༣༠. ཝ་ཏྟ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༣. ས་ཨུ་པཱ་ཧ་ནོ…པེ… ཙཱི་ཝ་རཾ སཱི་སེ ཀ་རི་ཏྭཱ ཝཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ ཨཱ་རཱ་མཾ ན པ་ཝི་སེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་ཚ་ཏྟོཏི སཱི་སེ ཀ་ཏ་ཚ་ཏྟེ་ན ས་ཚ་ཏྟོ. ཨོ་གུ་ཎྛི་ཏོཏི ས་སཱི་སཾ པཱ་རུ་པི་ཏོ. ‘‘པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ས་མཱི་པཾ པ་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ་ཨོ་མུ་ཉྩ་ནཱ་དི་ས་བྦཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་རཱ་མོ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ལ་དྡྷོ ཨ་ཏྠོ.
༢༡༤. པཱ་ནཱི་ཡེ་ན པཱ་དེ ན དྷོ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནཾ པ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟེ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཏི་རཱུ་པེ ནི་ས་ཛྫ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ པཱ་ནཱི་ཡཾ པཱ་ཏ་བྦཾ, པ་རི་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ པཱ་དཱ དྷོ་ཝི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀེ་པི ཙ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཡྻཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་སྶཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ན་ཝ་ཀེ་ན ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ཝཱ་དཱ་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི དཱི་པེ་ཏི. པུ་ཙྪེ་ཡྻ ས་ཡ་ནཱ་ས་ནནྟི ‘‘ཀ་ཏ་མཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཏྠཾ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཏྠཾ ཝཱ’’ཏི སེ་ནཱ་ས་ནཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻ. ཨི་ད་ཉྩ པུ་ཙྪཱ་ཡ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཝ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཏྠཱ་དི་ཀ་ཉྩ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ‘‘ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཏྠ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཀ་ཝཱ་ཊཾ ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ཏྭཱ མུ་ཧུ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་མེ་ཏྭཱ གྷ་ཊི་ཀཾ ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏྭཱ ཀ་ཝཱ་ཊཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ བ་ཧི ཋི་ཏེ་ན ཨུ་ལློ་ཀེ་ཏྭཱ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་བྦཾ སེ་ནཱ་ས་ན་ཝ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ.
༢༡༥-༦. ག་མི་ཀོ པ་ཀྐ་མེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི་མ་སྶ པུ་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་པ་དཱ་ནི. དཱ་རུ་མ་ཏྟི་ཀ་བྷ་ཎྜ་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དི་དཱ་རུ་བྷ་ཎྜཾ ར་ཛ་ན་བྷཱ་ཛ་ནཱ་དི་མ་ཏྟི་ཀཱ་བྷ་ཎྜཾ. པ་ཊི་སཱ་མེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྠི ཙེ ཨ་ནོ་ཝ་སྶ་ཀེ ས་ཎྛ་པེ་ཏྭཱ. ཐ་ཀེ་ཏྭཱ་ནཱཏི དྭཱ་ར་ཝཱ་ཏ་པཱ་ནེ་ཧི པི་དྷཱ་ཡ. སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ངྒོ་པེ་ཏྭཱ་ནཱཏི ཙ་ཏཱུ་སུ པཱ་སཱ་ཎེ་སུ མ་ཉྩཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ མ་ཉྩེ མ་ཉྩ་སྶ, པཱི་ཋེ པཱི་ཋ་སྶ ཨཱ་རོ་པ་ནེ་ན སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི པུ་ཉྫ་ཀ་ར་ཎེ་ན སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ངྒོ་པ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ. ན ཙཱཏི ནེ་ཝ. ག་མི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ.
༢༡༧-༨. ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀོཏི ཨི་དཾ ‘‘པ་ཉྙ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ཏྟུ་པ་དཾ. ན་ཝ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་བྷཱ་ར་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཝཱ་སོ ཝི་ཧཱ་རོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀོ. ཡ་སྶ པ་ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཝི་ཧཱ་རེ ནི་ཝཱ་ས་ན་མ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠི, སོ ནེ་ཝཱ་སི་ཀོ. ཨུ་བྷོ་པི ཏེ ཨི་དྷ ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀ-ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. པཱ་དོ་ད་པྤ་བྷུ་ཏིནྟི ཨེ་ཏྠ པ་བྷུ་ཏི-ས་དྡེ་ན པཱ་ད་པཱི་ཋ་པཱ་ད་ཀ་ཐ་ལི་ཀཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. པ་ཙྩུ་གྒ་ནྟྭཱ་ན པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཉྙ་པེ ས་ཡ་ནཱ་ས་ནནྟི ‘‘ཨེ་ཏཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཡ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ཡྻ, པ་ཀཱ་སེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
༢༡༩. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཏྠནྟི པུ་བྦེ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ནི་ཝུ་ཏྠཾ. གོ་ཙ་རཱ་གོ་ཙ་རཾ ཝ་དེཏི ‘‘བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་གཱ་མོ དཱུ་རོ, ཨཱ་ས་ནྣོ’’ཏི ཝཱ, ‘‘ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏ་བྦཾ, དི་ཝཱ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ གོ་ཙ་ར་ཉྩ, ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀཱ་ནཾ ཝཱ གཱ་མོ, པ་རི་ཙྪི་ནྣ་བྷི་ཀྑོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་གོ་ཙ་ར་ཉྩ ཝ་དེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཙྩ་པ་སྶཱ་ཝ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ནི་པི ‘‘ཝ་དེ’’ཏི ཨི་མ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. སེ་ཁ་ས་མྨུ་ཏིནྟི ཡ་སྶ ས་དྡྷ་སྶ ཀུ་ལ་སྶ ས་ངྒྷོ སེ་ཁ་ས་མྨུ་ཏིཾ དེ་ཏི, ཏཾ ཀུ་ལ་ཉྩ.
༢༢༠. པ་ཝེ་ས་ནི་ཀྑ་མེ ཀཱ་ལནྟི ‘‘ཀེ་སུ་ཙི ཋཱ་ནེ་སུ ཝཱ་ལ༹་མི་གཱ ཝཱ ཨ་མ་ནུ་སྶཱ ཝཱ ཧོ་ནྟི, ཨི་མཾ ཀཱ་ལཾ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦཾ ནི་ཀྑ་མི་ཏ་བྦ་ཉྩཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝེ་ས་ནི་ཀྑ་མེ ཙ ཀཱ་ལཾ. ཨེ་ཏཾ པ་ན ཨཱ་ས་ན་པ་ཉྙ་པ་ནཱ་དི་ཀཾ ས་བྦཾ ཝ་ཏྟཾ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རེ ཨཱ་ག་ཏེ ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་མྨཱ་དིཾ ཝཱ ནཱ་ཏི་གི་ལཱ་ན་སྶ བྷེ་ས་ཛྫཾ ཝཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ་པི ཀཱ་ཏ་བྦཾ. མ་ཧཱ་གི་ལཱ་ན་སྶ པ་ན བྷེ་ས་ཛྫ་མེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ནཱ་པི ཏ་སྶ ཝ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏ་བྦཾ. པ་ཎྜི་ཏོ ཧི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ ‘‘ཀ་རོ་ཧི ཏཱ་ཝ བྷེ་ས་ཛྫཾ, ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎཾ ས་མྨ་ཛྫཱ་ཧཱི’’ཏི ཙ ཝ་དེ་ཡྻ. ཨ་པི་ཙ བཱི་ཛ་ནེ་ན བཱི་ཛི་ཏ་བྦོ, པཱ་དཱ་པི་སྶ དྷོ་ཝི་ཏ་བྦཱ, ཏེ་ལེ་ན མ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ. པི་ཊྛི ཙེ ཨཱ་གི་ལཱ་ཡ་ཏི, ས་མྦཱ་དྷེ་ཏ་བྦཱ. ན་ཝ་ཀ་སྶ པ་ན ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་སྶ ‘‘ཨི་ད་མཱ་ས་ནཾ, ཨེ་ཏྠ ནི་སཱི་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ནི་སི་ནྣོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནི་སི་ནྣོ་ཡེ་ཝཱཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཋི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏི. ས་མུ་དྡི་སེཏི ཨཱ་ད་རེ་ན ཝ་དེ་ཡྻ. ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ.
‘‘ཝ་ཏྟ’’ནྟི པ་ན སཱ་མ་ཉྙེ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ ན ཐེ་རེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏི་ཨ་ལླཱི་ཡི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦཾ, མ་ཧཱ་ཐེ་ར་སྶ ནི་སི་ནྣཱ་ས་ན་ཏོ ཨེ་ཀཾ དྭེ ཨཱ་ས་ནཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ནི་སཱི་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦཾ, ན ན་ཝཱ་པི བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ས་ནེ་ན པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏ་བྦཱ, ན ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦཾ, ས་དྡཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀ་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཡ་ཐཱ སཱུ་པ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཏྟཱ་ཡ ཨོ་ད་ནོ ག་ཎྷི་ཏ་བྦོ, ཐེ་རེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཀཾ ཨོ་ད་ནཱ་དི་ཀཾ ས་བྦཾ ས་བྦེ་སཾ ས་མ་ཀཾ ས་མྤཱ་དེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ན ཏཱ་ཝ ཐེ་རེ་ན བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ, བྷུ་ཏྟཱ་ཝི་ནཱ ན ཏཱ་ཝ ཨུ་ད་ཀཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ, བྷ་ཏྟ་གྒ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཝི་ར་ལཱ༹་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ག་ནྟ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀ་ཉྩ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ སེ་ཁི་ཡ་ཝ་ཏྟ་ཉྩ ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨི་དཾ བྷ་ཏྟ་གྒ་ཝ་ཏྟཉྩ སཱ་དྷུ་ཀཾ ཨ་ཏ་ར་མཱ་ནེ་ན གཱ་མོ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦོ, ‘‘ཨི་མི་ནཱ པ་ཝི་སི་སྶཱ་མི, ཨི་མི་ནཱ ནི་ཀྑ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ནི་ཝེ་ས་ནཾ པ་ཝི་ས་ནྟེ་ན ས་ལླ་ཀྑེ་ཏ་བྦཾ, ནཱ་ཏི་ས་ཧ་སཱ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦཾ, ནཱ་ཏི་ས་ཧ་སཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏ་བྦཾ, ནཱ་ཏི་དཱུ་རེ ན་ཙྩཱ་ས་ནྣེ ཋཱ་ཏ་བྦཾ, ནཱ་ཏི་ཙི་རཾ ཋཱ་ཏ་བྦཾ, ནཱ་ཏི་ལ་ཧུ་ཀཾ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཾ, དཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཀཱ་རཾ ཉ་ཏྭཱ ཋཱ་ཏ་བྦཾ, ཡོ པ་ཋ་མཾ གཱ་མ་ཏོ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ཏི, ཏེ་ན ཨཱ་ས་ན་པ་ཉྙ་པ་ནཱ་དི ས་བྦཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཡོ པ་ཙྪཱ, ཏེ་ན ཨཱ་ས་ནུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་དི ས་བྦཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀ་ཉྩ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ སེ་ཁི་ཡ་ཝ་ཏྟ་ཉྩ ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨི་དཾ པི་ཎྜ་ཙཱ་རི་ཀ་ཝ་ཏྟཉྩ ཀཱ་ཏ་བྦཾ.
སེ་ནཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ ས་བྦཾ ཝ་ཏྟ་ཉྩ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ སཱ་དྷུ་ཀཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཙ ཨ་ཏ་ར་མཱ་ནེ་ན གཱ་མོ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦོ་ཏི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ པི་ཎྜ་ཙཱ་རི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. པཱ་ནཱི་ཡ་པ་རི་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཨ་གྒི་ཨ་ར་ཎི་ས་ཧི་ཏ་ཀ་ཏྟ་ར་ད་ཎྜཱ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦཱ, ན་ཀྑ་ཏྟ་པ་དཱ་ནི ས་ཀ་ལཱ་ནི ཝཱ ཨེ་ཀ་དེ་སཱ་ནི ཝཱ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི, དི་སཱ་ཀུ་ས་ལེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨི་དཾ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་ཝ་ཏྟཉྩ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝ་ག་ནྟ་བྦ་ནྟི.
ཝ་ཏྟ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.