ་ཏི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟི. ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཏྠེ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘པ་ཐ་ཝིཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏཾ པ་དཾ. ཡེ་སཾ ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཡེ་ཧི པ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སེ་ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ཀ་ཏེ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོ ཧོ་ཏི, ཏེ་སཾ ཏེ་ཧི པ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སེ་ཧི དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ. ཡེ་སཾ པ་ན ཡེ་ན ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ པ་ཀཱ་རེ་ན དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ཀ་ཏེ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ས་མྤི ཏཾ ཝ་ཏྭཱ དྷ་མྨི་སྶ་ར་ཏཱ་ཡ ཏ་ད་ཉྙ་ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པྤ་ཀཱ་ར་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཉྩ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ མ་ཉྙ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སུ་པྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ’’ཏི. དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱཏི ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ. སཱ ཧི ས་བྦ་ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷཱ་རེ་ཏི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏི, ས་ཀ་ལ་ཉྩ ཝི་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨ་པྤ་བ་ནྡྷཾ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་པ་ཏ་ན་ཏོ དྷཱ་རེ་ཏི, ས་ཡ་ཉྩ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཱ དྷཱ་ཏཱུ་ཏི དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྷི མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ, མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷཱི་ཏི. སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱཏི སུ་ཊྛུ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་མྨཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ཀ་ངྑ་ན་ས་མྤ་གྒ་ཧ་པ་རཱ་མ་ས་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟི མ་ཉྙ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ‘‘མ་མཾ, ཨ་ཧ’’ནྟི ཙ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ནཾ པ་རི་ཀ་པྤ་ནཾ. ཡེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ. སུ་ཏྟཱ་དི་ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, ན ཨི་ཏ་རཱ་ཏི སུ་ཏྟེ་ན ཏ་སྶཱ ས་ངྒ་ཧཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་སྶ པ་ན ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དུ་ཀཱ་དི་དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་བ་དྡྷ་ཏཱ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ.

ཏ་སྶཱཏི ཏེ་ན. ཉཱ་ཏ་ས་དྡ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ཧེ་ཏཾ ཀ་ཏྟ་རི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྨཱཏི ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་མུ་ཁེ་ན ཡཾ པ་རི་ཛཱ་ན་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏི་ཝི་དྷཱ པ་རི་ཉྙཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱུ་མིཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ཏི, སཱ པ་རི་ཛཱ་ན་ན་པ་ཉྙཱ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ. སཱ ཧི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱུ་མཱི’’ཏི ཉཱ་ཏཾ ཝི་དི་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཡེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎ་ར་སཱ་དི་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱཏི ཀཱི་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཀ་པ་ཉྙཱ. སཱ ཧི པ་རི་ཝཱ་རེ་ཧི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་སྶ ཏཱི་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཏཾ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ནཱཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན. སོ ཧི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི. ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ནཱཏི ཝཱ ཨ་གྒ་བྷཱུ་ཏེ་ན མ་གྒེ་ན, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཧི ས་མུ་ཙྪེ་ད་པ་ཧཱ་ན་ཀཱ་རཱི ཨེ་ཝ པ་ཉྙཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནནྟི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧོ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཧེ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སོ་པི ཧི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་མུ་ཁེ་ན ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི. ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་ས་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཏཱ པ་རི་ཉྙཱ་ཡོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་སྨཱ ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ པ་ཐ་ཝཱི, ཏ་སྨཱ ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཏཾ པ་ཐ་ཝིཾ མ་ཉྙ་ཏི ཙ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི ཙཱ་ཏི.

པ་ཐ་ཝཱི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨཱ་པོ་ཝཱ་རཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ