༡. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡནྟི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ ས་བྦ་ནཱ་མ་ས་དྡོ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཏྠཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏྠོ ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གོ ཨ་ཏྠ་པ་རཱ་དྷཱི་ནོ ཀེ་ཝ་ལོ ཨ་ཏྠ་པ་ད་ཏྠ་ཀོ, སོ པ་ད་ཏྠ་ཝི་པ་རི་ཡེ་ས་ཀཱ་རི་ནཱ ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན པ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་དྡ་པ་ད་ཏྠ་ཀོ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ནྟི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ལོ་ཀོ་ཏི ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨེ་ཝཾ ‘‘ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ གཱ་ཐཱ་པ་དཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟུ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ་ཝི་སེ་ས་ནཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཛོ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ད་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ལོ་ཀི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ལོ་ཀ་ས་དྡོ ཨི་དྷ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་ཝ་ཙ་ནོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱུ་ཛ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡོ་གྱ་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. སཱ་ས་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་ཏོ པ་རཾ པཱུ་ཛ་ནཱ ཨ་ཉྙ་བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཡ་ཐེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་པ་སྶཱི་ཨཱ་དི་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ནཾ. ‘‘དཱི་པ་ངྐ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་དི་པི བུ་དྡྷ་ཝཾ་ས་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ (བུ. ཝཾ. ༢.༧༥) བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, སུ་མེ་དྷ་པ་ཎྜི་ཏ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན པ་ཝ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ སུ་མེ་དྷ་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི.
པ་རི་ཉྙཱ་ཀྐ་མེ་ནཱཏི ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་དི་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ. ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཝ་བོ་དྷ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་ཉྙ་ཏ་མུ་ཁཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟནྟི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་སྶ ཝུ་ཏྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘ཨེ་ཏུ ཝི་ཉྙཱུ པུ་རི་སོ ཨ་ས་ཋོ ཨ་མཱ་ཡཱ་ཝཱི ཨུ་ཛུ་ཛཱ་ཏི་ཀོ, ཨ་ཧ་མ་ནུ་སཱ་སཱ་མི, ཨ་ཧཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མི, ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ སཱ་མ་ཉྙེ་ཝ ཨུ་སྶ་ཏི, སཱ་མཾ ད་ཀྑི་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༢.༢༨༡).
ཡཾ-ས་དྡོ སཱ་ས་ན་ཝི་ས་ཡོ, ལོ་ཀ་པཱ་ལ་ས་དྡོ ས་ཏྠུ་ཝི་ས་ཡོ་པི ལོ་ཀཾ པ་ཏི གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་སྶ ཀ་ཐཾ ས་ཏྠུ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི་ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལོ་ཏི ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏོ་པི ལོ་ཀ་པཱ་ལ་ས་དྡོ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ ཝི་ཡ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི. ཨ་ཉྙོ ཧི ས་དྡ་ཀྐ་མོ, ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྠ་ཀྐ་མོ་ཏི.
དྷ་མྨ་གཱ་ར་ཝེ་ན བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ པཱུ་ཛེ་ནྟོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་བ་ནྡྷ་ཝེ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་དྷ་མྨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཧི ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ…པེ… དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶ, ཏེ་སཾ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཱ་དཱི་ན་ཉྩ ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨི་ཙྩ་སྶཱཏི ཨི་ཏི ཨ་སྶ, ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཡོ་གེ་ན. ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝི་ནཱ ད་ས་བ་ལ…པེ… པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཙ་ཏུ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, པ་ཉྩ་ག་ཏི་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ས་ཏྟ ཨ་རི་ཡ་དྷ་ནཱ་ནི, ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ, ཨ་ཊྛ ཝི་ཛྫཱ, ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སུ ཨ་ཀ་མྤ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཨ་ཊྛ ཝི་མོ་ཀྑཱ, ན་ཝ ས་མཱ་དྷི་ཙ་རི་ཡཱ, ན་ཝ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ད་ས ནཱ་ཐ་ཀ་ར་ཎཱ དྷ་མྨཱ, ད་ས ཨ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ, དྭཱ་ད་ས དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཱ་ཀཱ་རཱ, ཏེ་ར་ས དྷུ་ཏ་དྷ་མྨཱ, ཙུ་དྡ་ས བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, པ་ནྣ་ར་ས ཙ་ར་ཎ་དྷ་མྨཱ, སོ་ལ༹་ས ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ, སོ་ལ༹་ས ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏཱི, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྩཱ་རི་མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ན་ནྟ་ན་ཡ་ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ན་པ་ཝི་ཙ་ཡ་དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི, སཱ ཙ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཱ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་ཧི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཏཱ་ཧི ས་ཏྠུ་ས་མྤ་ཏྟི་སི་དྡྷི་ཏོ. ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དོ ‘‘བ་ཧུ་ཀེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ས་ཏྟེ་སུ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༧) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ན པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དོ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི, པ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་ཏྟི. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཐ་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པུ་བྦ་ཀཱ་རི་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨ་པ་ར་ནྟ་པ་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ན་ཏྟ་ནྟ་པ་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་སི་དྡྷི, པ་ཉྙཱ་ཡ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་རེ་སཾ ཏཱ་ར་ཎཾ, པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཡཾ ཏཱ་ར་ཎཾ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་ཡ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ, ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ པཱ་རི་པཱུ་རཱི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏཱི་སུ་པི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་སཱུཏི ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ས་ཏྟཱུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ་སུ.
ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཱ་ས་ན་སྶ, མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་སྶ, ས་ཝ་ནཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཙ་ཡ་ཀ་ར་ཎཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་སྶཱ་ཏི ཏི་ཎྞ་མྤི ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ར་ཧ’’ནྟི. ‘‘ས་ཀྐ་ཙྩཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་དྷ ‘‘སཱ་ས་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཏི་ཝི་དྷ་སྶཱ་པི ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་པཱུ་ཛཾ ཝ་ཏྭཱ ཐོ་མ་ནཱ་པཱུ་ཛ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ཏཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་རི་ཡཾ, ཝོ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཐོ་མ་ནེ་ནཱ’’ཏི པ་དེ་ནཱ་པི ‘‘ས་ཀྐ་ཙྩ’’ནྟི པ་དཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པཱུ་ཛ་ནཱ་དྭ་ཡ་སྶཱ་པི ཝཱ ཝ་སེ་ན ཨི་དྷཱ་པི པ་ད་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ད་ཡོཏི ཨ་རི་ཡ་སེ་ཊྛ་ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝཱ་ད་ཡོ. ནི་ཡྻཱ་ནཱ་ད་ཡོཏི ནི་ཡྻཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ. སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ་ད་ཡོཏི སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་ཏཱ་ད་ཡོ.
ཨི་དཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་གུ་ཎཱ་ན་མྤི ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཀཱ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བཱ་ལྱཱ་དི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོཏི བཱ་ལ་ཨ་བྱ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ.
ཉཱ་ཎ་ཝི་སེ་སོ སུ་ཏ་ཙི་ནྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ནི. སོ་ཏ་བྦ་མ་ན་སི་ཀཱ་ཏ་བྦ་པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཱ་ཝ་ཏྠཱ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་དོ. ཨུ་བྷ་ཡནྟི བྱ་ཉྫ་ན་པ་དཾ, ཨ་ཏྠ་པ་ད་ཉྩ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱཏི ཀ་ར་ཎ་ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱཏི ཉཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ.
‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ གཱ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཀེ་ས་ཉྩི ཝཱ་དོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་པ་རེ ‘‘ཐེ་རེ་ནེ་ཝཱ་ཡཾ གཱ་ཐཱ བྷཱ་སི་ཏཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཏྟཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ་པི ཧི ཀ་དཱ་ཙི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏི ཨེ་ཝ ཡ་ཐཱ ‘‘ད་ས་བ་ལ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཝི་སཱ་ར་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༢.༢༡-༢༢). ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཏ་མེ སོ་ལ༹་ས ཧཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི.
ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝཱཏི མཱུ་ལ་པ་ད་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ་ནེ་ཝ. པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱིཏི ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི ‘‘ཏཱི་ཎི ཙ ན་ཡཱ ཨ་ནཱུ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ནེ་ཏྟི. ༤ དྭཱ་ད་ས་པ་ད).
ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཀ་ཏྟ་རི ཀ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ་ཡཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཧཱ་རཱ, ན་ཡཱ ཙཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡཾ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ཀེ་ན ས་བྦ་ཐཱ ག་ཧི་ཏ་ཉྩེ, ཝུ་ཙྩ་ཏི སུ་ཏྟཾ, ས་ཡ་མེ་ཝ སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏཱི་ཏི, ཨེ་ཏེ་ན ཧཱ་ར་ན་ཡེ་སུ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཏྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ སུ་ཀ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.
པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ནཱཏི པུ་བྦེ ‘‘སཱ་ས་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ‘‘དེ་ས་ནཱ, དེ་སི་ཏ’’ནྟི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན. ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱཏི ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ. ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ ཝི་སི་ཊྛེ་སུ དེ་ས་ནཱ་དེ་སི་ཏེ་སུ ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་པ་དེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཀི་རི་ཡཱ.
དེ་ས་ནཱ་དེ་སི་ཏཱ་ནི ཙ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཱ་ནཱི་ཏི ཝི་ཛཱ་ན་ནཾ པ་དྷཱ་ན་ནྟི ཏ་མེ་ཝ ནི་དྡྷཱ་རེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཏི ཏ་སྨིཾ ཝི་ཛཱ་ན་ནེ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧཱཏི ན་ཝ་ངྒ་སཱ་ས་ན་ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟཱ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནེ ཨཱ་ཧ ཙོ་ད་ཀོ. ཏ་སྶཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ན་ཝ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏེ་ཧི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ངྐ་ར་ར་ཧི་ཏེ་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཨ་སུ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནེ་ཝ གེ་ཡྻ་ངྒཱ་དཱི་ནཱི་ཏི ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ. ཨ་ཐ སུ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནི གེ་ཡྻ་ངྒཱ་དཱི་ནི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘སུ་ཏྟ’’ནྟི ཝི་སུཾ སུ་ཏྟ་ངྒཾ ན སི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཨ་ཊྛ་ངྒ་སཱ་ས་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཐཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. གེ་ཡྻ་ངྒཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏི་པ་ཡཱ་ན་མྤི སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟི, པ་གེ་ཝ ས་བྦེ་ས་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ས་ངྒ་ཧེ་སཱུཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ. པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཉྷི ས་ངྑེ་པ་བྷཱུ་ཏཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ‘‘ས་ངྒ་ཧཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. སུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ས་གཱ་ཐ་ཀཾ ཝཱ སི་ཡཱ, ནི་གྒཱ་ཐ་ཀཾ ཝཱ་ཏི ཨ་ངྒ་དྭ་ཡེ་ནེ་ཝ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ངྒཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝི་སུཾ སུ་ཏྟ་ངྒ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་ཏྟ་ངྒ་མེ་ཝ ན སི་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཐཱ་པི ཀ་ཐ་ཉྩི. སི་ཡཱཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་དྷིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཡཾ དོ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟནྟི གེ་ཡྻ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཙོ་ད་ཀོ ‘‘གཱ་ཐཱ་ཝི་ར་ཧེ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ‘‘པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙོ་དེ་ཏི. ཨི་ཏ་རོ པ་ན ཨོ་ཀཱ་ས་ཝི་དྷི་ཏོ ཨ་ནོ་ཀཱ་སོ ཝི་དྷི བ་ལ་ཝཱ་ཏི ཉཱ་ཡཾ གཱ་ཐཱ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི, ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཙ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ནཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧཱིཏི ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ས་ཏི་པི ས་ཉྙ་ནྟ་ར་ནི་མི་ཏྟ་ཡོ་གེ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ས་ཉྙཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.