༣. ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤. ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ. ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ. པ་ད་ཏྠོཏི ས་དྡ་ཏྠོ. ལ་ཀྑ་ཎནྟི ས་བྷཱ་ཝོ. ཀ་མོཏི ཨ་ནུ་པུ་བྦཱི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝོ. ཧེ་ཏྭཱ་དཱིཏི ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱུ་མི་ཨུ་པ་ནི་སཱ་ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ལ་ཀྑ་ཎ་ན་ཡཱ. ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཧཱ་ར་ས་ངྑེ་པ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེཏི ཨེ་ཏྠ ཡནྟི པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཉྩ སུ་ཁཾ, སོ་མ་ན་སྶ་ནྟི དྭ་ཡེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་སྶཱ་དཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་སྶཱ་དོ, སུ་ཁཾ, སོ་མ་ན་སྶ་ཉྩཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཁཱ་དི་ཝེ་ད་ནཱ ཝི་ཡ མ་ནཱ་པི་ཡ་རཱུ་པཱ་དི་པི ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་སྶ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝཱ ཨ་སྶཱ་དོ, ཏ་ཎྷཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཡ’’ནྟི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་ཡ་མ་ཏྠོ – ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་སྶཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶཾ, ཨ་ཡཾ ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་སྶཱ་དོ ཨ་སྶཱ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི. ཨི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དི་ཊྛཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་པ་ལླཱ་སེ་སུ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་པཱི’’ཏི. ཨ་ནི་ཊྛ་མྤཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཨི་ཊྛ་མྤཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ སཱ་ས་ཝཱ དྷ་མྨཱ ཨི་དྷ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ས་ངྑཱ་རཱ་ན’’ནྟི.
དུ་ཀྑཱ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཝ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ ག་ཧི་ཏཱ ཨ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ, ན སུ་ཁ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ, ས་ནྟ་སྨིཾ ཨེ་སཱ པ་ཎཱི་ཏེ སུ་ཁེ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༨༨; སཾ. ནི. ༤.༢༦༧). ‘‘སུ་ཁ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་ཊྛ་ཏཱ་མ་ཏྟ་ཏོ་པི ལེ་སེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་སྶཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ དོ་ས་ནི་སྶ་ནྡ་ན་ཏཱ་ཡ དོ་སོ, སྭཱ་ཡཾ པཱི་ལ༹་ན་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ, ཏི་སྶོ་པི ཝཱ དུ་ཀྑ་ཏཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ དོ་ས་ཏྠ་ཏཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་སྶ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀ་པ་ཎ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཏོཏི ཡ་སྨཱ དོ་ས་ཀ་པ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ནི་སྶ་ར་ཏཱིཏི ཝི་ཝི་ཏྟི, ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཝེ་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ནཱཏི ནི་སྶ་ར་ཎ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན. པུ་རི་མཱ་ནནྟི ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏཱ་ནཾ. ཨུ་པཱ་ཡོ ཙཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ-ས་དྡོ པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྪི་མཱ་ན་ཉྩཱ’’ཏི, ཕ་ལཱ་དཱི་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་བྷེ་དཱ་ནནྟི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ.
ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ན རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝཱ ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཏེ ཙ ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝཱ་ད་ཡོ ཙ ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝཱ་ད་ཡོ ཙ ག་ཧི་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཎྞཾ ཏི་ཎྞཾ བྷ་ཝཱ་ན’’ནྟི.
ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ནུ ཙ…པེ… ནི་པྥཱ་དཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པུ་ན་རུ་ཏྟི་དོ་སཾ ཙོ་དེ་ཏི. ཨི་ཏ་རོ ‘‘ས་ཙྩ་མེ་ཏ’’ནྟི ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཉྩ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཧ་ར་ཏི. ‘‘པ་ར་མྤ་རཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཝི་ཡ ན པ་ར་ཏོ་གྷོ་སོ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ དྷ་མྨཱ་དྷི་ག་མ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ, པ་ཊི་པ་ནྣཱ པ་མོ་ཀྑ་ནྟི, ཛྷཱ་ཡི་ནོ མཱ་ར་བ་ནྡྷ་ནཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༢༧༦) ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ད་དྷི་ག་མ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ཀཱ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི, ཏེ་ན ཙ་རི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ པུ་ཉྙ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཝ་ད་ཏི.
‘‘ཨ་ཏྟཱ་ནུ་དི་ཊྛིཾ ཨཱུ་ཧ་ཙྩ, ཨེ་ཝཾ མ་ཙྩུ་ཏ་རོ སི་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཕ་ལ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནཾ. ཡེ་ན ཧི ཝི་དྷི་ནཱ ཨ་ཏྟཱ་ནུ་དི་ཊྛི་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏོ, མ་ཙྩུ་ཏ་ར་ཎ་ཉྩ སི་ཡཱ, སོ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི. ཨ་ཏྟཱ་ནུ་དི་ཊྛི་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་མ་ཙྩུ་ཏ་ར་ཎཱ་ནཾ ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི.
‘‘དྷ་མྨོ ཧ་ཝེ’’ཏི པ་ན གཱ་ཐཱ་ཡཾ ལོ་ཀི་ཡ་སྶ པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ཕ་ལ’’ནྟི. ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ཕ་ལཾ. ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ, སོ ཨུ་པཱ་ཡོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ན ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་པ་དྷི་ས་མྤ་ཏྟཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སོ་བྷཱ.
ཝི་སུ་དྡྷཱིཏི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཏྠཱ་པི…པེ… ཝི་ཉྙཱ་ཏུ’’ནྟི. ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝ་ཙ་ན་ནྟ་རེ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི.
ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ‘‘ཡ་ཏོ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ཉྩ ཨ་སྶཱ་ད་ཉྩ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཉྩ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༢༦-༢༨). ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ‘‘སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡེ་སུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་སུ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ ཝི་ཧ་ར་ཏོ (སཾ. ནི. ༢.༥༣), བ་ཧུ་དུ་ཀྑཱ བ་ཧུ་པཱ་ཡཱ་སཱ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཨེ་ཏྠ བྷི་ཡྻོ (མ. ནི. ༡.༡༡༧), ས་ངྑཱ་རཱ་ན་མེ་ཏཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ, ཡ་དི་དཾ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པ་ཊི. མ. ༡.༢༤; ༣.༤༡). ན ས་རཱུ་པེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཡ་ཐཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ. ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་སྶཱ་དེ་ཏ་བྦཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. ན པ་པ་ཉྩི་ཏོཏི ན ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏོ.
༢. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨ་ཏི་དེ་སེ་ན ཝི་ཙི་ཡ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ ཨ་ཏི་དི་ཊྛོ. བྷཱ་ཝ་ཏྠེ ཏོ་ཧི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ནྟི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ’’ཏི. སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏཾ ན ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པུ་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ ཨི་དྷ པུ་བྦཱ་པ་རནྟི ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧ་པུ་བྦཱ་པ་ར་ཏོ ཨི་མཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱིཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱ་ནཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ནི་མི་ཏྟ་པ་ཝ་ཏྟ་ཨུ་པ་རི་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མྦ་ནྡྷོ ‘‘པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་བྦཱ་པེ་ཀྑནྟི པུ་ཙྪི་ཏ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་པ་དཱ་པེ་ཀྑཾ. ‘‘སུ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཝཱ ཨི་མི་ནཱ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཨ་ནུ་གཱི་ཏི་ཡོ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་སོ ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་པ་ད་ཏྠོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི པ་ད་སྶཱ་པི ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཙ-ས་དྡོ པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ ད་ཊྛ་བྦོ.
‘‘ཙ་ཀྑུ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི པུ་ཊྛེ ‘‘ཨཱ་མ, ཙ་ཀྑུ ཨ་ནི་ཙྩ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཨེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ. ‘‘ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཾ, ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཉྩཱ’’ཏི པུ་ཊྛེ ‘‘མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཾ, ཕ་ལ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཝི་བྷ་ཛྫ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ. ‘‘ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི པུ་ཊྛེ ‘‘ཀིཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཊྛོ ཀུ་ས་ལ་ཊྛོ, ཨུ་དཱ་ཧུ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛོ’’ཏི པ་ཊི་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ པ་ཊི་པུ་ཙྪཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ. ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ, ཨ་ས་སྶ་ཏོ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཋ་པ་ནཾ. ‘‘ཀིཾ པ་ནེ་ཏེ ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཝཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ནཱ་ན་ཏྠཱ’’ཏི ཨི་དཾ པུ་ཙྪ་ནཾ སཱ་ཝ་སེ་སཾ. ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་སྶ པ་ན སཱ་ཝ་སེ་ས་ཏཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་པྤཱ་ཊི་ཧཱི་ར་ཀཾ ས་ཨུ་ཏྟ་རཾ. ས་པྤཱ་ཊི་ཧཱི་ར་ཀཾ ནི་རུ་ཏྟ་རཾ. སེ་སཾ ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ནི་དྡེ་སེ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་སྶཱ་དོ ཨ་སྶཱ་ད་ཧེ་ཏུ ཡཱ་ཝ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཏཱུ་ན་མྤི ཨ་སྶཱ་དཱ་ད་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏོ སུ་ཁ་སུ་ཁ་པ་ཙྩ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨ་སྶཱ་དོ, སོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་གྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. སཱ ཧི ཏ་སྶ ཨུ་ཀྐཾ་སོ, སེ་སཱ པ་ནེ་ཏྠ བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི ཏ་ད་ནྭཱ་ཡི་ཀཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ དཱ་ན་མ་ཡཾ, སཱི་ལ་མ་ཡ་ཉྩ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ. དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་པ་ཙྩ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ནཾ ཏ་ད་ཝ་རོ་དྷ་ཏོ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶཱ་པི ཨེ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧོ. ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་རོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ, སྭཱ་ཡཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་ནཱ, ཨི་ཏྟ་ར་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་དཱི་ཧི ཙ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ, ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ ད་ས ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐཱ. ནེ་ཀྑ་མྨཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ, ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏ་ད་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཱ. ཕ་ལཾ དེ་ས་ནཱ་ཕ་ལ་མེ་ཝ, ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ དེ་ས་ནཱ. ཨུ་པཱ་ཡོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨུ་པཱ་ཡོ་ཝ, ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ་ཀྐཱ་ནི. ཨཱ་ཎ་ཏྟི ཨུ་པ་དེ་སོ, ཏ་སྶ རཱ་ག་གྒི་ཨཱ་དཱི་ཧི ལོ་ཀ་སྶ ཨཱ་དི་ཏྟ་ཏཱ, ས་ཏྠུ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡོ་གོ ཙ ཧེ་ཏུ.
ཏ་ཐཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སུ ས་མུ་ད་ཡེ་ན ཨ་སྶཱ་དོ, དུ་ཀྑེ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, མ་གྒ་ནི་རོ་དྷེ་ཧི ནི་སྶ་ར་ཎཾ, མ་གྒོ ཝཱ ཨུ་པཱ་ཡོ, ཏ་དུ་པ་དེ་སོ ཨཱ་ཎ་ཏྟི, ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ ཕ་ལཾ. ཨི་ཏི ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་མུ་ཀྐཾ་སི་ཀཱ་ཡ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཙ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ད་སྶ པ་ད་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཧེ་ཏུ. སོ ཧི ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ, པ་ཉྷ་སྶ ཉཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ, ཀ་ཐེ་ཀུ་ཀཱ་མ་ཏཱ ཙ. ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་དཱི་ན་ཉྷི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཉཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ, ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨི་ཏ་རཱ. ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་སྶ པ་ཉྷོ ཧེ་ཏུ. ཨེ་ཝཾ སེ་སཱ་ན་མྤི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
༣. བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟ་པ་རི་ཀྑཱཏི བྱ་ཉྫ་ནགྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་དཾ ག་ཧི་ཏཾ, ཨ་ཏྠགྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཉྷཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་སྶཱ་དཱ་ད་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ. ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་པ་ད་ཏྠཱ ཨེ་ཝ ཧི ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ས་ཧི་ཏཱ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ད་ཏྠཱ. ཏ་ཐཱ ཧི པ་ད་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཝི་སི་ཊྛཱ ཏེ་ཡེ་ཝ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཧཱ་ར་སྶ པ་ད་ཏྠཱ. ལ་ཀྑ་ཎ་ལ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཝི་སི་ཊྛཱ, ནི་དྡྷཱ་རི་ཏཱ ཙ ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་སྶ, ནི་བྦ་ཙ་ནཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སི་ཊྛཱ ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧ་ཧཱ་ར་སྶ, ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན, ཝི་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ན་ཝི་སི་ཊྛཱ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ཧཱ་ར་སྶ, བྷཱུ་མི་ཝི་བྷཱ་གཱ་དི་ཝི་སི་ཊྛཱ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཧཱ་ར་སྶ, པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝི་སི་ཊྛཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཧཱ་ར་སྶ, པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སི་ཊྛཱ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཧཱ་ར་སྶ, པ་བྷ་ཝཱ་དི་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝི་སི་ཊྛཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧཱ་ར་སྶ, ཁ་ནྡྷཱ་དི་མུ་ཁེ་ཧི ཨོ་ཏ་ར་ཎ་ཝི་སི་ཊྛཱ ཨོ་ཏ་ར་ཎ་ཧཱ་ར་སྶ, པ་ད་པ་ད་ཏྠ་པ་ཉྷཱ་ར་མྦྷ་སོ་དྷ་ན་ཝི་སི་ཊྛཱ སོ་དྷ་ན་ཧཱ་ར་སྶ, སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝི་སི་ཊྛཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཧཱ་ར་སྶ, པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨེ་ཧི པ་རི་ཀྑ་ར་ཎ་ཝི་སི་ཊྛཱ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཧཱ་ར་སྶ, པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝི་སི་ཊྛཱ ས་མཱ་རོ་པ་ན་ཧཱ་ར་སྶ པ་ད་ཏྠཱ. ‘‘བྱ་ཉྫ་ན་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ཏཱ, ཨ་ཏྠ་སྶ སུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝི་ལོ་མ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ཏཱ, སུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ཝི་ལོ་མ་ན་ཉྩ ཨ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི, ཏེ་ན ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟཱི་ནཾ ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ཏི.
༤. ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དཱིཏི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉྩ དེ་ཡྻ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ས་མྦྷ་ཝ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ. ཡཱ་ཝ ས་བྦ་དྷ་མྨཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་བྦཾ ནཱ་མ པ་དེ་ས་ས་བྦཾ, ན ས་བྦ་ས་བྦ་ནྟི. ཨ་ཡ་ཉྷི ས་བྦས་དྡོ ཡ་ཐཱ པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤེ སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན པ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡོ, ཨེ་ཝཾ དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ད་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནི་ཀ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ་ན ཏཾ་ཏཾ་པ་ཀ་ར་ཎ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡོ ཨེ་ཝ, ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི. སུ་ཏྟཱ་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡཱ་ནི པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, ཏེ་ས་ཉྩ ཡཱ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ར་ཎ་པ་ར་མྤ་རཱ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎོ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཧཱ་རོ, པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཧཱ་རོ པ་ན སུ་ཏྟཱ་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པ་ཊི་ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཝི་སེ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ་ཏི ས་ཏི་པི ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཡཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཧཱ་ར་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ.
༥. ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མཱ་ན་པ་དེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ས་མཱ་ནས་དྡོ, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ར་ས་ཊྛེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ ‘‘ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཀ་ཐཱ. ༤༧༣) ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀས་དྡོ ས་མཱ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི. སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཏྠེ ཨ་ན-ས་དྡོ, སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལ་ཀྑ་ཎཱཏི ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ‘‘ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ (དཱི. ནི. ༣.༣༤༡, ༣༥༧, ༣༥༩; ཨ. ནི. ༩.༢༤), ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ཧ་ཙཱ་རི་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ས་ཉྙཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཧི དྷ་མྨཱ ཏ་ཏྠ ས་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ. ‘‘ད་དཾ མི་ཏྟཱ་ནི ག་ནྠ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦; སུ. ནི. ༡༨༩) ས་མཱ་ན་ཀི་ཙྩ་ཏཱ. པི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ ས་མཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ་པི ཧི ཏ་ཏྠ མི་ཏྟ་ག་ནྠ་ན་ཀི་ཙྩེ་ན ས་མཱ་ན་ཀི་ཙྩཱ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༡༢༦; སཾ. ནི. ༢.༡, ༣༩; མ་ཧཱ་ཝ. ༡; ཝི་བྷ. ༢༢༥; ཨུ་དཱ. ༡; ནེ་ཏྟི. ༢༤) ས་མཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཏཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ཕ་སྶོ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ ས་ཉྙཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཏེ་པི ས་མཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཛྫཱ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༥), ‘‘ཕུ་ཊྛོ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི, ཕུ་ཊྛོ ཙེ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༤.༩༣). ཨེ་ཝཾ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི (མ. ནི. ༣.༡༢༦; སཾ. ནི. ༢.༡, ༣༩; མ་ཧཱ་ཝ. ༡; ཝི་བྷ. ༢༢༥; ཨུ་དཱ. ༡; ནེ་ཏྟི. ༢༤) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་པི ཨུ་དཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༡༢༦; སཾ. ནི. ༢.༡, ༣༩; མ་ཧཱ་ཝ. ༡; ཝི་བྷ. ༢༢༥; ཨུ་དཱ. ༡; ནེ་ཏྟི. ༢༤) ས་མཱ་ན་ཕ་ལ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཕ་ལཾ, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་དཱི་ན་མྤཱི་ཏི ཏེ་པི ཏ་ཏྠ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མ་ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྨིཾ མོ་ཧོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ ས་ངྑཱ་རཱ ནི་ཀ་ནྟི ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི. ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི, ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ རཱ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༢༤) ཝུ་ཏྟེ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི ས་མཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠི. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ལི་ངྒ་ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཏྠཱ་དི་ཝ་སེ་ན་པི ཧི སུ་ཏྟེ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ཡ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ‘‘ཝ་དྷ་ཀ་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ, ‘‘ས་ཧ་ཙཱ་རི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན.
༦. ‘‘ཕུ་ས་ན་ཊྛེ་ན ཕ་སྶོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ནཾ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ, ཏཾ པ་ན པ་ད་སྶེ་ཝ, ན ཝཱ་ཀྱ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་ནི་བྦ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ནི་དཱ་ནཱ་ནི་པེ་ཏྠ བྱ་ཉྫ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ནི་བྦ་ཙ་ན་པུ་བྦཱ་པ་ར་ས་ནྡྷཱི་སུ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སེ་ས་ཏོ བྱ་ཉྫ་ན་དྭཱ་རེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ’’ཏི. པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དི.
༧. ‘‘པ་ད་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི ཨི་དཾ སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་པི དྷ་མྨེ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ས་བྷཱ་ག་ཏོ, ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཏ་ནྟི་ཝ་སེ་ན. ཏ་སྨཱ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཝི་ནཱ་པི ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. པ་ད་སྶ ཝཱ ས་དྡ་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ པ་ད་ཏྠོ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ‘‘ཨཱ་ར་མྦྷ་ཐ ནི་ཀྐ་མ་ཐཱ་ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༨༥; ནེ་ཏྟི. ༢༩; པེ་ཊ་ཀོ. ༣༨; མི. པ. ༥.༡.༤) ཝཱི་རི་ཡ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི (ནེ་ཏྟི. ༢༩) ཨེ་ཏྠ ཡྭཱ་ཡ་མཱ་ར་མྦྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཀོ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ ཝཱི་རི་ཡ་ས་དྡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱི་རི་ཡ་ས་དྡཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻོ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སེ་ས་ཀཾ ནཱ་མ་ག་ཧི་ཏ་ཏོ ཨི་ཏ་རཾ, ཏཾ པ་ན ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱ སི་ཡཱ, ཨ་ཉྙཾ ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཨ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ’’ཏི. སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཡོ་ཛེ་ནྟོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐ་ནེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཡོ་ཛེ་ནྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དེ་ས་ན’’ནྟི. ‘‘པ་ཊི་པ་ཀྑེ’’ཏི ཨི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན་པི ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ན་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ.
༨. ནཱ་མ་ཝ་སེ་ནཱཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ, ཨ་ནི་ཡ་ཏཱ་ན་ཉྩ ས་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ཀི་ལེ་སཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ (ནེ་ཏྟི. ༣༤) ‘‘ད་སྶ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་དི་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན. སོ ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨི་དྷ ‘‘ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ, སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ཙ ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྱཱ་པཱ་དཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ནེ་ཏྟི. ༣༤). ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ནཱ་མ་ཏོ, ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཙ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ. ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ཊྛཱ་ན་ཉྷི ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ཊྛ་ཏཱ, བྷ་བྦཱ་ནཾ བྷ་བྦ་ཏཱ, ཨ་བྷ་བྦཱ་ནཾ ཨ་བྷ་བྦ་ཏཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ.
༩. ‘‘བྷཱ་ཝི་ཏེ’’ཏི ཨི་དཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ན ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ལ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦེ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. བྷཱ་ཝ་ནཱ ཙེ་ཏྠ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཏི, ཀུ་ས་ལ་ས་དྡོ་པི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཊྛོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོཏི ཝི་པ་ཀྑ་ཏོ. ཝི་ས་དི་སཱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎེ་ན བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་དྷ་མྨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ ཧེ་སཱ.
༡༠. པ་ད་ཏྠ་སྶཱཏི པ་དཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ, ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ.
༡༡. ནི་ཀྑེ་པོ དེ་ས་ནཱ. པ་བྷ་ཝོ ས་མུ་ད་ཡོ.
༡༢. ‘‘ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ ཙ-ས་དྡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༡༣. ‘‘གཱ་ཐཱ་རུ་ལ༹ྷེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏོ་ཝ པ་ཉྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན ཨི་ཏ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི བྱཱ་ཀ་ཏེ’’ཏི. ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶཱཏི ཨཱ་ར་དྡྷ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ, ཏེ་ན ཨཱ་ར་མྦྷ་སོ་དྷ་ན་སྶ ཝི་ས་ཡ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཏྠ་དྭཱ་རེ་ནེ་ཝ པ་ད་པུ་ཙྪཱ་སོ་དྷ་ན་མྤི ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པུ་ན ‘‘ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་མྷཱིཏི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ. ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་སོ་དྷ་ནེ་ན ཧི པ་ཉྷཱ་སོ་དྷ་ནཾ. པ་ཉྷེཏི པུ་ཙྪཱ་ཡཾ. གཱ་ཐཱ་ཡནྟི ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཏེ་ན གཱ་ཐཱ་ཡཾ, སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དཱི་སུ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་མཱ་ར་བྦྷཱཏི ཡཾ སཱི་ལཱ་དི་མཱ་ར་བྦྷ གཱ་ཐཱ་དཱི་སུ དེ་སི་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྦྷེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་ཙྪི་ཏཱཏི པུ་ཙྪཱ་ཀཱ་རི་ནཱི, ‘‘ཀཱ ཨེ་ཏྠ པ་ད་སུ་དྡྷི, ཀཱ པ་ཉྷཱ་སུ་དྡྷི, ཀཱ ཨཱ་ར་མྦྷ་སུ་དྡྷཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪཱ་ཀཱ་རི་ནཱི པུ་ཙྪཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ སུ་དྡྷཱ་སུ་དྡྷ་པ་རི་ཀྑཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༡༤. ན ཝི་ཀ་པྤ་ཡི་ཏ་བྦཱཏི ཡ་ཐཱ ལོ་ཀེ ‘‘ཛཱ་ཏི སཱ་མ་ཉྙཾ, བྷེ་དོ སཱ་མ་ཉྙཾ, ས་མྦ་ནྡྷོ སཱ་མ་ཉྙ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ སཱ་མ་ཉྙཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དིཾ, ཏ་བྦི་དྷུ་ར་ཉྩ ཝི་སེ་སཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ནྟི པ་རི་ཀ་པྤེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ན ཝི་ཀ་པྤ་ཡི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དཱ ཡོ ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་སོ ‘‘སྭེ’’ཏི ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་རོ, ཏ་དཱ སོ ཏཾ་དི་ཝ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ‘‘ཨ་ཛྫཱ’’ཏི, པུ་ན ཏཾ་དི་ཝ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ‘‘ཧི་ཡྻོ’’ཏི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཏེ ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་སཱ. དི་སཱ་ཡ་པི ‘‘ཨེ་ཀཾ ཨ་ཝ་དྷིཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པུ་ར་ཏྠི་མཱ དི་སཱ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཙྪི་མཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡཱཏི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་དུ་ཀྑ་ཝི་སེ་སཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ. ས་ཙྩཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡཱཏི ས་ཙྩ་སཱ་མ་ཉྙཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ. ‘‘ཏ་ཎྷཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡ སཱ་མ་ཉྙ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ས་ཙྩཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝི་སེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ས ན་ཡོ ས་མུ་ད་ཡཱ་དཱི་སུ་པཱི’’ཏི.
༡༦. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ་རུ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཀ་ཐི་ཏཾ ས་དྡ་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏཾ, ན ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ལི་ངྒ་ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ནཱ་དི་པྤ་མཱ་ཎ་ནྟ་རཱ་དྷི་ག་ཏཾ. ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ ད་སྶི་ཏཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཡ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ, ན པ་ཧཱ་ནཾ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
ན་ཡ་ས་ངྑེ་པ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧. ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཧི ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཧི. སཾ་ཀི་ལེ་སོ པ་ཀྑོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑོ, སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑི་ཀོ སུ་ཏྟ་ཏྠོ, ཏ་སྶ ན་ཡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑ་སྶ སུ་ཏྟ་ཏྠ་སྶཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཡཱ, བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཙ དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་དཱི་ནི མ་གྒཱ་ནུ་གུ་ཎོ ག་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རོ ཨ་ནུ་གཱ་ཧ་ཎ་ན་ཡོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ན་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘ན་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ན་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
༡༨. བཱ་དྷ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི བཱ་དྷ་ཀ་པ་བྷ་ཝ་ས་ནྟི་ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨ་བཱ་དྷ་ཀ་ཨ་པྤ་བྷ་ཝ་ཨ་ས་ནྟི ཨ་ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱཏི ཨ་མུ་སཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཏོཏི ཨ་རི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ ན ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༩. སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་དྷ་མྨཱཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ དྷ་མྨཱ ས་དྡྷ་མྨ་ན་ཡ་ཀོ་ཝི་དཱཏི ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དི་དྷ་མྨ་ན་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ, ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་དི་ན་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ ཝཱ.
༢༠. ཨ་ཏྠ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་སཱུཏི ‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡) སུ་ཏྟེ ཀ་ཏ་པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་སུ ཙེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཀ་ཏ་ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ ཙ. ‘‘ཝོ་དཱ་ནི་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨཱ ཨི་དྷ ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ན་ཡ་སྶ ཡོ་ཛ་ན་ཏྠཾ མ་ན་སཱ ཝོ་ལོ་ཀ་ཡ་ཏེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༢༡. ཡ་དི ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ, ཀ་ཐཾ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. དི་སཱ་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝོ་ལོ་ཀ་ཡ་ན་ས་མཱ་ན་ཡ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝོ་ཧཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ, ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ན་ཡོ, ན ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ‘‘ཝོ་ཧཱ་ར་ན་ཡོ, ཀ་མྨ་ན་ཡོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི.
དྭཱ་ད་ས་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣. ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏེ པ་དེཏི ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ པ་དེ ཨ་ས་མ་ཏྟེ, ཝི་པྤ་ཀ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཡོ་སི་ཏེ ཧི ‘‘པ་ད’’ནྟྭེ ས་མ་ཉྙཱ སི་ཡཱ, ན ‘‘ཨ་ཀྑ་ར’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ད་སྶ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཁ་ར་ནྟཾ ས་ཉྩ་ར་ནྟཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ཝ་ཎྞོ ཨ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀྑ་ར་ཎ་ཏོ’’ཏི. ན ཧི ཝ་ཎྞ་སྶ པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ཝི་སེ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི, ན ཝ་ཎྞ་སཱ་མ་ཉྙཾ. ཏ་སྶ ཧི ཝ་ཎྞོ ཨ་ཀྑ་ར་ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝཱ་ཏི.
ཨ་ཀྑ་ར་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་པྤ་ས་ངྒེ་ན ཝ་ཎྞ་ས་དྡ་སྶ་པི ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ཝ་ཎྞོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ན་ནུ པ་དེ་ན, ཝཱ་ཀྱེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྠོ སཾ་ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི, ན ཨ་ཀྑ་རེ་ནཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཎྞོ ཨེ་ཝ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་དཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི པ་ད་ཝཱ་ཀྱ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་ཐཱ་ས་མྦ་ནྡྷནྟི ཡ་ཐཱ་ས་ངྐེ་ཏཾ. ཨ་ཡཾ-ས་དྡོ ཨི་མ་སྶ་ཏྠ་སྶ ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠོ ཨི་མ་སྶ ས་དྡ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ་ཏི ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏ་ས་ངྐེ་ཏཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ས་དྡ་ཏྠཱ་ནཾ ཝཱ་ཙ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡྭཱ་ཡཾ ས་དྡ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝོ, སོ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་རཾ ནཱ་མ་པ་དཾ ‘‘མཱ ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ མཱ-ཀཱ་རཱ་དི. ཀེ་ཙཱིཏི ཨ་བྷ་ཡ་གི་རི་ཝཱ་སི་ནོ. ཏེ ཧི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ‘‘མ་ན་སཱ་དེ་ས་ནཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཡ་ཏོ རཱ་ཧུ་ལཱ་ཙ་རི་ཡོ ‘‘ཝི་སུ་དྡྷ་ཀ་རུ་ཎཱ་ནཾ མ་ན་སཱ་དེ་ས་ནཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ཀྑ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཀྑ་ར་ས་ཉྙི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ས་ཏྭ་པྤ་དྷཱ་ནནྟི དྲ་བྱ་པྤ་དྷཱ་ནཾ. ནཱ་མ་པ་དེ ཧི དྲ་བྱ་མཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ནཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཕ་སྶོ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༡༢༦; སཾ. ནི. ༢.༡, ༣༩; མ་ཧཱ་ཝ. ༡; ཝི་བྷ. ༢༢༥; ཨུ་དཱ. ༡; ནེ་ཏྟི. ༢༤). ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་པ་དེ པ་ན ཀི་རི་ཡཱ ཨཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཱ, དྲ་བྱ་མ་ནཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཕུ་ས་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ན ནེ་སཾ ས་ཏྭ་ཀི་རི་ཡཱ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་མི་ཏྟནྟི ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཧེ་ཏུ ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་དཱི་པ་ན་ཏོ, ཡ་ཐཱ ‘‘ཙི་ར་པྤ་ཝཱ་སི’’ནྟི (དྷ. པ. ༢༡༩) ཨེ་ཏྠ པ-ས་དྡོ ཝ་ས་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་ཡོ་ག་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐ, མཱ ཨེ་ཝཾ མ་ན་སཱ་ཀ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཛོ་ཏ་ཀོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ. ‘‘ཨེ་ཝཾ་སཱི་ལཱ (དཱི. ནི. ༣.༡༤༢) ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༡༣; མ. ནི. ༣. ༡༩༨; སཾ. ནི. ༥.༣༧༨) ས་ཏྭ་ཝི་སེ་ས་སྶ. ཨེ་ཝཾ སེ་ས་ནི་པཱ་ཏ་པ་དཱ་ན་མྤཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་རི་ཡཱ་ཡ…པེ… ནི་པཱ་ཏ་པ་ད’’ནྟི.
ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་དཱ་བྷི་ཧི་ཏ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ཡོ ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི ས་ངྐཱ་སི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་དཱ་བྷི་ཧི་ཏཾ པ་དེ་ཧི ཀ་ཐི་ཏཾ, ཡོ པ་དེ་ཧི པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ, ཡ་དི པ་ད་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཝཱ་ཀྱཾ, ཏ་སྶ ཀོ པ་རི་ཙྪེ་དོ. ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, ཏཱ་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཝཱ་ཀྱ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི, བ་ཧཱུ་པེ་ཏྠ པ་ཀཱ་རེ ཝ་ཎྞེ་ནྟི. ཀིཾ ཏེ་ཧི, སཱ་ཁྱཱ་ཏཾ སཱ་བྱ་ཡཾ ས་ཀཱ་ར་ཀཾ ས་ཝི་སེ་ས་ནཾ ‘‘ཝཱ་ཀྱ’’ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན་ནུ ཙ པ་དེ་ན་པི ཨ་ཏྠོ བྱ་ཉྫཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་མ་ཏྟ་ས་ཝ་ནེ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ཀཱ་རེ་སུ ཝཱ་ཀྱ་ཝི་བྷཱ་གེ་སུ ཨ་བྷི་ཧི་ཏཾ ཀ་ཐི་ཏཾ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་བྷི་ཧི་ཏཾ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨ་བྷི་ཧི་ཏནྟི ཙ པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི.
‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ མ་གྒ་ཏི, ནི་བྦཱ་ན་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཝཱ མ་གྒཱི་ཡ་ཏི, ཀི་ལེ་སེ ཝཱ མཱ་རེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི མ་གྒོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡༦) ནི་བྦ་ཙ་ནཱ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་རོ. ཏཾ་ནི་དྡེ་ས་ཀ་ཐ་ན་ཏྟཱ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦ་ཙ་ན་ཝི་ཏྠཱ་རོ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་དེ་ས་ན་ཏྟཱ ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. པ་དེ་ཧཱིཏི ཝཱ་ཀྱཱ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི, ཝཱ་ཀྱ་ཏོ ཝི་བྷ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཧི ཝཱ ཨཱ་ཁྱཱ་ཏཱ་དི་པ་དེ་ཧི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་ཀྱ་སྶ ཝི་བྷཱ་གོ’’ཏི, ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘པ་ཀ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ལོ་པཱ་དེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀྑ་ར་ཝི་བྷཱ་གོ ཨཱ་ཀཱ་རོ, ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ, ཝཱ་ཀྱ་ཝི་བྷཱ་གོ ནི་དྡེ་སོ. ཝ་ཎྞ་པ་ད་ཝཱ་ཀྱཱ་ནི ཧི ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི, ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི ཙ ཚ བྱ་ཉྫ་ན་པ་དཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཚ་ཊྛཾ ཝ་ཙ་ནནྟི ཚ་ཊྛཾ པ་དཾ. ཀཱ་ཏ་བྦནྟི ‘‘ཨ་ཀྑ་རཾ པ་དཾ བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་རོ ཏ་ཐེ་ཝ ནི་རུ་ཏྟི ནི་དྡེ་སོ ཚ་ཊྛ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ, སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་དཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦོ ས་དྡ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཝི་བྷ་ཏྟེ་ཧི, ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟེ་ཧི ཙ ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་ཝཱ་ཀྱེ་ཧེ་ཝ, ཏ་ད་ཉྙ་པྤ་ཀཱ་རོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ནི་མཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
༢༤. ཀཱ་ས་ནཱས་དྡོ ཀ་མྨ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀཱ་སཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་དེ་ཧི ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་ངྐཱ་ས་ནཱ, པ་ཀཱ་ས་ནཱ ཙ ཧོ་ཏུ, པ་དཱ་ཝ་དྷི་ཀཱ་པི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི སུ་ཡྻ་མཱ་ནེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ད་ཏྠ་ས་མྤ་ཊི་པ་ཏྟཱིཏི པ་དཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཨ་ཏྠཱ་ཝ་བོ་དྷོ. ‘‘ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི ས་ངྐཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཀྑ་ར་ཀ་ར་ཎཾ ས་ངྐཱ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་གྒྷ་ཊ་ན་ཀི་རི་ཡཾ ཝ་ད་ནྟེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠོ སཱ་དྷི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་བྷ་ཛ་ནུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་མྨ་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཀ་ཏྟ་ནི་དྡེ་སོ ས་མཱ་ཧཱ་རོ་ཏི ཨ་ཡཾ དྭ་ནྡ་ས་མཱ་སོ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཝི་ཝ་ར་ཎཱ, ཝི་བྷ་ཛ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དྭ་ཡེ་ན. ཨེ་ཏེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ-ཀཱ་རོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ཧི ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ས་ངྐཱ་ས་ནཱ…པེ… ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཨ་ནཱུ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་གྒྷ་ཊ་ནཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཝི་པ་ཉྩ་ན་ན་ཡཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
༢༥. ས་མྨཱ ཡུ་ཏྟོཏི ས་མྨཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ, ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཙ ཡུ་ཏྟོ ས་ཧི་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ’’ཏི. ས་བྦོ ཧི པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྠ་པ་ད་ཨ་ཏྠ་ན་ཡེ་ཧི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
༢༦. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ མཱུ་ལ་པ་ད་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི? པ་ད་ཏྠ་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. མཱུ་ལ་པ་དཱ་ནི ཧི ན་ཡཱ་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་མ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶི་ཏོ་ཡཾ ན་ཡོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ཏོ ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཀོ་ཙི ནེ་ཏྟི་པ་ད་ཏྠོ ན་ཏྠཱི’’ཏི.
ནེ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ. ཧཱ་རཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦཱཏི སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཧཱ་རཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཱ. སྭཱ་ཡནྟི སོ ཨ་ཡཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མོ. ཡེ་ན ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ནེ་ཏྟི་ཡཾ དེ་སི་ཏཱ, ཏེ་ནེ་ཝ སུ་ཏྟེ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སི་དྡྷེཏི དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ སི་དྡྷེ. ཨ་ཡཾ ཨཱ་ར་མྦྷོཏི ‘‘སོ་ལ༹་ས ཧཱ་རཱ པ་ཋ་མ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ཨཱ་ར་མྦྷོ. ཨི་མ་མ་ཏྠནྟི ཨི་མཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ནི་ཡ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ.
ཡ་དི དེ་སི་ཏ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཧཱ་ར་ན་ཡཱ སུ་ཏྟེ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ སི་ཡུཾ, ཀིཾ སོ ཀ་མོ ཀཱ་ར་ཎ་ནི་ར་པེ་ཀྑོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་པེ་ཀྑོ་ཏི? ཀི་ཉྩེ་ཏྠ – ཡ་དི ཏཱ་ཝ ཀཱ་ར་ཎ་ནི་ར་པེ་ཀྑོ ཧཱ་ར་ན་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མོ, ཨ་ནེ་ཀེ ཨ་ཏྠཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨ་ཝ་སྶཾ ཨེ་ཀེ་ན ཀ་མེ་ན ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀ་མེ་ན སུ་ཏྟེ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ སི་ཡུཾ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ནི་ཡ་མོ ནི་ར་ཏྠ་ཀོ སི་ཡཱ. ཨ་ཐ ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་པེ་ཀྑོ, ཀིཾ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི? ཨི་ཏ་རོ ཀཱ་ར་ཎ་ག་ཝེ་ས་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝེ་ཏྠ ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ནཱ་ཡ་མ་ནུ་ཡོ་གོ ན ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ ནི་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ན པ་ན མ་ཡཾ དེ་ཝཱ་ནཾ་པི་ཡ་སྶ མ་ནོ་ར་ཐ་ཝི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཏེ་མཱ’’ཏི ཀ་མ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཏཱ་ཝ ཨཱ་དི་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏི. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་སྶ་ཡོ ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་ནི་སྶ་ར་ཎཱ་ནི, ས་རཱི་རཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་ནཱ་པི པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
‘‘ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི.
ཝི་ཙ་ཡཱ་ན་ནྟ་རནྟི ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་རཱ་ན་ནྟ་རཾ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཧཱིཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒེ ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་ཡ ག་ཧ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏཱ་ནནྟི ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ཏོ སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ་ནཾ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ན་སུ་ཏྟེ ཨཱ་ནཱི་ཏཱ་ནཾ པཱ་ལི༹་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ས་དྡ་ཏོ, པ་མཱ་ཎ་ནྟ་ར་ཏོ ཙ ལ་དྡྷཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཏྠ་སྶཱཏི ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཏྠ་སྶ. དྷ་མྨ་སྶཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་སྶ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པེ་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ, དྷ་མྨེ ཙ ཏཾ ནཱ་མཾ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པེ་ཏི, ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝཾ་ནཱ་མོ’’ཏི ཝོ་ཧ་ར་ཏི. ‘‘ཨ་ཏྠ་སྶ, དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་ཏྠོ, དྷ་མྨོ ཙ ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན’’ནྟི, ཡ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏྠཱ་ཝ་བོ་དྷ་དཱི་པ་ཀཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧ་པཱ་ལི༹་ཡཾ, ཨེ་ཝཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ག་བྦྷ་མུ་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ས་དྡ་ཝ་ཏཱི ཨ་ཏྠཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨུ་དྡྷ་ཊཱ་ཏི ཨུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ཏྠོ ཏ་ཐཱ-ས་དྡོ.
ཏེ་ནེ་ཝཱཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་སཾ་ས་ནྡ་ན་སྶ ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ནྟ་རཱ་ཝ་ཊྚ་ནཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ. ཡ་ཏོཏི ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨཱ་ཝ་ཊྚ་ན་སྶ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་དྷ་མྨ་ཝི་བྷ་ཛ་ནཱུ་པཱ་ཡ་ཏྟཱ. པ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝེཏི པ་ཊི་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝེ.
ཏེ དྷ་མྨཱཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏ་དྷ་མྨཱ. ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་ག་པ་རི་གྒཱ་ཧི་ཀཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཡཱ…པེ… སུ་བོ་དྷ་ན་ཉྩཱ’’ཏི.
པུ་ཙྪཱ་ཝི་སོ་དྷ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ཨཱ་ར་མྦྷ་ཝི་སོ་དྷ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐ་ནཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་ཙཱ་རོ དྷཱ་ཏཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནྟ་སྶེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷཱ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཱ…པེ… ས་མྤཱ་དེ་ཏུ’’ནྟི. སུ་དྡྷོ ཨཱ་ར་མྦྷོཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ནི་ད་སྶ་ནེ་ན་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
‘‘ཀཱ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. པ་བྷེ་ད་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་རོཏི ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ས་མཱ་རོ་པི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཏ་ཐ་ཏྟཱ་ཝ་བོ་དྷཱ་ཡཱཏི སུ་ཏྟ་སྶ པ་ད་ཏྠཱ་ཝ་ག་མ་མུ་ཁེ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་ཡ.
ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཏྟ་ཡ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠ་ན་ཡ་ཏྟ་ཡཱུ་པ་དེ་སོ ‘‘ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཏྟ་ཡ་པྤ་ཡོ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཏྟ་ཡ་ཉྷི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཏ་དུ་པ་དེ་ས་ཕ་ལཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟཾ ཨ་ཏྠཾ པ་ཡོ་ཛེ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི. ཏ་ད་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝཱཏི ཏེ་སཾ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ. ཏེཏི ཏ་ཡོ ཨ་ཏྠ་ན་ཡཱ. ཏེ་སནྟི ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཨུ་དྡེ་སཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྑེ་པ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཏི་ཎྞཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠ་ན་ཡཱ་ནཾ. ཏ་སྶཱཏི ཨ་ཏྠ་ན་ཡ་ཏྠ་སྶ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྶཾ ཏ་སྶཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ.
ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་དཱ་ནཾ. ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ ས་དྡ་ན་ཡ་ཏོ, ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཾ. པ་ད་ཏྠོ ས་དྡ་ཏྠོ. ཝི་དྷི ཨ་ནུ་ཝཱ་དོཏི ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཝི་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཡ་མ་ནུ་ཝཱ་དོ་ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མཱ་དྷཱ་ཏ་བྦོཏི པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦོ. ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཡཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ནི་ག་མེ་ཏ་བྦནྟི ཡཱ་ཡ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཡཱ སུ་ཏྟེ ཨུ་པ་རི དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ག་མེ་ཏ་བྦཱ. པ་ཡོ་ཛ་ནནྟི ཕ་ལཾ. པི་ཎྜ་ཏྠོཏི ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ. ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱིཏི པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཨཱ་དི་ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི. ཨུ་པོ་གྒྷཱ་ཊོཏི ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཙཱ་ལ་ནཱཏི ཙོ་ད་ནཱ. པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ པ་རི་ཧཱ་རོ.
པ་ཀ་ཏི་ཨཱ་དི་པ་དཱ་ཝ་ཡ་ཝཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནཾ བྷེ་ད་ཀ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ‘‘དི་བྦ་ནྟཱི་ཏི དེ་ཝཱ’’ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༥༣). པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐ་ནཾ ཏ་ཏྭ་ཀ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ‘‘བུ་དྡྷོ་ཏི ཡོ སོ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཡ་མྦྷཱུ ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཏྠུ་ཏི་གཱ་ཐཱ་ནི་དྡེ་ས ༩༧; པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༡). པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ ཡ་ཐཱ ‘‘པ་ཉྙཱ པ་ཛཱ་ན་ནཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༦). ཝི་ཙ་ཡ་ཡུ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཧཱ་རེ་ཀ་དེ་ས་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཧཱ་ར་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ ཨི་དྷ ཀ་ཏི་པ་ཡ་ཧཱ་ར་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི.
ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨོཏི ཧེ་ཏུ་ནོ དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཉཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏཱུ་པི ཉཱ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཀཱ་ར་ཀེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ར་ཀོ ས་མྤཱ་པ་ཀོ་ཏི དུ་ཝི་དྷོ’’ཏི. པུ་ན ཙ་ཀྑུ་བཱི་ཛཱ་དི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པུ་ན…པེ… ཏི་ཝི་དྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཏ་ཡོ ཀུ་ས་ལ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༠༥༩-༡༠༦༠) ཨཱ་ག་ཏཱ ཨ་ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ, ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ཙ ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏུ ནཱ་མ. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཧེ་ཏུ, ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡོ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༨༦) ཨཱ་ག་ཏོ པ་ཙྩ་ཡ་ཧེ་ཏུ ནཱ་མ. ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཏི ཨུ་ཏྟ་མ་ཧེ་ཏུ ནཱ་མ. ཙ་ཀྑཱ་དི་བཱི་ཛཱ་དི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཨ་ངྐུ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ ནཱ་མ. ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ས་ཏི་པི པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝེ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཕ་ལ་ཝི་སེ་ས་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ, ས་དྡ་མ་གྒཱ་ནཾ པ་ན ཉཱ་པ་ཀ་ས་མྤཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ངྐུ་རཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ བཱི་ཛཱ་དི་ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ས་བྷཱ་ག་ཧེ་ཏུ. སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ བྷུ་ས་ས་ལི་ལཱ་དི་ཨ་ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་བྷཱ་ག་ཧེ་ཏུ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་ས་ནྟཱ་ནི་ཀོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ཧེ་ཏུ, ཨི་ཏ་རོ བཱ་ཧི་ར་ཧེ་ཏུ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ས་ས་ནྟཱ་ནི་ཀོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ཧེ་ཏུ, ཨི་ཏ་རོ བཱ་ཧི་ར་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀོ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀོ. པ་ར་མྤ་ར་ཧེ་ཏུ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡོ.
ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནི་ཡེ་པི ས་མུ་ད་ཡ་པྤ་ཧཱ་ན་ས་མུ་ད་ཡ་ནི་རོ་དྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མཱ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏི མ་གྒ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ མ་གྒཾ པ་ཏི ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཕ་ལ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སི་དྡྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཕ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི.
པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ན་བྷཱུ་མི མ་གྒ་དྷ་མྨཱ. པ་ཊི་པ་ནྣ་བྷཱུ་མི ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ.
ཀི་ཙྩ་ཏོཏི ས་ར་ས་ཏོ. ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོཏི ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ. སཱ་མ་ཉྙ་ཏོཏི ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ན ས་མཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཏཱ, ས་མཱ་ན་ཕ་ལ་ཏཱ, ས་མཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ ཙ ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝི་པྤ་ཡོ་ག་ཝི་རོ་དྷ་པ་ཀ་ར་ཎ་ལི་ངྒ་ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་དཱི་ན་མྤི ཝ་སེ་ན ན་ཡ་ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ ཏཱ་ཝ་ན་ཡ་ཝི་བྷཱ་གོ – ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི, ཡཾ ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༡.༤༨) ཙི་ཏྟ་སྶ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཏཾ་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ན་མྤི ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ནེ་སཾ ཙི་ཏྟེ་ན ས་མྤ་ཡོ་ག་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ས་ཉྙི་ནོ’’ཏི. ས་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཧི ནེ་སཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་དི་ཝ་ནྟ་ཏཱ་པི ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི.
ཝི་པྤ་ཡོ་ག་ཏོ – ‘‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ’’ཏི. ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཧི དྷ་མྨཱ ‘‘ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་བྦི་དྷུ་རཱ དྷ་མྨཱ ཝི་པྤ་ཡོ་ག་ཏོ ‘‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨ་ས་ཉྙི་ནོ’’ཏི. ས་ཉྙཱ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཧི དྷ་མྨ་པ་ཝ་ཏྟི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.
ཝི་རོ་དྷ་ཏོ – ‘‘ཨ་ཊྛ་མ་ཀོ (ཡ་མ. ༣.ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི༹.༤༣༩), ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རཱི’’ཏི (པུ. པ. མཱ་ཏི་ཀཱ ༧.༣༦) ཙ ཝུ་ཏྟེ ཏཾ ས་ནྟ་ཏི་ཡཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟ་ཡ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ ‘‘ས་ཏི ཝཱ ཨུ་པཱ་དི་སེ་སེ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཏཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༤༠༤; མ. ནི. ༡.༡༣༧) ཝུ་ཏྟེ པ་ཉྩོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ, ‘‘དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ཨ་ཉྙཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༤༠༤; མ. ནི. ༡.༡༣༧) ཝུ་ཏྟེ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.
པ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ – ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. མཱ་ཏི་ཀཱ). ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ཧི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཨུ་པ་དྷཱི ཧི ན་ར་སྶ སོ་ཙ་ནཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༢, ༡༤༤) ཙ. བཱ་ཧི་རཱ ཧི དྷ་མྨཱ ཨི་དྷ ‘‘ཨུ་པ་དྷཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.
ལི་ངྒ་ཏོ – ‘‘སཱི་ཏེ་ན་པི རུ་པྤ་ཏི, ཨུ་ཎྷེ་ན་པི རུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༣.༧༩). སཱི་ཏཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཧི ལི་ངྒེ་ན བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་པྤ་ཀཱ་ར་སྶེ་ཝ དྷ་མྨ་སྶ རཱུ་པ་བྷཱ་ཝོ, ན ཨི་ཏ་ར་སྶ.
ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ – ‘‘ཀཱ་ཡ་པ་སྶ་དྡྷི, ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི. ‘‘ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཧི པུ་རི་མོ ཀཱ་ཡ་ས་དྡོ ས་མཱུ་ཧ་ཝཱ་ཙཱི, ཨི་ཏ་རོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ པ་སཱ་ད་ཝཱ་ཙཱི.
སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ – ‘‘ས་བྦཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་དི་ཏྟཾ (སཾ. ནི. ༤.༢༨; མ་ཧཱ་ཝ. ༥༤), ས་བྦེ ཏ་ས་ནྟི ད་ཎྜ་སྶཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༡༢༩) ཙ, ཏ་ཐཱ ‘‘ས་བྦཱ་ཝ་ནྟཾ ལོ་ཀཾ མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ…པེ… ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༡.༥༥༦; ༣.༣༠༨; མ. ནི. ༡.༧༧, ༢༣༢, ༤༥༩, ༥༠༩; ༢.༣༠༩; ༣.༢༣༠; ཝི་བྷ. ༦༤༢). ཨེ་ཏྠ ཧི ས་ཏི་པི ས་བྦ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ས་ཏྟ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟེ ཨཱ་དི་ཏྟ་ཏཱ སཱ་པེ་ཀྑ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ པ་དེ་ས་ཝཱ་ཙཱི ས་བྦ་ས་དྡོ, ལོ་ཀ་ས་དྡོ་པི ས་ཏྟ་ཝཱ་ཙཱི. ས་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཧི ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘མཱ་ཏ་རཾ པི་ཏ་རཾ ཧ་ནྟྭཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༢༩༤-༢༩༥) ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཧི ས་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ, མཱ་ཏུ་པི་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀ་མྨ་སྶ ཙ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་པ་ཝེ་ད་ན་ཏོ, ཨི་དྷ ཙ ཏ་ད་ནུ་ཉྙཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ མཱ་ཏུ་པི་ཏུ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ ཏཱ་དི་སཱ ཀེ་ཙི པཱ་པ་དྷ་མྨཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཀེ པ་ན ཏེ་ཏི? ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ནཱ. ཏ་ཎྷཱ ཧི ཛ་ན་ནཱི ས་ཏྟཱ་ནཾ. ‘‘ཏ་ཎྷཱ ཛ་ནེ་ཏི པུ་རི་ས’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༥༥-༥༧) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. པི་ཏུ་ཊྛཱ་ནི་ཡོ མཱ་ནོ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ས་མྤ་གྒ་ཎྷ་ཏོ ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་སུ་ཀ་སྶ རུ་ཉྙོ, རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟ་སྶ ཝཱ པུ་ཏྟོ’’ཏི ཡ་ཐཱ. སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན དེ་ས་པ་ཀ་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི.
ལ་བྦྷ་མཱ་ན་པ་ད་ཏྠ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ནཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཨ་སྶཱ་དཱ་དི་ཧཱ་ར་པ་ད་ཏྠ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་དྭཱ་རེ་ན. ཡ་ཐཱ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཡཾ ཡཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ, ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་དཱ་ནི ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཱ་ད་ཡོ ཡེ ཡ་སྨིཾ ཧཱ་རེ ས་ཝི་སེ་སཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, ཏེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.