ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཱ-ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ

ཏི་ལོ་ཀ་ཏི་ལ་ཀཾ ཝ་ནྡེ, ས་དྡྷ་མྨཱ་མ་ཏ་ནི་མྨི་ཏཾ;

སཾ་སུ་ཊྛུ་ཀ་ཏ་ས་མྦྷ་ཏྟིཾ, ཛི་ནཾ ཛ་ན་མ་ནོ་ར་མཾ.

སཱ་རི་པུ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་སཱ་མིཾ, ནེ་ཀ་ས་ཏྠ་ཝི་སཱ་ར་དཾ;

མ་ཧཱ་གུ་ཎཾ མ་ཧཱ་པ་ཉྙཾ, ན་མོ མེ སི་ར་སཱ ག་རུཾ.

ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཱ་ཡ ཊཱི་ཀཱ ཡཱ, པུ་རཱ་ཏ་ནཱ ས་མཱི་རི་ཏཱ;

ན ཏཱ་ཡ ས་ཀྐཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ, ཨ་ཏྠོ ས་བྦ་ཏྠ ཉཱ་ཏ་ཝེ.

ཏ་ཏོ་ནེ་ཀ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཡོ, མ་ཉྫཱུ་སཱ ར་ཏ་ནཱ་ན་ཝ;

སུ་མ་ངྒ་ལས་ནཱ་མེ་ན, ཏེ་ན པ་ཉྙ་ཝ་ཏཱ ས་ཏཱ.

ཨ་ཛ྄ཛྷེ་སི་ཏོ ཡ་ཏི་ནྡེ་ན, ས་དཱ་ར་ཉྙ་ནི་ཝཱ་སི་ནཱ;

ས་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་མེ་ཏི་སྶཱ, ཀ་རི་སྶཱ་མ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ.

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

(ཀ) ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀི་མ་ཏྠ་མཱ་དི་ཏོ་ཝཱ་ཡཾ གཱ་ཐཱ ནི་ཀྑི་ཏྟཱ, ན་ནུ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མེ་ཝ པ་ཀ་ར་ཎ་མཱ་ར་བྷ་ནཱི་ཡ་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱ. ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཉྷི ཏཾ་ད་སྶ་ནཾ ཏཱ་ཡ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པྤ་ཎཱ་མཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་ར་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷི་དྷཱ་ན་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏོ. ཏཱ་ནི ཙ པ་ན ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན ག་ནྠ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཱ་དི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་མ་བྷི་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ་ཏཱུ་ན་མ་ཏྟ་ནོ ཙ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་ནི་པྥཱ་ད་ནཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པྤ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཝི་དི་ཏཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་སྶ ག་ནྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱུ་ན་མཱ་ད་ར་ཎཱི་ཡ་ཏཱ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཀ་ཐ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ. སོ་ཏུ་ཛ་ན་ས་མུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ནཾ ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་ར་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཀ་ཐ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཝོ་ཧཱ་ར་སུ་ཁ་ཏཱ པ་ན ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ཀ་ཐ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ.

ཏ་ཏྠ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡནྟི ཨི་མི་ནཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པྤ་ཎཱ་མོ ད་སྶི་ཏོ, ཁུ་དྡ་སི་ཀྑནྟི ཨི་མི་ནཱ ཁུ་དྡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་ནཾ ཨི་དྷ པ་ཊི་པཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་དཱི་པ་ནེ་ན ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻཾ, ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻོ ཙ ནཱ་མེ་ས ས་མུ་དི་ཏེ་ན ས་ཏྠེ་ན ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྠོ་ཏི. ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་ཉྩ པ་ན ཨི་མི་ནཱ་ཝ ད་སྶི་ཏཾ ཏེ་ན ཨ་ཏྠཱ་ནུ་ག་ཏ་ས་མ་ཉྙཱ་པ་རི་དཱི་པ་ན་ཏོ. ས་མཱ་ཏི་ཀནྟི ཨི་མི་ནཱ ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རོ, ཁུ་དྡ་སི་ཀྑནྟི ཨི་མི་ནཱ ཙ, ཏེ་ན ཁུ་དྡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་ནཾ ཨི་དྷ ད་སྶེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ. ཨཱ་དི་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ སི་ཀྑི་ཏ་བྦནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཡོ་ཛ་ན་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ན ཨི་མི་ནཱ་ཝ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ད་སྶི་ཏ་མེ་ཝ, ཏཱ་སཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ན ཧི སི་ཀྑ་ནེ ས་ཏི ཏ་མྨཱུ་ལི་ཀཱ་ཡ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཏྠ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ སཾ་སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. པ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ སཱ་དྷ་ན་སཱ་དྷི་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎོ ས་མྦ་ནྡྷོ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ ད་སྶི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏྠོ.

ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྠོ – ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཾ པ་ཝ་ཀྑཱ་མཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ར་ཏི་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན ར་ཏ་ནཱ་ནི, བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ས་ངྒྷཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ར་ཏ་ནཱ་ནི, བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ་ཝ ར་ཏ་ནཱ་ནི. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཾ མ་ཧ་གྒྷ་ཉྩ, ཨ་ཏུ་ལཾ དུ་ལླ་བྷ་ད་སྶ་ནཾ;

ཨ་ནོ་མ་ས་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གཾ, ར་ཏ་ནཾ ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༣; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༥.༢༢༣; ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༣; སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༢༦; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༤༥; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༥༠);

ཏ་ཡོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ ཨ་སྶཱ་ཏི ཏ་ཡཾ, ས་མུ་དཱ་ཡཱ་པེ་ཀྑཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ པ་ན ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཱི་ཎི ཨེ་ཝ ར་ཏ་ནཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ར་ཏ་ནཱ་ནཾ ཏ་ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ. ཝ་ནྡི་ཏྭཱཏི ཏཱི་ཧི དྭཱ་རེ་ཧི ན་མ་སྶི་ཏྭཱ. ‘‘ཏི་སྶོ ཨི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ནྡ་ནཱ ཀཱ་ཡེ་ན ཝ་ནྡ་ཏི, ཝ་ཙ་སཱ ཝ་ནྡ་ཏི, མ་ན་སཱ ཝ་ནྡ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༡༥༥) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན མ་ནོ་དྭཱ་རེ བ་ཧུ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཝ་ནྡ་ནཱ. ཏཾ ཏཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་ར་ཝ་ནྡ་ནཱ. སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཏི སི་ཀྑཱ, ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ. སི་ཀྑ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་མ་གྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་པཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་ཏྠ བ་ཧུ་ཝི་དྷཱ སི་ཀྑཱ, ཨི་དྷ ཏུ ས་ངྑེ་པ་ན་ཡ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཀཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝེ་པི ཁུ་དྡ-ས་དྡ་སྶ ཨ་པྤ་ཀ་ཏྠོ་ཝེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རོ་ཏི ཁུ་དྡཱ ཨ་པྤ་ཀཱ སི་ཀྑཱ་ཏི ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཱ. ཨི་དྷ པ་ན ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཱ་པྤ་ཀཱ་ས་ཀོ ག་ནྠོ ཏ་བྦོ་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཝ་རུ་ཎཱ་ན་ག་ར’’ནྟི. ཏཾ ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཾ. པ་ཝ་ཀྑཱ་མཱིཏི ཀ་ཐེ་སྶཱ་མི.

ཀཱི་དི་ས་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་དི་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨཱ་དི-ས་དྡོ་ཡ་མ་ཏྠི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝ་ཙ་ནོ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་བྦཱ་དཱི་ནི ས་བྦ་ནཱ་མཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་ཏྠི ཨ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནོ ཡ་ཐཱ ‘‘པ་བྦ་ཏཱ་དཱི་ནི ཁེ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝཱ་ཙཱི ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནོ ‘‘ཨཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏྱཱ་དཱི’’ཏི. ཨི་ཏ་རོ ཨ་པཱ་དཱ་ན་སཱ་དྷ་ནོ ‘‘ཨཱ་དི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏྱཱ་དཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝ་ཙ་ནོ, ཏ་སྶེ་དཾ ག་ཧ་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཀྑ་ཎ་མྤི ཨ་ནྟོ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཀྑ་ཎ་ཏོ་ཡེ་ཝ པ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝ-ས་དྡོ པ་ནེ་ཏྠ ས་བྦ་ཝཱ་ཀྱཱ་ནཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་ཏྟཱ ལ་བྦྷ་ཏི. ཏོ-པ་ཙྩ་ཡོ ཨ་ཝ་དྷི་མྷི་ཡེ་ཝ, ན ཨཱ་དྷཱ་རེ. ཏ་ཏྠ ཧི ཏོ་པ་ཙྩ་ཡེ ཨཱ་དྷཱ་རེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཨཱ་དི་མྷི་ཡེ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷ་ཨ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ནི་ཙྪ་ཡོ ནི་ཡ་མོ་ཏི ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏྟཱ ཨཱ་དི་ཀྑ་ཎ་ནི་ཡ་མེ་ན མ་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ ནི་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཡྻུཾ. ཨ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་སྶཱ་པི ག་ཧ་ཎེ ཨ་ཝ་དྷི་བྷཱུ་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཀྑ་ཎོ ནི་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཡྻ ‘‘པ་བྦ་ཏཱ་དཱི་ནི ཁེ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏ་པ་བྦ་ཏ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན ཁེ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན ཨཱ་དྷཱ་ར་ཏྠོ་པི ཝུ་ཏྟོ, སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སཾ ནཱ་ཏི་ག་ཙྪ་ཏི. ས་བྦ་ཏྠ ‘‘ཊཱི་ཀཱ་ཡ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཏྠེ་ཝ པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ་ཡ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་དི་ཏོཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་དཾ དཱི་པེ་ཏི – ཨ་ཏི་དུ་ལླ་བྷཾ ཁ་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨཱ་ལ་སི་ཡ་དོ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟེ་ཧི ཙ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་དོ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟེ་ཧི ཙ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནི་ར་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཏཱི་སུ སི་ཀྑཱ་སུ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ད་རོ ཛ་ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི.

ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ ཙ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ཨཱ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ་པི ཨེ་ཏྠེ་ཝཱ་ཝི་རོ་དྷོ་ཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མཱ་སོ. ན་ནུ ཨ་དྷི་སཱི་ལཱ་ད་ཡོ་ཝ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཀ་ཐཾ པ་ཀ་ར་ཎཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ, སི་ཀྑཱ་ཡ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏྟེ ས་ཏི ཏ་དྡཱི་པ་ཀ་ག་ནྠ་སྶཱ་པི ཨཱ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ས་ཀ་ལ་མྤི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཋ་པ་ན་ཏོ ས་ཧ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཱ་ཏི ས་མཱ་ཏི་ཀཾ. ཏ་གྒུ་ཎ་སཾ་ཝི་ཉྙཱ་ཎོ་ཡཾ བ་ཧུ་བྦཱི་ཧི ཏ་སྶ ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་སྶ ཡོ གུ་ཎོ མཱ་ཏི་ཀཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཏ་སྶ ཨི་དྷ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ. སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཧི ག་ཧ་ཎཾ སི་ཡཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཏཾ ཏཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟཱ་ནཾ སཾ་ས་ཡཱ་པ་ག་མ་ཏོ.

མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

(ཁ-ཛ) ཨི་དཱ་ནི ‘‘ས་མཱ་ཏི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་དཱ་ནི ཏཱ་ཝ ཨུ་དྡི་སི་ཏུཾ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ཙ ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཏཱི་སུ སི་ཀྑཱ་སུ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཝ ཀ་སྨཱ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ན་རོ ས་པ་ཉྙོ, ཙི་ཏྟཾ པ་ཉྙ་ཉྩ བྷཱ་ཝ་ཡ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༢༣; པེ་ཊ་ཀོ. ༢༢; མི. པ. ༢.༡.༩) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་པི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏྟཱ མཱུ་ལ་ཙྪེ་ཛྫ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ན ཨ་ཏྠོ ཏ་སྶ ཏ་སྶ མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་ད་སྶ ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ན ཨི་དྷ ཝི་སུཾ ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མ. ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནཾ པ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མ.

ཨི་དཱ་ནི ཨུ་དྡི་ཊྛ་པ་དཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ནི་དྡེ་སཾ ཨཱ་ར་བྷ་ནྟོ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ཙ ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི པ་ཋ་མཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི. ཨེ་ཝ་མུ་པ་རི་པི. ཨི་དཱ་ནི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཡོ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨུ་དྡི་ཊྛ་པ་དཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ནི་དྡེ་སཾ ཨཱ་ར་བྷ་ནྟོ ‘‘ག་རུ་ཀཱ ན་ཝཱ’’ཏི དུ་ཏི་ཡཾ པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ པུ་གྒ་ལཱ ཏཱ་ཡ པ་རཱ་ཛ་ཡ་ནྟཱི་ཏི པ་རཱ་ཛི་ཡཱ. ཏེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ཨུ་པ་ས་གྒ་སྶ ཝུ་དྡྷིཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ-ཀཱ་ར་སྶ ཀ-ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎེ་ན. ཏེ པ་ན ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༡. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡-༢. ཨི་དཱ་ནི ཏེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་གྒ་ཏྟ་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨེ་ཝ་མུ་པ་རི་པི ཡ་ཐཱ་ཡོ་གཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ མ་གྒ་ཏྟ་ཡེཏི ཨེ་ཏྠ མ་གྒཱ ཙ ནཱ་མ ཏིཾ་ས མ་གྒཱ. མ་ནུ་སྶཱ་མ་ནུ་སྶ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ཧི ཏི་སྶོ ཨི་ཏྠི་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡ ཨ་ཡཾ པ་རི་ཙྪེ་དོ –

‘‘ཨ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཧཱི མ་ཙྪཱ, དྭི་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཀུ་ཀྐུ་ཊཱི;

ཙ་ཏུ་པྤ་དཱ་ནཾ མ་ཛྫཱ་རཱི, ཝ་ཏྠུ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶི་མཱ’’ཏི. (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༥);

ཏཱ་སཾ ཝ་ཙྩ་པ་སྶཱ་ཝ་མུ་ཁ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ཏ་ཡོ ཀ་ཏྭཱ ན་ཝ མ་གྒཱ, ཏ་ཐཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ་ནཾ, པུ་རི་སཱ་ནཾ པ་ན ཝ་ཙྩ་མུ་ཁ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན དྭེ དྭེ ཀ་ཏྭཱ ཚ, ཏ་ཐཱ པ་ཎྜ་ཀཱ་ན་ནྟི ཏིཾ་ས. ཏེ་སཾ ཏ་ཡེ. ཀཱི་དི་སེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནྠ་ཏ་ས་ནྠ་ཏེ’’ཏི. ས་ནྠ་ཏེ ཨ་ས་ནྠ་ཏེ་ཏི པ་ད་ཙྪེ་དོ. ན ས་ནྠ་ཏཾ ཨ་ས་ནྠ་ཏཾ. ཏ་སྨིཾ ཨ་ས་ནྠ་ཏེ. ན-ཀཱ་རོ ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ པ་ཡི་རུ་དཱ་སེ, ཏཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ས་ནྠ་ཏ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ པ་ཡི་རུ་དཱ་ས་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནཾ པ་ཡི་རུ་དཱ་སོ་ཏི. ན པ་ས་ཛྫ་པྤ་ཊི་སེ་དྷེ, ས་ནྠ་ཏཾ པ་ས་ཛྫ པ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ན ནི་སེ་དྷོ་ཏི. ཝཱ-ས་དྡོ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ན་ཡུ་ཏྟི་བ་ལེ་ནེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ལི་ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ, ཨ་ནྟོ ཝཱ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྠཱ་དི་ནཱ ཀེ་ན་ཙི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ ཝཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་ལློ་ཀཱ་སེ པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་ཏེ་ན ཨ་ས་མྥུ་ཊྛེ ཏི་ནྟ་པྤ་དེ་སེ. ནི་མི་ཏྟནྟི ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ. སནྟི་ཨཱ་དི ཏ་བྦི་སེ་ས་ནཾ. སནྟི ཨ་ཏྟ་ནི་ཡཾ. སཾ-ས་དྡོ ཧི ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ཏྟ་ནི་ཡེ ཙ ཝ་ཏྟ་ཏི. ས་ནྠ་ཏཾ ཨ་ས་ནྠ་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཝཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཝཱ. ཨུ་པཱ་དི་ཎྞནྟི ཨ་ན་ཊྛ་ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་དཾ. ཀི་ཏྟ་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་ལ་མ་ཏྟ་མྤཱི’’ཏི. ཏི་ལ་སྶ མ་ཏྟཾ སཱ་ཀ་ལླཾ ཡ་སྶ ཏཾ ཏི་ལ་མ་ཏྟཾ. ‘‘མ་ཏྟཾ སཱ་ཀ་ལླཾ ནི་ཙྪ་ཡེ’’ཏི ཧི ནི་གྷ་ཎྜུ. ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཝི་གྒ་ཧོ ས་མུ་དཱ་ཡོ ས་མཱ་ས་ཏྠོ, ཏི་ལ་བཱི་ཛ་པྤ་མཱ་ཎ་མྤཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀིཾ ཏཾ? ནི་མི་ཏྟཾ, པ་ཝེ་ས་ནཾ ཝཱ. ཨ་པི-ས་དྡོ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ, ‘‘ཏི་ལ་བཱི་ཛ་མ་ཏྟ་མྤཱི’’ཏི ས་མྦྷཱ་ཝཱི་ཡ་ཏི, ཨ་དྷི་ཀེ ཀཱ ནཱ་མ ཀ་ཐཱ་ཏི ཨི་ད་མེ་ཏྠ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཾ སཾ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ མ་གྒ་ཏྟ་ཡེ ཏི་ལ་མ་ཏྟ་མྤི པ་ཝེ་ས་ནྟོ བྷི་ཀྑུ ཙུ་ཏོ པ་རི་བྷ་ཊྛོ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི སཱ་ས་ན་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ག་མྨ་མཱ་ན་ཏྠ་སྶ ས་དྡ་སྶ པ་ཡོ་གཾ པ་ཏི ཀཱ་མཱ་ཙཱ་ར་ཏྟཱ. ཀཱི་དི་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་སི་ཀྑོ’’ཏི. ནི་ཀྑི་ཏྟ་སི་ཀྑོ པ་ན ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀ་ཏྟཱ པ་རི་ཙྩ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠ ནི་ཀྑི་ཏྟཱ ཨོ་ཧི་ཏཱ པ་རི་ཙྩ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱ སི་ཀྑཱ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. ཡ་ཐཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ན ནི་ཀྑི་ཏྟ་སི་ཀྑོ ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་སི་ཀྑོ. ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ཁེ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་པྤ་ཡོ་ག་པུ་གྒ་ལ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཉ་ཏྭཱ ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཙི་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ. ‘‘བུ་དྡྷཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ‘‘གི་ཧཱི་ཏི མཾ དྷཱ་རེ་ཧི, ཨུ་པཱ་ས་ཀོ, ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ, སཱ་མ་ཎེ་རོ་ཏི མཾ དྷཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ‘‘ཨ་ལཾ མེ བུ་དྡྷེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཚ ཁེ་ཏྟ་པ་དཱ་ནི ཁེ་ཏྟཾ ནཱ་མ. ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལོ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལོ ནཱ་མ. ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི བྷཱ་སཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་པྤ་ཡོ་གོ་ཝ པ་ཡོ་གོ ནཱ་མ. ཨ་ནུ་མྨ་ཏྟཱ་དི་ཀོ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏོ ཙ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀོ སོ་ཝ པུ་གྒ་ལོ ནཱ་མ. པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་ཀ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏོ’’ཏི ཝཱ ‘‘གི་ཧི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྠ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ སོ་ཏུ་ནོ ཛཱ་ན་ནཾ ཝི་ཛཱ་ན་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཏྠ ན་ཊྛ་ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་དཾ པ་ན པི་ལ༹་ཀཾ ཝཱ ཙ་མྨ་ཁི་ལཾ ཝཱ ལོ་མཾ ཝཱ པ་ཝེ་ས་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨ་ཀྑི་ནཱ་ས་ཀ་ཎྞ་ཙྪི་དྡ་ཝ་ཏྠི་ཀོ་སེ་སུ, ས་ཏྠ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏ་ཝ་ཎེ ཝཱ མེ་ཐུ་ན་རཱ་གེ་ན ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཝེ་ས་ནྟ་སྶ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་རཱི་རེ་སུ ཨུ་པ་ཀ་ཙྪ་ཀཱ་དཱི་སུ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་གོ་ག་དྲ་བྷ་ཨོ་ཊྛ་མ་ཧིཾ་སཱ་དཱི་ནཾ ནཱ་སཱ་ཡ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཝ་ཏྠི་ཀོ་སེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་མེ་ཝ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཀྑི་ཀ་ཎྞ་ཝ་ཎེ་སུ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་རཱི་རེ ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་རཱ་གེ་ན, མེ་ཐུ་ན་རཱ་གེ་ན ཝཱ ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀ་པུ་རི་ས་སྶ ཝ་ཏྠི་ཀོ་སཾ ཨ་པྤ་ཝེ་ས་ནྟོ ནི་མི་ཏྟེ་ན ནི་མི་ཏྟཾ ཚུ་པ་ཏི, དུ་ཀྐ་ཊཾ. བ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟ་ད་ནྟེ་སུ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟ་སྶ པ་ན ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ན་ཀྐ་མོ.

ཨི་དཱ་ནི པ་ཝེ་ས་ནཾ ནཱ་མ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟུ་པ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ, པ་རཱུ་པ་ཀྐ་མེ་ནཱ་པི ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྲཱ་པི སཱ་དི་ཡ་ནྟོ་ཝ ཙུ་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཐ ཝཱཏི ཨ་ཡཾ ནི་པཱ་ཏོ, ནི་པཱ་ཏ་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཝཱ པ་ཀྑ་ནྟ་རཱ་ར་མྦྷེ. པ་ཝེ་ས་ན་ཉྩ ཋི་ཏ་ཉྩ ཨུ་དྡྷཱ་རོ ཙ པ་ཝི་ཊྛ་ཉྩ པ་ཝེ་ས་ན…པེ… པ་ཝི་ཊྛཱ་ནི, ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ཡོ་ག་དྭ་ནྡོ. ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ཡོ་གོ ནཱ་མ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཏྠོ་པཱ་དཱ་ན་ཏཱ་ཏི པ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་ནི ཋི་ཏཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནི་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཝི་ཊྛ-ས་དྡོ་པི པ་ཝེ་ས་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཏ་སྨཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ས་མྦྷ་ཝོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ དྭ་ནྡེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྠ་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀཱ་པི པ་ཝི་ཊྛ-ས་དྡཱ ཀ་ཐཾ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ས་ངྒོ. ས་མཱ་ཧཱ་རེ ཝཱ དྭ་ནྡོ. ཁ་ཎོཏི ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་སོ. སོ ཙ ཡོ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཁ་ཎ་ནྟ་ར་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ན་ཏྠཱི་ཏི པ་ཝེ་ས་ན…པེ…པ་ཝི་ཊྛཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཁ་ཎོ་ཏི ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡོ, ཨ་བྷེ་དེ བྷེ་ད་པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ ཝཱ པ་ཝེ་ས་ན…པེ… པ་ཝི་ཊྛཱ་ནཾ ཁ་ཎོ་ཏི ཚ་ཊྛཱི་ཏ་པྤུ་རི་སོ. ཏ་སྶ སཱ་ད་ཀོ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ སཱ་ད་ཀོ པ་ཝེ་ས་ན…པེ… སཱ་ད་ཀོ. ཁ་ཎ-ས་དྡོ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ དྭ་ནྡ་ས་མཱ་ས་ཏྟཱ, པ་ཝེ་ས་ན་ཀཱ་ལཾ ཋི་ཏ་ཀཱ་ལཾ ཨུ་དྡྷཱ་ར་ཀཱ་ལཾ པ་ཝི་ཊྛ་ཀཱ་ལཾ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ སཱ་དི་ཡ་ནྟོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནེ་ན སཱ་ད་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཙུ་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་དེ་ས་སྶ ཨ་ནྟོ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཝེ་ས་ནཾ ནཱ་མ. ཡཱ་ཝ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་ར་མྦྷཱ ནི་ཝ་ཏྟཾ ཋི་ཏཾ ནཱ་མ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༥༨) པ་ན མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛིཾ པ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཐཱ ཝཱ་ཡ་མ་ཏོ ཨོ་ར་མི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ས་མ་ཡེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཱ་ཝ ཨ་གྒཱ ནཱི་ཧ་ར་ཎཾ ཨུ་དྡྷཱ་རོ ནཱ་མ. ཡཱ་ཝ པ་ཝེ་ས་ནཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནཱ ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏཾ པ་ཝི་ཊྛཾ ནཱ་མ.

པ་ཋ་མཾ.

༣-༤. ཨི་དཱ་ནི དུ་ཏི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་དི་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་དི་ནྣཾ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨཱ་དི་ཡེ་ཡྻ…པེ… ས་ངྐེ་ཏཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མ་ཡེ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ བྷ་ཝེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་དི་ནྣནྟི མ་ནུ་སྶ་སཱ་མི་ཀེ་ཧི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ན དི་ནྣཾ. ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི ཐེ་ནོ་ཏི ཙོ་རོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཐེ་ཡྻཾ ན-ཀཱ་ར་སྶ ཡ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ དྭི་ཏྟེ་ན. བྷ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏ་སྨཱ ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་བུ་དྡྷཱི་ཏི བྷཱ་ཝོ, ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ ཛཱ་ཏི་གུ་ཎཱ་དི. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ད་བྦཾ ཐེ་ཡྻཾ. ཐེ་ཡྻ་ཉྩ ཏཾ ཙི་ཏྟ་ཉྩཱ་ཏི ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟཾ, ཏེ་ན. ཨཱ་དི་ཡེ་ཡྻཱཏི ཨཱ་རཱ་མཱ་དིཾ ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫི་ཏྭཱ ག་ཎྷེ་ཡྻ. ཧ་རེ་ཡྻཱཏི ཧ་ར་ནྟོ ག་ཎྷེ་ཡྻ. ཨ་ཝ་ཧ་རེ་ཡྻཱཏི ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟཾ བྷ་ཎྜཾ ‘‘དེ་ཧི མེ བྷ་ཎྜ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ‘‘ན མ་ཡཱ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟོ ག་ཎྷེ་ཡྻ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ཀོ་པེ་ཡྻཱཏི བྷ་ཎྜ་ཧཱ་ར་ཀ་སྶ ག་མ་ནཱ་དི་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཎྷེ་ཡྻ. ཀོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཧི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ‘‘ཀོ་པཱི’’ཏི ནཱ་མ་དྷཱ་ཏུ. ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝེ་ཡྻཱཏི ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཙཱ་ཝེ་ཡྻ. ས་ངྐེ་ཏཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མ་ཡེཏི པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏཾ ཝཱ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཡྻ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་རཱ་མཱ་དི་ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫ་ནེ, སཱ་མི་ཀ་སྶ ཝི་མ་ཏུ་པྤཱ་ད་ན་དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ, བྷ་ཎྜ་ཧཱ་ར་ཀ་སྶ སཱི་ས་བྷཱ་རཱ་མ་ས་ན་ཕ་ནྡཱ་པ་ན་ཁ་ནྡྷོ་རོ་པ་ནེ, ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟེ ‘‘དེ་ཧི མེ བྷ་ཎྜ’’ནྟི ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ‘‘ནཱ་ཧཾ ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ན་ཝི་མ་ཏུ་པྤཱ་ད་ན་དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པེ, ཐ་ལ་ཊྛ་སྶ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ནཱ་མ་ས་ན་ཕ་ནྡཱ་པ་ན་ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ནེ ཙཱ་ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ དུ་ཀྐ་ཊ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘ས་ཧ་བྷ་ཎྜ་ཧཱ་ར་ཀཾ ནེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་པཱ་ད་ས་ངྐཱ་མ་ནེ, པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དཱ་ཏི་ཀྐཱ་མེ ཙཱ་ཏི དྭཱི་སུ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཀ་མེ་ན ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་མི་སྶ་ཀ་ཏྟཱ ནཱ་ནཱ་བྷ་ཎྜ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཀ་བྷ་ཎྜ་ཝ་སེ་ན པ་ན ས་སྶཱ་མི་ཀ་སྶ དཱ་ས་སྶ ཝཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་སྶ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཨ་བྷི་ཡོ་གཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨཱ་དི་ཡ་ན་ཧ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.

ཨ་པི་ཙ ཨི་མཱ་ནི ཚ པ་དཱ་ནི ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟེ་ན ནཱ་ནཱ་བྷ་ཎྜ་ཨེ་ཀ་བྷ་ཎྜ་སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་པུ་བྦ་པྤ་ཡོ་ག་ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ པ་ཉྩ་པ་ཉྩ་ཀེ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱ ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ ཚ་པྤ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ས་བྦེ་ས་མྤི ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱ་ནཾ. ཏེ པ་ན ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་བྷི་ཡོ་གཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ནཱ་ན་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ན བྷི་ནྣཱ་ཏི ཏཾ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་པ་ཉྩ་ཀཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ. ཨེ་ཝཾ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ་ཉྷི ཨི་དཾ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ སུ་ཝ་ཎྞི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མཱ་ནི དྭེ པ་ཉྩ་ཀཱ་ནི ‘‘ཨཱ་དི་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་ནྟི. ཡཾ པ་ནེ་ཏཾ ‘‘ས་ངྐེ་ཏཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མ་ཡེ’’ཏི ཚ་ཊྛཾ པ་དཾ, ཏཾ ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཉྩ་མེ་སུ པ་ཉྩ་ཀེ་སུ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་པ་རི་ཀ་པྤཱ་ཝ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཏྠ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ-ས་དྡེ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ ཏཾ་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏ་པ་ཉྩ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་ཉྩ ཏཾ པ་ཉྩ་ཀ་ཉྩཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཱ་དི པ་ཉྩ་ཀ’’ནྟི མ་ཛ྄ཛྷེ་པ་ད་ལོ་པ་ཝ་སེ་ན ཝཱ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་པ་ཉྩ་ཀཾ. ཨེ་ཝ་མུ་པ་རི་པི. ཏཾ པ་ན སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀོ ནི་སྶ་གྒི་ཡོ ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀོ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ ཙཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་ཀོ ཧ་ཏྠོ ས་ཧ་ཏྠོ, ས་ཧ་ཏྠེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀོ. སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ་ཀཱ་སཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ ཋ་ཏྭཱ བ་ཧི ནི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ནི་སྶ་གྒོ, སོ ཨེ་ཝ ནི་སྶ་གྒི་ཡོ. ཀཱ་ལཾ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟ་སྶ བྷ་ཎྜ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཙ པ་ར་སྶ ཏེ་ལ་ཀུ་མྦྷི་ཡཱ པཱ་ད་གྒྷ་ན་ཀཾ ཏེ་ལཾ ཨ་ཝ་སྶཾ པི་ཝ་ན་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ་དཱི་ནཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་ལ་པཱ་ཏ་ན་ཏོ ཙ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀོ. སོ པ་ན ཨཱ་ཎཱ་པ་ན་པྤ་ཡོ་གོ, ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ་དཱི་ནཾ ནི་ཀྑེ་པ་པྤ་ཡོ་གོ ཙ. ཨཱ་རཱ་མཱ་བྷི་ཡོ་གེ ཙ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་བྷ་ཎྜེ ཙ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻཱ་ན་མ་དཱ་ནེ ཙ དྷུ་ར་སྶ ནི་ཀྑེ་པོ དྷུ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ.

པུ་བྦ་པྤ་ཡོ་ག་པ་ཉྩ་ཀཾ ནཱ་མ པུ་བྦ་པྤ་ཡོ་གོ ས་ཧ་པྤ་ཡོ་གོ སཾ་ཝི་དྷཱ་ཝ་ཧཱ་རོ ས་ངྐེ་ཏ་ཀ་མྨཾ ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཎཱ་པ་ནཾ བྷ་ཎྜ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པུ་བྦ་ཏྟཱ པུ་བྦ་པྤ་ཡོ་གོ ནཱ་མ. ཋཱ་ནཱ་ཙཱ་ཝ་ན་ཁི་ལ་ས་ངྐཱ་མ་ན་པྤ་ཡོ་གེ་ན ས་ཧ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ས་ཧ་པྤ་ཡོ་གོ. སཾ་ཝི་དྷཱ་ཡ ས་མྨ་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ ག་ཏེ་སུ ཨེ་ཀེ་ནཱ་པི བྷ་ཎྜེ ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝི་ཏེ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ སཾ་ཝི་དྷཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. ས་ངྐེ་ཏ་ཀ་མྨནྟི པུ་བྦ་ཎྷཱ་དི་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཀ་ར་ཎཾ. ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ས་ཉྙུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ ཨ་ཀྑི་ནི་ཁ་ཎ་ནཱ་དི་ཀ་ར་ཎཾ.

ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་ར་པ་ཉྩ་ཀཾ པ་ན ས་ཡ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ན་ནུ ཙ ཚ་པྤ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ‘‘ས་བྦེ་ས་མྤི ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི པ་ཀྑ་ནྟ་ར་ཝ་སེ་ན ཝི་སུཾ ཝི་ཡ ཨི་དཾ པ་ཉྩ་ཀཾ ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ན་ནུ ཨ་ཝོ་ཙུ་མྷཱ ‘‘ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་བྷི་ཡོ་གཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ནཱ་ན་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ན བྷི་ནྣཱ’’ཏི, ཨེ་ཏཱ་དི་ས་སྶ བྷེ་ད་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ པ་ཀྑ་ནྟ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མ་སྶ པ་ཉྩ་ཀ་སྶ ཝི་སུཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན པ་སི་དྡྷི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, ཀུ་ས-ས་དྡེ་ན ཀུ་ས་ས་ངྐཱ་མ་ན་མ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཨ་བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་རེ་ན. ཐེ་ཡྻ་ཉྩ བ་ལ་ཉྩ ཀུ་སོ ཙ ཚ་ནྣ་ཉྩ པ་རི་ཀ་པྤོ ཙ ཐེ་ཡྻཱ…པེ… པ་རི་ཀ་པྤཾ, དཱི་གྷོ ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ན ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ བྷ་ཝེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡོ པ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ་ན ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ, སོ ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་སྶ ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི དྭ་ནྡ་ས་མཱ་ས་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟེ་པི་ཙ་སྶ ཝི་རོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝོ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནོ ཙཱ་ཡཾ ཚ་ནྣ-ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ས་ནྡྷི་ཙྪེ་ད་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ཏུ་ལཱ་ཀཱུ་ཊ་མཱ་ན་ཀཱུ་ཊ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ཀཱུ་ཊཱ་དཱི་ཧི ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ཝཱ ག་ཎྷ་ནྟོ ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ. བ་ལ་ཀྐཱ་རེ་ན པ་ར་ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟོ བ་ལཱ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ. ཀུ་སཾ ས་ངྐཱ་མེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ ཀུ་སཱ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ. ཏི་ཎ་པ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཀ་སྶ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་སྶ ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ. སཱ་ཊ་ཀཱ་དི་བྷ་ཎྜ་ཝ་སེ་ན, ག་བྦྷ་དྭཱ་རཱ་དི་ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ པ་རི་ཀ་པྤཱ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ. ཨེ་ཏྠ པ་ན པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་བྷ་ཎྜ་གྒ་ཧ་ཎེ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཙ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨི་དཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ཎྜ་ཀཱ་ལ་གྒྷ་དེ་སེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནེ བྷ་ཎྜ་ཉྩ ཀཱ་ལོ ཙ ཨ་གྒྷོ ཙ དེ་སོ ཙ ཏེ་ཧི ཙ པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཙ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཧ་ཊ་བྷ་ཎྜ་སྶ ས་སྶཱ་མི་ཀ་སྶཱ་མི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ས་སྶཱ་མི་ཀེ་པི སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ སཱ་ལ་ཡ་ནི་རཱ་ལ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ སཱ་ལ་ཡ་ཀཱ་ལེ ཙེ ཨ་ཝ་ཧ་ཊཾ, བྷ་ཎྜཾ ཨ་གྒྷཱ་པེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ བྷ་ཎྜེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ནི་རཱ་ལ་ཡ་ཀཱ་ལེ ཙེ ཨ་ཝ་ཧ་ཊཾ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ན་ཏྠི, སཱ་མི་ཀེ་སུ པུ་ན ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ནྟེ་སུ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཏ་དེ་ཝ ཧི བྷ་ཎྜཾ ཀ་དཱ་ཙི མ་ཧ་གྒྷཾ, ཀ་དཱ་ཙི ཨ་པྤ་གྒྷཾ, ཏ་སྨཱ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཝ་ཧ་ཊཾ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེ ཡོ ཏ་སྶ ཨ་གྒྷོ, ཏེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཀཱ་ལེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ན་ཝ་བྷ་ཎྜ་སྶ ཡོ ཨ་གྒྷོ, སོ པ་ཙྪཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་དཱ པ་ཀ་ཏི་ཨ་གྒྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨ་གྒྷེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. བྷ་ཎྜུ་ཊྛཱ་ན་དེ་སེ བྷ་ཎྜཾ ཨ་པྤ་གྒྷཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཏྠ མ་ཧ་གྒྷཾ, ཏ་སྨཱ ཡ་སྨིཾ དེ་སེ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཝ་ཧ་ཊཾ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དེ་སེ ཨ་གྒྷེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ དེ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. པ་རི་བྷོ་གེ་ན སཱ་ཊ་ཀཱ་དི་ནོ བྷ་ཎྜ་སྶ ཨ་གྒྷོ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཧཱི་ནཱ་པ་རི་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ཀཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.

དུ་ཏི་ཡཾ.

༥-༧. ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧཾ ཀ་ལ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀ་མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ས་རཱི་རཾ. ཙི་ཙྩ པཱ་ཎོ་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ‘‘ཝ་དྷཱ་མི ན’’ནྟི ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཙེ་ཏེ་ཏྭཱ པ་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ. ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝཱ ཝི་ཡོ་ཛ་ཡེཏི ཡོ བྷི་ཀྑུ ཛཱ་ཏི་ཨུ་ཎྞཾ་སུ་ནཱ ས་མུ་དྡྷ་ཊ་ཏེ་ལ་བི་ནྡུ་མ་ཏྟཾ ཀ་ལ་ལ་རཱུ་པ་ཀཱ་ལེ ཏཱ་པ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཏ་ཏོ ཝཱ ཨུ་དྡྷ་མ་པི ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པེ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མེ་ན རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡོ་པ་ཀྐ་མེ ས་ཏི ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཨ་རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶཱ་པི ཝོ་རོ་པ་ན་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཡྻ. ཝཱ-ས་དྡོ ཝི་ཀ་པྤེ. མ་ར་ཎ་ཙེ་ཏ་ནོཏི མ་ར་ཎེ ཙེ་ཏ་ནཱ ཡ་སྶ སོ མ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ཏྠ་ཧཱ་ར་ཀནྟི ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཧཱ་ར་ཀཾ, ས་ཏྠ་ཉྩ ཏཾ ཧཱ་ར་ཀ་ཉྩཱ་ཏི ས་ཏྠ་ཧཱ་ར་ཀཾ, ཏཾ. ཨ་སྶ མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ་སྶ. ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་པེཏི ས་མཱི་པེ ནི་ཀྑི་པེ་ཡྻ ཝཱ. ཨེ་ཏེ་ན ཐཱ་ཝ་ར་པྤ་ཡོ་གཾ ད་སྶེ་ཏི. གཱ་ཧེ་ཡྻ མ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡནྟི ‘‘ས་ཏྠཾ ཝཱ ཨཱ་ཧ་ར, ཝི་སཾ ཝཱ ཁཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན མ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པཱ་ཡཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཡྻ ཝཱ. ཨེ་ཏེ་ན ཨཱ་ཎ་ཏྟི་པྤ་ཡོ་གོ ད་སྶི་ཏོ. ཝ་དེ་ཡྻ མ་ར་ཎེ གུ་ཎནྟི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་དཱུ་ཏ་ལེ་ཁཱ་ཧི ‘‘ཡོ ཨེ་ཝཾ མ་ར་ཏི, སོ དྷ་ནཾ ཝཱ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན མ་ར་ཎེ གུ་ཎཾ པ་ཀཱ་སེ་ཡྻ ཝཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ-ས་དྡོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦོ. སོ བྷི་ཀྑུ ཙུ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, སཱ་ས་ན་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི པ་ན་སྶ ཚ་བྦི་དྷེ པ་ཡོ་གེ་ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཡོ་གཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སཱ་ཧ་ཏྠི…པེ… ཨི་དྡྷི་ཝི་ཛྫཱ་མ་ཡཱ པ་ཡོ་གཱ་ཏི ཨི་མེ ཚ པ་ཡོ་གཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ-ཀཱ་ར་ལོ་པེ་ན པ་ནེ་ཏྠ ‘‘སཱ་ཧ་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠེ ཨ་ནེ་ཀ་ཏ་དྡྷི་ཏ་ས་མྦྷ་ཝེ་ན ས་ཧ་ཏྠ་སྶཱ་ཡཾ པ་ཡོ་གོ སཱ་ཧ་ཏྠཱི་ཏི པ་ད་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ་ཧ་ཏྠི ཙ ནི་སྶ་གྒོ ཙ ཨཱ་ཎ་ཏྟི ཙ ཐཱ་ཝ་རོ ཙཱ་ཏི དྭ་ནྡོ. ཨི་དྡྷི ཙ ཝི་ཛྫཱ ཙ, ཏཱ་ས་མི་མེ་ཏི ཨི་དྡྷི་ཝི་ཛྫཱ་མ་ཡཱ, ཨི་དྡྷི་མ་ཡོ ཝི་ཛྫཱ་མ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཡོ་གཱཏི ཨི་མེ ཚ་པྤ་ཡོ་གཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ས་ཡཾ མཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན ཝཱ པ་ཧ་ར་ཎཾ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོ པ་ཡོ་གོ. དཱུ་རེ ཋི་ཏཾ མཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨུ་སུ་ས་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ནི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ནི་སྶ་གྒོ. ‘‘ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ མཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཨཱ་ཎཱ་པ་ནཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི, ཨོ་པཱ་ཏ་ཁ་ཎ་ནཾ ཨ་པ་སྶེ་ན་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཨ་སི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་པ་ནཱ་དི ཐཱ་ཝ་རོ. མཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛཱ་ཡ ཨི་དྡྷི་ཡཱ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨི་དྡྷི་མ་ཡོ. ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛི་དྡྷི ཙ ནཱ་མེ་སཱ རཱ་ཛཱ་དཱི་ནཾ རཱ་ཛི་དྡྷི་ཨཱ་ད་ཡོ. ཏ་ཏྠ པི་ཏུ་ར་ཉྙོ སཱི་ཧ་ལི༹་ནྡ་སྶ དཱ་ཋཱ་ཀོ་ཊ་ནེ་ན ཙཱུ་ལ༹་སུ་མ་ན་ཀུ་ཊུ་མྦི་ཡ་མཱ་ར་ཎེ རཱ་ཛི་དྡྷི ད་ཊྛ་བྦཱ, ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝ ཨ་ཐ་བྦ་ཎཱ་དི་ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་རི་ཛ་པྤ་ནཾ ཝི་ཛྫཱ་མ་ཡོ པ་ཡོ་གོ.

ཨེ་ཝཾ ཚ་པྤ་ཡོ་གེ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏེ་སུ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་པྤ་ཡོ་ག་སྶ ནི་ཡཱ་མ་ཀེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀཱ་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟིཾ ནི་ཡ་མེ་ནྟི ས་ངྐེ་ཏ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ནི་ཡཱ་མ་ཀཱ. ཏེ པ་ན ཀཱ་ལོ ཙ ཝ་ཏྠུ ཙ ཨཱ་ཝུ་དྷ་ཉྩ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ ཙཱ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ, ཏ་ཐཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སོ ཨོ་ཀཱ་སོ་ཏི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཚ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལོ པུ་བྦ་ཎྷཱ་དི ཡོ་བྦ་ནཱ་དི ཙ. ཝ་ཏྠུ མཱ་རེ་ཏ་བྦོ ས་ཏྟོ. ཨཱ་ཝུ་དྷཾ ཨ་སི་ཨཱ་དི. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ མཱ་རེ་ཏ་བྦ་སྶ ག་མ་ནཱ་དི. ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སོ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་དི. ཨོ་ཀཱ་སོ གཱ་མཱ་དི. ཡོ ཧི ‘‘ཨ་ཛྫ, སྭེ’’ཏི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ‘‘པུ་བྦ་ཎྷེ མཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཡ་དཱ ཀ་དཱ་ཙི པུ་བྦ་ཎྷེ མཱ་རེ་ཏི, ན་ཏྠི ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ. ཡོ པ་ན ‘‘པུ་བྦ་ཎྷེ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷཱ་དཱི་སུ མཱ་རེ་ཏི, ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལ་སྶ ས་ངྐེ་ཏ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ནི་ཡཱ་མ་ཀ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི.

ཏ་ཏི་ཡཾ.

༨-༩. ཨི་དཱ་ནི ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛྷཱ་ནཱ་དི་བྷེ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནི ནོ་ས་ནྟཾ ཨ་ཏྟུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་ཉྩ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བྷ་ཝ་སྶི་ཏ་ཉྩ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་ས་ར་ཧི་ཏ་ཉྩ ཛྷཱ་ནཱ་དི་བྷེ་དཾ ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཐེ དཱི་པེ་ནྟོ ནཱ་དྷི་མཱ་ནི་ཀོ ཉཱ་ཏེ ཙུ་ཏོ བྷ་ཝེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནི ས་ཀ་ས་ནྟཱ་ནེ ནོ་ས་ནྟཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ, ཨེ་ཏྠ ནོ་ས་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠེ ཏ་པྤུ་རི་སོ. ཛྷཱ་ནཱ་དི་བྷེ་དནྟི ཛྷཱ་ནཾ ཨཱ་དི ཡ་སྶ ‘‘ཝི་མོ་ཀྑ་ས་མཱ་དྷི ས་མཱ་པ་ཏྟི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཕ་ལ་ས་ཙྪི ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཏཱ་ཙི་ཏྟ་སྶ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རེ ཨ་བྷི་ར་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༩༨) ཝུ་ཏྟ་སྶ སོ ཛྷཱ་ནཱ་དི, སོ་ཝ བྷེ་དོ ཝི་སེ་སོ་ཏི ས་མཱ་སོ. ཏཾ ཛྷཱ་ནཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ. ཨ་ཏྟུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀནྟི ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཡི ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནི ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་ཏི, ‘‘ཨ་ཧཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ས་ནྡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨེ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྟུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀོ, ཛྷཱ་ནཱ་དི་བྷེ་དོ, ཏཾ. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བྷ་ཝ་སྶི་ཏནྟི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བྷ་ཝོ ནཱ་མ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ནྣི་སྶི་ཏོ་ཏི ས་མཱ་སོ, སོ ཙ ཛྷཱ་ནཱ་དི་བྷེ་དོ་ཡེ་ཝ, ཏཾ.

ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་ས་ར་ཧི་ཏནྟི ‘‘ཡོ ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་སི, སོ བྷི་ཀྑུ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༢༢༠) ན་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་པ་དེ་སོ, ཏེ་ན ར་ཧི་ཏོ ཙ་ཏྟོ་ཏི ཏ་པྤུ་རི་ས་ས་མཱ་སོ, སོ ར་ཧི་ཏོ ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ བ་ཧུ་བྦཱི་ཧི, ཛྷཱ་ནཱ་དི་བྷེ་དོ་ཝ, ཏཾ. ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱཏི ‘‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫིཾ, པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཏ་ཏི་ཡཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ. ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱཏི ‘‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫིཾ, དུ་ཏི་ཡཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཀ་ནྟི ཋི་ཏེ ཝི་ཙྪཱ་ཡཾ དྭི་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཀ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཝ་སེ་ན བྷི་ནྣ་སྶ ཛྷཱ་ནཱ་དི་ནོ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷ་ནི་ཙྪཱ ཝི་ཙྪཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཝཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ‘ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷཱི, ཝི་མོ་ཀྑ་ལཱ་བྷཱི, ས་མཱ་དྷི་ལཱ་བྷཱི, ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཙ ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཝཱ་ཏི ‘པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ལཱ་བྷཱི, དུ་ཏི་ཡ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. སོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཀྐ་མོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱཏི ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ. ཝཱ་ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ-ཀཱ་རོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ ‘‘ཨ་ལ་ཛྫི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཝི་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཐེཏི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎ་ཡོ་གྱེ པ་དེ་སེ ཋ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ. དཱི་པེ་ནྟོཏི ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨི་མི་ནཱ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ མ་ཡི ཨ་ཏྠཱི’’ཏི པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ. ནཱ་དྷི་མཱ་ནི་ཀོཏི ཨ་པྤ་ཏྟེ པ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀོ མཱ་ནོ, སོ ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ནཱ་དྷི་མཱ་ནི་ཀོ, བྷི་ཀྑུ. ཉཱ་ཏེཏི ཝི་ཉྙུ་ནཱ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ས་ཏི ཙུ་ཏོ བྷ་ཝེ སཱ་ས་ན་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན དཱི་པ་ཡ་ཏོ པ་ན ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ –

དུ་ཀྐ་ཊཾ པ་ཋ་མ་སྶེ་ཝ, སཱ་མ་ནྟ་མི་ཏི ཝ་ཎྞི་ཏཾ;

སེ་སཱ་ནཾ པ་ན ཏི་ཎྞ་མྤི, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་མུ་དཱི་རི་ཏ་ནྟི.

ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.

༡༠. ཨི་དཱ་ནི ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཙེ་ཏེ་ས་མ་སཾ་ཝཱ་ས་ཏཾ ཨ་བྷ་བྦ་ཏ་ཉྩ དཱི་པེ་ཏུཾ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨེ་ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ པུ་གྒ་ལཱ ཡ་ཐཱ པུ་རེ པུ་བྦེ གི་ཧི་ཀཱ་ལེ, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཀཱ་ལེ ཙ ཝི་ཡ ཨ་སཾ་ཝཱ་སཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་ཧ ཝ་ས་ནྟི ཡ་སྨཱ ས་བྦེ་པི ལ་ཛྫི་ནོ ཨེ་ཏེ་སུ ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ ན ཨེ་ཀོ་པི ཏ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ས་ནྡི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཾ ཨེ་ཀུ་དྡེ་སོ ས་མ་སི་ཀྑ་ཏཱ་ཏི ཨི་མེ ཏ་ཡོ སཾ་ཝཱ་སཱ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ནཱ་དི་ཀཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཾ སཱི་མཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣེ་ཧི པ་ཀ་ཏ་ཏྟེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. ཏ་ཐཱ པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ་པི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སོ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨེ་ཀུ་དྡེ་སོ ནཱ་མ. པ་ཉྙ་ཏྟཾ པ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་བྦེ་ཧི་པི ལ་ཛྫཱི་པུ་གྒ་ལེ་ཧི ས་མཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མ་སི་ཀྑ་ཏཱ ནཱ་མ. ན་ཏྠི ཏེ སཾ་ཝཱ་སཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་སཾ་ཝཱ་སཱ. ‘‘ཨ་བྷ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱཏི ཏུ་མ་ཏྠེ ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ སཱི་ས་ཙྪི་ནྣོ ཛཱི་ཝི་ཏུཾ ཨ་བྷ་བྦོ, ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ པུ་གྒ་ལཱ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་བྷ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༡༡. ཨི་དཱ་ནི པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཎ་ཏྟཱི་ཧི ས་མྦྷ་ཝ་ནྟེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཙ ཨཱ་ཎ་ཏྟི ཙ ཏ་ཏི་ཡེ མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧེ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ‘‘ཡོ ཨེ་ཝཾ མ་ར་ཏི, སོ དྷ་ནཾ ཝཱ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཀོ བྱ་ཉྫ་ན་བྷཱུ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་གོ པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ཨི་མི་ནཱ ཨི་དཾ དཱི་པེ་ཏི – ཡ་ཐཱ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནེ ‘‘ཨཱ་དི་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༩༢) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པཱ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡ མུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨི་དྷ ཨེ་ཝཾ. ‘‘སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཡྻཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༧༢) པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཡཱ་ཡ་པི ན མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ‘‘དུ་ཏི་ཡེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྠོ པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝ་མུ་པ་རི་པི པཱ་ཀ་ཊ་མུ་པེ་ཀྑི་སྶཱ་མ.

༡༢. ཨི་དཱ་ནི མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ངྒཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སེ་ཝེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སེ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཙི་ཏྟནྟི མེ་ཐུ་ནཾ སེ་ཝེ་ཏུཾ ཀཱ་མེ་ཏཱི་ཏི སེ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཏ་ཎྷཱ, ཏཱ་ཡ སེ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི ཏ་པྤུ་རི་སོ. མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་སྶཱཏི མི་ཐུ་ནཱ་ནཾ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཨི་ད་ནྟི མེ་ཐུ་ནཾ, ཏ་མེ་ཝ དྷ་མྨོ་ཏི མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨོ. ཨི་དྷ པ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨོ ནཱ་མ. ཨ་ཐ ཝཱ མེ་ཐུ་ནེ་ན ཛཱ་ཏོ དྷ་མྨོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨོ, ཏ་སྶ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་སྶ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་ངྒ་དྭ་ཡནྟི ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཾ དྭ་ཡཾ. བུ་དྷཱཏི ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ ཝི་ཉྙུ་ནོ.

༡༣. མ་ནུ་སྶ་སནྟི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ སཾ མ་ནུ་སྶ་སཾ, ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཙ. ཨེ་ཏེ་ན པེ་ཏ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡ་ཏྟཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏ་ཐཱ་ས་ཉྙཱིཏི ཏ་ཐཱ ཏཱ་དི་སཱ ས་ཉྙཱ ཏ་ཐཱ་ས་ཉྙཱ, སཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏ་ཐཱ་ས་ཉྙཱི. པ་རཱ་ཡ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷཱ་ཝ་པྤ་དྷཱ་ནཱ ཨི་མེ ནི་དྡེ་སཱ, བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡ་ལོ་པོ ཝཱ ‘‘བུ་དྡྷེ ར་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཁུ. པཱ. ༦.༣) ཝི་ཡ. ཨེ་ཝ་མུ་པ་རི་པི ཨཱི་དི་སེ་སུ. ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟནྟི ཐེ་ན་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཙི་ཏྟ་ཉྩ. ཝ་ཏྠུ་ནོ ག་རུ་ཏཱཏི བྷ་ཎྜ་སྶ པཱ་ད་ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པཱ་དཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་རུ་ཏཱ ཙ. ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀེ ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་མཱ་ས་ཀེ ཝཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. མཱ་ས་ཀེ ཝཱ ཨཱུ་ན་མཱ་ས་ཀེ ཝཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨ་ཝ་ཧཱ་རོཏི པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝ་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎ་ཉྩཱ་ཏི ཨི་མེ པ་ཉྩ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཡོ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྒཱ་ནི.

༡༤. པཱ་ཎོ མཱ་ནུ་སྶ་ཀོཏི མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ས་མྦ་ནྡྷོ པཱ་ཎོ ཙ, པཱ་ཎོ་ཏི ཧི ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ ས་ཏྟོ, པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. པཱ་ཎ་ས་ཉྙི་ཏཱཏི པཱ་ཎོ་ཏི ས་ཉྙི་ཏཱ ཙ, གྷཱ་ཏ་ནཾ གྷཱ་ཏོ, སོ ཨེ་ཝ ཙེ་ཏ་ནཱ གྷཱ་ཏ་ཙེ་ཏ་ནཱ, ‘‘ཝ་དྷཱ་མི ན’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ སཱ ཙ, ཏཾ་ས་མུ་ཊྛི་ཏོ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ནྣ་མ་ཉྙ་ཏ་རོ པ་ཡོ་གོ ཙ, ཏེ་ན པ་ཡོ་གེ་ན མ་ར་ཎ་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཏེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ པ་ཉྩ ཝ་དྷ་ཧེ་ཏུ་ཡོ པཱ་ཎ་གྷཱ་ཏཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྒཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༡༥. ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ས་ནྟ་ཏཱཏི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་སྶ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ ཙ. པཱ་པ་མི་ཙྪ་ཏཱ་ཡཱ་རོ་ཙ་ནཱཏི ཡཱ སཱ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ དུ་སྶཱི་ལོ ས་མཱ་ནོ ‘སཱི་ལ་ཝཱ་ཏི མཾ ཛ་ནོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༨༥༡) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ པཱ་པ་ཨི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ, ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙ་ནཱ ཙ. ཏ་སྶཱཏི ཡ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི, ཏ་སྶ. མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཏཱཏི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི ཡ་སྶ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཏཱ, སཱ ཙ, ན་ཉྙཱ་པ་དེ་སོཏི ན ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སོ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ཙ, ཏ་དེ་ཝ ཛཱ་ན་ནནྟི ཏ་ངྑ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩ ཨེ་ཏྠ ཨ་ས་ནྟ་དཱི་པ་ནེ ཨ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ནི་མི་ཏྟེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ ཨ་ངྒཱ་ནི ཧེ་ཏུ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༡༦. ཨེ་ཝཾ ཏེ་ས་མ་སཾ་ཝཱ་ས་ཏཱ་བྷ་བྦ་ཏཱ་དཱི་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ན ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ས་ནྟ་ཉྙེ་པཱི་ཏི ཏེ ས་བྦེ་པི ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ པུ་ལླི་ངྒ་ནི་དྡེ་སོ. ཏ་སྨཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏུ ཨུ་བྦྷ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལི་ཀཱ་དི་ཀཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ནྣཱ པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཏཱ་སུ ཡཱ ཨ་ཝ་སྶུ་ཏཱ ཨ་ཝ་སྶུ་ཏ་སྶ མ་ནུ་སྶ་པུ་རི་ས་སྶ ཨ་ཀྑ་ཀཱ་ནཾ ཨ་དྷོ ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལཱ་ནཾ ཀ་པྤ་རཱ་ན་ཉྩ ཨུ་པ་རི ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་བྦྷ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལི་ཀཱ. ཡཱ པ་ན ཨ་ཉྙི་སྶཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི, སཱ ཝ་ཛྫ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ. ཡཱ ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཏ་སྶཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏི, སཱ ཨུ་ཀྑི་ཏྟཱ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ. ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་རཱ་གེ་ན ཏི་ནྟ་སྶ ཧ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཀ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་ཏྠཱ་ཡ པུ་རི་ས་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཋཱ་ནཾ ཋ་ཏྭཱ ས་ལླ་པ་ནཾ ས་ངྐེ་ཏ་ག་མ་ནཾ པུ་རི་ས་སྶཱ་ག་མ་ན་སཱ་དི་ཡ་ནཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ་ཀཱ་ས་ཝ་ཝི་ས་ནཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཋ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡོ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎ་ནྟི ཨི་མཱ་ནི ཨ་ཊྛ ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཡ་སྶཱ ཨ་ཝ་སྶུ་ཏཱ་ཡ, སཱ ཨ་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ནཱ་མ.

ཨ་བྷ་བྦ་ཀཱ ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཎྜ་ཀོ ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟ་ཀོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏོ མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀོ པི་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀོ ཨ་ར་ཧ་ནྟ་གྷཱ་ཏ་ཀོ བྷི་ཀྑུ་ནི་དཱུ་ས་ཀོ ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་ཀོ ལོ་ཧི་ཏུ་པྤཱ་ད་ཀོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀོ་ཏི ཨི་མེ ཨ་བྷ་བྦཱ ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཙ. ཏེ་སུ པ་ཎྜ་ཀོཏི ཨོ་པ་ཀྐ་མི་ཀ་ན་པུཾ་ས་ཀ་པ་ཎྜ་ཀཱ ཙ པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་ཀྑེ པ་ཀྑ་པ་ཎྜ་ཀོ ཙ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཨཱ་སི་ཏྟ་ཨུ་སཱུ་ཡ་པ་ཎྜ་ཀཱ་ནཾ པ་ན པ་བྦ་ཛྫཱ ཙ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཙ ན ཝཱ་རི་ཏཱ. ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ པ་ན ལི་ངྒ་ཏྠེ་ན་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ. ཏ་ཏྠ ས་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ལི་ངྒ་མ་ཏྟཾ ཐེ་ནེ་ཏཱི་ཏི ལི་ངྒ་ཏྠེ་ན་ཀོ. བྷི་ཀྑུ་ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་དི་ཀཾ སཾ་ཝཱ་སཾ ཐེ་ནེ་ཏཱི་ཏི སཾ་ཝཱ་ས་ཏྠེ་ན་ཀོ. སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མུ་བྷ་ཡཾ ཐེ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠེ་ན་ཀོ. ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ན ཨི་མཾ ཏི་ཝི་དྷཾ –

རཱ་ཛ་དུ་བྦྷི་ཀྑ་ཀ་ནྟཱ་ར-རོ་ག་ཝེ་རི་བྷ་ཡེ་ན ཝཱ;

ཙཱི་ཝ་རཱ་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝཱ, ལི་ངྒཾ ཨཱ་དི་ཡ་ཏཱི་དྷ ཡོ.

སཾ་ཝཱ་སཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཡཱ་ཝ སོ སུ་དྡྷ་མཱ་ན་སོ;

ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ནཱ་མ, ཏཱ་ཝ ཨེ་ས ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༡༠; ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ);

ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ད་ཡོ ཏུ ཏཾ་ཏཾ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏོ པ་ན ཋ་པེ་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ ཨ་ཝ་སེ་སོ ས་བྦོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་མེ ཨེ་ཀཱ་ད་ས པུ་གྒ་ལཱ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨ་བྷ་བྦ་ཏྟཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ནྣ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཝི་བྦྷ་ནྟཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱིཏི གི་ཧི་ནི་ཝཱ་ས་ན་ནི་ཝ་ཏྠཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཙ. སཱ ཧི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ. མུ་དུ་ཀཱ པི་ཊྛི ཡ་སྶ, སོ ཙ. སོ ཧི ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ པཱི་ལི༹་ཏོ ཡ་དཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙྩ་མུ་ཁ་མ་གྒེ་སུ པ་ཝེ་སེ་ཏི, ཏ་དཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི.

༡༧-༡༨. ལ་མྦ་མཱ་ན་མ་ངྒ་ཛཱ་ཏ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ལ་མྦཱི. སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ པ་ཝེ་སི་ཏོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ. མུ་ཁེ་ན ག་ཎྷ་ནྟོ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ པ་ར་སྶ ཙཱཏི ཡོ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ པཱི་ལི༹་ཏོ པ་ར་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཝཱ མ་ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ མུ་ཁེ་ན ག་ཎྷཱ་ཏི, སོ པ་ར་སྶ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ མུ་ཁེ་ན ག་ཎྷ་ནྟོ ཙ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱ་བྷི་ནི་སཱི་ད་ནྟོཏི ཡོ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ པཱི་ལི༹་ཏོ ཏ་ཏྠེ་ཝ པ་ར་སྶ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏེ ཝ་ཙྩ་མ་གྒེ་ན ཨ་བྷི་ནི་སཱི་ད་ཏི, སོ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཏེ དྭ་ཡཾ་དྭ་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི མ་གྒེ མ་གྒ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ཧེ་ཏུ མེ་ཐུ་ན་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ. ཨི་དྷཱ་ག་ཏཱ ཙ་ཏྟཱ་རོཏི ཨི་དྷ ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཱ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙཱ་ཏི ས་མོ་དྷཱ་ནཱ པི་ཎྜཱི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི སེ་སོ. ཨེ་ཏྠ ཙ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ར་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘པ་རཱ་ཛི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་ད་ཡོ ཏ་ཏི་ཡཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ, བྷི་ཀྑུ་ནི་དཱུ་ས་ཀོ, མུ་དུ་པི་ཊྛི་ཀཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཀུ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་ད་ཡོ ཧི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྷ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ ཨེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. མུ་དུ་པི་ཊྛི་ཀཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཡ་སྨཱ པ་ན ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཾ ཨ་པྤ་ཊི་སེ་ཝི་ནོ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི.

པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༩. ཝུ་ཊྛཱ་ན་སྶ ག་རུ་ཀ་ཏྟཱ ག་རུ་ཀཱཏི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ན་ཝཱཏི ཏེ་སཾ ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ. ན་ནུ ‘‘ན་ཝཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཏེ་ར་སཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ, ཙི་རེ་ནཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡ་ཀེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ པ་ཋ་མཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མོ་ཙེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ སུ་ཀྐ་སྶཱཏི ཨཱ་ས་ཡ་དྷཱ་ཏུ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏོ ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ད་ས་ཝི་དྷེ སུ་ཀྐེ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི སུ་ཀྐ་སྶ. མོ་ཙེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱཏི མོ་ཙེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ, ཡ-ཀཱ་རོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ. ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན མོ་ཙ་ན་སྶཱ་ད མུ་ཙྩ་ན་སྶཱ་ད མུ་ཏྟ་སྶཱ་ད་མེ་ཐུ་ན་སྶཱ་ད ཕ་སྶ་སྶཱ་ད ཀ་ཎྜུ་ཝ་ན་སྶཱ་ད ད་སྶ་ན་སྶཱ་ད ནི་ས་ཛྫ་ན་སྶཱ་ད ཝཱ་ཙ་སྶཱ་ད གེ་ཧ་སི་ཏ་པེ་མ ཝ་ན་བྷ་ངྒི་ཡ ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སྶཱ་དེ་སུ ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ མོ་ཙ་ན་སྶཱ་དཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཏ་ཏྠ མོ་ཙ་ནཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་དོ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ མོ་ཙ་ན་སྶཱ་དོ. མུ་ཙྩ་ནེ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ མུ་ཙྩ་ནེ ཨ་སྶཱ་དོ མུ་ཙྩ་ན་སྶཱ་དོ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ས་ཏྟ་མཱི་ཏ་པྤུ་རི་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་མེ་ཧི པ་ན ན་ཝ་ཧི པ་དེ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་སྶཱ་ད་སཱི་སེ་ན རཱ་གོ ཝུ་ཏྟོ. གེ་ཧ་ནི་སྶི་ཏེ་སུ མཱ་ཏཱ་དཱི་སུ པེ་མཾ གེ་ཧེ སི་ཏཾ པེ་མ་ནྟི གེ་ཧ་སི་ཏ་པེ་མཾ, ཨི་མི་ནཱ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ རཱ་གོ ཝུ་ཏྟོ. ས་ནྠ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་ཡཱ པེ་སི་ཏ་པུ་པྥཱ་དི ཝ་ན་བྷ་ངྒི་ཡཾ, ཨི་མི་ནཱ ཙ ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན རཱ་གོ ཝུ་ཏྟོ. མེ་ཐུ་ན་སྶཱ་དོ་པི ཨི་ཏྠི་ཡཱ ག་ཧ་ཎ་པྤ་ཡོ་གེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ ཙ པ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ནི་མི་ཏྟུ་པ་ཀྐ་མ་མོ་ཙ་ནེ ས་ཏི ཝི་ས་ངྐེ་ཏཱ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨུ་པ་ཀྐ་མྨ ཧ་ཏྠཱ་དི་ནཱ ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟེ་ནཱཏི སུ་པི་ནོ་ཡེ་ཝ སུ་པི་ན་ནྟོ ‘‘ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཀ་མྨ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་ནྟ-ས་དྡ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཝུ་ཏྟི་ཏྟཱ. ཏཾ སུ་པི་ན་ནྟཾ ཝི་ནཱ ཝི་མོ་ཙ་ཡཾ སུ་ཀྐཾ ཝི་མོ་ཙེ་ནྟོ ས་མ་ཎོ ཡོ ཀོ་ཙི བྷི་ཀྑུ ག་རུ་ཀཾ ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཕུ་སེ ཕུ་སེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པ་བ་ཧི་དྡྷཱ་རཱུ་པ་ཨུ་བྷ་ཡ་རཱུ་པ་ཨཱ་ཀཱ་སེ་ཀ་ཊི་ཀ་མྤ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨུ་པཱ་ཡེ་སུ ས་ཏི རཱ་གཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷཱ་དཱི་སུ ཙ ཀཱ་ལེ་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏེ ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཾ པ་ཏྟེ ‘‘ཨཱ་རོ་གྱ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི སུ་ཀྐཾ མོ་ཙ་ན་སྶཱ་ད་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ཀྐ་མྨ མོ་ཙེ་ནྟོ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་བྦ་ཐཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ.

པ་ཋ་མོ.

༢༠. ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་རཱ་ག་ཝཱཏི ཀཱ་ཡེ སཾ་ས་གྒོ, ཏ་སྨིཾ རཱ་གོ, སོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ནྟུ, ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་རཱ་ག་ས་མ་ངྒཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མ་ཎོ ཨི་ཏྠི་ས་ཉྙཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་པ་ཀྐ་མྨཱཏི ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ་ཡ་མི་ཏྭཱ. མ་ནུ་སྶི་ཏྠིཾ ས་མྥུ་ས་ནྟོཏི ཨ་ནྟ་མ་སོ ལོ་མེ་ན་པི པ་རཱ་མ་ས་ནྟོ ག་རུ་ཀཾ ཕུ་སེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་མ་ཏཱ ཨི་ཏྠཱི མ་ནུ་སྶི་ཏྠཱི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་རཱ་ག་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ མཱ་ཏུ་པེ་མཱ་དིཾ, ཨི་ཏྠི་ཡཱ ག་ཧི་ཏ་མོ་ཀྑཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཉྩ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ, པ་ཎྜ་ཀ་པུ་རི་ས་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་ས་ཉྙི་སྶ ཙ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. ཨི་ཏྠི་ཡཱ པ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ་མ་ས་ནེ, ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན ཀཱ་ཡཱ་མ་ས་ནེ ཙ ཡ་ཀྑཱི་པེ་ཏཱི་པ་ཎྜ་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཡཱ་མ་ས་ནེ ཙ པུ་རི་ས་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏི་ཏྠཱི་ནཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཡཱ་མ་ས་ནེ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཏ་ཐཱ་ཡ་ཀྑཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ཙ. མ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་ན ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. ཨི་ཏྠི་ཡཱ པ་ན ཕུ་སི་ཡ་མཱ་ནོ སེ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་པི ས་ཙེ ཀཱ་ཡེ་ན ན ཝཱ་ཡ་མ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.

དུ་ཏི་ཡོ.

༢༡. ཏ་ཐཱཏི ཨི་ཏྠི་ས་ཉྙཱི. སུ་ཎ་ནྟིནྟི ཝི་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཐེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཎ་ནྟི་ཉྩ. ཝི་ཉྙུ་ཉྩཱཏི དུ་ཊྛུ་ལླཱ་དུ་ཊྛུ་ལླ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཉྩ མ་ནུ་སྶི་ཏྠིཾ. མ་གྒཾ ཝཱཏི ཝ་ཙྩ་མ་གྒ་པ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན མ་གྒཾ ཝཱ མེ་ཐུ་ནཾ ཝཱ ཨཱ་ར་བྦྷཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ་རཱ་གེ་ནཱཏི དུ་ཊྛཱ ཙ སཱ ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཐཱུ་ལཱ ཙ ལཱ་མ་ཀ་ཛ་ན་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི དུ་ཊྛུ་ལླཱ. སཱ་ཝ པུ་ན ཝཱ་ཙཱ དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ. ཏ་སྶཾ ཨ་སྶཱ་ད་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ རཱ་གོ་ཏི ས་མཱ་སོ, ཏེ་ན. ཨོ་བྷཱ་སི་ཏྭཱཏི ཝ་ཎྞཱ་ཝ་ཎྞ་ཡཱ་ཙ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཏྭཱ. ཨ་སུ་ཎ་ནྟི་ཡཱ པ་ན དཱུ་ཏེ་ན ཝཱ པ་ཎྞེ་ན ཝཱ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཏ་ཏྠ དྭི་ནྣཾ མ་གྒཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝ་ཎྞཱ་ཝ་ཎྞེ་ཧི, མེ་ཐུ་ན་ཡཱ་ཙ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ‘‘སི་ཁ་ར་ཎཱི་སི, ས་མྦྷི་ནྣཱ་སི, ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཨི་མེ་སུ ཏཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝཱ ཨོ་བྷཱ་ས་ནྟ་སྶ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ, ཨ་དྷ་ཀྑ་ཀ་ཨུ་བྦྷ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལཾ ཨཱ་དི་སྶ ཝ་ཎྞཱ་དི་བྷ་ཎ་ནེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཏ་ཐཱ ཡ་ཀྑཱི་པེ་ཏཱི་པ་ཎྜ་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཙྩ་མ་གྒ་པ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒེ ཨཱ་དི་སྶ ཝ་ཎྞཱ་དི་བྷ་ཎ་ནེ མེ་ཐུ་ན་ཡཱ་ཙ་ནཱ་དཱི་སུ་པི. ཏེ་སཾ པ་ན ཨ་དྷ་ཀྑ་ཀཱ་དི་ཀེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཏ་ཐཱ མ་ནུ་སྶི་ཏྠཱི་ནཾ ཨུ་བྦྷ་ཀྑ་ཀེ ཨ་དྷོ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལེ ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ ཙ.

ཏ་ཏི་ཡོ.

༢༢. ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མུ་པ་ཊྛཱ་ནནྟི མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀཱ་མེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཀཱ་མུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀཱ་མུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀཱ་མཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་མཾ ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མཾ, ས་ཡཾ མེ་ཐུ་ན་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཏྠི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་ཉྩ ཏཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་སྶ ཝ་ཎྞོ གུ་ཎོ, ཏཾ. ཝ་ཏྭཱཏི ‘‘ཡ་དི་དཾ ཀཱ་མུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ, ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ན’’ནྟི ཀཱ་མུ་པ་ཊྛཱ་ནེ ཝ་ཎྞཾ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་ཡ་པི ཨི་ཏྠཱི་ཏི ས་ཉྙཱི པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝཱ་ཙཱཏི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཡ་ཀཱ་ར་ལོ་པ་ཝ་སེ་ན. མེ་ཐུ་ན་ཡུ་ཏྟེ་ནཱཏི མེ་ཐུ་ན་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ, ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཡ ‘‘ཨ་ར་ཧ་སི ཏྭཾ མ་ཡ྄ཧཾ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ དཱ་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ མེ་ཐུ་ན་ཡཱ་ཙ་ནེ མེ་ཐུ་ན་རཱ་གི་ནོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. མེ་ཐུ་ནེ་རཱ་གོ, སོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མེ་ཐུ་ན་རཱ་གཱི, ཏ་སྶ. ག་རུ ཧོ་ཏཱིཏི ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ. ཨེ་ཏྠ པ་ན པ་ཎྜ་ཀེ པ་ཎྜ་ཀ་ས་ཉྙི་ནོ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨི་ཏྠི་ས་ཉྙི་ནོ དུ་ཀྐ་ཊཾ.

ཙ་ཏུ་ཏྠོ.

༢༣. ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ པུ་རི་ས་སྶ ཝཱ ས་ནྡེ་སཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱཏི ‘‘ད་ས ཨི་ཏྠི་ཡོ མཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ པི་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༣༠༣) ཙ ‘‘ད་ས བྷ་རི་ཡཱ་ཡོ དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏཱ ཚ་ནྡ་ཝཱ་སི་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༣༠༣) ཙ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ པུ་རི་ས་སྶ ཝཱ ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཏེ་སཾ མཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ. ས་ནྡེ་སནྟི ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ པུ་རི་སེ་ན ཝཱ ཨུ་བྷི་ནྣཾ མཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ‘‘ཨེ་ཧི, བྷ་ནྟེ, ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ ཨི་ཏྠིཾ ཝཱ པུ་རི་སཾ ཝཱ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎཱ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཛཱ་ཡ་མྤ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ ས་ནྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ. ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱཏི ཡ་ཏྠ པེ་སི་ཏོ, ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ཝཱ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ. ཧ་རཾ པ་ཙྩཱཏི ཨི་ཏྠཱི ཝཱ པུ་རི་སོ ཝཱ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏུ ཝཱ, མཱ ཝཱ, ཡེ་ཧི པེ་སི་ཏོ, ཏེ་སཾ པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ནྟོ ཝཱ ཧ་རཱ་པེ་ནྟོ ཝཱ, ཛཱ་ཡ་མྤ་ཏི་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏུ ཝཱ, མཱ ཝཱ, ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཏཾ. ཨི་མཱ་ཡ ཏི་ཝ་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ ཙ, དྭཱི་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི པ་ཎྜ་ཀེ ཙ ཨ་ངྒ་ཏྟ་ཡེ་ནཱ་པི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཨེ་ཀེ་ན དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཧ་རཾ པ་ཙྪཱ’’ཏི ཝི་པཱ་ཋཾ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཙྪཱ ཧ་ར’’ནྟི ཡོ་ཛེ་ནྟི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ པ་ཙྩཱཏི ཨུ་པ་ས་གྒ་ཏྟཱ. པ་ད་སྶ ཨུ་པ་རི ཨ་ཏྠེ ས་ཛྫེ་ནྟོ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཧི ཨུ་པ་ས་གྒོ ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ཏི ཨཱ’’ཏི ཨུ་པ་ས་གྒཱ་ནཾ ‘‘ཧ་ར’’ནྟི་མ་སྶ པ་ད་སྶ ཨུ་པ་རི བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི.

པ་ཉྩ་མོ.

༢༤. སཾ་ཡཱ་ཙི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་རནྟི སཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཡཱ་ཙི་ཏོ ཝཱ་སི་ཨཱ་དི་ཀོ པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཡ་སྶཱ, ཏཾ. ཨ་དེ་སི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀནྟི ཨུ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨེ་ན ཨ་དེ་སི་ཏཾ ཝ་ཏྠུ ཀུ་ཊི་ཀ་ར་ཎ་པྤ་དེ་སོ ཡ་སྶཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ, ཏཾ. པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟནྟི ཨི་དཱ་ནི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཏི་སྶོ ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ སུ་ག་ཏ་ཝི་ད་ཏྠི ནཱ་མ, ཏཱ་ཡ ‘‘དཱི་གྷ་སོ དྭཱ་ད་ས ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ སུ་ག་ཏ་སྶ ཝི་ད་ཏྠི་ཡཱ ཏི་རི་ཡཾ ས་ཏྟ་ནྟ་རཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༤༨) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཨེ་ཀ་ཏོ་བྷཱ་གེ་ནཱ་པི ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ཏི ཏཾ ཏི་རི་ཡཾ ཙ་ཏུ་ཧ་ཏྠ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཧེ་ཊྛི་མ་པྤ་མཱ་ཎེ ས་ཏི དཱི་གྷ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཀེ་ས་གྒ་མ་ཏྟ་མྤི ཝ་ཌྜྷེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨཱུ་ན་ཀེ, དཱི་གྷ་ཏོ ཙ ཝ་ཌྜྷི་ཏེ ཨ་ཡཾ ཀུ་ཊི་ས་ངྑཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི. ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཝཱ་སཱ་གཱ་རཾ ཨེ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟཱ ཨུ་དྡེ་སོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྟུ་དྡེ་སཱ. ཀུ་ཊིནྟི ཨུ་ལླི་ཏྟཱ་དི་ཀཾ ཀུ་ཊིཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཨུ་ལླི་ཏྟཱ ནཱ་མ ཨ་ནྟོ ཨུ་དྡྷཾ་མུ་ཁཾ ལི་ཏྟཱ. ཨ་ཝ་ལི་ཏྟཱ ནཱ་མ བ་ཧི ཨ་དྷོ་མུ་ཁཾ ལི་ཏྟཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ ཨུ་ལླི་ཏྟཱ་ཝ་ལི་ཏྟཱ. ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ནྟོ་བྷཱུ་ཏ་ཀཱ་རི་ཏ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ.

ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཝ་ཏྠུ་དེ་ས་ན་ཀྐ་མོ – ཏེ་ན ཀུ་ཊི་ཀཱ་ར་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཀུ་ཊི་ཝ་ཏྠུཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱ ས་ངྒྷཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཝུ་ཌྜྷཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་དེ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ (པཱ་རཱ. ༣༤༩) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་ངྒྷཾ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ས་བྦེ ཝཱ ས་ངྒྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ, ས་ངྒྷེ་ན ཝཱ ས་མྨ་ཏཱ དྭེ ཏ་ཡོ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་ཏྠ ནེ་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ཧི ཙ ཀི་པི་ལླི་ཀཱ་དཱི་ཧི སོ་ལ༹་ས་ཧི ཨུ་པ་དྡ་ཝེ་ཧི ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ར་མྦྷཾ ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝཾ དྭཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝཱ བ་ལི་བ་དྡེ་ཧི ཡུ་ཏྟེ་ན ས་ཀ་ཊེ་ན ཨེ་ཀ་ཙ་ཀྐཾ ནི་བྦོ་ད་ཀ་པ་ཏ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཀཾ བ་ཧི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཝི་ཉྪི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ‘‘ས་པ་རི་ཀྐ་མ་ན’’ནྟི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ས་ཙེ་པི ས་ངྒྷ་པྤ་ཧོ་ན་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཏྠེ་ཝ, ནོ ཙེ, ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ནྟྭཱ ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཡཱ་ཙི་ཏེ་ཧི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ (པཱ་རཱ. ༥༠, ༥༡) ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ དེ་སེ་ཏ་བྦ་ནྟི. ཨ་དེ་སི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཀུ་ཊིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ས་བྦ་པྤ་ཡོ་གེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཨི་དཱ་ནི དྭཱི་ཧི པི་ཎྜེ་ཧི ནི་ཊྛཱ་ནཾ ག་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི པ་ཋ་མ་པི་ཎྜ་དཱ་ནེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, དུ་ཏི་ཡ་དཱ་ནེ་ན ལེ་པེ ས་ངྒྷ་ཊི་ཏེ ས་ཙེ ཨ་དེ་སི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ཧོ་ཏི, པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ ཨེ་ཝ ཝཱ, ཨེ་ཀོ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ, སཱ་ར་མྦྷ་ཨ་པ་རི་ཀྐ་མ་ན་ཏཱ་ཡ དྭེ ཙ དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནཱི་ཏི ས་ཙེ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝི་པ་ནྣཱ, དྭེ ཙ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ དྭེ ཙ དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནཱི་ཏི ས་བྦཾ ཉེ་ཡྻཾ.

ཚ་ཊྛོ.

༢༥. མ་ཧ་ལླ་ཀནྟི ས་སྶཱ་མི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན སཾ་ཡཱ་ཙི་ཏ་ཀུ་ཊི་ཏོ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཝ་ཏྠུཾ དེ་སཱ་པེ་ཏྭཱ པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ནཱ་པི ཀཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ མ་ཧ་ཏྟཾ ལཱ་ཏི ཨཱ་ད་དཱ་ཏཱི་ཏི མ་ཧ་ལླ་ཀོ. མ་ཧ་ཏྟ་ལ་ཀ ཨི་ཏི ཋི་ཏེ ཏྟ་སྶ ལོ་པོ ལ་སྶ ཙ དྭི་ཏྟཾ, ཏཾ. ཝ་ས་ནཾ ཨ་ཏྠོ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝ་ས་ན་ཏྠོ, ཏཱ་ཡ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨ་དེ་སི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ ཨེ་ཀོ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ. སེ་སཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ཨི་དྷ ཙ ཏ་ཏྠ ཙ ལེ་ཎ་གུ་ཧཱ་ཏི་ཎ་ཀུ་ཊི་པ་ཎྞ་ཙྪ་ད་ན་གེ་ཧེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཀཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཙ ཀུ་ཊི་མྤི ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ་སཱ་གཱ་རཾ ཝཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་གཱ་རཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཙ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.

ས་ཏྟ་མོ.

༢༦. ཨ་མཱུ་ལ་ཀེ་ན ཨ་ནྟི་མེ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་མཱུ་ལ་ཀེ་ནཱཏི ད་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ, ས་ཝ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ, དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་པ་རི་ས་ངྐཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཙ མཱུ་ལ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ན་ཏྠི མཱུ་ལ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་མཱུ་ལ་ཀཾ, ཏེ་ན. ཏཾ པ་ན སོ ཨཱ་པ་ནྣོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ནོ ཝཱ, ཨེ་ཏཾ ཨི་དྷ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ཉྩ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་ཉྩ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཋཱ་ནེ དི་སྭཱ པ་རི་ས་ངྐ་ཏི, ཨ་ཡཾ དི་ཊྛ་པ་རི་ས་ངྐཱ. ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ཝཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཙ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཙ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ པ་རི་ས་ངྐ་ཏི, ཨ་ཡཾ སུ་ཏ་པ་རི་ས་ངྐཱ. དྷུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་ཏྠཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ པུ་པྥ་ག་ནྡྷ་སུ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ག་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀེ་ན ནུ ཁོ ཨི་དཾ ཀ་ཏ’’ནྟི ཝཱི་མཾ་ས་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཀེ་ན་ཙི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ག་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི པཱུ་ཛཱ ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏི, བྷེ་ས་ཛྫ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་རི་ཊྛཾ ཝཱ པཱི་ཏཾ, སོ ཏ་སྶ ག་ནྡྷཾ གྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ སོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་རི་ས་ངྐ་ཏི. ཨ་ཡཾ མུ་ཏ་པ་རི་ས་ངྐཱ ནཱ་མ. ཨ་ནྟི་མེ་ན ཙཱཏི ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝ་ཛྫཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནྟེ བྷ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ནྟི་མེ་ནེ་ཝ. ཝ་ཏྠུ་ནཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ནུ་རཱུ་པེ་སུ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ན དྷ་མྨེ་ན. ཙ-ཀཱ་རོ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ, ཏེ་ན ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་དིཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཙ-ཀཱ་རོ ཨ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཡུ་ཏྟོ.

ཙོ་དེ་ནྟོ ཝཱ ཙོ་དཱ་པེ་ནྟོ་ཝཱ་ཙཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཙཱ་ཝེ་ཏུནྟི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ ཙཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཨེ་ཏེ་ན ཨེ་ཀཾ ཙཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སེ ཨ་ཀྐོ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝུ་ཊྛཱ་པ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་དི་ཀེ ས་ཏྟཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. སུ་ཎ་མཱ་ནནྟི ཨི་དཾ ‘‘ཙོ་དེ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཀ་མྨ་པ་དཾ, ཨི་མི་ནཱ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཙོ་ད་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. པ་ར་མྨུ་ཁཱ པ་ན ས་ཏྟ་ཧི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི ཝ་ད་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཙོ་དེ་ནྟོཏི ‘‘ཝ་ཏྠུ་ས་ནྡ་སྶ་ནཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་ནྡ་སྶ་ནཱ སཾ་ཝཱ་ས་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པོ སཱ་མཱི་ཙི་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༨༥-༣༨༦) ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཙོ་ད་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་ཡཾ ཙོ་དེ་ནྟོ ཝཱ. ཙོ་དཱ་པེ་ནྟོ ཝཱཏི པ་རེ་ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཙོ་དཱ་པེ་ནྟོ ཝཱ. ཏ་སྨཱ ཡོ བྷི་ཀྑུ་སྶ ས་མཱི་པེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཏྭཾ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ སེ་ཝི, ཨ་སྶ་མ་ཎོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྠུ་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ‘‘ཏྭཾ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ‘‘ཨ་སྶ་མ་ཎོ་སི, ན་ཏྠི ཏ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཝཱ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ཝཱ ས་ངྒྷ་ཀ་མྨཾ ཝཱ, ཨ་སྶ་མ་ཎོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སཾ་ཝཱ་ས་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་སཾ་ཝཱ་སེ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟེ ཨ་སྶ་མ་ཎོ་ཏི ཀ་སྨཱ་ཏི པུ་ཊྛ་སྶ ‘‘ཨ་སྶ་མ་ཎོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི སཱ་མཱི་ཙི་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝཱ་པི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ དཱི་པ་ཡ་ཏོ ‘‘ཀ་རོ་ཏུ མེ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨོ་ཀཱ་སཾ, ཨ་ཧཾ ཏཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨོ་ཀཱ་སེ ཨ་ཀཱ་རི་ཏེ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ ཙེ་ཝ དུ་ཀྐ་ཊ་ཉྩ, ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཙོ་དེ་ནྟ་སྶ པ་ན ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨ་ཊྛ་མོ.

༢༧. ཨ་ཉྙ་སྶཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཛཱ་ཏི་ཀ་སྶ པ་ར་སྶ. ཀི་རི་ཡནྟི མེ་ཐུ་ན་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀི་རི་ཡཾ. ཏེ་ནཱཏི ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ མེ་ཐུ་ན་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ནྡ་སྶ་ནེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན. ལེ་སེ་ནཱཏི ཡ་སྶ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མྤི ཝ་ཏྠུཾ ལི་སྶ་ཏི ཨུ་དྡི་ཊྛེ ཝི་ཏྠཱ་རཾ སི་ལི་སྶ་ཏི ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ་ཝ ‘‘ལེ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ་ན ཛཱ་ཏི་ལེ་ས་ནཱ་མ་ལེ་སཱ་དི་ནཱ ལེ་སེ་ན. ཨ་ཉྙནྟི ཡོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ དི་ཊྛོ, ཏ་ཏོ ཨ་པ་ར་མྤི བྷི་ཀྑུཾ ཙཱ་ཝེ་ཏུཾ ཨ་ནྟི་མེ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཙོ་ད་ཡ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་ཐཾ? ཀོ་ཙི ཁ་ཏྟི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཡོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ དི་ཊྛོ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝེ་རིཾ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ཏཾ ཁ་ཏྟི་ཡཾ ཛཱ་ཏི་ལེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡོ མ་ཡཱ དི་ཊྛོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ, ཏྭཾ ཁ་ཏྟི་ཡོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་སཱི’’ཏི ཙོ་དེ་ཏི ཙོ་དཱ་པེ་ཏི ཝཱ. ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ་ལེ་སཱ་ད་ཡོ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སེ་སཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ ཨ་ཊྛ་མེ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཱ་ཡེ་ཝ.

ན་ཝ་མོ.

༢༨. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘ག་རུ་ཀཱ ན་ཝཱ’’ཏི ཨུ་དྡི་ཊྛེ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སུ ཨཱ་པ་ནྣེ་སུ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཚཱ་དེ་ཏི ཛཱ་ན་མཱ་པ་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨཱ་པ་ནྣཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཛཱ་ནཾ ཛཱ་ན་ནྟོ ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཡ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཨ་ཧཱ་ནི ཚཱ་དེ་ཏི པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི, ཏཱ་ཝ་ཏཱ ཏ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཨ་ཧཱ་ནི ཏ་སྶ པ་རི་ཝཱ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་ཝཱ་སོ སུ་དྡྷ་ནྟ་པ་རི་ཝཱ་སོ ས་མོ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཝཱ་སོ་ཏི ཏི་ཝི་དྷོ པ་རི་ཝཱ་སོ. ཏེ་སཾ པ་ན ཨ་ཏི་ས་ངྑེ་པ་ན་ཡེ་ན མུ་ཁ་མ་ཏྟེ་པི ད་སྶི་ཏེ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་པ་ཝེ་སོ་པཱ་ཡ་ས་མྦྷ་ཝོ སི་ཡཱ་ཏི མུ་ཁ་མ་ཏྟཾ ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མ.

ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་ཝཱ་སོ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ དཱ་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་དི་ཝ་སེ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཙ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ས་ཙེ ཨེ་ཀཱ་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཧོ་ཏི, ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ཛྫིཾ ཨེ་ཀཱ་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཁ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༩༨-༩༩) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཡཱ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ བྷ་ནྟེ ས་ངྒྷོ, ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མོ བྷི་ཀྑུ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ཛྫི ཨེ་ཀཱ་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཾ ཝ་ཏྭཱ པ་རི་ཝཱ་སོ དཱ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ‘‘ས་མྦ་ཧུ་ལཱ’’ཏི ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱ་པི ཝུ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ‘‘ས་མྦ་ཧུ་ལཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ནཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཐ དྭཱི་ཧཱ་དི་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི, པ་ཀྑ་ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཀྑ་མཱ་ས་ཨ་ཏི་རེ་ཀ་མཱ་ས་སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་ཨ་ཏི་རེ་ཀ་སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཝཱ, ‘‘དྭཱི་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྭཱ ཡོ ཡོ ཨཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ནཱ་མ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ.

ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཙ ས་ཙེ ཨ་པྤ་བྷི་ཀྑུ་ཀོ ཨཱ་ཝཱ་སོ ཧོ་ཏི, ས་ཀྐཱ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ནྟེ་ན ཝ་སི་ཏུཾ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ‘‘པ་རི་ཝཱ་སཾ ས་མཱ་དི་ཡཱ་མི, ཝ་ཏྟཾ ས་མཱ་དི་ཡཱ་མཱི’ཏི ཝ་ཏྟཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒྷ་སྶ ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ཛྫིཾ ཨེ་ཀཱ་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟེ་ན པ་ཀ་ཏ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཙྪ་ནྣེ ས་ཧ་ཝཱ་སོ, ཏེ་ན ཙ ཝི་ནཱ་ཝཱ་སོ, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ག་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་རོ་ཙ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཨེ་ཀེ་ནཱ་པི ར་ཏྟི་ཙྪེ་ད་ཉྩ ཝ་ཏྟ་བྷེ་ད་ཉྩ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པ་རི་ཝ་ཏྠ་བྦཾ.

ས་ཙེ ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི པ་རི་ཝཱ་སཾ སོ་དྷེ་ཏུཾ, ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་ཏྟེ་ན ཝ་སི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཝཱ ཨེ་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ ས་ནྟི་ཀེ ‘‘པ་རི་ཝཱ་སཾ ནི་ཀྑི་པཱ་མི, ཝ་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་པཱ་མཱི’’ཏི པ་རི་ཝཱ་སོ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦོ. ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཀ་ཏ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨ་ཐཱ་ནེ་ན པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ཨེ་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པ་ཏོ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏོ དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་མ་གྒ་ཏོ ཨོ་ཀྐ་མྨ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ཨ་རུ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྟཾ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ བ་ཧི ཋི་ཏཱ་ན་མྤི ས་དྡཾ སུ་ཎཱ་ཏི, པ་སྶ་ཏི ཝཱ, དཱུ་རཾ ག་ནྟྭཱ་པི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ནྟེ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཙེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྷེ་ད་དུ་ཀྐ་ཊ་ཉྩ. ས་ཙེ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི, ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཝ་ཏྟ་བྷེ་དོ. ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་ཊྛི་ཏེ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཝ་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ ར་ཏྟི་ཡོ པཱུ་རེ་ནྟི, ཏཱ་ཝ པ་རི་ཝ་ཏྠ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་ཝཱ་སོ.

སུ་དྡྷ་ནྟོ དུ་ཝི་དྷོ ཙཱུ་ལ༹་སུ་དྡྷ་ནྟོ མ་ཧཱ་སུ་དྡྷ་ནྟོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡོ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡ་ཏྟ་ཀཾ ནཱ་མ ཀཱ་ལཾ ཨ་ཧཾ སུ་དྡྷོ’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨ་ཝ་སེ་སེ ར་ཏྟི་པ་རི་ཙྪེ་དེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦ་པ་རི་ཝཱ་སོ ཙཱུ་ལ༹་སུ་དྡྷ་ནྟོ. ཡོ པ་ན ས་བྦ་སོ ར་ཏྟི་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ན་སྶ་ར་ཏི, ཏ་ཏྠ ཙ ཝེ་མ་ཏི་ཀོ, ཏ་སྶ དཱ་ཏ་བྦོ མ་ཧཱ་སུ་དྡྷ་ནྟོ. ཨཱ་པ་ཏྟི་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཛཱ་ནཱ་ཏུ ཝཱ, མཱ ཝཱ, ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཏཾ.

ས་མོ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཝཱ་སོ ནཱ་མ ཏི་ཝི་དྷོ ཨོ་དྷཱ་ན་ས་མོ་དྷཱ་ནོ ཨ་གྒྷ་ས་མོ་དྷཱ་ནོ མི་སྶ་ཀ་ས་མོ་དྷཱ་ནོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡོ ནི་ཊྛི་ཏ་པ་རི་ཝཱ་སོ་པི ཝཱ ནི་ཊྛི་ཏ་མཱ་ན་ཏྟོ་པི ཝཱ ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་ཏྟོ ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པུ་རི་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་མཱ ཝཱ ཨཱུ་ན་ཏ་རཱ ཝཱ ར་ཏྟི་ཡོ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི, ཏ་སྶ མཱུ་ལཱ་ཡ པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནེ་ན ཏེ པ་རི་ཝུ་ཏྠ་དི་ཝ་སེ ཙ མཱ་ན་ཏྟ་ཙི་ཎྞ་དི་ཝ་སེ ཙ ཨོ་དྷུ་ནི་ཏྭཱ མ་ཀྑེ་ཏྭཱ པུ་རི་མཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ མཱུ་ལ་དི་ཝ་ས་པ་རི་ཙྪེ་དེ པ་ཙྪཱ ཨཱ་པ་ནྣཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མོ་ད་ཧི་ཏྭཱ པུ་ན ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དཱ་ཏ་བྦ་པ་རི་ཝཱ་སོ ཨོ་དྷཱ་ན་ས་མོ་དྷཱ་ནོ ནཱ་མ. ས་ཙེ ཀ་སྶ་ཙི ཨེ་ཀཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཀཱ་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ, དྭཱི་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ, ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ ད་སཱ་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ, ཏཱ་སཾ ཨ་གྒྷེ་ན ས་མོ་དྷཱ་ཡ ཏཱ་སཾ ད་སཱ་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ཨེ་ཀཱ་ཧ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་དཱི་ན་མྤི དཱ་ཏ་བྦ་པ་རི་ཝཱ་སོ ཨ་གྒྷ་ས་མོ་དྷཱ་ནོ ནཱ་མ. ཡོ པ་ན ནཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦ་པ་རི་ཝཱ་སོ མི་སྶ་ཀ་ས་མོ་དྷཱ་ནོ ནཱ་མ. དཱ་ན་ཝི་དྷི པ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཁ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༡༣༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཝུ་ཏྠ་པ་རི་ཝཱ་སོ བྷི་ཀྑུ མཱ་ན་ཏྟཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ མཱ་ན་ན་བྷཱ་ཝཾ ཚ ར་ཏྟི་ཡོ ཨ་ཁ་ཎྜཾ ཀ་ཏྭཱ ཙ་རེ་ཡྻ ཀ་རེ་ཡྻ, ས་མྤཱ་དེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་ངྒྷེ་ན ག་ཎེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན ཀ་ཏཾ ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཝ་ཏྟཾ ས་མཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ཛྫི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཡཱ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན མཱ་ན་ཏྟ་དཱ་ནཱ་ད་ཡོ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་མི་ནཱ་པི ཝ་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན ཙེ ཝ་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་རི་ཝཱ་སེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་དེ་སཾ ག་ནྟྭཱ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ ས་ཧ་ཝཱ་སཱ་དིཾ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨཱུ་ན་ཏྟཱ ཨཱུ་ནེ ག་ཎེ ཙ་ར་ཎ་དོ་ས་ཉྩ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་པ་ཏྟི་ཀ་སྶ པ་ན པ་རི་ཝཱ་སཾ ཨ་ད་ཏྭཱ མཱ་ན་ཏྟ་མེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཙི་ཎྞཾ ཀ་ཏཾ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཾ མཱ་ན་ཏྟཾ ཡེ་ན, ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ. ཝཱི་ས་ཏི ས་ངྒྷོ ག་ཎོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཝཱི་ས་ཏཱི་ག་ཎོ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ, སོ ས་ངྒྷོ ཨ་བྦྷེ་ཡྻ ས་མྤ་ཊི་ཙྪེ་ཡྻ, ཨ་བྦྷཱ་ན་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨོ་སཱ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཝ྄ཧེ་ཡྻཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠཱ་པི ས་མཱ་དཱ་ན་ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཡཱ་ཙ་ནཱ་ནི, ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ ཙ ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

༢༩. ཨེ་ཝཾ ཏེ་སུ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཚཱ་ད་ན་སྶ ཨ་ངྒཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ན ཨུ་ཀྑི་ཏྟོ ཨ་ནུ་ཀྑི་ཏྟོ, ན་ཏྠི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡོ. ས་ཀ་ཏྠེ ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱ, པ་ཧུ་ནོ བྷཱ་ཝོ པ་ཧུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་སྶ་ཏྠཱི་ཏི ས་དྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་ཧུ་ཏྟོ. ཨ་ནུ་ཀྑི་ཏྟོ ཙ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡོ ཙ པ་ཧུ་ཏྟོ ཙཱ་ཏི དྭ་ནྡོ, ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ ཨ་ནུ་ཀྑི་ཏྟཱ་དི་གུ་ཎོ ཨ་ནུ་ཀྑི་ཏྟ…པེ… པ་ཧུ་ཏྟ་ཏཱ. ཨཱ་པ་ཏྟི ཙ ཨ་ནུ་ཀྑི་ཏྟ…པེ… པ་ཧུ་ཏྟ་ཏཱ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟི…པེ… པ་ཧུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡོ. མ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཛོ. ཏ་ཐཱ ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དི་པ་ཀཱ་རེ་ན ས་ཉྙཱི ཏ་ཐ་ས་ཉྙཱི ར་སྶ་ཝ་སེ་ན. ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཏ་ཐ་ས་ཉྙི་ཏཱ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དི་ས་ཉྙི་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཙ-ཀཱ་རོ ཝུ་ཏྟ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ. ཀ་མ་ནཾ པ་ཏྠ་ནཾ ཀཱ་མོ, ཚཱ་དེ་ཏུཾ ཀཱ་མོ ཚཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མོ. ཨི་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ ན་ཝ, ཨ་ཐ ཚཱ་ད་ནཱ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ད་ས ཙ ཏཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནི ཙཱ་ཏི, ཏེ་ཧི. ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་མྷི ཨ་རུ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་ཋ་མ་བཱ་ལ་སཱུ་རི་ཡ་རཾ་སི་ནོ ཨུ་གྒ་མ་ནེ ས་ཏི ཚ་ནྣཱ ཧོ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི སེ་སོ.

ཏ་ཏྠཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཡོ བྷི་ཀྑུ རཱ་ཛ་ཙོ་ར་ཨ་གྒི་ཨུ་ད་ཀ་མ་ནུ་སྶ་ཨ་མ་ནུ་སྶ་ཝཱ་ལ༹་ས་རཱི་ས་པ་ཛཱི་ཝི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་ནཾ ད་ས་ནྣ་མེ་ཀ་སྶཱ་པི ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ས་མཱ་ནོ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟུ་ཉྩེ་ཝ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུ་ཉྩ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ པ་ཧུ ས་མཱ་ནོ པ་ཧུ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཝི་དྷ་ཨུ་ཀྑེ་པ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་ནུ་ཀྑི་ཏྟོ ས་མཱ་ནོ ཨ་ནུ་ཀྑི་ཏྟ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ས་ཉྙཱི ག་རུ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཚཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ ཚཱ་དེ་ཏི, ཏ་སྶཱ་ཡཾ ཨཱ་པ་ཏྟི ཙ ཚ་ནྣཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ས་ཙེ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྙཱི ཝཱ ཧོ་ཏི ཨ་ཉྙཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ཉྙཱི ཝཱ ཝེ་མ་ཏི་ཀོ ཝཱ, ཨ་ཙྪ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི. ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟེ་ན པ་ན ‘‘མ་མ ཨེ་ཀཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ན ཝ་ཏྠུ་ས་བྷཱ་གཱ་པ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི.

ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༣. ཙཱི་ཝ་ར་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༠. ‘‘ཁོ་མ་ཉྩ ཀོ་སེ་ཡྻ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་པུཾ་ས་ཀ་ཝི་གྒ་ཧེ་ན དྭ་ནྡེ ཀ་ཏེ ཁོ་མ…པེ… བྷ་ངྒཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ཁོ་མནྟི ག་ཙྪ་ཛཱ་ཏི. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ པ་ན ཁོ་མེ་ན ཁོ་མ་སུ་ཏྟེ་ན ཝཱ་ཡི་ཏ་ནྟི ཏ་དྡྷི་ཏེ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝཱ ཁོ་མཾ ཁོ་མ་པ་ཊ་ཙཱི་ཝ་རཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནི. སཱ་ཎཾ སཱ་ཎ་ཝཱ་ཀ་སུ་ཏྟེ་ཧི ཝཱ་ཡི་ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ. བྷ་ངྒཾ ཁོ་མ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ས་བྦཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནི ཝཱ ཝོ་མི་སྶེ་ཏྭཱ ཝཱ་ཡི་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ. ཝཱ་ཀ་མ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ་ཏི ཀེ་ཙི. ཀ་མྦ་ལནྟི མ་ནུ་སྶ་ལོ་མཾ ཝཱ་ལ༹་ལོ་མ་ཉྩ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་ས་ལོ་མེ་ཧི ཝཱ་ཡི་ཏཾ. ཨེ་ཏཱ་ནཱིཏི ཁོ་མཱ་དཱི་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ས་ཧ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཧཱི་ཏི སཱ་ནུ་ལོ་མཱ་ནི. ཛཱ་ཏི་ཏོ ཀ་པྤི་ཡཱ་ནི ཚ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི.

༣༡. ཨི་དཱ་ནི ‘‘དུ་ཀཱུ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་ནི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ དུ་ཀཱུ་ལནྟི དུ་ཀཱུ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཝཱ་ཀ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ་ཡི་ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ. ཙེ་ཝཱཏི ས་མུ་ཙྩ་ཡེ, སོ ཨུ་པ་རི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏ་བྦོ. པ་ཊྚུ་ཎྞནྟི པ་ཊྚུ་ཎྞེ་སུ ཛཱ་ཏཾ པ་ཊྚུ་ཎྞཾ. དེ་ས་ཝཱ་ཙི་ནོ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟཱ་ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་གྒ་ཧོ. ཏ་ཐཱ སོ་མཱ་རཱ ཙ ཙཱི་ནཱ ཙ, ཏེ་སུ ཛཱ་ཏཾ སོ་མཱ་ར་ཙཱི་ན་ཛཾ. ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི པཱ་ཎ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏ་སུ་ཏྟ་མ་ཡཱ་ནི. ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པུ་ཉྙི་དྡྷི་ཡཱ ཛཱ་ཏཾ ཨི་དྡྷི་ཛཾ, ཏཾ པ་ན ཁོ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ. དེ་ཝ་དི་ནྣནྟི དེ་ཝེ་ཧི དི་ནྣཾ ཀ་པྤ་རུ་ཀྑེ ནི་བྦ་ཏྟཾ ཙཱི་ཝ་རཾ. ཏ་དེ་ཏཾ དུ་ཀཱུ་ལཱ་དི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཁོ་མཱ་དི་ནོ ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ལོ་མཱ་ནི ཨ་ནུ་ག་ཏཾ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ, ཡ་ཐཱ སེ་ས་ལོ་མཱ་ནི ཨ་ནུ་ག་ཏཾ ལོ་མཾ ཏ་ད་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ནུ་ལོ་མ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཏཾ་ཛཱ་ཏི་ཡ་ཀཾ ཡེ་སཾ ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ ས་བྦ་མྤི རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ནུ་ལོ་མ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀཾ, ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐཾ? དུ་ཀཱུ་ལཾ སཱ་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ, པ་ཊྚུ་ཎྞཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི ཀོ་སེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་ནི, ཨི་དྡྷི་ཛཾ དེ་ཝ་དི་ནྣ་ཉྩ ཁོ་མཱ་དཱི་ན་མ་ནུ་ལོ་མ་ནྟི.

༣༢-༣. ཨེ་ཝཾ སཱ་ནུ་ལོ་མཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཀཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏི་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི ཨ་ཝ་སྶཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦོ, ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ…པེ… ཀ་ཎྜུ་ཙྪཱ་དི་ཉྩ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཡྻ ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཏི་ཎྞཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ས་མཱ་ཧཱ་རོ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ. པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཉྩ ཏཾ ཙོ་ལ༹་ཉྩཱ་ཏི པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ. ཝ་སྶ་སྶ ཡོ་གྒཱ ཝ་སྶི་ཀཱ, སཱ་ཝ སཱ་ཊི་ཀཱ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ. པུ་ཉྪ་ཏི ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི པུ་ཉྪ་ནཾ, མུ་ཁ་སྶ པུ་ཉྪ་ནཾ མུ་ཁ་པུ་ཉྪ་ནཾ. ནི་སཱི་ད་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ནི་སཱི་ད་ནཾ, མུ་ཁ་པུ་ཉྪ་ན་ཉྩ ནི་སཱི་ད་ན་ཉྩ མུ་ཁ་པུ་ཉྪ་ན་ནི་སཱི་ད་ནཾ. ས་ཡ་ན་སུ་ཁཱ་དིཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་ཏྠ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ, ཏ་དེ་ཝ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་ཀཾ. ཀ་ཎྜུཾ ཚཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཎྜུ་ཙྪཱ་དི. ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧེཏི ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཝ་ནྣཾ ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཡྻ. ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཡྻཱཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་ན ནཱ་མཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’’ཏི ཝི་ཀ་པྤེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མེ་སུ ན་ཝ་སུ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ. ཏི་ཙཱི་ཝ་རནྟི ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ནཱ་མེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ པུ་བྦེ ཝི་སུཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དི་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་སྶ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ. ཏཾ ཝི་ནཱ ཨེ་ཀཱ་ཧཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི. ན ཝ་སེ་ཡྻཱཏི ཨ་ལ་དྡྷ་ས་མྨུ་ཏི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝཱ་སཾ ན ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཉྩ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ནི་སཱི་ད་ནཾ ཝི་ནཱ ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ ན ཝ་སེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཙ་ཏུ་ནྣཾ མཱ་སཱ་ནཾ ས་མཱ་ཧཱ་རོ ཙ་ཏུ་མཱ་སཾ, ཏ་མེ་ཝ ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ. ཏཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན.

༣༤. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཨི་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧེཏི ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཋི་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཡྻ. ཨ་ཧ་ཏྠ་པཱ་སནྟི ཧ་ཏྠ་སྶ པཱ་སོ ས་མཱི་པོ ཧ་ཏྠ་པཱ་སོ, ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ཧ་ཏྠ་བྦྷ་ནྟ་རོ. དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠ་བྦྷ་ནྟ་རོ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ན་ཏྠི ཧ་ཏྠ་པཱ་སོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨ་ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ, ཏཾ ཨེ་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཨ་ནྟོ་ག་བྦྷེ ཝཱ ཨུ་པ་རི་པཱ་སཱ་དེ ཝཱ ཏ་ད་ཧེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཡོ་གྒེ པ་དེ་སེ ཝཱ ཋི་ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏོ དཱུ་རེ ཋི་ཏ་མྤི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. སེ་སེ་སུ་པཱིཏི ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཱ་དི་ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་པ་རི་ཡ་ནྟེ་སུ་པི ཨ་ཝ་སེ་ས་ཙཱི་ཝ་རེ་སུ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ན་ཡོ. ཡ་ཐཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨི་མཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟེ་ན པ་ན ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟེ་ན ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ, ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་མ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ. པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ ནཱ་མ པཱ་ཊེ་ཀྐཾ ནི་དྷཱ་ན་མུ་ཁ་ནྟི ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་མྤི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི.

༣༥. ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ལ་དྡྷཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ངྒྷཱ་ཊི པ་བྷུ་ཏི ཨཱ་དི ཡ་སྶ ཏཾ ས་ངྒྷཱ་ཊི་པྤ་བྷུ་ཏི. ཨེ་ཏཾ ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟོ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཀ་མྨ་པ་དཾ, ‘‘པུ་བྦ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཝི་སེ་ས་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱཏི པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ. པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་ནཱ་མེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཝ་ཏྠེ་ཧི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ཏི, ནི་ཊྛི་ཏེ ར་ཛ་ནེ ཙ ཀ་པྤེ ཙ ཨི་མཾ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. པ་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནེཏི པ་ཏྟ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ. ཏ་ཐཱཏི ཙ ཡ་ཐཱ ཙཱི་ཝ་རེ, ཏ་ཐཱ པ་ཏྟེ་པི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཀཾ ས་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཨི་མཾ པ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏཾ པ་ཏྟ’’ནྟི ཝཱ ཝི་སེ་སོ.

༣༦. ཨི་དཱ་ནི པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་ར་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨི་མཾ ཝ ཨི་ཏི ཝཱ-ས་དྡོ ར་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡི་ཊྛོ, སོ ཨི་ཏི-ས་དྡ་ཏོ པ་རཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཏཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ སཾ་སེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སཾ་སེཏི ཝ་དེ་ཡྻ. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ ནཱ་མེ་ན ས་ངྒྷཱ་ཊི པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཐཱ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཱ་དཱི་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་དཱུཏི པ་ཙྩུ་དྡྷ་རེ་ཏི་མ་སྶ ཀ་ཏྟུ་པ་དཾ, པ་ཉྙ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་ཏྠཱ་པི དཱུ་རཱ་ས་ནྣ་ཏཱ་དཱི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

༣༧-༨. ཨི་དཱ་ནི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ནྣཾ པ་མཱ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་ངྒྷཱ་ཊཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. པ་ཙྪི་མོ ཨ་ནྟོ པ་ཙྪི་མ་ནྟོ, ཏེ་ན, པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དཱི་གྷ་སོཏི དཱི་གྷ་ཏོ. མུ་ཊྛི་ཡཱ ས་ཧི་ཏཾ པ་ཉྩ་ཀཾ ཡ་སྶཱ སཱ མུ་ཊྛི་པ་ཉྩ་ཀཱ, ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ན མུ་ཊྛི་པ་ཉྩ་ཀོ. མུ་ཊྛི-ས་དྡེ་ནེ་ཏྠ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏ་མུ་ཊྛི་ཀོ ཧ་ཏྠོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. སུ་ག་ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་ཏོ ཨཱུ་ནཱ་ཏི ས་མཱ་སོ. ཨ་པཱིཏི ཝུ་ཏྟ་ས་མུ་ཙྩ་ཡེ, ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ཙྪི་མ་པྤ་མཱ་ཎཱ ཙ ཨ་ཡ་ཉྩ ཨུ་ཏྟ་མ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པ་ཙྪི་མ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ མུ་ཊྛི་ཏྟི་ཀ་ཉྩ ཏི་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཙ-ས་དྡོ ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ་ནྟེ་ན སུ་ག་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཱུ་ནཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ས་མུ་ཙྩི་ནོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨི་དཱ་ནི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཏི་སྶོ ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ ཨེ་ཀཱ སུ་ག་ཏ་ཝི་ད་ཏྠི, ཏཱ་ཡ ཝི་ད་ཏྠི་ཡཱ ན་ཝ ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ དཱི་གྷ་ཏོ སུ་ག་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཏི་རི་ཡཾ ཚ ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ, ཏཾ པ་ན ཝ་ཌྜྷ་ཀི་ཧ་ཏྠེ་ན དཱི་གྷ་ཏོ ཏེ་ར་ས ཧ་ཏྠཱ ཨེ་ཀཱ ཙ ཝི་ད་ཏྠི, ཏི་རི་ཡ་ཏོ ན་ཝ ཧ་ཏྠཱ ཧོ་ནྟི. ཏཾ་ཝ་སེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨཱུ་ན་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཱ.

ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒོ་པི ཏ་ཏྟ་ཀོ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀ་སྶ་པཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཀོ ཨཾ་སོ ཨེ་ཀཾ་སོ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཏ་དྡྷི་ཏེ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀཾ. ‘‘ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀོ’’ཙྩཱ་དི་ནཱ ནི་ཝཱ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟ་རཾ མ་ཛ྄ཛྷ་པ་དེ་སོ, ཨ་ནྟ་རེ མ་ཛ྄ཛྷེ ཀ་ཊི་པྤ་དེ་སེ ཝཱ་སོ ཝ་ཏྠཾ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་སོ, སོ་ཡེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀོ. ཙཱ་པཱིཏི ས་མུ་དཱ་ཡོ, ཨེ་ཀོ ཝཱ ས་མུ་ཙྩ་ཡོ. ཨ་ཌྜྷེ་ན ཏ་ཏི་ཡོ བྷཱ་གོ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻོ. ཨེ་ཏྠ དྭི་ནྣཾ ཧ་ཏྠ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ནཾ ས་མྤུ་ཎྞཱ་ནཾ ཏ་ཏི་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་སཾ་སི་ཛ྄ཛྷ་ནེ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཌྜྷ-ས་དྡ་ནི་དྡི་ཊྛཱ ཡཱ ཝི་ད་ཏྠི, སཱ་ཝ ཏ་ཏི་ཡོ་ཏི ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཧ་ཏྠ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཏ་ཏི་ཡོ བྷཱ་གོ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻོ. སོ ཙ ནཱ་ན་ནྟ་རེ་ན དྭི་ཧ་ཏྠ་ཏ་ཏི་ཡ་ཏཱ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི དྭེ ཧ་ཏྠཱ, ཨེ་ཀཱ ཙ ཝི་ད་ཏྠི ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻོ. ཏཾ་ས་ནྣི་ཡོ་གེ་ན པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀོ་ཝ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དྭེ ཧ་ཏྠཱ ཡ་སྶཱ་ཏི བཱ་ཧི་ར་ཏྠ་ས་མཱ་སོ. པཱ་རུ་པ་ནེ་ནཱ་པི ས་ཀྐཱ ནཱ་བྷིཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏུ་ནྟི ‘‘དྭི་ཧ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏི. ཏི་རི་ཡ་སྶ ཨ་ནྟོ་ཏི ཚ་ཊྛཱི་ཏ་པྤུ་རི་སོ, ཏི་རི་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ཏི ཝཱ ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡོ ‘‘གཱ་མ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ.

༣༩. ‘‘ནི་སཱི་ད་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་སཱི་ད་ན་ཙཱི་ཝ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ནི་སཱི་ད་ནཾ ནཱ་མ ས་མེ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གེ ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མཱ་ནི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཉྫི་ཀཱ་དཱི་ཧི སི་ཉྩི་ཏྭཱ ཀ་ཏོ དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཕཱ་ལི་ཏ་ཏྟཱ ཏཱི་ཧི ད་སཱ་ཧི ཡུ་ཏྟོ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཝི་སེ་སོ. ཝི་ད་ཏྠཱི དྭེཏི དྭེ ཝི་ད་ཏྠཱི. ཝི་སཱ་ལ་ཏོ པུ་ཐུ་ལ་ཏོ.

༤༠. ‘‘ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀ་ཎྜཱུཏི ཧི ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ནཱ་ནཾ, ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ནེ་ཏྠ པི་ལ༹་ཀ་སྶཱ་ཝ་ཐུ་ལླ་ཀ་ཙྪཱ་བཱ་དྷཾ ག་ཡ྄ཧ་ཏི. ཀ་ཎྜུཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ པི་ལ༹་ཀཱ་དིཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི. པ་ཊི་ཙྪ་ད་ནཾ ཝཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་ཎྜུ་ཡཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དོ ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དོ, སོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དཱི, ཏ་སྶ. ཏི་རི་ཡནྟི ཏི་རི་ཡ་ཏོ.

༤༡. ‘‘ཝ་སྶི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ.

༤༢. ཨེ་ཝཾ པ་མཱ་ཎ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ པ་མཱ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་མེ དོ་སཾ, ཀེ་ས་ཉྩི པ་མཱ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ག་ཎ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏྠཱཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ཝ་ནྟེ་སུ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ. ཏ་དུ་ཏྟ་རི ཏ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ནི་པཱ་ཏེ་ན ཨུ་ཏྟ་རི-ས་དྡེ་ན ཏ་པྤུ་རི་སོ. ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ས་མྤཱ་དེ་ནྟ་སྶ. ཚེ་ད་ན་པཱ་ཙི་ཏྟཱིཏི ཚེ་ད་ནེ་ན ས་ཧི་ཏཱ པཱ་ཙི་ཏྟི, ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ པ་ན ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཉྩ ཨཱུ་ན་ཀ་ཉྩ ‘‘པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹’’ནྟི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. ཡེ་ན མུ་ཁཾ པུ་ཉྪ་ནྟི, ཏཾ མུ་ཁ་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཏི མུ་ཁ་སྶ ཙོ་ལ༹་ནྟི ས་མཱ་སེ དྭ་ནྡོ. ཨཱ་ཀ་ངྑི་ཏཾ ཨི་ཙྪི་ཏཾ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡོ. ཏ་མེ་ཏེ་ས་མ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཀ་ངྑི་ཏ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི ག་ཎ་ན་ཝི་བྷཱ་གེ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་མུ་ཁ་པུ་ཉྪ་ན་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལེ༹ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཚ་ཀྐ་མེ་ཀེ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. མུ་ཁ་པུ་ཉྪ་ན་ཙོ་ལཱ༹་ནི པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཱ་ནི ཙ བ་ཧཱུ་ནི་པཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ.

༤༣. ག་ཎ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ན་པུཾ་ས་ཀ་སྶ ཨི་ཏྠི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝཱ ‘‘ན དཱི་པི་ཏཱ’’ཏི ལི་ངྒཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏི་ཎྞཾ པ་ནེ་ཏེ་སཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཝི་ཀ་པྤ་ནཱུ་པ་ག་པ་ཙྪི་མེ་ན པ་ཙྪི་མ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠི་ཡེ་ཝ. ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཏཾ ས་བྦཾ ན དཱི་པི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཝི་ཀ་པྤ་ནཱུ་པ་ག་ཐ་ཝི་ཀཱ་དི ས་བྦཾ ཨེ་ཀཾ ‘‘པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹’’ནྟི, བ་ཧཱུ་ནི ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ‘‘པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལཱ༹་ནཱི’’ཏི་པི ཝ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ ནཱ་མ པཱ་ཊེ་ཀྐཾ ནི་དྷཱ་ན་མུ་ཁ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཐ་ཝི་ཀཱ་དིཾ ཐ་ཝི་ཀཱ ཨཱ་དི ཡ་སྶ པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནཱ་དི་ནོ་ཏི ས་མཱ་སོ. ཝི་ཀ་པྤ་སྶ ཨུ་པ་གཾ ཝི་ཀ་པྤི་ཡཾ, ཏ་ཉྩ ཨུ་པ་རི ཝ་ཀྑ་ཏི.

༤༤. ཨི་དཱ་ནི ཏི་ཎྞཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཧ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཧ་ཏེ་ན ན་ཝེ་ན ཨ་དྷོ་ཏེ་ན ཀ་པྤཾ ས་དི་སཾ ཨ་ཧ་ཏ་ཀ་པྤཾ, ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་དྷོ་ཏཾ. ཨ་ཧ་ཏ་ཉྩ ཨ་ཧ་ཏ་ཀ་པྤ་ཉྩ ཨ་ཧ་ཏཱ་ཧ་ཏ་ཀ་པྤཱ་ནི, ཝ་ཏྠཱ་ནི, ཏེ་སཾ. དྭེ གུ་ཎཱ པ་ཊ་ལཱ་ནི ཡ་སྶ སཱ་ཏི དུ་གུ་ཎཱ. ‘‘གུ་ཎོ པ་ཊ་ལ་རཱ་སཱི་སཱུ’’ཏི ཧི ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ. དུ་གུ་ཎཱ དུ་པ་ཊྚཱ, ཨུ་ཏྟ་ར་སྨིཾ དེ་ཧ་བྷཱ་གེ ཨཱ་ས་ཉྫཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ཀྐ་རཱ་ས་ངྒོ. ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཨེ་ཀ་པ་ཊྚཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཀ་ཙྩཱི, ཨེ་ཀ་པ་ཊྚོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་པཱ་ཏོ ཝཱ ཨེ་ཀ་ཙྩཱི་ཏི. ཏ་ཐཱཏི ས་མུ་ཙྩ་ཡེ, ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀོ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་མཱ་ཡཾ ཝཱ, ཡ་ཐཱ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒོ ཨེ་ཀ་ཙྩི་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༤༥. ‘‘ཨུ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཨུ་ཏུ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨུ་ཏུ་ཏོ དཱི་གྷ་ཀཱ་ལ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ ཨུ་ཏུ་དྡྷ་ཊཱ, ཏེ་སཾ པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཱཏི ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒ་ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀཱ. པཾ་སུ ཝི་ཡ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཨུ་ལ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ, ར་ཐི་ཀཱ་སུ་སཱ་ན་ས་ངྐཱ་ར་ཀཱུ་ཊཱ་དཱི་ནཾ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཋི་ཏཾ ཙོ་ལ༹་ཁ་ཎྜཾ, ཏ་སྨིཾ. ཡཱ ཡཱ རུ་ཙཱི་ཏི ཨ་བྱ་ཡཱི་བྷཱ་ཝེ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི, ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ས་ཏ་པ་ཊྚ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༤༦. ཨི་དཱ་ནི ཏཱི་སུ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ་སུ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ དྭི་ནྣ་མེ་ཀ་སྶ ཙ ས་ངྑཱ་གུ་ཎེ་ན ནི་དྡྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཏཱི་སཱུཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨཾ. ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་སྶ བ་ཧྭ་ཏྠེ་ན ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྭི་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ངྑཱ་ཏ་བ་ཧྭ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ཡཱ་ནི པ་ཧོ་ནྟི, ཏཱ་ནི དྭེ ཝཱ་པི ཚི་ནྡི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཡཾ པ་ཧོ་ཏི, ཏཾ ཨེ་ཀཾ ཝཱ ཚི་ནྡི་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཧོ་ནྟཱིཏི པ་ཙྪི་མ་ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་མཱ་ཎ་ཚི་ནྣ་ཀཱ་ནི པ་ཧོ་ནྟི. ཨ་པཱིཏི ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ, ཏཱི་སུ ཀཱ ཀ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྭཱ་དྷིནྟི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ པ་ཙྪཱ ཨཱ་དྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནྭཱ་དྷི, ཡཾ ཙཱི་ཝ་ར་སྶོ་པ་རི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་རོ་པེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནཱ་དི་ཎྞནྟི ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏཾ ཨ་ནྭཱ་དྷི་ཀཾ. ན དྷཱ་རེ་ཡྻཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་དི དྷཱ་རེ་ཡྻ, དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི དཱི་པེ་ཏི.

༤༧-༨. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ན ཝ་སེ་ཡྻ ཝི་ནེ་ཀཱ་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘གཱ་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ (པཱ་རཱ. ༤༧༡ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཧཱ་ར་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ གཱ་མེ ཝཱ…པེ… ཝི་ཧཱ་རེ ཝཱ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ‘‘པ་ཊོ ད་ཌྜྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་པི ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏཱི་སུ ཨེ་ཀ་མྤི ‘‘ཏི་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. བྷི་ཀྑུ་ས་མྨུ་ཏི་ཡ་ཉྙ་ཏྲཱཏི ས་ངྒྷེ་ན གི་ལཱ་ན་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དཱི་ཡ་མཱ་ནཾ ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ས་མྨུ་ཏིཾ ཝི་ནཱ. ཝི་པྤ་ཝ་ཏྠུནྟི ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་ར་ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་གཱ་མཱ་དི་ཏོ བ་ཧི, ཨ་ཐ ཝཱ ནི་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་ནཾ, ཏ་ཏྠ ཙ ག་བྦྷོ་ཝ་ར་ཀཱ་ནཾ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཝཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་སི་ཏུཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ གཱ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་ར་ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་ས་ནྟ་ཀ་སྶ གཱ་མཱ་དི་ནོ པ་རི་ཀྑེ་པ་སྶ, པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཀཱ་ས་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ས་ཏྠ་ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སཱ་ནཾ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཝ་སེ་ན ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རོ ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་ཧ་ཏྠོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ནི་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་ནི གཱ་མ་ཏོ བ་ཧི ས་ནྣི་ཝི་ཊྛཱ་ནཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ ཝི་སུཾ གཱ་མ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ཨུ་དོ་སི་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙཾ ནི་ཝེ་ས་ནཾ.

ཏ་ཏྠ ཨུ་དོ་སི་ཏོ ནཱ་མ ཡཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ བྷ་ཎྜཱ་ནཾ སཱ་ལཱ. པཱ་སཱ་དོ དཱི་གྷ་པཱ་སཱ་དོ. ཧ་མྨི་ཡཾ མུ་ཎྜ་ཙྪ་ད་ན་པཱ་སཱ་དོ. ནཱ་ཝཱ ཙ ཨ་ཊྚོ ཙ མཱ་ལོ༹ ཙ ཨཱ་རཱ་མོ ཙ ནཱ་ཝཱ…པེ… ཨཱ་རཱ་མཾ, ཏ་སྨིཾ. ཨ་ཊྚོ ནཱ་མ པ་ཊི་རཱ་ཛཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཏྠཾ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧི ཀ་ཏོ བ་ཧ་ལ་བྷི་ཏྟི་ཀོ ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་བྷཱུ་མི་ཀོ པ་ཏི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་སོ. མཱ་ལོ༹ ཨེ་ཀ་ཀཱུ་ཊ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པཱ་སཱ་དོ. ཨཱ་རཱ་མོ པུ་པྥཱ་རཱ་མོ ཝཱ ཕ་ལཱ་རཱ་མོ ཝཱ. ས་ཏྠོ ཙ ཁེ་ཏྟ་ཉྩ ཁ་ལ་ཉྩཱ་ཏི དྭ་ནྡོ. ས་ཏྠོ ནཱ་མ ཛ་ངྒྷ་ས་ཏྠོ ཝཱ ས་ཀ་ཊ་ས་ཏྠོ ཝཱ. ཁ་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དྷ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎཾ. དུ་མོ ནཱ་མ དུ་མ་མཱུ་ལཾ ཚཱ་ཡཱ་ཡ ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་སོ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སོ པ་ན ཨ་གཱ་མ་ཀེ ཨ་ར་ཉྙེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ.

༤༩. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཨེ་ཏཾ…པེ… ས་ངྒྷཱ་ཊི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཝ་ནྣ་མེ་ཝ པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ, ན པ་ན ཏེ་སཾ ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དོ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རོ་གཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ད་ཏྟོ་ཏི ནཱ་མེ་ཀ་དེ་སེ་ནཱ་པི ནཱ་མ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་ཝ ‘‘སཱ་ཊི་ཀཱ’’ཏི པ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་མྨ་མཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ ཙ རོ་ག་ཝ་སྶཱ་ན་པ་རི་ཡ་ནྟཱ. རོ་གཱ ཙ ཝ་སྶཱ་ནཱ ཙ མཱ་སཱ རོ་ག་ཝ་སྶཱ་ནཱ, ཏེ ཏ་ད་ཏི་ཀྐ་མེ་ན པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཡ་ནྟཱ ཡཱ་ས་ནྟི ཝི་གྒ་ཧོ.

ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཝ་སྶཱ་ན་མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ ཨེ་ཝ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ ཨཱ་བཱ་དྷེ་སུ ཝཱུ་པ་ས་ནྟེ་སཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༦༩) ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཀེ་ཙི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ‘‘པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་དིཾ་སུ, ཏཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་ར་ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨ་ཝི་ས་ཡེ་ཡེ་ཝ པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་ར-ས་དྡ་སྶ དི་ཊྛ་ཏྟཱ, ‘‘ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༨) པཱ་ལི༹ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ. ‘‘ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུ’’ནྟི ཙ ཙ་ཏུ་ནྣཾ མཱ་སཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་ཧ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ན ཏེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷེ་དོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཀུ་རུ་ནྡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི ‘‘ཝ་སྶཱ་ནཾ ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༨) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ ཨེ་ཝ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཧེ་མ་ནྟེ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཝ་སྶཱ་ན་མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ནཱ་པི ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི ཨཱ་བཱ་དྷ་ཝཱུ་པ་ས་མེ་ནཱ་པི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི (ཀ་ངྐཱ. ཨ་ཊྛ. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ. མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡམྤི པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ས་བྦ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡོ ས་མེ་ནྟི, ཡུ་ཏྟི ཙ ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཏ་ཏོ པ་རནྟི པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་ར་ཏོ ཨུ་པ་རི. ཝི་ཀ་པྤེ་ཡྻཱཏི ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དིཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཡྻ. ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཧེ་མ་ནྟ་སྶ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་སེ ཝི་ཀ་པྤེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་ཏི དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སེ་སཱཏི ཨ་པ་རེ ས་ཏྟ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི སེ་སཱ. ན་ཏྠི པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སོ ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀཱ.

༥༠. ཨི་དཱ་ནི པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཱ་དི་ཀཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ས་ད་སཱ་དི་ཀཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ནཱ་པ་ར་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཙ མུ་ཁ་པུ་ཉྪ་ན་ཉྩཱ་ཏི དྭ་ནྡོ. པ་རི་ཀྑཱ་ར་མུ་ཁ་པུ་ཉྪ་ན་མེ་ཝ ཙོ་ལ༹་ཀ་ནྟི ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡོ. དྭ་ནྡ་ས་མཱ་ས་ནྟེ སུ་ཡྻ་མཱ་ན་ཏྟཱ པ་ན ཙོ་ལ༹་ཀ-ས་དྡོ པ་རི་ཀྑཱ་ར-ས་དྡ་ཏོ ཙ པ་རཾ ད་ཊྛ་བྦོ ‘‘པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་ཀ’’ནྟི. ཏཾ པ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་སེ་པི ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་ནཱ་མེ་ནཱ་དྷི་ཊྛི་ཏཱ་ནི ཨ་ཝ་སེ་སཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་ཉྩ པ་རི་ཀྑཱ་ར་མུ་ཁ་པུ་ཉྪ་ན་ཙོ་ལ༹་ཀ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ…པེ… ཙོ་ལ༹་ཀཉྩ ནི་སཱི་ད་ནཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཏཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ས་ད་ས་མྤི ཨ་ར་ཏྟ་མྤི ཨ་ནཱ་དི་ཎྞ་ཀ་པྤ་མྤི ལ་བྦྷ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་ད་སནྟི ས་ཧ ཡཱ་ཧི ཀཱ་ཧི་ཙི ད་སཱ་ཧཱི་ཏི ས་ད་སཾ. ས་ད་ས་ཀེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ ཨ་ད་ས་མྤི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ས་ད་ས་མྤི ཨ་ད་ས་མྤི པུ་པྥ་ད་ས་མྤཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. པི-ས་དྡོ ཝུ་ཏྟཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. ཨ་ར་ཏྟནྟི ནཱི་ལ་པཱི་ཏཱ་དི་ར་ཛ་ནེ་ན ཨ་ར་ཉྫི་ཏ་མྤི. པི-ས་དྡེ་ན ར་ཉྫི་ཏ་ནཱི་ལ་པཱི་ཏཱ་དི་ཀ་མྤི ཨ་ནཱ་དི་ཎྞ་ཀ་པྤ་མྤཱི་ཏི. ཨཱ་དི་ཎྞོ ཀ་པྤོ ཡ་སྶ ན་ཏྠཱི་ཏི ཏཾ ཨ་ནཱ་དི་ཎྞ་ཀ་པྤ་མྤི. པི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་དི་ཎྞ་ཀ་པྤ་མྤི.

ན་ནུ ཙ ‘‘ན བྷི་ཀྑ་ཝེ ས་བྦ་ནཱི་ལ་ཀཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༧༢) ས་བྦ་ནཱི་ལ་ཀ་ས་བྦ་པཱི་ཏ་ཀ་ས་བྦ་ལོ་ཧི་ཏ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི སཱ་མ་ཉྙེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཀ་ཐ་མི་དཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ས་ད་སཱ་དི་ཀཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཀ་ཐ་ཉྩ ཨ་ནཱ་དི་ཎྞ་ཀ་པྤ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ ཀུ་ས་ཙཱི་རཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝ་ཏྠཱུསུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༧༡) ‘‘ན བྷི་ཀྑ་ཝེ ཀུ་ས་ཙཱི་རཾ…པེ… ཏི་ཏྠི་ཡ་དྡྷ་ཛོ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦོ. ཡོ དྷཱ་རེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༧༡) ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཉྩ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༢) ‘‘ས་བྦ་ནཱི་ལ་ཀཱ་དཱི་ནི ར་ཛ་ནཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ པུ་ན ར་ཛི་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ན ས་ཀྐཱ ཙེ ཧོ་ནྟི དྷོ་ཝི་ཏུཾ, པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཱ་ནི ཝཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, དུ་པ་ཊྚ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷེ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཨ་ཙྪི་ནྣ་ད་ས་དཱི་གྷ་ད་སཱ་ནི ད་སཱ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཀ་ཉྩུ་ཀཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ར་ཛི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཝེ་ཋ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་བྷོ་གཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ དུ་བྦ་ཎྞ་ཀ་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༣༦༨) ‘‘ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ཝཱ པཱ་རུ་པི་ཏུཾ ཝཱ ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི, ཏ་དེ་ཝ ཙཱི་ཝ་ར་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི པ་ཉྩ་ནྣཾ་ཡེ་ཝ ཀ་པྤ་བི་ནྡུ་ནོ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཀཱ་ཡ་པ་རི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནེ་ཝ ཨ་ད་སཱ་ནི ཨ་ས་བྦ་ནཱི་ལ་ཀཱ་དཱི་ནི ཀ་པྤི་ཡ་ར་ཛ་ན་ར་ཛི་ཏཱ་ནི ཨཱ་དི་ཎྞ་ཀ་པྤཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ན ནི་ཡ་མེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ནི པ་རཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ཏི ཙཱི་ཝ་ར་ཙ་ཏུ་ཀྐ་མེ་ཝ ས་ད་སཱ་དི་ཀཾ ཨ་ནཱ་དི་ཎྞ་ཀ་པྤ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི.

༥༡. སེ་ས་ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཉྩ་ཀཾ ཨ་ད་སཾ་ཡེ་ཝ ར་ཛི་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་དི་ཎྞ་ཀ་པྤཾ་ཝ ཀ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ར་ཛི་ཏནྟི ཀ་པྤི་ཡ་ར་ཛ་ནེ་ན ར་ཛི་ཏཾ. ནི་སཱི་ད་ན་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ད་ས་ཏྠཾ ནི་སེ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘ས་ད་སཾ་ཝ ནི་སཱི་ད་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏི ཧི ས་མྦྷ་ཝེ བྱ་བྷི་ཙཱ་རེ ཙ ཝི་སེ་ས་ནཾ སཱ་ཏྠ་ཀཾ ཧོ་ཏི.

༥༢. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏེ ཨ་ནི་སྶ་ཊྛེ ཙ ཀཱ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏནྟི ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ. ཨ་ནི་སྶ་ཊྛནྟི ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི དཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨ་དི་ནྣཾ. ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཡེཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཾ, ས་ནྣི་ཧི་ཏཱ་ས་ནྣི་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ. ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡེ་ན པ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘‘པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ.

ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཀཱི་དི་སཾ ཏཾ ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟེ་ན ཝི་ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཧ་ཏྠོ དཱི་གྷེ་ན ཡ་སྶ ཏཾ ཧ་ཏྠ་དཱི་གྷཾ. ཏ་ཏོཏི ཏ་སྨཱ ཧ་ཏྠ་ཏོ. ཨུ་པ་ཌྜྷོ ཧ་ཏྠ་སྶ དུ་ཏི་ཡོ བྷཱ་གོ ཝི་ད་ཏྠི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཡ་སྶ ཏཾ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཝི་ཏྠཱ་རཾ.

༥༣. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན, ཨ་པ་རོ པ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ནཱ་མེ་ནཱ་དྷི་ཊྛི་ཏཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏི་ཙཱི་ཝ་རོ. ཏ་སྶ ཝི་ན་ཡ་ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་ནཱ་མེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ. ཝི་ན་ཡ་ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་སྶ པ་ན ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཧཱ་རོ ན་ཏྠི. པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལི༹་ཡོཏི པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཎི་ཀེ་ན ཡ-ཀཱ་རོ. ས་བྦནྟི ས་ཀ་ལཾ ན་ཝ་ཝི་དྷ་མྤི ཙཱི་ཝ་རཾ. ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཾ, ས་ནྣི་ཧི་ཏཱ་ས་ནྣི་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྭཱ. ཨ་དྷི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི.

༥༤. ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏོ ཀ་ཐཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཙྪེ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཙྪེ་དོ ཙ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཉྩ གཱ་ཧོ ཙ ཝི་བྦྷ་མོ ཙཱ་ཏི དྭ་ནྡོ. ཨ་ཙྪེ་དོ ནཱ་མ ཙོ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎཾ. ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ པ་རེ་སཾ དཱ་ནཾ. གཱ་ཧོ ཝི་སྶཱ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཾ. ཝི་བྦྷ་མོ སི་ཀྑཾ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ གི་ཧི་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནཾ. ཏ་དཱ་པི ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ དཱ་ནེ ཝི་ཡ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ནི་རཱ་ལ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན པ་རི་ཙྩཱ་གོ་ཏི. ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན བྷཱ་དི་སོ བྷི་ཀྑུ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ན ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ གི་ཧི་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ག་རཱུ་ཧི་ཡེ་ཝ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༤༦༩) ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ‘ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ནཱ’ཏི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཧི གི་ཧི་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ ཝི་སུཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ན་ཏྠི ཏ་སྶཱ ཝི་བྦྷ་མ་ནེ་ནེ་ཝ ཨ་སྶ་མ་ཎཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན་ནུ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་སི་ཀྑ་སྶ གི་ཧི་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཛ་ཧ་ནེ་ན ནི་རཱ་ལ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ལི་ངྒ་སྶ ན་ཏྠི ནི་རཱ་ལ་ཡ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཀ་ཐ་མ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཏ་ཐཱ་པི བུ་དྡྷ་མ་ཏ་ཉྙཱུ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༦༩) ‘‘ཡཾ པ་ན་སྶ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ པ་ཏྟོ ཙ, ཏཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི, པུ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ན་ཏྠེ་ཏྠ དོ་སོ་ཏི.

མཱ་ར་ཎ་ལི་ངྒ་སི་ཀྑཱཏི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝཱ ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་ཉྩ ‘‘ལི་ངྒ་སི་ཀྑཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏི ཨེ་ཏེ ཨ་ཊྛ ས་བྦེ་སུ ན་ཝ་སུ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཝི་ཡོ་གོ ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ, ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ པ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨི་མེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛ, ཝི་ནི་ཝི་དྡྷ་ཚི་དྡ་ཉྩ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཡོ་ག་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨེ་ཀ་སྶ་པི ཏ་ནྟུ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ནི་ཝི་དྡྷཾ ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ག་ཏ་ཚི་དྡཾ་ཀ་ནི་ཊྛ་ངྒུ་ལི་ན་ཁ་པི་ཊྛི་པྤ་མཱ་ཎཾ ཝི་ནི་ཝི་དྡྷ་ཚི་དྡཾ. ཏ་ཏྠ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡཱ ཙ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒ་སྶ ཙ དཱི་གྷ་ནྟ་ཏོ ཝི་ད་ཏྠི་པྤ་མཱ་ཎ་སྶ, ཏི་རི་ཡ་ནྟ་ཏོ ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལ་པྤ་མཱ་ཎ་སྶ, ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀ་སྶ པ་ན དཱི་གྷ་ནྟ་ཏོ ཝི་ད་ཏྠི་པྤ་མཱ་ཎ་སྶེ་ཝ ཏི་རི་ཡ་ནྟ་ཏོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་པྤ་མཱ་ཎ་སྶ པ་དེ་ས་སྶ ཨོ་ར་ཏོ ཚི་དྡཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ བྷི་ནྡ་ཏི, སཱུ་ཙི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. སཱུ་ཙི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཙ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ དུ་བྦ་ལ་ཊྛཱ་ནཱ་པ་ན་ཡ་ནེ་ན ཚི་དྡཾ ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཏ་བྦཾ.

༥༥. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཀ་པྤི་ཡཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀུ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀུ་སཱ ཙ ཝཱ་ཀཱ ཙ ཕ་ལ་ཀཱ་ནི ཙ, ཏེ་སཾ ཙཱི་རཱ་ནི ཀུ་ས…པེ… ཙཱི་རཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ཀུ་སེ་ན ག་ནྠེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཀུ་ས་ཙཱི་རཾ. ཏ་ཐཱ ཝཱ་ཀེ་ན ག་ནྠེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཝཱ་ཀ་ཙཱི་རཾ, ཏཱ་པ་སཱ་ནཾ ཝ་ཀྐ་ལཾ. ཕ་ལ་ཀ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་ནི ཕ་ལ་ཀཱ་ནི སི་བྦི་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཕ་ལ་ཀ་ཙཱི་རཾ. ཀེ་ས་ཝཱ་ལ་ཛནྟི ཀེ་སེ་ཧི ཙ ཝཱ་ལེ་ཧི ཙ ཛཱ་ཏཾ ཝཱ་ཡི་ཏཾ ཀ་མྦ་ལ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་ལཱུ་ཀ་པ་ཀྑཱ་ཛི་ན་ཀྑི་པེཏི ཨུ་ལཱུ་ཀཱ་ནཾ ཀོ་སི་ཡ་ས་ཀུ་ཎཱ་ནཾ པ་ཀྑཾ པ་ཀྑེ་ན ཀ་ཏཾ ནི་ཝཱ་ས་ན་ཉྩ ཨ་ཛི་ན་ཀྑི་པཾ ས་ལོ་མཾ ས་ཁུ་རཾ ཨ་ཛི་ན་མི་གཱ་ནཾ ཙ་མྨ་ཉྩ དྷཱ་ར་ཡ་ཏོ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.

༥༦. ཀ་ད་ལེ་ར་ཀ་ཀྐ་དུ་སྶེ་སཱུཏི ཀ་ད་ལི་ཡོ ཙ ཨེ་ར་ཀོ ཙ ཨ་ཀྐོ ཙ, ཏེ་སཾ དུ་སྶཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི, ཏེ་སུ ཙེ་ཝ མ་ཀ་ཙི་ཝཱ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏེ པོ་ཏྠ་ཀེ ཙཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ. ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ. ཀ་ད་ལི་དུ་སྶཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཏཾ་དྷཱ་ར་ཎ་མ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཏཾ་དྷཱ་ར་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ. ‘‘ནཱི་ལ་ཀོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དྭ་ནྡོ. ས་བྦཱ ནཱི་ལ་ཀ…པེ… ཀ་ཎྷ་ཀཱ་ཏི ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡོ. ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ཡོ་གེ་ན ཝ་ཏྠཾ ནཱི་ལཱ་དི. ནཱི་ལ་ཀཾ ཨུ་མཱ་པུ་པྥ་ཝ་ཎྞཾ. མ་ཉྫེ་ཊྛཾ མ་ཉྫེ་ཊྛི་ཀ་ཝ་ཎྞཾ. པཱི་ཏཾ ཀ་ཎི་ཀཱ་ར་པུ་པྥ་ཝ་ཎྞཾ. ལོ་ཧི་ཏཾ ཛ་ཡ་སུ་མ་ན་པུ་པྥ་ཝ་ཎྞཾ. ཀ་ཎྷ་ཀཾ ཨ་དྡཱ་རི་ཊྛ་ཀ་ཝ་ཎྞཾ. ས་བྦ-ས་དྡོ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ.

༥༧. མ་ཧཱ…པེ… ར་ཏྟེཏི མ་ཧཱ་ར་ངྒོ ཙ མ་ཧཱ་ནཱ་མ་ར་ངྒོ ཙ, ཏེ་ཧི ར་ཏྟེ. ཨེ་ཏྠཱ་པི པུ་ན སུ་ཡྻ་མཱ་ནཾ ས་བྦ་ས་དྡ་མ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ, ‘‘ས་བྦ་མ་ཧཱ་ར་ངྒ་ར་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨ་ས་བྦ་ནཱི་ལ་ཀཱ་དི ཀ་པྤི་ཡ་ར་ཛ་ན་ར་ཛི་ཏཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ན་ཏྠི དོ་སོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་ར་ངྒོ ས་ཏ་པ་དི་པི་ཊྛི་ཝ་ཎྞོ. མ་ཧཱ་ནཱ་མ་ར་ངྒོ ས་མྦྷི་ནྣ་ཝ་ཎྞོ, སོ པ་ན པ་ཎྜུ་པ་ལཱ་ས་ཝ་ཎྞོ ཧོ་ཏི, པ་དུ་མ་ཝ་ཎྞོ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཏི་རཱི་ཊ་ཀེཏི ཏཾ ནཱ་མ་ཀ རུ་ཀྑ་ཏ་ཙེ. ཨ་ཙྪི་ནྣ་དཱི་གྷ་ད་ས་ཀེཏི ས་བྦ་སོ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་ཙྪི་ནྣཱ ཙ མ་ཛ྄ཛྷེ ཚི་ནྣ་ཏྟཱ དཱི་གྷཱ ཙ སཱ ད་སཱ ཙ ཝ་ཏྠ་ཀོ་ཊི ཡ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་མཱ་སོ. ཕ་ལ་པུ་པྥ་ད་སེཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ སཾ་སི་བྦི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ ཕ་ལ་ས་དི་སཱ ད་སཱ ‘‘ཕ་ལཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཀེ་ཏ་ཀཱ་དི པུ་པྥ་ས་དི་སཱ་ནི ‘‘པུ་པྥཱ་ནཱི’’ཏི ཙ, ཕ་ལཱ ཙ པུ་པྥཱ ཙ ད་སཱ ཡ་སྶ, ཕ་ལ་ས་དི་སེ ད་སེ, པུ་པྥ་ས་དི་སེ ད་སེ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝེ་ཋ་ནེཏི སཱི་ས་ཝེ་ཋ་ནེ. ཏ་ཐཱཏི ཨི་མི་ནཱ ས་བྦ་ནཱི་ལ་ཀཱ་དཱི་སུ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ས་བྦནྟི ཀུ་ས་ཙཱི་རཱ་དི་ཀཾ ས་ཀ་ལཾ. ཨ་ཙྪི་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཡ་སྶ སོ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཙཱི་ཝ་ར་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༤. ར་ཛ་ན་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥༨. མཱུ་ལ་ཉྩ ཁ་ནྡྷོ ཙ ཏ་ཙོ ཙ པ་ཏྟ་ཉྩ ཕ་ལ་ཉྩ པུ་པྥ་ཉྩ, ཏེ་སཾ པ་བྷེ་དོ་ཏི ཚ་ཊྛཱི་ཏ་པྤུ་རི་སོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་བྷེ་ད-ས་དྡ་སྶ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ན་ཏྟེ ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ པ་བྷེ་དོ་ཏི ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡོ, ཏ་ཏོ. ར་ཛ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ར་ཛ་ནཱ་ནི, མཱུ་ལཱ་དཱི་ནི. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ ར་ཛ་ནཱ་ནི མཱུ་ལ་ར་ཛ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤༤) བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ར་ཛ་ནཱ ཚ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནི, ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ནི ས་ཏྠུ་ནཱ’’ཏི.

༥༩. མཱུ་ལེཏི མཱུ་ལ་ར་ཛ་ནེ ཧ་ལི་དྡིཾ ཝི་ཝ་ཛྫི་ཡ ས་བྦཾ ལ་བྦྷ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ. མ་ཉྫེ་ཊྛི ཙ ཏུ་ངྒ་ཧཱ་ར་ཀོ ཙཱ་ཏི དྭ་ནྡོ. ཨ་ལླི-ས་དྡེ་ན ནཱི་ལི-ས་དྡེ་ན ཙ ཏེ་སཾ ག་ཙྪ་ཛཱ་ཏཱི་ནཾ པ་ཏྟཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན, ཏ་ཐཱ ལོ་དྡ-ས་དྡེ་ན ཀ་ཎྜུ་ལ-ས་དྡེ་ན ཙ ཏ་ཙོ, ཀུ་སུ་མྦྷ-ས་དྡེ་ན ཀིཾ སུ་ཀ-ས་དྡེ་ན ཙ པུ་པྥཱ་ནི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཏཱ་ནི ན་པུཾ་ས་ཀཱ་ནི. ཏུ་ངྒ་ཧཱ་ར་ཀོ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ ཀ་ཎྚ་ཀ་རུ་ཀྑོ, ཏ་སྶ ཧ་རི་ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྞཾ ཁ་ནྡྷ་ར་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ལླི་པ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ གི་ཧི་པ་རི་བྷུ་ཏྟཾ ར་ཛི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཕ་ལ་ར་ཛ་ནེ ས་བྦ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི.

ར་ཛ་ན་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༥. པ་ཏྟ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༦༠. ཨ་ཡོ་པ་ཏྟོ ནཱ་མ ཨ་ཡ་སཱ ཀཱ་ལ༹་ལོ་ཧེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ པ་ཏྟོ. ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་དཱི་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན. པ་མཱ་ཎ་ཏོཏི པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ. ཏ་ཡོ པ་ཏྟཱ་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ.

༦༡. ‘‘མ་ག་དྷེ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ མ་ག་དྷེཏི ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝཱ ‘‘པ་ཙྩཱ་སཱ ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ སུ-ས་དྡ་ལོ་པེ་ན ཝཱ ཝུ་ཏྟཾ. ནཱ་ལི༹་དྭ་ཡ་ཏ་ཎྜུ་ལ་སཱ་དྷི་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ མ་ག་དྷཱ་པེ་ཀྑོ་པི ནཱ་ལི༹-ས་དྡོ དྭ་ཡ-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་སོ ཧོ་ཏི ག་མྨ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ནཱ་ལི༹་ཡཱ དྭ་ཡཾ ནཱ་ལི༹་དྭ་ཡཾ. ཏ་ཏྠ མ་ག་དྷ་ནཱ་ལི༹ ནཱ་མ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ར་ས་པ་ལཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ར་ས་པ་ལཱ་ནི མཱ་སཱ་ན་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ནཱ་ལི༹་དྭ་ཡེ་ན པ་མི་ཏཱ ཏ་ཎྜུ་ལཱ སུ་ཀོ་ཊྚི་ཏ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ ཨ་ནུ་པ་ཧ་ཏ་པུ་རཱ་ཎ་སཱ་ལི་ཏ་ཎྜུ་ལཱ ནཱ་ལི༹་དྭ་ཡ་ཏ་ཎྜུ་ལཱ, ཏེ་ཧི སཱ་དྷི་ཏཾ པ་ཙི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་ད་ནནྟི ས་མྨཱ ས་མྤཱ་དི་ཏཾ ཨ་ཝ་སྶཱ་ཝི་ཏོ་ད་ནཾ. སཱུ་པནྟི ཨོ་ད་ན་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱ་ག་པྤ་མཱ་ཎཾ ནཱ་ཏི་གྷ་ནཾ ནཱ་ཏི་ཏ་ནུ་ཀཾ ཧ་ཏྠ་ཧཱ་རི་ཡཾ ས་བྦ་ས་མྦྷཱ་ར་ས་ངྑ་ཏཾ མུ་གྒ་སུ་པཾ. བྱ་ཉྫ་ན་ཉྩ ཏ་དཱུ་པི་ཡནྟི ཏ་སྶ ཨོ་ད་ན་སྶ ཨུ་པི་ཡཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཡཱ་ཝ ཙ་རི་མཱ་ལོ་པ་པྤ་ཧོ་ན་ཀཾ མ་ཙྪ་མཾ་སཱ་དི་བྱ་ཉྫ་ན་ཉྩ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

༦༢. ཏ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨོ་ད་ནཱ་དི་ནོ. ཨུ་པ་ཌྜྷོཏི ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ནཱ་དི ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་པ་ཌྜྷོ. ཨེ་ཝ-ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཏ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ནཱ་དི་ཏོ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཏོ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ ཙ ཨོ་མ་ཀོ་མ་ཀོ ཙ ཨ་པ་ཏྟོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨོ་མ་ཀ་ཏོ ཨོ་མ་ཀོ ཨོ་མ་ཀོ་མ་ཀོ. ཨི་མི་ནཱ པུ་ན པ་ཏྟ་དྭ་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན པ་མཱ་ཎ་ཏོ ཏ་ཡོ་པི པ་ཏྟཱ ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ན་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨིཾ མ་ག་དྷ་ནཱ་ལི༹་དྭ་ཡ་ཏ་ཎྜུ་ལོ་ད་ནཱ་དི་ཀཾ ས་བྦ་མྤི ཝ་ཌྜྷ་ན་པ་ཀྑེ ཋི་ཏཾ པ་ཀྑི་ཏྟཾ ས་ཙེ པ་ཏྟ་སྶ མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཡཱ ཧེ་ཊྛི་མ་རཱ་ཛི་ས་མཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, སུ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཧཱི་རེ་ན ཝཱ ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཧཱི་ར་སྶ ཝཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟཾ ཕུ་ས་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ ནཱ་མ པ་ཏྟོ. ས་ཙེ ཏཾ རཱ་ཛིཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ་མ་ཀོ ནཱ་མ པ་ཏྟོ. ས་ཙེ ཏཾ རཱ་ཛིཾ ན ས་མྤཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ཨ་ནྟོ་ག་ཏ་མེ་ཝ, ཨ་ཡཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛུ་ཀྐ་ཊྛོ ནཱ་མ པ་ཏྟོ. ‘‘ཨེ་ཀཾ ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ནཱ་དི ས་བྦ་མྤི པ་ཀྑི་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཧེ་ཊྛི་མ་རཱ་ཛི་ས་མཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ཡཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ནཱ་མ པ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མོ་མ་ཀ་མ་ཛ྄ཛྷི་མུ་ཀྐ་ཊྛཱ ཙ ‘‘ཡ་ཏྠ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ནཱ་དི ས་བྦ་མྤི པ་ཀྑི་ཏྟཾ ཧེ་ཊྛི་མ་རཱ་ཛི་ས་མཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨོ་མ་ཀོ ནཱ་མ པ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨོ་མ་ཀ་ཨོ་མ་ཀོ་མ་ཀ་ཨོ་མ་ཀུ་ཀྐ་ཊྛཱ ཙ པ་ཏྟཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་སུ དྭེ ཨ་པ་ཏྟཱ བྷཱ་ཛ་ན་པ་རི་བྷོ་གེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཱ, ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱུ་པ་གཱ, ན ཝི་ཀ་པྤ་ནཱུ་པ་གཱ.

༦༣. ཀ་པྤོ ས་ཀོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཏྟོ ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ དྷཱ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཀ་པྤོཏི ཀ་པྤི་ཡོ. ས་ཀོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀོ. ཀ་པྤི་ཡ་ཏྟཱ པ་ན ཨ་ཏྟ་ས་ནྟ་ཀ་ཏྟཱ ཙ ས་ཏྟ་ནྣ་མྤི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱུ་པ་ག་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཡོ་པ་ཏྟོ པ་ཉྩ་ཧི པཱ་ཀེ་ཧི, མ་ཏྟི་ཀཱ་པ་ཏྟོ དྭཱི་ཧི པཱ་ཀེ་ཧི པ་ཀྐོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱུ་པ་གོ ཙ ཝི་ཀ་པྤ་ནཱུ་པ་གོ ཙ, ཏ་ཐཱ ཨུ་བྷོ་པི ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་མ་ཏྟ་སྶཱ་པི མཱུ་ལ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ དི་ནྣེ, ས་བྦ་སོ ཨ་ཏྟ་ས་ནྟ་ཀ་ཏྟེ ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ཙ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱུ་པ་གཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཏྟོཏི ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཱ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཏྟོ. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རཱ པ་ནེ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་རེ ཝུ་ཏྟཱ་ཝ. ཝི་ཀ་པྤེ་ནྟེ་ན པ་ན པ་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཾ, ས་ནྣི་ཧི་ཏཱ་ས་ནྣི་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ པ་ཏྟ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཨི་མེ པ་ཏྟེ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨེ་ཏཾ པ་ཏྟ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཨེ་ཏེ པ་ཏྟེ’’ཏི ཝཱ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ས་མྨུ་ཁཱ་དི་བྷེ་དོ པ་ནེ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་རེ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མནྟི ད་ས ཨ་ཧཱ་ནི པ་ར་མོ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨ་སྶཱ་ཏི ད་ཧཱ་ཧ་པ་ར་མོ, ཀཱ་ལོ, ཏཾ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. དྷཱ་རེ་ཡྻོཏི པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན དྷཱ་རེ་ཏ་བྦོ. ཏ་སྨིཾ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཏི་ནཱ་མི་ཏེ པ་ཏྟོ ནི་སྶ་གྒི་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཏི་ནཱ་མི་ཏེཏི ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མི་ཏེ ནི་སྶ་གྒི་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀཱ་ད་སེ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ ས་ངྒྷ་སྶ ཝཱ ག་ཎ་སྶ ཝཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ (པཱ་རཱ. ༦༠༢) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཏྟོ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་ཏི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་པ་ཏྟི ཙ་སྶ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༦༤. ‘‘ཨ་ཙྪེ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཙཱི་ཝ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – མ་ར་ཎུ་དྡྷ་ཊཱཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ཨུ་དྡྷ་ལ༹ཾ, པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རོ. མ་ར་ཎ་ཉྩ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ཉྩ མ་ར་ཎུ་དྡྷ་ཊཱ, ཏ་སྨཱ. ཚི་དྡེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཀ་ངྒུ་སི་ཏྠཾ ནི་ཀྑ་མ་ཏི ཙེ་ཝ པ་ཝི་ས་ཏི ཙ, ཏེ་ན མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ དྭ་ངྒུ་ལ་ཚི་དྡེ་ན. པ་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི པ་ཏྟོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཝི་སྶ་ཛྫ་ཏི.

༦༥. ཨི་དཱ་ནི ‘‘པ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་རི་ཧ་ར་ཎེ དུ་ཀྐ་ཊཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ སོ་ད་ཀཾ པ་ཏྟཾ ན པ་ཊི་སཱ་མེ་ཡྻཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན པ་ཊི་སཱ་མེ་ཡྻཱཏི གུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ན ནི་ཀྑི་པེ་ཡྻ, ‘‘སོ་ད་ཀཾ པ་ཏྟཾ ཨུ་ཎྷེ ན ཙ ཨོ་ཏ་པེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཡོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ. ན ཙ ཨོ་ཏ་པེཏི ནེ་ཝ ཨཱི་ས་ཀཾ ཏཱ་པེ་ཡྻ. ན ནི་ད་ཧེཏི ནི་རུ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ་པི བྷུ་སཾ ན ནི་ད་ཧེ་ཡྻ, ཝོ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱི་ས་ཀཾ ཏཱ་པེ་ཡྻཱ་ཏི་པི བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠོ. བྷཱུ་མྱཱ ན ཋ་པེཏི ཁ་རཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཱ ན ཋ་པེ་ཡྻ. ཡ་ཏྠ པ་ན ཝ་ཎྞོ ན དུ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡ མ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ པ་རི་བྷ་ཎྜ་ཀ་ཏཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཱ ཝཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཡ ཝཱ ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ནོ ཙ ལ་གྒ་ཡེཏི བྷི་ཏྟི་ཁི་ལཱ་དཱི་སུ ན ཨོ་ལ་མྦེ་ཡྻ.

༦༦. ‘‘མི་ཌྜྷ་ནྟེ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྭཱ པ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏུཾ ན ཙ ཀ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. མི་ཌྜྷ་ནྟེཏི ཨཱ་ལི༹་ནྡ་ཀ་མི་ཌྜྷི་ཀཱ་དཱི་ནཾ མི་ཌྜྷཱི་ནཾ ཨ་ནྟེ. ས་ཙེ པ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡ ཝི་ཏྠི་ཎྞཱ་ཡ མི་ཌྜྷི་ཡཱ ཋ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་རི་བྷ་ཎྜ་ནྟེ ཝཱཏི བཱ་ཧི་ར་པ་སྶེ ཀ་ཏཱ་ཡ ཏ་ནུ་ཀཱ་ཡ མི་ཌྜྷི་ཀཱ་ཡ ཨ་ནྟེ ཝཱ. ཨེ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡེ, སོ ཙ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ངྐེ པ་ན ཨཾ་ས་བ་དྡྷ་ཀེ་ན ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊེ ལ་གྒེ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏུ་ཉྩ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཚ་ཏྟེ་པི བྷ་ཎྜ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ཊྚཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ཋ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. མ་ཉྩེ་པི ཨ་ཉྙེ་ན ས་དྡྷིཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏུཾ, ཨ་ཊ་ནི་ཡཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨོ་ལ་མྦེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.

༦༧. པ་ཏྟེ་ན ཨུ་ཙྪི་ཊྛོ་ད་ཀ་ཉྩ ཙ་ལ་ཀ་ཊྛི་ཀ་ཉྩ ན ནཱི་ཧ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨུ་ཙྪི་ཊྛོ་ད་ཀནྟི མུ་ཁ་ཝི་ཀྑཱ་ལ་ནོ་ད་ཀཾ. ཙ་ལ་ཀཱ་ནི ཙ ཙ་བྦེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ཝི་དྡྷཱ་མི་སཱ་ནི ཨ་ཊྛི་ཀཱ་ནི མ་ཙྪ་མཾ་ས་ཨ་ཊྛི་ཀཱ་ནི ཙ ཙ་ལ་ཀ་ཊྛི་ཀཾ. པ་ཏྟཾ པ་ཊི་གྒ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠཾ དྷོ་ཝི་ཏུ་མྤི ཧ་ཏྠ་དྷོ་ཏཱ་དི ཨུ་ད་ཀ་མྤི པ་ཏྟེ ཨཱ་ཀི་རི་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏུ་མྤི ཨ་ནུ་ཙྪི་ཊྛཾ སུ་དྡྷ་པ་ཏྟཾ ཨུ་ཙྪི་ཊྛ་ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཎྷི་ཏུ་མྤི ན ཝ་ཊྚ་ཏི. མ་ཙྪ་མཾ་ས་ཕ་ལཱ་ཕ་ལཱ་དཱི་ནི ཁཱ་ད་ནྟོ ཡཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛིཾ ཝཱ ཙ་ལ་ཀཾ ཝཱ ཚ་ཌྜེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏཾ པ་ཏྟེ ཋ་པེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི. མུ་ཁ་ཏོ ནཱི་ཧ་ཊཾ པ་ན ཡཾ ཀི་ཉྩི པུ་ན ཨ་ཁཱ་དི་ཏུ་ཀཱ་མོ པ་ཏྟེ ཋ་པེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི. སི་ངྒི་ཝེ་རཱ་དཱི་ནི ཌཾ་སི་ཏྭཱ པུ་ན ཋ་པེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི. པ་ཏྟ་ཧ་ཏྠོཏི པ་ཏྟོ ཧ་ཏྠེ ཡ་སྶཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. ‘‘པ་ཏྟ་ཧ་ཏྠོ, ཀ་ཝཱ་ཊ’’ནྟི ཙ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཏཾ. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ པ་ན པ་ཏྟ་སྨིཾ ས་ཏི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཀ་ཝཱ་ཊཾ པ་ཎཱ་མེ་ཏུཾ, གྷ་ཊི་ཀཾ ཝཱ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ, སཱུ་ཙིཾ ཝཱ ཀུ་ཉྩི་ཀཱ་ཡ ཨ་ཝཱ་པུ་རི་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊེ པ་ན པ་ཏྟཾ ལ་གྒེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ཨ་ཝཱ་པུ་རི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི.

༦༨. བྷཱུ་མི་ཡཱ བྷཱུ་མི་ས་མྦ་ནྡྷཱི ཨཱ་དྷཱ་ར་ཀོ, ཏ་སྨིཾ ད་ནྟ་ཝ་ལླི་ཝེ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏེ ཝ་ལ་ཡཱ་དྷཱ་ར་ཀེ ཙ ཨེ་ཀ་དཱ་རུ་ནཱ ཀ་ཏེ དཱ་རུ་ཨཱ་དྷཱ་ར་ཀེ ཙ བ་ཧཱུ་ཧི ད་ཎྜེ་ཧི ཀ་ཏེ ད་ཎྜཱ་དྷཱ་ར་ཀེ ཙ ཡ་ཏྠ ཋ་པི་ཏོ པ་ཏྟོ ཡ་ཐཱ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ན པ་རི་པ་ཏ་ཏི, ཏ་ཐཱ སུ་ཊྛུ ས་ཛྫི་ཏེ ཏ་སྨིཾ པ་ཏྟ་སྶུ་པ་རི པ་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ དུ་ཝེ པ་ཏྟེ ཋ་པེ་ཡྻཱ་ཏི པ་ད་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ. བྷ་མ་ཀོ་ཊི་ས་དི་སོ པ་ན དཱ་རུ་ཨཱ་དྷཱ་ར་ཀོ ཏཱི་ཧི ད་ཎྜ་ཀེ་ཧི བ་དྡྷོ ད་ཎྜཱ་དྷཱ་ར་ཀོ ཙ ཨེ་ཀ་སྶ་པི པ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནོ་ཀཱ་སོ, ཏ་ཏྠ ཋ་པེ་ཏྭཱ་པི ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦཾ. བྷཱུ་མི་ཡནྟི ཀ་ཊ་སཱ་ར་ཀཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཱ པ་ན ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝཱ པ་ཊི་ཀུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝཱ ཨེ་ཀཾ པ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཡྻཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

༦༩. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་པ་ཏྟེ ད་སྶེ་ཏི ‘‘དཱ་རཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ སུ་ཝ་ཎྞ་མེ་ཝ སོ་ཝ་ཎྞཾ. དཱ་རུ ཙ རཱུ་པི་ཡ་ཉྩ སོ་ཝ་ཎྞ་ཉྩ མ་ཎི ཙ ཝེ་ལུ༹་རི་ཡ་ཉྩ དཱ་རུ…པེ… ཝེ་ལུ༹་རི་ཡཱ་ནི, ཏེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟཱ དཱ་རུ…པེ… མ་ཡཱ. དཱི་གྷོ པ་ན ‘‘ཝེ་ལུ༹་རི་ཡཱ་མ་ཡཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་སུ་ཁ་ཏྠཾ ཀ་ཏོ. ཨེ་ཝ་མུ་པ་རི་པི ཏཱ་དི་སཾ ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་ནྡ་ནཱི་ལཱ་དི མ་ཎི ནཱ་མ. ཀཾ་སོ ཙ ཀཱ་ཙོ ཙ ཏི་པུ ཙ སཱི་ས་ཉྩ ཕ་ལི་ཀཱ ཙ ཏ་མྦ་ལོ་ཧོ ཙཱ་ཏི དྭ་ནྡོ, ཏེ་ཧི ཛཱ་ཏཱ ཀཾ་ས…པེ… ཛཱ. ཏ་ཏྠ ཀཾ་ས-ས་དྡེ་ན ཝ་ཊྚ་ལོ་ཧོ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. སེ་ཏཾ ཏི་པུ, ཀ་ཎྷཾ སཱི་སཾ.

༧༠. ཚ་ཝ་སཱི་ས་མ་ཡོཏི ཚ་ཝ་སྶ མ་ཏ་མ་ནུ་སྶ་སྶ སཱི་སཾ སཱི་ས་ཀ་པཱ་ལཾ, ཏེ་ན ནི་བྦ་ཏྟོ ཚ་ཝ་སཱི་ས་མ་ཡོ. གྷ་ཊི ཙ ཏུ་མྦ་ཉྩ, ཏེ་སཾ ཀ་ཊཱ་ཧོ, ཏེ་ཧི ཛཱ་ཏཱ་ཏི གྷ་ཊི་ཏུ་མྦ་ཀ་ཊཱ་ཧ་ཛཱ. ཏ་ཏྠ གྷ་ཊཱིཏི གྷ་ཊོ་ཡེ་ཝ. ཏུ་མྦཾ ཨ་ལཱ་བུ. ཨི་ཏི ཨི་མེ ས་བྦེ པ་ཏྟཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ, དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཙ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ རཱུ་པི་ཡཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙེ གི་ཧཱི བྷ་ཏྟ་གྒེ་སུ སུ་ཝ་ཎྞ་ཏ་ཊྚ་ཀཱ་དཱི་སུ བྱ་ཉྫ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནཱ་མེ་ནྟི, ཨཱ་མ་སི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀཾ་ས་ཀཱ་ཙ་ཕ་ལི་ཀ་ཛཱ་ནི པ་ན ཏ་ཊྚ་ཀཱ་དཱི་ནི བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི པུ་གྒ་ལི་ཀ་པ་རི་བྷོ་གེ་ནེ་ཝ ན ཝ་ཊྚ་ནྟི, ས་ངྒྷི་ཀ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཝཱ གི་ཧི་ཝི་ཀ་ཊཱ་ནི ཝཱ ཝ་ཊྚ་ནྟི. གྷ་ཊི་ཏུ་མྦ་ཀ་ཊཱ་ཧ་ཛཱ པ་ན ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ནྟི.

པ་ཏྟ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༦. ཐཱ་ལ་ཀ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༧༡-༢. དཱ་རུ …པེ… ཝེ་ལུ༹་རི་ཡཱ་མ་ཡཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཱ, ཕ་ལི་ཀཱ་ཀཱ་ཙ་ཀཾ་ས་ཛཱ ཐཱ་ལ་ཀཱ གི་ཧི་ས་ནྟ་ཀཱ ས་ངྒྷི་ཀཱ ཙ ཀ་པྤི་ཡཱ, ཏུ་མྦ་གྷ་ཊི་ཛཱ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཱ ཀ་པྤི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་པྤ་ནྟི པ་རི་ཀ་པྤ་ནྟི ཨ་ཝི་རོ་དྷི་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཀ་པྤཱ, ཏ་ཐཱ ཀ་པྤི་ཡཱ. ན ཀ་པྤཱ ཨ་ཀ་པྤཱ. ས་ངྒྷ་སྶ ཨི་མེ ས་ངྒྷི་ཀཱ. ཏཱ་ཝ-ས་དྡོ ཨ་ཝ་དྷི་མྷི. ཏཱ་ཝ བྷོ་ཛ་ནཱ་ཝ་དྷི་བྷཱུ་ཏོ ཀཱ་ལོ ཨེ་ཏཱ་ས་ནྟི ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཱ, བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཚ་ཌྜེ་ཏ་བྦཱ, ན པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཐཱ་ལ་ཀ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.