༣. ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧. ཨི་དཱ་ནི ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་ཀ་པྤ་ན’’ནྟྱཱ་དི་མུ་དྡྷ་ཊཾ. ཡོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཉྩ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ད་སཱ་ཧཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏི, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ སི་ཡཱ་ཏི པི་ཎྜ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རནྟི ཨ་ཀཱ་ལེ ཙཱི་ཝ་རཾ, ཁོ་མཾ ཀ་པྤཱ་སི་ཀཾ ཀོ་སེ་ཡྻཾ ཀ་མྦ་ལཾ སཱ་ཎཾ བྷ་ངྒ་ནྟི ཛཱ་ཏི་ཏོ ཚ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི, དུ་ཀཱུ་ལཾ པ་ཊྚུ་ཎྞཾ སོ་མཱ་ར་པ་ཊྚཾ ཙཱི་ན་པ་ཊྚཾ ཨི་དྡྷི་ཛཾ དེ་ཝ་དི་ནྣ་ནྟི ཨི་མཱ་ནི པ་ན ཚ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི. ཏེ་སུ དུ་ཀཱུ་ལཾ སཱ་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ ཝཱ་ཀ་མ་ཡ་ཏྟཱ. པ་ཊྚུ་ཎྞཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི ཀོ་སེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་ནི པཱ་ཎ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏ་སུ་ཏྟ་མ་ཡ་ཏྟཱ. ཨི་དྡྷི་ཛཱ་དཱི་ནི དྭ་ཡཱ་ནི ཁོ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་ནི ཏེ་ས་མ་ཉྙ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་མེ་སཾ ཚ་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ.
ཝི་ཀ་པྤ་ན་མ་དྷི་ཊྛཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཝི་ཀ་པྤ་ནཱུ་པ་གཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱུ་པ་ག་ཉྩ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པཱ་ལི༹ – ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ཡཱ་མེ་ན ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལཾ སུ་ག་ཏ་ངྒུ་ལེ་ན ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་ཝི་ཏྠ་ཏཾ པ་ཙྪི་མ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༨). མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ དཱི་གྷ་སོ དྭེ ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ, ཏི་རི་ཡཾ ཝི་ད་ཏྠི. དྭེ ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ ཙ པ་ར་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ ཙ. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ཡཾ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ. ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ས་ནྟ་ཀཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ ཝཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཧི ཝཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི, ཨེ་ཀ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཏི་སྶ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ཡཾ ཨ་པ་རཱ་པི ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ. ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ‘‘ཏི་སྶ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ ཝཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཧི ཝཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི, ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠཱ་ཡ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ ‘‘ཀོ ཏེ མི་ཏྟོ ཝཱ ས་ནྡི་ཊྛོ ཝཱ ས་མྦྷ་ཏྟོ ཝཱ’’ཏི, ཏ་ཏོ ཨི་ཏ་རེ་ན ‘‘ཏི་སྶོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, པུ་ན ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཧཾ ཏི་སྶ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ད་མྨཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ཡཾ པ་ར་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ. ‘‘ཏི་སྶ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ ཝཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཧི ཝཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. བ་ཧུ་ཀེ ‘‘ཨི་མཱ་ནཱི’’ཏི, ཨ་ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ‘‘ཨེ་ཏཾ, ཨེ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཝཱ. ཨེ་ཝཾ ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཉྩ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ པ་ན པ་མཱ་ཎཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན སུ་ག་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏོ ཨཱུ་ན་ཀཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ལཱ་མ་ཀ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ, ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒ་སྶ ཙ དཱི་གྷ་ཏོ མུ་ཊྛི་པ་ཉྩ་ཀཾ, ཏི་རི་ཡཾ མུ་ཊྛི་ཏྟི་ཀཾ, ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀོ དཱི་གྷ་ཏོ མུ་ཊྛི་པ་ཉྩ་ཀོ, ཏི་རི་ཡཾ དྭི་ཧ་ཏྠོ་པི ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻོ ཝཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ཉྩ ཨཱུ་ན་ཀ་ཉྩ ‘‘པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹’’ནྟི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. དྭེ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཏི, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཏི. ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟེ་ན ར་ཛི་ཏྭཱ ཀ་པྤ་བི་ནྡུཾ ད་ཏྭཱ པུ་རཱ་ཎ་ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱ་མཱི’’ཏི པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ན་ཝཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟེ་ན ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ, ཨི་དཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. ཏཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཨ་ཕུ་ས་ནྟ་སྶ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ པ་ན ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ, ས་ཙེ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི, ས་ཙེ ཨ་ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ་ཙཱ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒེ, ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀེ ཙ. ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ས་བྦཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལཱ༹་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ད་ས ཨ་ཧཱ་ནི ད་སཱ་ཧཾ. ཨ་ཏི་མཱ་པེ་ཏཱིཏི ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏི. ཏ་སྶཱཏི ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ. ནི་སྶ་གྒི་ཡནྟི ནི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ, པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ, ནི་སྶ་གྒི་ཡ་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ, ཀིཾ ཏཾ? པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མ་ཡ་ཏོ ས་ཧ་ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ སི་ཡཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཡཾ དི་ཝ་སཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏ་སྶ ཡོ ཨ་རུ་ཎོ, སོ ཨུ་པྤ་ནྣ་དི་ཝ་ས་ནི་སྶི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཙཱི་ཝ་རུ་པྤཱ་ད་དི་ཝ་སེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀཱ་ད་སེ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་ཏཱ, ཛཱ་ཏི་པྤ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ, ཚི་ནྣ་པ་ལི་བོ་དྷ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏཱ, ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནི. པ་ཋ་མ་ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ.
༡༨. ཨི་དཱ་ནི དུ་ཏི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ’’ཏྱཱ་དི་མཱ་ར་དྡྷཾ. ཡོ བྷི་ཀྑུ་ས་མྨུ་ཏིཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་ཉྩ ཝི་ནཱ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨེ་ཀཱ་ཧཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ་པེ་ཏི, ཏ་སྶ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ སི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ་ཉྙ་ཏྲཱཏི ཡཾ ས་ངྒྷོ གི་ལཱ་ན་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ས་མྨུ་ཏིཾ དེ་ཏི, ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་མ་དྷི་ཊྛི་ཏནྟི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ན ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ན་ཡེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏེ་སུ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཙཱི་ཝ་རེ་ན. ཨེ་ཀཱ་ཧནྟི ཨེ་ཀ་ར་ཏྟཾ. ཨ་ཏི་མཱ་པེ་ཏཱིཏི ཝི་པྤ་ཝ་ས་ཏི, ཝི་ཡུ་ཏྟོ ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྶ ཨ་ལ་དྡྷ་ས་མྨུ་ཏི་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟ་མྤི ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཏོ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མ་ཡཾ ཝི་ནཱཏི ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ. ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏཱ, ཨ་ན་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་ཏཱ, ཨ་ལ་དྡྷ་ས་མྨུ་ཏི་ཏཱ, ར་ཏྟི་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི. དུ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ.
༡༩. ཨི་དཱ་ནི པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏྱཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱཏི ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ‘‘པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཡོ་ནི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ནེ་ཝ མཱ་ཏུ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ན པི་ཏུ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ས་མྦ་དྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱཏི ཨ་ཊྛ་ཝཱ་ཙི་ཀ་ཀ་མྨེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ. ཨཱ་ཀོ་ཊཱ་པེ་ཏཱིཏི པ་ཧ་རཱ་པེ་ཏི. ཏ་ནྟི ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏཱ, ཨུ་པ་ཙཱ་རེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨཱ་ཎཱ་པ་ནཾ, ཏ་སྶཱ དྷོ་ཝ་ནཱ་དཱི་ནི ཙཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི. པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ.
༢༠. ཀི་ཉྩི མཱུ་ལ་ཀནྟི ཀི་ཉྩི པཱ་བྷ་ཏཾ. ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱ་ནེཏི ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨཱ་དཱ་ནེ ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ. ཝི་ཀ་པྤ་ནཱུ་པ་ག་ཙཱི་ཝ་ར་ཏཱ, པཱ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཱ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཧ་ཏྠ་ཏོ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི. ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ.
༢༡. ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏནྟི ‘‘ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཐ, བྷ་ནྟེ, ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨི་ཙྪཱ་པི་ཏཾ ཨི་ཙྪཾ རུ་ཙིཾ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཾ, ན པ་ཝཱ་རི་ཏ་ནྟི ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏཾ. ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟ་སྶཱཏི ཡཱ་ཙ་ནྟ་སྶ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་མ་ཡཱཏི ན་ཊྛ་ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཝི་ཀ་པྤ་ནཱུ་པ་ག་ཙཱི་ཝ་ར་ཏཱ, ས་མ་ཡཱ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི, ཏཱ་ཡ ཙ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི. ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ.
༢༢. ར་ཛ་ཏནྟི རཱུ་པི་ཡཾ. ཛཱ་ཏ་རཱུ་པནྟི སུ་ཝ་ཎྞཾ. མཱ་ས་ཀནྟི ཏ་ཡོ མཱ་ས་ཀཱ ལོ་ཧ་མཱ་ས་ཀོ དཱ་རུ་མཱ་ས་ཀོ ཛ་ཏུ་མཱ་ས་ཀོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ལོ་ཧ་མཱ་ས་ཀོཏི ཏ་མྦ་ལོ་ཧཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏ་མཱ་ས་ཀོ. དཱ་རུ་མཱ་ས་ཀོཏི སཱ་ར་དཱ་རུ་ནཱ ཝཱ ཝེ་ལུ༹་པེ་སི་ཀཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏཱ་ལ་པ་ཎྞེ་ན་པི རཱུ་པཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་མཱ་ས་ཀོ. ཛ་ཏུ་མཱ་ས་ཀོཏི ལཱ་ཁཱ་ཡ ཝཱ ནི་ཡྻཱ་སེ་ན ཝཱ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་མཱ་ས་ཀོ. ཀ་ཧཱ་པ་ཎནྟི སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཾ ཝཱ རཱུ་པི་ཡ་མ་ཡཾ ཝཱ པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཝཱ. ག་ཎྷེ་ཡྻཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ དཱི་ཡ་མཱ་ནཾ ཝཱ ཀ་ཏྠ་ཙི ཋི་ཏཾ ཝཱ ནི་པྤ་རི་གྒ་ཧཾ དི་སྭཱ ས་ཡཾ ག་ཎྷེ་ཡྻ. ག་ཎྷཱ་པེ་ཡྻཱཏི ཏ་དེ་ཝ ཨ་ཉྙེ་ན གཱ་ཧཱ་པེ་ཡྻ. ནི་སྶ་གྒཱིཏི ག་ཧ་ཎཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨ་གྷ་ན་བ་དྡྷེ་སུ ཝ་ཏྠུ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ནི་སྶ་གྒི སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་དི་ཡེ་ཡྻ ཝཱཏི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཡྻ. ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཏྟུ་དྡེ་སི་ཀ་ཏཱ, ག་ཧ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི. རཱུ་པི་ཡ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ.
༢༣. ར་ཛ་ཏཱ་དི་ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་པྤི་ཡེ་ནཱ་པི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ ཋ་པེ་ཏྭཱ, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ སི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཀ་པྤི་ཡནྟི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ. ཀ་པྤི་ཡེ་ནཱཏི ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ནཱ. ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེཏི བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནི་སཱ་མ་ཎེ་ར་སཱ་མ་ཎེ་རི་སི་ཀྑ་མཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ པ་ཉྩ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ. རཱུ་པི་ཡ་བྷཱ་ཝོ, པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ དྭེ ཨ་ངྒཱ་ནི. རཱུ་པི་ཡ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ.
༢༤. ‘‘ཨི་མཾ པ་ཏྟཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཉྩ ‘‘ཨི་མཾ པ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་མཱ་ཎི་ཀནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ཨ་ནུ་པ་ཧ་ཏ་པུ་རཱ་ཎ་སཱ་ལི་ཏ་ཎྜུ་ལཱ་ནཾ སུ་ཀོ་ཊྚི་ཏ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ནཾ དྭེ མ་ག་དྷ་ནཱ་ལི༹་ཡོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ཏ་ཎྜུ་ལེ་ཧི ཨ་ནུ་ཏྟ་ཎྜུ་ལ་མ་ཀི་ལི་ནྣ་མ་པི་ཎྜི་ཏཾ སུ་ཝི་ས་དཾ ཀུ་ནྡ་མ་ཀུ་ལ༹་རཱ་སི་ས་དི་སཾ ཨ་ཝ་སྶཱ་ཝི་ཏོ་ད་ནཾ པ་ཙི་ཏྭཱ ནི་ར་ཝ་སེ་སཾ པ་ཏྟེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨོ་ད་ན་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱ་ག་པྤ་མཱ་ཎོ ནཱ་ཏི་གྷ་ནོ ནཱ་ཏི་ཏ་ནུ་ཀོ ཧ་ཏྠ་ཧཱ་རི་ཡོ ས་བྦ་ས་མྦྷཱ་ར་ས་ངྑ་ཏོ མུ་གྒ་སཱུ་པོ པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦོ, ཏ་ཏོ ཨཱ་ལོ་པ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཡཱ་ཝ་ཙ་རི་མཱ་ལོ་པ་པྤ་ཧོ་ན་ཀཾ མ་ཙྪ་མཾ་སཱ་དི་བྱ་ཉྫ་ནཾ པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ. ས་པྤི་ཏེ་ལ་ཏ་ཀྐ་ར་ས་ཀ་ཉྫི་ཀཱ་དཱི་ནི པ་ན ཨ་ག་ཎ་ནཱུ་པ་གཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏཱ་ནི ཧི ཨོ་ད་ན་ག་ཏི་ཀཱ་ནི ནེ་ཝ ཧཱ་པེ་ཏུཾ, ན ཝ་ཌྜྷེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ས་བྦ་མྤི པ་ཀྑི་ཏྟཾ ས་ཙེ པ་ན པ་ཏྟ་སྶ མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཡཱ ཧེ་ཊྛི་མ་རཱ་ཛི་ས་མཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, སུ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཧཱི་རེ་ན ཝཱ ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཧཱི་ར་སྶ ཝཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟཾ ཕུ་ས་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ ནཱ་མ པ་ཏྟོ. ས་ཙེ ཏཾ རཱ་ཛིཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ་མ་ཀོ ནཱ་མ པ་ཏྟོ. ས་ཙེ ཏཾ རཱ་ཛིཾ ན ས་མྤཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨ་ནྟོ་ག་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛུ་ཀྐ་ཊྛོ ནཱ་མ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷ་པྤ་མཱ་ཎོ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷ་པྤ་མཱ་ཎོ ཨོ་མ་ཀོ. ཏེ་ས་མྤི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་ཙྩེ་ཏེ་སུ ཨུ་ཀྐ་ཊྛུ་ཀྐ་ཊྛོ ཙ ཨོ་མ་ཀོ་མ་ཀོ ཙཱ་ཏི དྭེ ཨ་པ་ཏྟཱ, སེ་སཱ ས་ཏྟ པ་ཏྟཱ པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་མཱ་ཎེ་ན ཡུ་ཏྟོ པ་མཱ་ཎི་ཀོ, ཏཾ པ་མཱ་ཎི་ཀཾ. པ་ཏྟནྟི ས་ཏྟ་སུ པ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པ་ཏྟཾ. པ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་ཏཱ, པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱུ་པ་ག་ཏཱ, ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཏྟ་ཏཱ, ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནི. པ་ཋ་མ་པ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ.
༢༥. ཡོ བྷི་ཀྑུ པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ན་ཏོ ཨཱུ་ན་པ་ཏྟེ ས་ཏི པ་རཾ པ་ན ན་ཝཾ པ་ཏྟཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏི, ཏ་སྶ་པི བྷི་ཀྑུ་ནོ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ སི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ པ་རནྟི ཨ་ཉྙཾ, ‘‘ན་ཝཾ པ་ཏྟ’’ནྟི་མི་ནཱ ཏུ་ལྱཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱུ་པ་ག་པ་ཏྟ་སྶ ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ན་ཏཱ, ཨ་ཏྟུ་དྡེ་སི་ཀ་ཏཱ, ཀ་ཏ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི, ཏཱ་ཡ ཙ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི. ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ.
༢༦. ཡོ ས་པྤི་ཏེ་ལཱ་དི་ཀཾ པ་ན བྷེ་ས་ཛྫཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ས་ནྣི་དྷི་ཀཱ་ར་ཀཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟོ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏི, ཏ་སྶ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ས་པྤི་ཏེ་ལཱ་དི་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡོ ན་ཝ་ནཱི་ཏ་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་པྤི ནཱ་མ ག་ཝཱ་དཱི་ནཾ ས་པྤི, ཡེ་སཾ མཾ་སཾ ཀ་པྤ་ཏི, ཏེ་སཾ ས་པྤི, ཏ་ཐཱ ན་ཝ་ནཱི་ཏཾ. ཏེ་ལཾ ནཱ་མ ཏི་ལ་སཱ་ས་པ་མ་དྷུ་ཀ་ཨེ་ར་ཎྜ་ཝ་སཱ་དཱི་ཧི ནི་བྦ་ཏྟཾ. མ་དྷུ ནཱ་མ མ་ཀྑི་ཀཱ་མ་དྷུ་མེ་ཝ. ཨུ་ཙྪུ་ར་སཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ན ཨ་པ་ཀྐཱ ཝཱ ཨ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་པ་ཀྐཱ ཝཱ ས་བྦཱ་པི ཨུ་ཙྪུ་ཝི་ཀ་ཏི ཕཱ་ཎི་ཏནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. བྷེ་ས་ཛྫ་ཝི་དྷཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ.
༢༧. བྷི་ཀྑུ་སྶ ཙཱི་ཝ་རཾ ད་ཏྭཱ པུ་ན ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཙྪི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཝཱ ཨ་ཙྪི་ནྡཱ་པ་ཡ་ཏོ་པི ཝཱ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ སི་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ད་ཏྭཱཏི ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཱ་དཱི་ནི པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་མཱ་ནོ ད་ཏྭཱ. ཨ་ཙྪི་ནྡ་ནྟ་སྶཱཏི ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཱ་དཱི་ནི ཨ་ཀ་རོ་ནྟཾ དི་སྭཱ བ་ལ་ཀྐཱ་རེ་ན ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཙྪི་ནྡཱ་པ་ཡ་ཏོཏི. ཝི་ཀ་པྤ་ནཱུ་པ་ག་ཙཱི་ཝ་ར་ཏཱ, སཱ་མཾ་དི་ནྣ་ཏཱ, ས་ཀ་ས་ཉྙི་ཏཱ, ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ, ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཙྪི་ནྡ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཙྪི་ནྡཱ་པ་ནཾ ཝཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནི. ཨ་ཙྪི་ནྡ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ.
༢༨. ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏཾ ཨ་ཉྙཱ་ཏིཾ ག་ཧ་པ་ཏིཾ སུ་ཏྟཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཉཱ་ཏི་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡེ་ཧི ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ་ཡཱ་པེ་ནྟ་སྶ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ སི་ཡཱ་ཏི པི་ཎྜ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ སུ་ཏྟནྟི ཚ་བྦི་དྷཾ ཁོ་མ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཀཾ ཝཱ ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ ཝཱ. ཡཱ་ཙི་ཡཱཏི ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ. ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པི་ཏ་སུ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྟུ་དྡེ་སི་ཀ་ཏཱ, ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡེ་ན ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ་ཡཱ་པ་ན་ནྟི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི. སུ་ཏྟ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ.
༢༩. ཡོ བྷི་ཀྑུ ས་ངྒྷ་སྶ པ་རི་ཎ་ཏཾ ལཱ་བྷཾ ཛཱ་ན་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏི, ཏ་སྶ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཛཱ་ནནྟི ཛཱ་ན་ནྟོ. ལཱ་བྷནྟི ལ་བྷི་ཏ་བྦཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཝ་ཏྠུཾ. པ་རི་ཎ་ཏནྟི ས་ངྒྷ་སྶ ནི་ནྣཾ ས་ངྒྷ་སྶ པོ་ཎཾ ས་ངྒྷ་སྶ པ་བྦྷཱ་རཾ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏཱིཏི ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ དེ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནི ནི་ནྣཾ ཀ་རོ་ཏི. ས་ངྒྷེ པ་རི་ཎ་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཎཱ་མ་ནཾ, པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི. པ་རི་ཎཱ་མ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ.
ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.