སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༩. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་རཱ་དཱི་སཱུཏི ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ. ས་རཱུ་པ་ཏོ ན ད་སྶི་ཏཾ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ད་སྶི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་མེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཀྑི་པ་ཏི, ཡ་ཐཱ མཱུ་ལ་པ་དེ་ཧི པ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦ་ནྟི. ‘‘ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི ཨི་དཾ མཱུ་ལ་པ་ད་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཏོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ས་ཏི ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སེ ཏ་ཏོ ཝི་ནི་གྒཱ་མོ སི་ཡཱ’’ཏི. པ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ པ-ཨི་ཏི ཨུ་པ་ས་གྒ་པ་དཾ, ཏཾ པ་ན ‘‘ཝི་བྷ་ཏྟེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཡཾ སེ་ཊྛཾ, ཏ་དུ་པཱ་ག་མུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ པ་ཀཱ་ར་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཋཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ པ་ཀཱ་ར་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཋཱ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎེ. ཏ་སྶཱཏི དེ་ས་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་སྶ. ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནནྟི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཏཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘དཱི་པི་སྶ་ཏཱི་ཏི དཱི་པ་ན’’ནྟི ཀ་ཏྭཱ. པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ད་ཡོ ས་མུ་དཱ་ཡ་རཱུ་པེ་ན ག་ཧི་ཏཱ. ཨེ་ཏེ་ཧི སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ་དཱི་ཧི, སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནུ་པཱ་ཡ་ཏཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ་ཡ སཱ་མུ་ཀྐཾ་སི་ཀཱ་ཡ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ. ཏེ་སནྟི སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ་དཱི་ནཾ. པུ་ན ཏེ་སནྟི སུ་ཏྟཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ.
གོ་ཊྛཱཏི ཝ་ཛཱ. པ་ཊྛི་ཏ་གཱ་ཝོཏི ག་ཏ་གཱ་ཝོ. ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་སྨིནྟི སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༡.༡༥༦) ཝ་ད་ཏི. པ་ཝ་ཏྟ་ག་མ་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. ཨ་ཐ ཝཱ ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ག་མ་ནཾ, དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ ནི་སྶ་ངྒ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ག་མ་ན་དེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝོ་མི་སྶཱཏི ‘‘སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་བྷཱ་ཝེ་ན མི་སྶི་ཏཱ.
སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་ཝེ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝི་ས་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་སི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏཾ, སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གེ བྷ་ཝ་ནྟི ས་དྡ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཀ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ཏ་སྶ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠི, སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གེ ཝཱ ནི་ཡུ་ཏྟཾ, སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་ག་སྶ ཝཱ པ་བོ་དྷ་ན་སཱི་ལཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཀཾ, ཏ་དེ་ཝ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་དཱ་ལ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནཾ, པ་དཱ་ལ་ན་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ པ་དཱ་ལ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་སེ་ཀྑེཏི ཨ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨེ. ཏེ་སཾ ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ན་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏེ་སཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ན་ཡ་ཝ་སེ་ན.
‘‘ཏཱ་ནི པ་ན ཚ དུ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་དཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ན་ཏཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ར་ཏོ ‘‘སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ས་ཡ་མེ་ཝ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་སྶ་ཏི. ‘‘ཨ་ནུ་དྡྷ་ར་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེ པ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹་མཱ་ཧ་རི. ཝོ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ ཧོ་ཏི སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་སྶེ་ཝ ཝོ་དཱ་ན་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ ཝོ་དཱ་ནཾ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ཧི ཝོ་དཱ་ནཾ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏི, ས་མུ་ཙྪེ་ད་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷཱི་ཧི ཝོ་དཱ་ནཾ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝོ་དཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ རཱ་གཱ་དི་བྷཱ་གི་ནཱི སི་ཡཱ, སཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ. ཡཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཙཱ་གཱ་དི་བྷཱ་གི་ནཱི སི་ཡཱ, སཱ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཱ. ཡཱ པ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཙྪེ་ད་ནཱི སཱ་ཝ་སེ་སཾ, ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཉྩ, སཱ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཱ, ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡཱ ཙ.
‘‘ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཾ སུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་ག་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཾ་ཀི་ལེ་སོ ཏི་ཝི་དྷོ…པེ… ཝི་ས་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ར་དྡྷ’’ནྟི. བྷ་ཝ་རཱ་གོ བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ན ཝི་ག་ཙྪ་ཏི. ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲ བྷ་ཝེཏི ཡ་དི ཝཱ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ, ཡ་དི ཝཱ རཱུ་པ་བྷ་ཝེ, ཡ་དི ཝཱ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ. པ་ད་ནྟ་ར་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི དུ་ཀ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ད་ནྟ་རེ་ན ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན. མི་སྶི་ཏཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནཱིཏི སཾ་ས་ཊྛཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནི.
ཨེ་ཀ་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏ་བྦཱ་ནི པ་དཱ་ནི ཨེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ན་ཡ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན མི་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་དུ་ཀ་ཝ་སེ་ན, ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨི་ཏ་རེ ཨ་ཊྛ པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་གཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ཊྛ སུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨེ་ཀ་ཀཱཡེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་དི་ཏོ ད་སྶི་ཏཱ. ཚ་དུ་ཀཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ དྭེ་ཏི. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཏི་ཀཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ དྭེ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ དྭེ་ཏི. དྭེ ཙ་ཏུ་ཀྐཱ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཱ. ‘‘པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ’’ཏི ཨི་དཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ནཱ་ག་མ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ཡ་ཏོ པ་ན ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ ཨེ་ཝ. ཡེ པ་ནེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ, ཏེ་སཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི པ་ར་ཏོ ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མ.
སོ་ལ༹་ས་ཧཱིཏི སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷེ་ཧི. ན ཧི ཏཱ་ནི སུ་ཏྟཱ་ནི སོ་ལ༹་སེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ སོ་ལ༹་ས་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཱི་ཏི མཱུ་ལ་ག་ཎ་ནཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཀཱ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ལ་དྡྷེ་ན ས་ངྑཱ་ར་ག་བྦྷེ་ན ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པོ ཡོ ག་ཎ་ན་ཝི་ཏྠཱ་རོ, ཏ་སྶ པ་ཏྠ་ར་ཎ་ཝི་དྷི པ་ཊྛཱ་ན་ན་ཡོ. ཨི་མི་ནཱ…པེ… ན་ཏྠཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་པྤ་དེ་སོ ན ཝི་ཛྫ་ཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏཾ་ཏཾ་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡ་དི སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི ན་ཝ་ཝི་དྷཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ཀ་ཐ་མི་དྷ ཨ་ནི་ད་སྶི་ཏཱ་ནཾ གཱ་ཐཱ་དཱི་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི པ་ཉྷཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘གཱ་ཐཱ་ཡ གཱ་ཐཱ ཨ་ནུ་མི་ནི་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཐཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ ཝི་ཡཱཏི ‘‘ཀཱ་མ་ནྡྷཱ ཛཱ་ལ་ས་ཉྪ་ནྣཱ, མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ, ཨུ་དྡྷཾ ཨ་དྷོ ས་བྦ་དྷི ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོ, ཡ་སྶ སེ་ལཱུ་པ་མཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་དྷ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊ་གཱ་ཐཱ ཝི་ཡ. གཱ་ཐཱཏི ཨ་ཉྙཱ་པི ཏེ་པི་ཊ་ཀེ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ ཨཱ་ག་ཏཱ ཨི་དྷ ཨ་ནུ་དཱ་ཧ་ཊཱ. སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀཱ་ལེ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཡཱ ཀཱ་ཙི གཱ་ཐཱ ‘‘སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ནི་བྦེ་དྷ་ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡཱ’’ཏི ཝཱ ཨ་ནུ་མི་ནི་ཏ་བྦཱ ན་ཡ་གྒཱ་ཧེ་ན ཉཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཾ་ཀི་ལེ་ས…པེ… ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཝཱ-ས་དྡོ ཧི ཨི་དྷ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠོ. སེ་ས་པ་དེ་སཱུཏི ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ.
༩༠. ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨནྟི ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟ་བྷེ་དཾ སཱི་ལཱ་ཙཱ་རཾ. ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་མྤི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཨེ་ཝ.
ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀེ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨེ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན དྷུ་ནཱ་ཏཱི་ཏི དྷོ་ནཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཉྙཱ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་པ་ཉྙཱཏི པ་ན པ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཝ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཙ་ར་ནྟོཏི པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷོ་གེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཨི་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟོ ན པ་རི་མུ་ཙྩ་ཏི ནི་ར་ཡཱ་དི་དུ་ཀྑ་ཏོ, ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ཙ.
ཀུ་ཀྐུ་ཛ་ན་ཀཾ ནཱ་མ ཀ་ད་ལི་ཡཱ པུ་པྥ་ནཱ་ལི༹. པ་རཱ་བྷ་ཝཱ་ཡཱཏི ཝི་ནཱ་སཱ་ཡ. ཏ་ཐཱཏི ཡ་ཐཱ ཕ་ལ་པཱ་ཀ་ནྟཱ ཀ་ད་ལཱི, ཨེ་ཝཾ ཝེ་ལུ༹་ན་ལཱ༹་པི ཨོ་ས་དྷི་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ཏྠོ ཏ་ཐཱ-ས་དྡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཕ་ལཾ ཝེ་ལུ༹ཾ ཕ་ལཾ ན་ལ༹’’ནྟི.
སུ་ཁེ་ཏྟེ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ཨཱུ་ས་རཱ་དི་དོ་ས་དུ་ཊྛེ་སུ ཁེ་ཏྟེ་སཱུ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཚ་ཀ་ཎ…པེ… ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝེ་ན བཱི་ཛ་དོ་ས་དུ་ཊྛ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
༩༡. ས་ཛྫི་ཏནྟི ས་ཉྫི་ཏཾ. ཨ་པ་རི་ཀྑ་ཏེཏི པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏེ ཨ་རོ་གེ.
ཡཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ ‘‘ཀིཾ སུ་ཏཾ མ་ཡཱ, ཀིཾ ཝཱ སུ་ཎཱ་མཱི’’ཏི ཀུ་ས་ལཾ ག་ཝེ་སཱི ཙ་ར་ཏི, སཱ དྷ་མྨོ་ཛ་པ་ཉྙཱ ཀི་སྶ་ཝཱ ནཱ་མ. དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱཏི དུ་ཊྛུ བྷཱ་སི་ཏཱ, ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་དོ་སཱ་དཱི་ཧི དུ་ཊྛཱ ཝཱ བྷཱ་སི་ཏཱ.
༩༢. ཝི་ཙི་ནཱ་ཏཱིཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙི་ནཱ་ཏི པ་ས་ཝ་ཏི.
ཝི་ག་ཏ་བྷཱུ་ཏཱཏི ཝི་ག་ཏ་ས་ཙྩ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ལཱི་ཀ་ཝཱ་དཱི’’ཏི.
ཨ་ཝ་ཛཱ་ཏ་པུ་ཏྟཱཏི ལཱ་མ་ཀ་པུ་ཏྟ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ནི་ཧཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ནེ་ར་ཡི་ཀོཏི ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཀོ. པཱ་པ་ཀ་མྨི་ནོ པ་པ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པ་པ་ཏཾ, ན་ར་ཀཾ.
ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་ད་ཏོཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ན་དུ་ཊྛ་ཙ་རི་ཏ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ. ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་ད་ཏོཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཚ་ནྡ་པེ་མ་ལོ་བྷ་རཱ་ག་ན་ནྡཱི་པི་པཱ་སཱ་མུ་ཙྪཱ་ད་ཡོ, དི་ཊྛི་ཡཱ གཱ་ཧ་པ་རཱ་མཱ་ས་མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝི་སུ་ཀ་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ, དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སྶ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡ་ཨ་སུ་ར་ཡོ་ནི་གཱ་མི་ཏཱ་ད་ཡོ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་སཱ. ཙ-ས་དྡེ་ན ཏེ་སཾ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་དི་རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཨ་ཏྟཱ་ནུ་དི་ཊྛཱ་དི་ས་སྶ་ཏ་གཱ་ཧཱ་དི་ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དི- པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་པྤ་ཀཱ་ར་བྷེ་དོ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི.
༩༣. ཝི་པུ་ལནྟི ཨུ་ལཱ༹་རཾ, ཏེ་ལཱ་དཱི་ཧི ཙེ་ཝ དྷ་ན་དྷ་ཉྙཱ་དཱི་ཧི ཙ པ་ཧཱུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་མྦཱ་དྷཱཏི ཛ་ན་སཾ་མ་དྡ་ས་ངྒྷ་ཊཱ.
ད་ཎྜེ་ན ན ཧིཾ་ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ཡཾ ད་ཎྜ་ནི་དྷཱ་ནཾ, ཏཾ ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶཱ་པི ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སོ པུ་གྒ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
༩༤. ཀི་ཉྩ་ཏི ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནཾ ཝི་མ་དྡ་ཏཱི་ཏི ཀི་ཉྩ་ནཾ, རཱ་གཱ་དི, པ་ལི་བུ་ནྡྷ་ཏི ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏཱི་ཏི པ་ལི་བོ་དྷོ, རཱ་གཱ་དི་ཡེ་ཝ, ཀི་ཉྩ་ན་མེ་ཝ པ་ལི་བོ་དྷོ ཀི་ཉྩ་ན་པ་ལི་བོ་དྷོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀི་ཉྩ་ན་ཉྩ པ་ལི་བོ་དྷོ ཙ ཀི་ཉྩ་ན་པ་ལི་བོ་དྷོ, ཨཱ་མི་ས་ཀི་ཉྩི་ཀྑ་ཉྩ རཱ་གཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་སོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝི་སེ་སི་ཏནྟི ཝི་ལོ་མཾ, ཝི་ས་མཾ ཀི་རི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. རཱ་ཛ་བྷ་ཎྜནྟི ཨོ་རོ་དྷེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ནྟི.
ཡཱ་ཙ་ཡོ་གོཏི ཡཱ་ཙ་ན་ཡོ་གོ, ཡཱ་ཙ་ཀཱ་ནཾ མ་ནོ་ར་ཐ་པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི. དཱ་ན་ཡུ་ཏྟོཏི ས་ཏ་ཏཾ དཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མ་ངྒཱི. དཱ་ན་སཾ་ཝི་བྷཱ་ག་ར་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ དཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ, སཾ་ཝི་བྷཱ་གོ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་ཏོ་པི སཾ་ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ. ཨི་མེ་ཧི ཁོ…པེ… ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏི་ས་དྡེ་ན ‘‘ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི པ་དཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ, ན ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ ཧི ཨི་དྷ ཝི་དྷཱི་ཡ་ཏི, ན སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ, ཏེ་ན སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཏེ དྷ་མྨཱ, ན སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣེ་ན…པེ… ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༩༥. ལ་པ་ཏི ཀ་ཐེ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ལ་པ་ནཾ, ཨོ་ཊྛཾ.
༩༧. མུ་དི་ཏོཏི དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་མུ་དི་ཏོ.
༩༩. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨུ་ད་ཏཱ་རཱིཏི ཏ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ར་ཎ་མེ་ཝ པ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོ, ཝི་མུ་ཏྟོཏི ཙ ཨེ་ཏྠ མུ་ཙྩ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
༡༠༠. པཱ་ཏུ-ས་དྡ་པུ་བྦ་ཀོ བྷ་ཝ་ནྟི-ས་དྡོ སི་ཡཱ ཨུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་ཡོ སི་ཡཱ ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ‘‘པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, པ་ཀཱ་སེ་ནྟི ཙཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶཱཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ, ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ. ནོ ཀ་ལློཏི ན ཡུ་ཏྟོ. ས་ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨཱ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ, ན པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨནྟི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨོ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ, པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨོ པ་ན གུ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀནྟི ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. ཨ་ཉྙཱ་ཏོཏི པ་རི་ཙ་ཡ་ཝ་སེ་ན ན ཉཱ་ཏོ, ཨ་སཾ་ས་ཊྛོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ཙྩ་ན་ཝོ’’ཏི.
བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ར་ཧེ ཝེ་རི་པ་རི་ས་ངྐཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཀི་ཏྟི་པ་རི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཀོ་དྷ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན སུ་ཁཾ སུ་པ་ཏི. ཀོ་དྷ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་བྷཱ་ཝོ པ་ན པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀོ་དྷ…པེ… ས་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཝི་ས་མཱུ་ལ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ས་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཝི་ས’’ནྟི དུ་ཀྑཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶཱ’’ཏི. སུ་ཁནྟི ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སུ་ཁཾ. ཨ་ཀྐུ་ཊྛ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྐོ་སི་ཏྭཱ ཙ པ་ཙྩ་ཀྐོ་ས་ན་ཧེ་ཏུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༡༠༡. ས་ལླུ་བྦཱ་ཧ་ནཾ ས་ལླུ་དྡྷ་ར་ཎཾ.
ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན, པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་བྷེ་དེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་ཏྟཱ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙཱི’’ཏི.
དཱ་ན་མུ་ཁེ་ནཱཏི དཱ་ནེ་ན མུ་ཁ་བྷཱུ་ཏེ་ན, དཱ་ནཾ པ་མུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་མྤཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ནུ་དྡ་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏ་མེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ‘‘ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ’’ཏི པ་ད་སྶ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ནཱ’’ཏི, ཨི་ཏ་ར་སྶ ‘‘མེ་ཏྟཱ་ཡ་ནཱ’’ཏི.
༡༠༢. པ་ཀ་ཏི་ཨཱ་དཱིཏི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨ་ཎུ་ཨི་སྶ་ར་པ་ཛཱ་པ་ཏི་པུ་རི་ས་ཀཱ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ་ཀཱ་རི་ཨཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
ཀཱ་མེ་སཱུཏི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ རཱུ་པཱ་དི་ཝི་ས་ཡེ་སུ.
བ་ཧ་ལ་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡཱཏི བ་ཧུ་ལ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་མ་ནྡ་ཏཱ་ཡཱཏི ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་སྶ ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ.
ཙི་ཏྟ་ཝཱུ་པ་ས་མ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱཏི ཙི་ཏྟ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཀ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ.
པ་རི་སྶ་ཡཱ སཱི་ལཱ་དི་པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་སྶ པ་རི་བ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་ལེ་སཱ ཨེ་ཝ. ཨ་ན་རི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཋཱ་ཏུ་མེ་ཝ ན ས་ཀྐོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཉཱ་ཎ་སི་རེ་ན ཨ་དྷོ་སི་རཱ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི.
༡༠༣. བྷ་ག་ཝ་ཏོ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཝ་ས་ན་ཡོ་གྱ་བྷཱ་ཝོ, ཏེ་ཧི ནི་ཝུ་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཏ་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡོ ཝ་ཎྞོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཛེ་ཏ་ཝ་ན་སྶ ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘གཱ་མེ ཝཱ ཡ་དི ཝཱ་ར་ཉྙེ, ནི་ནྣེ ཝཱ ཡ་དི ཝཱ ཐ་ལེ;
ཡ་ཏྠ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ཏཾ བྷཱུ་མི་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༩༨; ཐེ་ར་གཱ. ༩༩༡);
ཨི་དྷ དྷ་མྨས་དྡོ ས་མཱ་དྷི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ‘‘ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨཱ ཏེ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༡༣; མ. ནི. ༣.༡༩༨; སཾ. ནི. ༥.༣༧༨) ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨོ་ཏི ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི ས་མཱ་དྷི་པ་ཀྑི་ཀཱ དྷ་མྨཱ ས་ཏི་ཝཱ་ཡཱ་མཱ.
ནཱ་ནུ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱཏི ནཱ་ནུ་ཏ་སེ་ཡྻ. ཨ་ནུ་ཏ་ས་ན་མེ་ཝ ཧི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ཨ་ནུ་ག་མ་ནཾ. པ་ཊི་ཝི་པ་སྶེ་ཡྻཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨ་ས་ན་མཱ་ཧ. ཡ་མ་ཀ་ཏོ, ཧི ཁ་ཎི་ཀ་ཏོ, པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཏོ ཙ ས་མྨ་ས་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ་པི ས་མྨ་ས་ན་ཏོ པ་ཊི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ. སཱ ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཨུ་གྒྷཱ་ཊ་ན་མཱ་ན་ས་མུ་གྒྷཱ་ཊ་ན་ནི་ཀ་ནྟི་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཨ་སཾ་ཧཱི་ར་ཨ་སཾ་ཀུ་པྤ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ནཱ ཧོ་ཏི. ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ…པེ… ཨ་པྤེ་ནྟོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནཾ ཡ་ཐཱ ‘‘བྲཱུ་ཧེ་ཏཱ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཱ་ན’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༦༤) ད་སྶེ་ཏི.
ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་པ་དི་སི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་དཱ་ནཾ ས་ངྒ་རོ. སོ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་སཾ ཨ་པ་དི་སི་ཏྭཱ མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཀཱ་ལཱ་ག་མ་ནཾ ཨ་པ་དི་སི་ཏྭཱ ཀི་ཉྩི་ཀྑཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ནེ་ན ཝཱ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་པ་དི་སི་ཏྭཱ བ་ལ་གྒ་བོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ སི་ཡཱ་ཏི ཏ་སྶ མི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་ངྒ་རོ་ཏི…པེ… ནཱ་མ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་མུ་ཁེ་ན ཏི་ཡ་དྡྷ་ཀེ་སུ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨ་པྤ་མཱ་ད་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ.
དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ སུ་ཝི་སུ་དྡྷནྟི སཱ་ཝ་སེ་སཱ དེ་ས་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ.
༡༠༤. ཨ་ནྟནྟི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པཱ་རི་མ་ནྟ་བྷཱུ་ཏཾ. ཝེ་དཱ་ནནྟི མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཝེ་དཱ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨ་ནྟཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ག་ཏ་ཏྟཱ. ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚཱ་ནཾ, ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚ་སྶཱ་པི ཙ ཨུ་སྶ་དེ་ན ཨུ་པ་ཙ་ཡེ་ན ཨུ་སྶ་དཱ, རཱ་གཱ་ད་ཡོ.
སུ་ཀྐོ་བྷཱ་ས་ཏཱ་ཡ སུ་ཀྐཱ, ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛ་གྒ་ཧཱ. ས་བྦཱ་ནི ཝཱ ཏཱ་ར་ཀ་རཱུ་པཱ་ནི སུ་ཀྐཱ. ཝི་ནྡ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ལ་བྷ་ཏི, པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ས་ཀེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི པཱ་ར་གུ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ནེ་ཝ དེ་སི་ཏཾ. ‘‘ས་བྦཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༤.༤༦; པ་ཊི. མ. ༡.༣) ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་ར་གུ་ཏཱ ཙ ཏེ་སཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏི. ཏ་ཏོ ཙ ནེ་སཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་ས་མུ་ད་ཡེ, ཏ་ད་པྤ་ཝ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎེ ནི་རོ་དྷེ, ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཙ པ་ཧཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏ་ར་ས་ཙྩེ་སུ་པི པཱ་ར་གུ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི. ས་བྦ་སོ ཧི ས་ཀ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་བོ་དྷེ་ན་པི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ བྱཱ་མ་མ་ཏྟེ ཀ་ལེ༹་ཝ་རེ ས་ས་ཉྙི་མྷི ས་མ་ན་ཀེ ལོ་ཀ་ཉྩ པ་ཉྙ་པེ་མི, ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༡.༡༠༧; ཨ. ནི. ༤.༤༥). ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཀེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨེ་སུ. ཨ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མ་སྶ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨཱ. སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ད་ཡོ ཧི ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏོ པུ་རི་ས་སྶ ས་ཀ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ, ན ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ ཝི་ཡ པ་ར་དྷ་མྨཱ. ཏེ་སཾ སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པཱ་རཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ག་ཏོ་ཏི པཱ་ར་གཱུ. ‘‘ཨ་ཀྐུ་ལ པ་ཀྐུ་ལ’’ཨི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཧིཾ་ས་ན་ཀ་པ་ཡོ་གཾ. ཨ་ཛ་ཀ་ལཱ་པེ་ན (ཨུ་དཱ. ༧) ཧི ཏ་དཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ བྷཱི་སཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ཀ་ཏཾ ཡ་ཀྑ་ག་ཛྫི་ཏཾ ‘‘ཨ་ཀྐུ་ལ པ་ཀྐུ་ལ’’ ཨི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ སོ་ཏ་པ་ཐཾ ཨ་ག་མཱ་སི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ‘‘ཨ་ཀྐུ་ལཾ པ་ཀྐུ་ལ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ནཱ་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ཡཾ མཾ ད་ཊྛུཾ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི ན ཏུ་སྶ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༨༨) ཝི་ཡ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཏྠོ་པི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ས་དྡོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙི་ཏྟེ་ན ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ན སོ་ཙ་ཏཱིཏི ‘‘མ་ཡཱ ཨ་ས་མྨོ་དི་ཏཱ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ན ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་པཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ‘‘ས་ངྒཱ ས་ངྒཱ་མ་ཛིཾ མུ་ཏྟ’’ནྟི ཨི་དཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་སོ་ཙ་ནཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཏེ་ནཱཏི ཨུ་ད་ཀེ ནྷཱ་ནེ་ན. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ན ཨུ་ད་ཀེ་ན སུ་ཙཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཨུ་ད་ཀུ་མྨུ་ཛྫ་ནཱ་དི་ནཱ ནེ་ཝ ས་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཙི པཱ་པ་ཏོ སུ་དྡྷི ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨུ་ད་ཀུ་མྨུ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནི ཧི ཨི་དྷ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ‘‘ཨུ་ད་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ད་ཀེ་ནཱཏི ཝཱ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་སཱ་དྷ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཙི པཱ་པ་སུ་དྡྷི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ སུ་ཙི་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན པཱ་པ་མ་ལ་ཏོ སུ་དྡྷོ ནཱ་མ ས་ཏྟོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཡ་དི སི་ཡཱ, ས་བྦེ་ས་མེ་ཝ མ་ཙྪ་བ་ནྡྷཱ་ནཾ པཱ་པ་སུ་དྡྷི སི་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བ་ཧྭེ་ཏྠ ནྷཱ་ཡ་ཏཱི ཛ་ནོ’’ཏི. མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏཱ་དི་པཱ་པ་ཀ་མྨ་ཀཱ་རཱི་ནཾ, ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ གོ་མ་ཧིཾ་སཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨོ་རོ་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་མ་སོ མ་ཙྪ་ཀ་ཙྪ་པེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་བྦེ་ས་མྤི པཱ་པ་སུ་དྡྷི སི་ཡཱ, ན པ་ནེ་ཝཾ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ནྷཱ་ནཱི་ཡ་པཱ་པ་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཉྷི ཡཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, སོ ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑོ. ཡ་ཐཱ ཨཱ་ལོ་ཀོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ, ཝི་ཛྫཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ, ན ཨེ་ཝཾ ནྷཱ་ནཾ པཱ་པ་སྶ, ཏ་སྨཱ ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ ‘‘ན ཨུ་ད་ཀེ་ན སུ་ཙཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཡེ་ན པ་ན སུ་ཙི ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་མྷི ས་ཙྩ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ཙྩནྟི ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩ་ཉྩ ཝི་ར་ཏི་ས་ཙྩ་ཉྩ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཙྩནྟི ཉཱ་ཎ་ས་ཙྩ་ཉྩེ་ཝ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩ་ཉྩ. དྷ་མྨོཏི སེ་སོ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨོ. ས་ཙྩ་སྶ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ ཏ་སྶ བ་ཧུ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཛཱ་ཏི་བ་ལ་ནི་སེ་དྷ་ཀནྟི ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ བྷོ་ཝཱ་དི་ཀཱ་ནཾ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཀཾ. ཛཱ་ཏི་ཝཱ་ད་སྶ ཝཱ ནི་སེ་དྷ་ཀཾ, ‘‘ན ཛ་ཙྩཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (སུ. ནི. ༦༥༥) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཐེ་རོ ཧི ཏ་ཐཱ་ཝཱ་དེ་ན ཏེ ཨ་ནི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ་པི ནི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.
༡༠༥. ཝི་མུ་ཏྟི་ཡནྟི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ.
ས་ཝཱ་ས་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶཱ་པི ཨ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ས་དི་ས་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ས་ནྟཱ་ནེ ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝཱ་ས་ནཱ ནཱ་མ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪ་སྶ (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༡༥; དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ) ཝ་ས་ལ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡ, ས་ཧ ཝཱ་ས་ནཱ་ཡཱ་ཏི ས་ཝཱ་ས་ནཾ, བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཉྩེ་ཏཾ ‘‘ཝི་ས་མཾ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༧༠) ཝི་ཡ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝཱ་ས་ན་མྤི ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀུ་མྨ་གྒ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན མ་གྒ་ས་མྤ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི མ་གྒེ ཀུ་ས་ལོ ཨ་མ་གྒེ་པི ཀུ་ས་ལོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ ཀུ་ས་ལོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒེ ཙ ཨ་མ་གྒེ ཙ ཀོ་ཝི་དོ’’ཏི.
༡༠༦. ཏ་མེ་ན ཡུ་ཏྟོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏ་མོ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏ་མོ, པུ་གྒ་ལོ. ཨ་པྤ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏཱ ཁ་ནྡྷཱ་ཝ ཏ་མོ. ཨཱ་ལོ་ཀ་བྷཱུ་ཏོཏི ཛཱ་ཏི་གུ་ཎཱ་ལོ་ཀོ, པཱ་ཀ་ཊ་གུ་ཎོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཀི་ལེ་ས་མ་ཡཾ བ་ནྡྷ་ནཾ ‘‘ད་ལ༹ྷ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཡ་ཏོ ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱ བུ་དྡྷཱ་ཝ ནཾ ཚི་ནྡ་ནྟི, ན ཨ་ཉྙེ.
དུ་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠེ་ན ས་ཏི་པི ད་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝེ སི་ཐི་ལ་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ ཏ་སྶ དཱི་པེ་ཏུཾ ‘‘བ་ནྡྷ་ན་བྷཱ་ཝ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཧོ སུ་ཁུ་མ་ཏ་རཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཱ་ར་བ་ནྡྷ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
༡༠༧. ཡ་དི་པི ཙེ་ཏ་ནཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ, ཨ་པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཙེ་ཏ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ཧ་ནཾ, ཙི་ཏྟ་སྶ བྱཱ་པཱ་རཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ ཡ་དཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཏ་དཱ དི་གུ་ཎུ་སྶཱ་ཧཱ་དི་གུ་ཎ་ཝཱ་ཡཱ་མཱ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ པཱ་ཀ་ཊཾ པ་ཡོ་གཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ཀ་པྤེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. པཱ་ཀ་ཊ་པྤ་ཡོ་ག་ཀ་པྤ་ན་ཉྷེ་ཏྠ པ་ཀ་པྤ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་མེ་ཝ པ་ཀ་པྤེ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛོ ཨི་དྷ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
༡༠༨. ཡ་ཐཱ ཛ་ལ་ས་མུ་དྡ་སྶ ཝཱི་ཙི་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ ཝེ་གོ ‘‘ཝཱི་ཙི་མ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཙ་ཀྑུ་ས་མུ་དྡ་སྶཱ་པི རཱུ་པཱ་ཝ་བྷཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ ཝེ་གོ ‘‘རཱུ་པ་མ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨཱ་ཝི་ཉྪ་ན་ཏོཏི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཏོ, ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཏ་ནྣི་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ས་མུ་ད་ནཾ ཀི་ལེ་ས་ཏེ་མ་ནཾ, ཨ་ཝ་སྶ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ, ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨཱུ་མི་ཨཱ་དི་ས་དི་ས་ཏཱ ས་མཱ་ཝ་ཊྚ་ནེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་ཝེ་གུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ག་ཏ་སྶ ཨུ་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ནེ་ན, གུ་ཎ་སཱ་ར་ཝི་ནཱ་ས་ནེ་ན ཙ ཀོ་དྷུ་པ་ནཱ་ཧཱ་དཱི་ནཾ ཨཱུ་མི་ཨཱ་དི་ས་དི་ས་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.
ཨ་བྷི་མུ་ཁོ ན་ནྡ་ཏཱིཏི ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཾ སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟོ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏི. ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏཱིཏི ཏ་ཎྷཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཉྷི་སྶ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ དཱི་པེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཧོ སུ་ཁ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཾ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི.
༡༠༩. ‘‘ཀ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ནྟཱ་པ་དུ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་སུ་པྤ་ཏི་ཀཱ་ར་ཏཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཝཱ པ་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི. ཡེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་མ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ན་དི་ཊྛི་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ག་ཧ་ཊྛ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཌྜྷི་ཉྩ མ་ཉྙ་ནྟི. ཨ་ཝ་ཌྜྷི ཨེ་ཝ པ་ན ཧོ་ཏི ཏ་སྶ པ་ཀཱ་ར་སྶ ཝ་ཌྜྷི་ཡཾ ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཡཾ. ཏ་ཐཱ་པཱིཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨི་ཙྪཱ་ཝི་གྷཱ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟོ་པི. ཡ་སྨཱ ཨི་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ བྷ་ཝ་ནི་སྶ་ར་ཎཾ ཨ་པྤ་ཛཱ་ན་ནྟོ མ་ནྡ་ཀི་ལེ་སཾ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀཾ སུ་ཁ་བ་ཧུ་ལཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ བྷ་ཝཾ ཏེ་ནེ་ཝ མ་ནྡ་ཀི་ལེ་སཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནྟི, ཏ་སྨཱ བྷ་ཝེ་ན བྷ་ཝ་ཝི་པྤ་མོ་ཀྑཾ ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི.
བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ པུ་རི་མ་པ་དེ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ’’ཏི.
ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ བྷ་ཝེ.
ཏ་ཏོ ཨེ་ཝཱཏི བྷཱུ་ཏ་ར་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཉྷི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ བ་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ན, ན ཀི་ཉྩི སེ་སེ་ཏྭཱ.
སཾ་སཱ་ར་སོ་ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་སོ་ཏ་གཱ་མཱི. ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ཧི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་སོ་ཏ་གཱ་མཱི, ཨ་ཙ་ལ་པྤ་སཱ་དཱ་དི་ས་མ་ནྣཱ་ག་མེ་ན ཋི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༡༠. ‘‘པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ནི་ཁ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ས་གྒོ པ་ད་ཝ་ཌྜྷ་ན་མ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཀོ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཡོ’’ཏི. ཀ་ཎྷ་དྷ་མྨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝཱ ཀ་ཎྷོ. པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ་པི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡེ་པི པཱ་པ་ས་མ་ངྒཱི ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཀ་ཎྷ་དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཡ་ཏི, པ་ཙྪཱ་པི པཱ་པཾ པ་ས་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཀྐོཏི ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༡༡༡. པུ་རི་མ་སྨིནྟི པུ་རི་མ་སྨིཾ པ་དེ. ཝི་ས་ཡེ བྷུ་མྨཾ ཏ་ཏྠ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཏོ. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ, ཏ་ད་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི ནི་བྦཱ་ན་ནྟི. ག་ཧ་ཊྛ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀི་ཙྩེ་སུ ཝཱ ཝི་སི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ནཱ་ར་ཧ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མ་དྷུ་ར་ཏཱ་ནི་དྡེ་སོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡེ་ན ཡེ་ན པ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ནི་རོ་དྷཱ་དི་ནཱ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཏྠུ་ནཱ. ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དི་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན སུ་བྷ་སུ་ཁཱ་དི་མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་ཏྠུཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཝི་བྷཱ་གོ, ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ་ཙ་རི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཝོ་དཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་སུ་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་གོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཏ་ཎྷཱ…པེ… ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨི་དཾ ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟནྟི ཡ་ཐཱ དུ་ཙི་ནྟི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན བཱ་ལོ ཧོ་ཏི པུ་གྒ་ལོ, ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ དུ་ཙི་ནྟི་ཏ་ཙི་ནྟི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཨི་དཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཾ ནཱ་མ སུ་ཏྟ་ནྟི པུ་བྦེ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨི་དཱ་ནི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. ཨི་དཾ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཾ སུ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཀི་ལེ་ས་ཊྛཱ་ནེ་ཧཱིཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ་ཧི. ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཧཱིཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སེ་ཧི. ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དཱི་ཧི སཾ་ཡུ་ཛྫ་ཏི ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དི་ཧེ་ཏུ ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀཱ་དི་ནཱ. ས་ཏི་པི ཏེ་སཾ ཀཱ་ལ་ནྟ་ར་ཝུ་ཏྟི་ཡཾ སཾ་ཡུ་ཏྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཡ་ཏོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ད་ཡོ ‘‘སཾ་ཡོ་ཛ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱིཏི ད་ལ༹ྷཾ ག་ཎྷཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ, ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྟཱ ཙ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཾ.
༡༡༢. ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན, ཨེ་ཀ་དེ་ས་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཀ་ལ་སྶ ཧི པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་སྶ སོ་ལ༹་ས་ཧི པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་གེ་ཧི ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སཱ་ནཾ སོ་ལ༹་ས་ནྣ་མྤི པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་གཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ, ཏེ་སཾ པ་ན སོ་ལ༹་ས་ནྣཾ ཨེ་ཀ་དེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ནྟི ཀི་མེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀ་དེ་ས་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སོ་ཝ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊོ, ན ཨ་ཝ་སེ་སོ་ཏི? ན་ཡ་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཝ་སེ་སོ་པི པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་པྤ་མྤི ཙེ སཾ་ཧི་ཏ བྷཱ་ས་མཱ་ནོ…པེ… ས བྷཱ་ག་ཝཱ སཱ་མ་ཉྙ་སྶ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. པ. ༢༠) ཨི་དཾ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ. ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘ཨ་པྤ་མྤི ཙེ སཾ་ཧི་ཏ བྷཱ་ས་མཱ་ནོ’’ཏི ཨི་དཾ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཾ, ‘‘ས བྷཱ་ག་ཝཱ སཱ་མ་ཉྙ་སྶ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡཾ.
ཏ་ཐཱ མ་གྷ་དེ་ཝ་སུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨི་མི་སྶཱ་ཡེ་ཝ མི་ཐི་ལཱ་ཡཾ མ་གྷ་དེ་ཝོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ ཨ་ཧོ་སི དྷ་མྨི་ཀོ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ དྷ་མྨེ ཋི་ཏོ མ་ཧཱ་དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ, དྷ་མྨཾ ཙ་ར་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀེ་སུ ནེ་ག་མེ་སུ ཙེ་ཝ ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཙ, ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཉྩ ཨུ་པ་ཝ་ས་ཏི ཙཱ་ཏུ་དྡ་སིཾ, པ་ཉྩ་ད་སིཾ, ཨ་ཊྛ་མི་ཉྩ པ་ཀྑ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༢.༣༠༨), ཨི་དཾ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཾ. ‘‘ཨི་དཾ ཁོ པ་ནཱ་ན་ནྡ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི མ་ཡཱ ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ཝ་ཏྟཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་བྦི་དཱ་ཡ ཝི་རཱ་གཱ་ཡ ནི་རོ་དྷཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ ས་མྦོ་དྷཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༡༨༩) ཨི་དཾ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡཾ. ‘‘པ་མཱ་དཾ ཨ་པྤ་མཱ་དེ་ན, ཡ་དཱ ནུ་ད་ཏི པ་ཎྜི་ཏོ’’ཏི (དྷ. པ. ༢༨) ཨི་དཾ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཾ. ‘‘པ་ཉྙཱ་པཱ་སཱ་ད…པེ… ཨ་ཝེ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. པ. ༢༨) ཨི་དཾ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡ་ནྟི ཨི་དཾ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ.
ཏ་ཐཱ ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༤༩༣) སུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎཱི་ཏི? ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏ་ཉྙ་སྶཱ་མཱི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི ཨི་དཾ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཾ, ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༥.༤༩༣) ཨི་དཾ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡཾ.
ར་ཊྛ་པཱ་ལ་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༢.༢༩༣ ཨཱ་ད་ཡོ) སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཨཱུ་ནོ ལོ་ཀོ ཨ་ཏི་ཏྟོ ཏ་ཎྷཱ་དཱ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༢.༣༠༦) སཾ་ཀི་ལེ་སོ ཝི་བྷ་ཏྟོ, ‘‘ཨེ་ཀོ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༢.༢༩༩) ཨ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ, ཨི་ཏ་རེ་ན ཝཱ་ས་ནཱ་དྷ་མྨཱ་ཏི.
‘‘དྷ་མྨེ ཙ ཡེ ཨ་རི་ཡ་པ་ཝེ་དི་ཏེ ར་ཏཱ, ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ ཏེ ཝ་ཙ་སཱ མ་ན་སཱ ཀ་མྨུ་ནཱ ཙ;
ཏེ ས་ནྟི་སོ་ར་ཙྩ་ས་མཱ་དྷི་ས་ཎྛི་ཏཱ, སུ་ཏ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ སཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷ་གཱུ’’ཏི. (སུ. ནི. ༣༣༢);
ཨི་དཾ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ. ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘དྷ་མྨེ ཙ ཡེ ཨ་རི་ཡ་པ་ཝེ་དི་ཏེ ར་ཏཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཝཱ་ས་ནཱ, ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ…པེ… ས་ཎྛི་ཏཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ནི་བྦེ་དྷོ, ‘‘སུ་ཏ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ སཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷ་གཱུ’’ཏི ཨ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ.
ཏ་ཐཱ ‘‘ས་དྡྷོ སུ་ཏ་ཝཱ ནི་ཡཱ་མ་ད་སྶཱི’’ཏི གཱ་ཐཱ (སུ. ནི. ༣༧༣). ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ས་དྡྷོ སུ་ཏ་ཝཱ’’ཏི ཝཱ་ས་ནཱ, ‘‘ནི་ཡཱ་མ་ད་སྶཱི ཝ་གྒ་ག་ཏེ་སུ ན ཝ་གྒ་སཱ་རི དྷཱི་རོ, ལོ་བྷཾ དོ་སཾ ཝི་ནེ་ཡྻ པ་ཊི་གྷ’’ནྟི ནི་བྦེ་དྷོ, ‘‘ས་མྨཱ སོ ལོ་ཀེ པ་རི་བྦ་ཛེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ.
ས་བྦཱ་ས་ཝ་སཾ་ཝ་རོ པ་རི་སྶ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཧི སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ, ལོ་ཀི་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏ་དྷ་མྨཱ, སེ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ, ཨ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ ཙ ཝི་བྷ་ཏྟཱ. ཨ་ས་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཾ པ་ན ‘‘པ་སྶཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ (མ. ནི. ༡.༢༠༣) ཨུ་ད་ཀཱ་དི་ཨ་ནུ་ཝཱ་ད་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྨིཾ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷེ སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཏེ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གཱ, ཝོ་དཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གཱ, སེ་ཀྑཱ་ནཾ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གཱ, ཨ་སེ་ཀྑཱ་ནཾ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གཱ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན མཱུ་ལ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨེ་ཝ དྭཱ་ད་ས ཧོ་ནྟི. ཏཱ་ནི པ་ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ན་ཡེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནི ཚ་ནྣ་ཝུ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ད་སྶ་ནཾ པ་ནེ་ཏཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཏཱ་ནི པ་ན ཡ་སྨཱ ས་ངྒ་ཧ་ཏོ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གཱ, ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན དྭེ དི་ཊྛི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གཱ, ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གཱ་ཏི ཨ་ཊྛ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གཱ. དྷ་མྨཱ་མི་སཱ་བྷ་ཡ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཾ དཱ་ན་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ, ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཾ སཱི་ལ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ, ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཨ་ཊྛེ་ཝ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གཱ.
ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རཱི ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱི དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟོ ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑཱི་ཏི (པུ. པ. མཱ་ཏི་ཀཱ ༧.༣༢-༣༦; པུ. པ. ༢༦-༣༠) པ་ཉྩ་ནྣཾ སེ་ཀྑཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཏ་ཡོ སཱི་ལཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ཏི པ་ནྣ་ར་ས ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གཱ, སུ་ཉྙ་ཏཱ་ནི་མི་ཏྟཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏ་བྷེ་དཱ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཡོ ཨ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ, ཏེ་སུ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཏ་ཡོ ཏ་ཡོ སཱི་ལཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷཱ, ཏ་ཐཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟཱ་ན་ནྟི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས, སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གཱ, ཨི་ཏི པུ་རི་མཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏིཾ་ས, ཨི་མཱ་ནི ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏཱི་ཏི ས་མ་པ་ཉྙཱ་ས སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་དྷ་མྨཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཨི་མེ་སཾ ས་མ་པ་ཉྙཱ་སཱ་ཡ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་མ་པ་ཉྙཱ་ས སུ་ཏྟཱ་ནི ཧོ་ནྟི.
ཡ་སྨཱ ཙ ཏེ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན་ཝེ་ཝ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གཱ་ཏི ས་མ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ པེ་ཊ་ཀེ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རཱི་སཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཾ, པ་ཉྙཱ་སཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་དྡི་ཊྛ’’ནྟི (པེ་ཊ་ཀོ. ༢༡) ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྒ་ཧ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་ན པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ན་ཡེ་ན སོ་ལ༹་ས ཧོ་ནྟི, པུ་ན ཏི་ཝི་དྷ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན དྭཱ་ད་ས ཧོ་ནྟི, པུ་ན ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཝོ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཚ ཧོ་ནྟི, པུ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཾ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཾ ད་སྶ་ན་བྷཱ་གི་ཡཾ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡ་ནྟི པ་ཉྩ ཧོ་ནྟི, པུ་ན མཱུ་ལ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཧོ་ནྟི, པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་གི་ཡ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡ་ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཱི་ཎི ཧོ་ནྟི, པུ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཝོ་དཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན དྭེ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི. པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན ཨེ་ཀ་ཝི་དྷ་མེ་ཝ, ཨི་ཏི པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ཝི་དྷ་མྤི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན དུ་ཝི་དྷ་ནྟི ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཡཱ་ཝ ཚ་ནྣ་ཝུ་ཏཱ་དྷི་ཀཾ ཙ་ཏུ་ས་ཧ་སྶ་པྤ་བྷེ་དཾ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཝ ནེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ པ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧ་ཏོ, ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨི་མ་སྶཱ་པི པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ, ན པུ་རི་མ་སྶེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ལོ་ཀི་ཀཾ ཨ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི, ལོ་ཀི་ཀ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཝཱ ལོ་ཀི་ཡཾ, སུ་ཏྟཾ པ་དེ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན. ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི ཏཾ་ཏཾ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཏ་ཏི་ཡ་པ་དེ་སུ. བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནནྟི བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ. དྷ་མྨོ པ་ནེ་ཏྠ བུ་དྡྷཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཝཱ.
པ་རི་ཎ་མ་ཏཱིཏི པ་རི་པ་ཙྩ་ཏི. དྷ་ར་ནྟཱིཏི པ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ནྟི པཱ་པ་ཀ་མྨཾ. ཏེཏི ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷཱ. ར་ཀྑ་ནྟི ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ན་ཏོ ཝི་པ་ཙྩི་ཏུཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ན དེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡེ་སུ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཨི་ཏ་ར་སྨི་མྤི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་ཏི་ཡེ ཝཱ ཏ་ཏི་ཡེ ཝཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ’’ཏི.
༡༡༣. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཁ་ཀཱ་མོ’’ཏི. སུ་ཁཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཉྷི སུ་ཁཾ ཀཱ་མེ་ནྟོ སུ་ཁ་མེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ཙ སུ་ཁ་ཀཱ་མོཏི.
ཝི་ཏྠ་ཏ་ཊྛེ་ནཱཏི སུ་ཝི་པྥཱ་ར་དི་ཊྛཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཊྛེ་ན.
༡༡༤. དི་ཊྛེ དུ་ཀྑཱ་དི་དྷ་མྨེཏི བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎེ བྷུ་མྨཾ, དུ་ཀྑཱ་དི་དྷ་མྨེ དི་ཊྛེ ཉཱ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ཨུ་དྡྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཀཱ་ལ་དེ་སཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡྷ་ནྟི ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ, ཨུ་པ་རི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ག་མ་ནེ་ནཱཏི ཙུ་ཏཱུ་པ་པཱ་ཏ་ག་མ་ནེ་ན.
༡༡༥. ན་ག་ར་དྭཱ་ར་ཐི་ར་ཀ་ར་ཎ་ཏྠནྟི ན་ག་ར་སྶ དྭཱ་ར་བཱ་ཧ་ཐི་ར་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ. ག་མྦྷཱི་ར་ནེ་མ་ཏཱ་ཡཱཏི ‘‘ནེ་མཾ’’ཝུ་ཙྩ་ཏི ནི་ཁཱ་ཏ་ཐ་མྦྷཱ་དཱི་ནཾ པ་ཐ་ཝིཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་པྤ་དེ་སོ, ག་མྦྷཱི་རཾ ནེ་མཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ག་མྦྷཱི་ར་ནེ་མོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ག་མྦྷཱི་ར་ནེ་མ་ཏཱ, ཏཱ་ཡ. ཀ་མྤ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏ་སྶ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ས་ཉྩོ་པ་ནཾ, ཙཱ་ལ་ནཾ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཙཱ་ཝ་ནཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ, ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་ཛ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ཝ་ཙ་ན་སེ་སཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ པ་ཧཱ་ནེ་ན ཝི་ནཱ ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་སི་དྡྷཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ, བ་ཧི་དྡྷཱ་ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་ཏི ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཝི་སཾ་ཡོ་ག་ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ནཱ་ཧ ས་བྦ་ལོ་ཀེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ལོ་བྷ་སཱི་སེ་ནཱཏི ཨ་ལོ་བྷེ་ན པུ་བྦ་ངྒ་མེ་ན, ཡ་ཏོ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ‘‘ནེ་ཀྑ་མྨ་ཙྪ་ནྡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ རཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་ལོ་བྷ་པྤ་དྷཱ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ད་སཱ་སུ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ. ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཝི་ཧིཾ་སཱ་ར་ཏི་རཱ་གཱ་ནཾ བྱཱ་པཱ་ད་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏོ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་པ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ…པེ… ཨ་བྱཱ་པཱ་དོ དྷ་མྨ་པ་ད’’ནྟི. ཨ་དྷི་ག་ཏཱ་ནི ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ད་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི…པེ… ཨ་དྷི་ག་ཏཱ་ནི ས་མྨཱ་ས་ཏི དྷ་མྨ་པ་དཾ ས་ཏི་སཱི་སེ་ན ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཾ ས་མཱ་དྷི་པི པ་དྷཱ་ནོ, ན ས་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ད་ས་ཀ་སི་ཎ…པེ… ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི དྷ་མྨ་པ་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏཱ་ན་མྤི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
༡༡༦. ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱིཏི ས་ཉྫཱ་ན་ན་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི.
པཱ་པ་མེ་ཝ པཱ་པི་ཡོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་པཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ‘‘པཱ་པི་ཡོ’’ཏི ཙ ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦེ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ.
༡༡༧. ཨོ་ལཱི་ཡ་ན་ཏ་ཎྷཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན. ཏཱ ཧི བྷ་ཝེ་སུ ས་ཏྟེ ཨ་ལླཱི་ཡཱ་པེ་ནྟི. ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན. སཱ ཧི ཨ་ཝ་ཊྚུ་པ་ཙྪེ་ད་མེ་ཝ ཝ་ཊྚུ་པ་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ན་ཏོ ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ནཱ་མ. ཨོ་ལཱི་ཡ་ནྟཱིཏི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏོ ས་ངྐོ་ཙཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི. ཨ་བྷི་དྷཱ་ཝ་ནྟཱིཏི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟི.
ཏེ་ས་ཉྩཱཏི ཏེ་སཾ ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ནཾ, ཏ་ད་ཉྙེ་ས་ཉྩ ས་བྦ་མ་ཉྙི་ཏཱ་ནཾ.
༡༡༨. ཨི་དཾ ཨི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀཾ ཨ་ནི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀནྟི ཨི་དཾ ཨི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ནི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཕ་ལཾ.
‘‘ཨ་ཀ་ངྑ་ཏོ ན ཛཱ་ནེ་ཡྻུ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མྦ་ནྡྷ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ‘‘ན ཛ་ཉྙཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི.
ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱིཏི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༢༠. ཏཱ་ནཱིཏི ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟ་ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི. པ་ཏྠ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རོ་ཡེ་ཝ ཧེ་ས, ཡ་དི་དཾ ཚཱ་ཡཱ་ནཾ ཝོ་ལ་མྦ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ཀ་ཏཾ ཝ་ཏ མེ ཀ་ལྱཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ ཧོ་ཏི.
༡༢༢. ཨེ་ས་ཀེ་ཧཱིཏི ག་ཝེ་ས་ཀེ་ཧི ས་པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ ས་མྤཱ་ད་ཀེ་ཧི. དུ་ཀྑུ་དྲ་ཡནྟི དུ་ཀྑ་ཕ་ལཾ. ཏཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟེ་ཧི. ཏཱ་ནི ཧི ཏཾ་ཏཾ་སཾ་ཝ་རཱ་ནཾ དྭཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏཱི་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧཱིཏི ཝཱ ཏཱི་ཧི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ་ཧི. པི་ཧི་ཏནྟི པི་དྷཱ་ཡ་ཀཾ.
‘‘ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ’’ནྟི ཨི་དཾ པཱ་སཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.
༡༢༣. ར་ཛ་མི་སྶ་ཀནྟི པུ་པྥ་ར་ཛ་མི་སྶ་ཀཾ. ཏ་སྶཱཏི ཏ་སྶ སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་མུ་ནི་ནོ. མ་ཧི་ཙྪཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ གཱ་མེ ཙ་ར་ཎ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ གཱ་མ་ཝཱ་སཱི་ནཾ ས་དྡྷཱ་ཧཱ་ནི ཝཱ བྷོ་ག་ཧཱ་ནི ཝཱ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝུ་དྡྷི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ.
ཏེ་ནཱཏི ཀུ་ས་ལེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨེ་ན. ཐི་ར་བྷཱ་ཝོ ཐཱ་མཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཐཱ་མ་ཝཱ་ཏི ཋི་ཏི་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨ་ཏྟ་སཾ་ནི་སྶ་ཡཾ པེ་མཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་ས་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་པེ་མེ་ན ས་མཾ པེ་མཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎོ་བྷཱ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ པ་ན…པེ… ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ, པ་ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཙ ཨ་ན་ནྟཱ་པ་རི་མཱ་ཎཾ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟི.
༡༢༤. ཀི་སྶ བྷཱི་ཏཱཏི ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན བྷཱི་ཏཱ.
ཋ་པེ་ཏྭཱཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ. ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ ཡཱ་ཙ་ཀཱ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ, ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཉྙ་ཨུ་པ་ཀྑ་རོཏི ཡ་ཉྙོ་པ་ཀ་ར་ཎཾ. ‘‘ཨེ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཋི་ཏོ ཙ་ཏཱུ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏུཾ ‘‘ས་དྡྷོ་ཏི ཨེ་ཀཾ ཨ་ངྒ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ དྭེ དྭེ ཨེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ངྒ་ཀ་ར་ཎཾ དུ་ཀ་ན་ཡོ.
ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨནྟི པ་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི.
༡༢༥. ས་ཙྩེ་ཀ་དེ་ས་ཏོ ས་ཙྩ་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཏོ ཝི་སི་ཊྛོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩཾ ཝཱ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཙ་ཏུ་རོ པ་དཱཏི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་དཱ་ནི, ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཙ་ཏུ་པ་ད་གྒ་ཧ་ཎཾ, ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ.
ནི་མྨ་དཱཏི ན མ་དཱ.
‘‘ས་ཙྩ་ཝཱ་དཱི ཛི་ནོ རོ་མོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཏ་ཏྠ རོ་མོཏི དི་ཊྛི་རཱ་ག་ར་ཏྟཱ་ནཾ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ, ཏི་ཏྠ་ཀ་རཱ་ན་ཉྩ ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི་ནཾ རཱ་ག་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏོ བྷ་ཡ་ཛ་ན་ཀོ, ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཏ་ཏྠ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦོ, ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་སཾ་ཝ་རཱ་ནཾ ཝཱ དུ་རུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཏོ དུ་རཱ་ས་དོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་ཙྩོ ཙ སོ དྷ་མྨོ ཙཱ་ཏི ས་ཙྩ་དྷ་མྨོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨེ་ཀཱ་ཡ་ན་བྷཱ་ཝནྟི ཨེ་ཀ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝཾ, ཨ་ཉྙ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ད་སྶ་ན་བྷཱ་གི་ཡཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་ནྟི ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་མེ་ཝ དྭི་དྷཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་དེ་ཧཱི’’ཏི. སེ་ས་ཏྟི་ཀཱ་ནནྟི ས་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཏི་ཀཱ་ནཾ. སེ་ས་པ་དཱ་ན་ཉྩཱཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩཱ་ཏི་ཨཱ་དི་མི་སྶ་ཀ་པ་དཱ་ན་ཉྩ. ཙ-ས་དྡེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་པ་དཱ་ནི ཙ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ལོ་ཀི་ཡ་ཏྟི་ཀ་སྶེ་ཝ ཧི ‘‘སེ་ས་པ་དཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ཧི མི་སྶ་ཀ་པ་དེ་ཧི ཨེ་ཝཾ སཾ་ས་ནྡ་ནེ ན་ཡ་ད་སྶ་ནཾ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ན ཏི་ཀཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་པ་དེ་ཧི ཙེ་ཝ སེ་ས་པ་དེ་ཧི ཙ སཾ་ས་ནྡ་ནེ ཨི་དཾ ན་ཡ་ད་སྶ་ན་ནྟི ‘‘ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ནནྟི པ་ཧཱ་ནཾ. ས་ཏི་པི ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ལོ་ཀི་ཡ་བྷཱ་ཝེ པུ་རི་མེ་ཧི པ་ན པ་ཙྪི་མཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན, ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ. ཨེ་ཝཾ པ་ཛ་ཧ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ པ་ཧཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཾ སུ་ཏྟཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་སྶ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦཱ ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. བྷཱ་ཝ་ནཱ ནཱ་མ ཏི་ཝི་དྷཱ ཛྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ, མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི. ཏཱ་སུ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རཱ དྭེ ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ་པི ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀིཾ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་སེ་ཀྑ་སྶ ཛྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པི པ་ཊི་ནི་སྶ་ཊྛཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡཾ སུ་ཏྟཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀི་ཙྩཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཛྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨེ་ཀཾ ཨེ་ཝ བྷ་ཝ་བཱི་ཛཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨེ་ཀ་བཱི་ཛཾ, ཏཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཀ་བཱི་ཛཱི. ས་ནྡྷཱ་ཝི་ཏྭཱ ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ, ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཾ་ས་རི་ཏྭཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀུ་ལཾ ཀུ་ལཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཀོ་ལཾ་ཀོ་ལོ. པུ་རི་མ་པ་དེ ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་སོ.
ཏེ་སཾ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ. ཨེ་ཏཾ པ་བྷེ་དནྟི ཨེ་ཀ་བཱི་ཛི་ཨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ. པུ་རི་མ་བྷ་ཝ་སི་དྡྷཾ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ ཨི་དྷ པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ ནཱ་མ. ཡོ ‘‘ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ པ་ཋ་མ་མ་གྒེ སཱ་དྷི་ཏེ ཙ་རི་ཏ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝི་པ་ཀྐ་ཝི་པཱ་ཀཾ ཝི་ཡ ཀ་མྨཾ ཨུ་པ་རི་མ་མ་གྒཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ན སི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རི…པེ… ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཏི་ཎྞཾ མ་གྒཱ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཏེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ སཱ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ. པ་ཋ་མ་མ་གྒེ…པེ… ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཏི་ཎྞཾ ཝཱ་དཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟི་ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝཱ་དོ ཨེ་ཝེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ…པེ… ཡུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ ཡུ་ཏྟིཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་རི་པ་ཀྐ་ཏཱ་ཡ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཏི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་ས་ད་ཏཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ ཧི ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ན་ཡེ་ན སཾ་ས་ར་ཎ་ཀོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ ‘‘དེ་ཝེ ཙེ་ཝ མཱ་ནུ་སེ ཙ ས་ནྡྷཱ་ཝི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨི་དྷ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཋི་ཏོ ཨི་དྷ་ཊྛ་ཀོ. མ་ནུ་སྶ་དེ་ཝ་ལོ་ཀཱུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨོ་ཀཱ་རེ་ན ཝོ་ཀི་ཎྞོ. ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཏཾ་ཏཾ་ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡུ་པ་པ་ཏྟི ཏ་སྶ ཏ་སྶ སོ་དྷ་ན་ས་དི་སཾ ཀི་ལེ་ས་མ་ལཱ་དི་ཨ་ན་ཏྠཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ སོ་དྷེ་ཏྭཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཀ་ནི་ཊྛེ ཋ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཧེ་ཊྛཱ་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་སོ་དྷ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ས་དྡྷཾ དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱཏི ས་དྡྷཾ དྷུ་རཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཀ་ཏྭཱ. ས་དྡྷཱ་ཡ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི, ས་དྡྷཾ ཝཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི, ས་དྡྷཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ནུ་ས་ར་ཎ་སཱི་ལོ་ཏི ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རཱི. དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. དྷ་མྨོཏི པ་ནེ་ཏྠ པ་ཉྙཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་དྡ་ཧ་ནྟོ ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ. ཡ་དི་པི ས་བྦ་ཐཱ ཨ་ཝི་མུ་ཏྟོ, ས་དྡྷཱ་མ་ཏྟེ་ན པ་ན ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་དྡྷཱ་ཡ ཝཱ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟོ་ཏི ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་མ་ནྡ་མ་ནྡ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན. དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཏྟོ་ཏི དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟོ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ནི་རོ་དྷ་པྤ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དི་ཊྛ་ནྟཾ ཝཱ པ་ཏྟོ་ཏི དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟོ, ད་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཋ་མ་ཕ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི ཡཱ་ཝ ཨ་གྒ་མ་གྒཱ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟཱ་ཏི. ཨི་དནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཝི་མོ་ཀྑཱ་ནནྟི ཙ་ཏ་སྶོ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ, ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ་ཏི ཨ་ཊྛ ཝི་མོ་ཀྑཱ, ཏེ་སཾ.
ཕུ་ཊྛ་ནྟཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑཱི, ཕུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ ཕུ་ཊྛ་ནྟོ, ཕུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་རོ ཀཱ་ལོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཕུ་ཊྛཱ་ན་ནྟ་ར་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ‘‘ཝི་ས་མཾ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༧༠) ཝི་ཡ ཝཱ བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནྟི ཨེ་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡོ ཧི ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏོ, ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ཀ་དེ་ས་ཏོ ཙ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ཝི་མུ་ཏྟོ, ཏེ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑོ ཨཱ་ལོ་ཙི་ཏོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ན ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏོ, ནི་རོ་དྷཾ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཙྩེ་སུ ཨཱ་ས་ཝེ་སུ ཁེ་པི་ཏེ་སུ ཏེ་ན སོ ས་ཙྪི་ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ སོ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཾ ནི་རོ་དྷཾ ཡ་ཐཱ་ཨཱ་ལོ་ཙི་ཏཾ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཏུ ཝི་མུ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏྟཱ.
ཨ་བྷེ་དེ་ནཱཏི ཨ་ནྟ་རཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ཨཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཝི་ནཱ. ‘‘ཨ་བྷེ་དེ་ནཱ’’ཏི ཙ ཨི་དཾ ‘‘ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑི་ནོ’’ཏི ཨི་དྷཱ་པི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ཨ་ནྟ་རཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ཨཱ་དི་བྷེ་དཱ་ནཱ་མ་ས་ནེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཀོ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བྷེ་ད་ཨཱ་མ་ས་ནེ་ནེ་ཝ ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ, དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟོ, ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑཱི་ཏི ཏ་ཡོ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ ཏཱ་དི་ས་མ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཎ་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ཝི་ཧཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
པ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝི་མུ་ཏྟོ, ན ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ་པཱི་ཏི པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ. ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོཏི ཨུ་བྷོ་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟོ. ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མུ་ཙྪི་ནྣེ་ཧི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན…པེ… ཝི་མུ་ཏྟོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏོ, ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ཨ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ཡེ ཏེ ས་ནྟཱ ཝི་མོ་ཀྑཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ རཱུ་པེ ཨཱ་རུ་པྤཱ, ཏེ ཀཱ་ཡེ་ན ཕུ་སི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི, པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་སྶ དི་སྭཱ ཨཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་གྒ་ལོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༡༨༢).
ཡཾ པ་ན མ་ཧཱ་ནི་དཱ་ན་སུ་ཏྟེ ‘‘རཱུ་པཱི རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ (དཱི. ནི. ༢.༡༢༩) ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཨ་ནྟེ ཨ་ཊྛ ཝི་མོ་ཀྑེ ཝ་ཏྭཱ –
‘‘ཡ་ཏོ ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ ཨི་མེ ཨ་ཊྛ ཝི་མོ་ཀྑེ ཨ་ནུ་ལོ་མ་མྤི ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི…པེ… ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ, ཨི་མཱ་ཡ ཙ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཉྙཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟི ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཱ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཱ ཝཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༣༠) –
ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟ་སེ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཨཱ་རུ་པྤ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཨེ་ཀཱ་ཡ་པི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏོ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨཱ་རུ་པྤ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ, ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ལཱ་བྷཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑི་མྷིཔི. ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑེ་ཀ་དེ་སེ་པི ཧི ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑ་ས་མ་ཉྙཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ལོ་ཀེ ས་ཏྟཱ’’ཏི.
ཏེ་ར་ས་སུ སཱི་སེ་སུ པ་ལི་བོ་དྷ་སཱི་སཱ་དཱི་ནི, པ་ཝ་ཏྟ་སཱི་ས་ཉྩ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་སཱི་སཱ་དཱི་ནི པ་རི་ཡཱ་ད་ཀཱ་ནི, གོ་ཙ་ར་སཱི་སཾ པ་རི་ཡཱ་ད་ཀ་ཕ་ལཾ. ཏ་ཉྷི ཝི་ས་ཡ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཕ་ལཾ, ཝི་མོ་ཀྑོ པ་རི་ཡཱ་ད་ཀ་སྶ མ་གྒ་སྶ, ཕ་ལ་སྶ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ས་ངྑཱ་ར་སཱི་སཾ ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཝེ་ཀ་བྷཱུ་ཏོ ནི་རོ་དྷོ་ཏི པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏ་བྦཱ་ནཾ, པ་རི་ཡཱ་ད་ཀ་ཕ་ལཱ་ན་ཉྩ ས་ཧ ཝི་ས་ཡ་སཾ་སི་དྡྷི་ད་སྶ་ནེ་ན ས་མ་སཱི་སི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༡.༨༧) ཏེ་ར་ས སཱི་སཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ ཨཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཉྩཱ’’ཏི (པུ. པ. ༡༦) པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་སུ ཀི་ལེ་ས་པ་ཝ་ཏྟ་སཱི་སཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཀི་ལེ་ས་སཱི་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་སཱི་ས་མྤི མ་གྒོ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ཙུ་ཏི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཡ་དི་པི པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི, ཡཱ་ཝ པ་ན ཙུ་ཏི, ཏཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ‘‘པ་ཝ་ཏྟ་སཱི་སཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝི་ཡ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦཱ, པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝཱ་རཱ ཙ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་སྶེ་ཝ ཝཱ་རཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟི. ‘‘ཝི་མུ་ཏྟ་སྨིཾ ཝི་མུ་ཏྟ་མི་ཏི ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༧༨; སཾ. ནི. ༣.༡༢, ༡༤) ཧི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ནེ་ན ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ས་མཱ་པི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏཾ པ་ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཾ ཡ་དི ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟེ་ན ཧོ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཱ་ཡ ཝཱ་ར་ཙུ་ཏི་ས་མ་ཏཱ་ཡ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་པུ་བྦཱ་ཙ་རི་མ་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་ར་ས་མ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ བྷ་ངྒོ་ཏྟ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཙ་རི་ཏནྟི ཙ་རི་ཏཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡེ་ན རཱ་གཱ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་གྒ་ལོ ‘‘རཱ་ག་ཙ་རི་ཏོ’’ཏི ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཡི་དཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱ་ག་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ རཱ་གཱ་དྷི་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི, ཏེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ནྟཱ་ནེ ཐཱ་མ་ག་ཏ་སྶ རཱ་ག་སྶ བ་ལ་བྷཱ་ཝོ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི.
སཱི་ལ་ཝ་ནྟེ་ཧཱིཏི ཨཱ་དི་ས་དྡ་སྶ ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་ཝ་ནྟཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན དཱ་ཡ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཉེ་ཡྻནྟི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཝ ཉེ་ཡྻཾ.
པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱུ་མི་ཨཱ་དཱི་སཱུཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མཱི་སུ. ཏ་ཏྠ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱུ་མི་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝ་རོ, སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ཝ་སེ་ན ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱུ་མི་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ སཾ་ཝ་ར་པ་ཧཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ. པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཱ ཧི སཾ་ཝ་ར་པ་ཧཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཨི་ཏ་རཱ སེ་ཀྑ་སྶ, ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ཝ་སེ་ན ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ. ན་ཡ་ཏོ ད་སྶི་ཏནྟི ‘‘ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཡཱ ‘ཨི་དཾ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’ཏི ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏཾ ཙེ ཀ་པྤི་ཡཾ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏི, ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི, ཏཾ ཝོ ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༠༥) ན་ཡ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཾ. ས་རཱ་གཱ་དི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནནྟི ས་རཱ་གཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནཾ.
ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ སཾ་ས་གྒ་ཏོཏི ‘‘སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སཾ་ས་གྒ་ཏོ. ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷོཏི དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷོ ཡཱ་ཝ དྭཱ་ན་ཝུ་ཏཱ་དྷི་ཀ་ཙ་ཏུ་ས་ཧ་སྶ་ཝི་དྷོ་པི ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རོ. ལོ་ཀི་ཡ་ས་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་དི་སཾ་ས་གྒ་ཏོཏི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ལོ་ཀི་ཡཾ ཉཱ་ཎཾ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ཉཱ་ཎཾ, ལོ་ཀི་ཡ་ཉྩ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཉྩ ཉཱ་ཎཾ, ལོ་ཀི་ཡཾ ཉེ་ཡྻཾ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ཉེ་ཡྻཾ, ལོ་ཀི་ཡ་ཉྩ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཉྩ ཉེ་ཡྻཾ, ལོ་ཀི་ཡཾ ཉཱ་ཎ་ཉྩ ཉེ་ཡྻ་ཉྩ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ཉཱ་ཎ་ཉྩ ཉེ་ཡྻ་ཉྩ, ལོ་ཀི་ཡ་ཉྩ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཉྩ ཉཱ་ཎ་ཉྩ ཉེ་ཡྻ་ཉྩཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟོ པ་ཊྛཱ་ན་བྷེ་དོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་ཀེ, ལོ་ཀི་ཡཱ་དི་ཀེ ཙ. ཡ་ཐཱ་ར་ཧནྟི ཡོ ཡོ སཾ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, སོ སོ དྷ་མྨོ. ས་མྦྷ་ཝཱ་ཝི་རོ་དྷེ་ནེ་ཝ ཧི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན ཧི ‘‘ལོ་ཀི་ཡཾ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛ་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི.
ཏཱི་སུ པི་ཊ་ཀེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་སྶཱཏི ཏི་སྶོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡོ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷེ ཏེ་པི་ཊ་ཀེ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་སྶ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ, ཨེ་ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ངྒ་ཧོ ཨེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བྷེ་དཱ་ནཾ པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་གཱ་ནཾ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨ་ཐ ཁོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ད་སྶ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ དི་སྶ་ཏི ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ བྷཱུ་མཱི་སཱུ’’ཏི. ‘‘ཏེ་ནེ་ཝ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པཱ་ཋཱ་ནུ་ག་མཾ ད་སྶེ་ཏི.
སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་ག་མ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་དྡྷ་མྨཱ་ཝ་ཏ་ར་ཊྛཱ་ནེཏི དེ་ས་ནྟ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཝ་ཏ་ར་ཎོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་ཏེ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཙ་ཡ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་བ་ཧུ་ལཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ས་ནྟཱ་ནེ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ནེ་ཏྟི་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ-ཊཱི་ཀཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.