༤༩. ཙ་ཏུ་རཱ་ར་ཀྑ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༦༡-༢. ཨ་སུ་བྷནྟི ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ་ཏུ་རཱ་ར་ཀྑཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་དཱ་ནི ཏེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ་དི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ་དི་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ, ཨ་རཱི་ནཾ ཨ་རཱ་ན་ཉྩ ཧ་ཏ་ཏྟཱ, པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ, པཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཏཱ་ཝ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟི ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཧ་ཏ་ཏྟཱ ཙ, ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ན སོ མུ་ནི;

ཧ་ཏ་སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐཱ་རོ, པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ན ཙཱ་ར་ཧོ;

ན ར་ཧོ ཀ་རོ་ཏི པཱ་པཱ་ནི, ཨ་ར་ཧཾ ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡; ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༣༠);

བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི སུ་ཝི་དཱུ་ར་ཝི་དཱུ་རེ ཋི་ཏོ མ་གྒེ་ན ས་ཝཱ་ས་ན་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘སོ ཏ་ཏོ ཨཱ་ར་ཀཱ ནཱ་མ;

ཡ་སྶ ཡེ་ནཱ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ;

ཨ་ས་མ་ངྒཱི ཙ དོ་སེ་ཧི,

ནཱ་ཐོ ཏེ་ནཱ་ར་ཧཾ མ་ཏོ’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༢༥);

བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ན ས་བྦ་ཀི་ལེ་སཱ་ར་ཡོ ཧ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་རཱི་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ་པི ཨ་ར་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཡ་སྨཱ རཱ་གཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏཱ, ས་བྦེ་པི ཨ་ར་ཡོ ཧ་ཏཱ;

པ་ཉྙཱ་ས་ཏྠེ་ན ནཱ་ཐེ་ན, ཏ་སྨཱ་པི ཨ་ར་ཧཾ མ་ཏོ’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༢༦);

ཡཾ པ་ནེ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་མ་ཡ་ནཱ་བྷི་པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཨ་པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཨཱ་ནེ་ཉྫཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་རཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནེ་མི ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༠༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡ་མ་ཡེ་ན ཨ་ཀྑེ་ན ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཏི་བྷ་ཝ་ར་ཐེ ཡོ་ཛི་ཏཾ ཨ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐཾ, ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་པཱ་དེ་ཧི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལ་པ་ཐ་ཝི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཧ་ཏྠེ་ན ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་ར་ཉཱ་ཎ་ཕ་ར་སུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་བྦེ ཨ་རཱ ཧ་ཏཱ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་རཱ་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཨ་རཱ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་སྶ, ཧ་ཏཱ ཉཱ་ཎཱ་སི་ནཱ ཡ་ཏོ;

ལོ་ཀ་ནཱ་ཐེ་ན ཏེ་ནེ་ས, ཨ་ར་ཧ་ནྟི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༢༨);

ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མ་པཱུ་ཛཱ་ཡ ཙ ཡུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ར་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘པཱུ་ཛཱ་ཝི་སེ་སཾ ས་ཧ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི,

ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ;

ཨ་ཏྠཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟི ལོ་ཀེ,

ཏ་སྨཱ ཛི་ནོ ཨ་ར་ཧ་ཏི ནཱ་མ་མེ་ཏ’’ནྟི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༢༩);

ཡ་ཐཱ ལོ་ཀེ ཀེ་ཙི པ་ཎྜི་ཏ་མཱ་ནི་ནོ ཨ་སི་ལོ་ཀ་བྷ་ཡེ་ན ར་ཧོ པཱ་པཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ བྷ་ག་ཝཱ ཀ་དཱ་ཙི་པི ན ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘པཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝཱ ཙ ཨ་ར་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཡ་སྨཱ ན་ཏྠི ར་ཧོ ནཱ་མ, པཱ་པ་ཀ་མྨེ་སུ ཏཱ་དི་ནོ;

ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་ནེ་ས, ཨ་ར་ཧཾ ཨི་ཏི ཝི་སྶུ་ཏོ’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༣༠) –

ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ་དི་ནཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟི བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཾ.

ས་མྨཱ སཱ་མ་ཉྩ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ པ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ. ས་མྨཱཏི ཉཱ་ཡེ་ནེ་ཝ, ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻེ དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏོ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻེ དྷ་མྨེ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏོ པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ དྷ་མྨེ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦེ དྷ་མྨེ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏོ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦེ དྷ་མྨེ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་མ་ཉྩཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཾ, བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཉྩ བྷཱ་ཝི་ཏཾ;

པ་ཧཱ་ཏ་བྦཾ པ་ཧཱི་ནཾ མེ, ཏ་སྨཱ བུ་དྡྷོ་སྨི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི. (མ. ནི. ༢.༣༩༩; སུ. ནི. ༥༦༣);

‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ སུ་ག་ཏོ ལོ་ཀ་ཝི་དཱུ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ པུ་རི་ས་ད་མྨ་སཱ་ར་ཐི ས་ཏྠཱ་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ན་ཝ་བྷེ་དེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎེ ཡཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ས་ཏི་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི, པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་མྷི་ཡེ་ཝ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་སྶ་ཏི, བུ་དྡྷཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི, ཡཱ ཨེ་ཝཾ ན་ཝ་ཝི་དྷེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཏི, སཱ བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན བུ་དྡྷ་གྷོ་སེ་ན བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༢༣ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་ཏྠི་ཀེ་ན པ་ན ཏ་ཏོ པ་ཙྩཱ་སཱི་སི་ཏ་བྦཱ.

༤༦༣-༤. ཙ་ཏུ་རཱ་ར་ཀྑཱ་ཡ སཱ་ཡཾ་པཱ་ཏཾ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ཐེ་རེ་ན ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་མཾ ཀ་ཏྭཱ, ན ཧ་ནེ་ཡྻ ན གྷཱ་ཏ་ཡེ’’ཏི (དྷ. པ. ༡༢༩-༡༣༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ‘‘ཨ་ཧཾ སུ་ཁི་ཏོ ཧོ་མི, ཨ་ཝེ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནི ཙི་ཏྟཾ ནི་པ་རི་བ་ནྡྷ་མཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་དཱི་སུ ཀ་མེ་ན བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཏྟ་ནི པ་ན ཨ་པྤ་ནཱ ན ཧོ་ཏི. གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་མྷི ཨི་སྶ་རེ ཛ་ནེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༦༥) གོ་ཙ་ར་གཱ་མེ. སཱི་མ་ཊྛ་ས་ངྒྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ པ་རི་ཙྪི་ཛྫཱཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ མེ་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ མེ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཧ་ཝཱ་སཱི་ནཾ མུ་དུ་ཙི་ཏྟཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཨ་ཐ་སྶ སུ་ཁ་སཾ་ཝཱ་ས་ཏཱ ཧོ་ཏི. སཱི་མ་ཊྛ་ཀ་དེ་ཝ་ཏཱ་སུ མེ་ཏྟཱ་ཡ མུ་དུ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟཱ་ཧི དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི དྷ་མྨི་ཀཱ་ཡ ར་ཀྑཱ་ཡ སུ་སཾ་ཝི་ཧི་ཏ་ར་ཀྑོ ཧོ་ཏི. གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་མྷི ཨི་སྶ་ར་ཛ་ནེ མེ་ཏྟཱ་ཡ མུ་དུ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ་ཧི ཨི་སྶ་རེ་ཧི དྷ་མྨི་ཀཱ་ཡ ར་ཀྑཱ་ཡ སུ་ར་ཀྑི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶེ མེ་ཏྟཱ་ཡ པ་སཱ་དི་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཏེ་ཧི ཨ་པ་རི་བྷཱུ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཏི. ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ མེ་ཏྟཱ་ཡ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙཱ་རོ ཧོ་ཏི.

༤༦༥-༦. ཝ་ཎྞ་ཏོ ཙ ས་ཎྛཱ་ན་ཏོ ཙ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ ཙ དི་ས་ཏོ ཙ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཙ ཀེ་སཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠ ཝ་ཎྞ་ཏོཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༡༠) ཀེ་སཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཎྞ་ཏོ. ས་ཎྛཱ་ན་ཏོཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ས་ཎྛཱ་ན་ཏོ. ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ཀོ་ཊྛཱ་སོ ཨི་མ་སྨིཾ ནཱ་མ ཨོ་ཀཱ་སེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ. དི་ས་ཏོཏི ཨི་མ་སྨིཾ ས་རཱི་རེ ནཱ་བྷི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་པ་རི་མཱ དི་སཱ, ཨ་དྷོ ཧེ་ཊྛི་མཱ དི་སཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཀོ་ཊྛཱ་སོ ཨི་མི་སྶཱ ནཱ་མ དི་སཱ་ཡཱ’’ཏི དི་སཱ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏ་བྦཱ. པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོཏི ས་བྷཱ་ག་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཝི་ས་བྷཱ་ག་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ་ཏི དྭེ པ་རི་ཙྪེ་དཱ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཡཾ ཀོ་ཊྛཱ་སོ ཧེ་ཊྛཱ ཙ ཨུ་པ་རི ཙ ཏི་རི་ཡ་ཉྩ ཨི་མི་ནཱ ནཱ་མ པ་རི་ཙྪེ་དོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྷཱ་ག་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཀེ་སཱ ན ལོ་མཱ, ལོ་མཱ ན ཀེ་སཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་མི་སྶ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝི་ས་བྷཱ་ག་པ་རི་ཙྪེ་དོ.

ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཨེ་ཝཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཏོཏི ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཀེ་སཱ ན་ཁཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་རི་ཀཱ་ཡ ཝཱ ‘‘ལོ་མཱ ཀེ་སཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཝཱ ན མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘ཀེ་སཱ ལོ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ནུ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟེ་ནཱ་པི ནཱ་ཏི་སཱི་གྷཾ ནཱ་ཏི་ས་ཎི་ཀཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ, བ་ཧི་དྡྷཱ པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙེ་ཏ་སོ ཝི་ཀྑེ་པོ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏ་བྦོ. ‘‘པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མྨ, མུ་ཉྩ་ནྟ་སྶཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཏོ’’ཏི པཱ་ཋོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ཏྠོ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ ཧོ་ཏི. ‘‘ཀེ་སཱ ལོ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ. མུ་ཉྩ་ནྟ་སྶཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཏོཏི ཡོ ཡོ ཀོ་ཊྛཱ་སོ ཨཱ་པཱ་ཐཾ ནཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཏོ མུ་ཉྩ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༤༦༧. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཀཱ་ཏ་བྦོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝ་ཎྞ་ཨཱ་ས་ཡ་ས་ཎྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏེ་ཧི ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧི པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༣༥༦; ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༧༨) ཀེ་སཱ ཏཱ་ཝ ཝ་ཎྞ་ཏོ་པི པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཀེ་ས་ཝ་ཎྞཾ ཀི་ཉྩི དི་སྭཱ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟི. ས་ཎྛཱ་ན་ཏོ་པི པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ར་ཏྟིཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟཱ ཀེ་ས་ས་ཎྛཱ་ནཾ མ་ཀ་ཙི་ཝཱ་ཀཱ་དི་ཀཾ ཚུ་པི་ཏྭཱ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟི. ཏེ་ལ་མ་ཀྑ་ནཱ་དི་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་ན་ཉྩ ཨ་གྒི་མྷི པ་ཀྑི་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ག་ནྡྷོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལོ་ཏི ག་ནྡྷ་ཏོ་པི པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ. ཨ་སུ་ཙི་ཊྛཱ་ནེ ཛཱ་ཏ་སཱུ་པེ་ཡྻ་པ་ཎྞཾ ཝི་ཡ པུ་བྦ་ལོ་ཧི་ཏ་མུ་ཏྟ་ཀ་རཱི་ས་པི་ཏྟ་སེ་མྷཱ་དི་ནི་སྶ་ནྡེ་ན ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ་པི པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ. གཱུ་ཐ་རཱ་སི་མྷི ཨུ་ཊྛི་ཏ་ཀ་ཎྞི་ཀཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ཏིཾ་ས་ཀོ་ཊྛཱ་ས་རཱ་སི་མྷི ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ་པི པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ. ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཾ ཝི་ནཱི་ལ་ཀཾ ཝི་པུ་བྦ་ཀཾ ཝི་ཙྪི་དྡ་ཀཾ ཝི་ཀྑཱ་ཡི་ཏ་ཀཾ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཀཾ ཧ་ཏ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཀཾ ལོ་ཧི་ཏ་ཀཾ པུ་ལ༹་ཝ་ཀཾ ཨ་ཊྛི་ཀ་ནྟི ཨི་མེ་སུ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨ་སུ་བྷཱ་ཀཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝཱ ཨ་སུ་བྷཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༤༦༨. ཡཾ པ་ནེ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་མ་ར་ཎཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༦༧), ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཁ་ཎ་བྷ་ངྒ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཁ་ཎི་ཀ་མ་ར་ཎཾ, ‘‘རུ་ཀྑོ མ་ཏོ, ལོ་ཧཾ མ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ས་མྨུ་ཏི་མ་ར་ཎ་ཉྩ, ན ཏཾ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཨི་དྷ པ་ན མ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཀ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ཙྪེ་དོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏ་མྤི ཀཱ་ལ་མ་ར་ཎཾ ཨ་ཀཱ་ལ་མ་ར་ཎ་ནྟི དུ་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལ་མ་ར་ཎཾ པུ་ཉྙ་ཀྑ་ཡེ་ན ཝཱ ཨཱ་ཡུ་ཀྑ་ཡེ་ན ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཀྑ་ཡེ་ན ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨ་ཀཱ་ལ་མ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་པཱི་ལ༹་ཀ་ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན. ‘‘མ་ར་ཎཾ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨུ་ཙྪི་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘མ་ར་ཎཾ མ་ར་ཎ’’ནྟི ཝཱ ཡོ་ནི་སོ བྷཱ་ཝ་ཡི་ཏྭཱ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

༤༦༩-༧༠. ཡ་སྶ པ་ན ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏེ་ན ཝ་དྷ་ཀ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ས་མྤ་ཏྟི་ཝི་པ་ཏྟི་ཏོ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ ཀཱ་ཡ་བ་ཧུ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཨཱ་ཡུ་དུ་བྦ་ལ་ཏོ ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཏོ ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཁ་ཎ་པ་རི་ཏྟ་ཏོ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི མ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་བྦཾ, ཨི་དཱ་ནི ཏེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝ་དྷ་ཀ་སྶེ་ཝུ་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་སིཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ སཱི་སཾ ཚི་ནྡི་ཏུཾ ཋི་ཏ་ཝ་དྷ་ཀོ ཝི་ཡ མ་ར་ཎཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ. ས་བྦཾ ཨཱ་རོ་གྱཾ བྱཱ་དྷི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, ས་བྦཾ ཡོ་བྦ་ནཾ ཛ་རཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, ས་བྦཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ མ་ར་ཎ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཡོ་བྦ་ནཱ་དི་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ སོ་བྷ་ཏི, ཡཱ་ཝ མ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝི་པ་ཏྟི ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཝི་པ་ཏྟི་ཏོ ཙ, ས་ཏྟ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ མ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་བྦཾ ཡ་ས་མ་ཧ་ཏྟ་ཏོ པུ་ཉྙ་མ་ཧ་ཏྟ་ཏོ ཐཱ་མ་མ་ཧ་ཏྟ་ཏོ ཨི་དྡྷི་མ་ཧ་ཏྟ་ཏོ པ་ཉྙཱ་མ་ཧ་ཏྟ་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨི་དཾ མ་ར་ཎཾ ནཱ་མ མ་ཧཱ་ཡ་སཱ་ནཾ མ་ཧཱ་པ་རི་ཝཱ་རཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ས་མྨ་ཏ་མ་ནྡྷཱ་ཏཱ་དཱི་ན་མྤི ཨུ་པ་རི པ་ཏ་ཏི, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པ་རི ན པ་ཏི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ས་མ་ཧ་ཏྟ་ཏོ,

‘‘ཛོ་ཏི་ཀོ ཛ་ཊི་ལོ ཨུ་གྒོ,

མེ་ཎྜ་ཀོ ཨ་ཐ པུ་ཎྞ་ཀོ;

ཨེ་ཏེ ཙ་ཉྙེ ཙ ཡེ ལོ་ཀེ,

མ་ཧཱ་པུ་ཉྙཱ་ཏི ཝི་སྶུ་ཏཱ;

ས་བྦེ མ་ར་ཎ་མཱ་པ་ནྣཱ,

མཱ་དི་སེ་སུ ཀ་ཐཱ་ཝ ཀཱ’’ཏི. –

ཨེ་ཝཾ པུ་ཉྙ་མ་ཧ་ཏྟ་ཏོ,

‘‘ཝཱ་སུ་དེ་ཝོ བ་ལ་དེ་ཝོ, བྷཱི་མ་སེ་ནཱ་ད་ཡོ མ་ཧཱ;

བ་ལཱ མ་ཙྩུ་ཝ་སཾ པ་ཏྟཱ, མཱ་དི་སེ་སུ ཀ་ཐཱ་ཝ ཀཱ’’ཏི. –

ཨེ་ཝཾ ཐཱ་མ་མ་ཧ་ཏྟ་ཏོ,

‘‘མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ མ་ཧི་དྡྷི་ཀཱ་ན་མྤི ཨུ་པ་རི པ་ཏ་ཏི, མཱ་དི་སེ་སུ ཀ་ཐཱ་ཝ ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་དྡྷི་མ་ཧ་ཏྟ་ཏོ, ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་ན་མྤི ཨུ་པ་རི པ་ཏ་ཏི, མཱ་དི་སེ་སུ ཀ་ཐཱ་ཝ ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙཱ་མ་ཧ་ཏྟ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ན་མྤི མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་ས་མྤི ཨུ་པ་རི མ་ར་ཎཾ པ་ཏ་ཏི, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པ་རི ན པ་ཏི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ ཙ, ‘‘ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ བ་ཧུ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏཱ་ནཾ རོ་གཱ་ནཾ བཱ་ཧི་རཱ་ནཾ ཨ་ཧི་ཝི་ཙྪི་ཀཱ་དཱི་ན་ཉྩཱ’’ཏི ཀཱ་ཡ་བ་ཧུ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཙ, ‘‘ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ ཛཱི་ཝི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨཱ་ཡུ་དུ་བྦ་ལ་ཏོ ཙ,

‘‘ཛཱི་ཝི་ཏཾ བྱཱ་དྷི ཀཱ་ལོ ཙ,

དེ་ཧ་ནི་ཀྑེ་པ་ནཾ ག་ཏི;

པ་ཉྩེ་ཏེ ཛཱི་ཝ་ལོ་ཀ་སྨིཾ;

ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ ན ནཱ་ཡ་རེ’’ཏི. (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༠; ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༣༤) –

ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ, ‘‘ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་རཾ ཛཱི་ཝ་ཏི, སོ ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཛཱི་ཝ་ཏི ཨ་པྤཾ ཝཱ བྷི་ཡྻོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༤༥) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་དྡྷཱ་ན་སྶ པ་རི་ཙྪེ་དཱཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁ་ཎ་པ་རི་ཏྟ་ཏོ ཙ མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ.

‘‘ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཙ,

སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ ཙ ཀེ་ཝ་ལཱ;

ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་ཡུ་ཏྟཱ,

ལ་ཧུ སོ ཝ་ཏྟ་ཏེ ཁ་ཎོ’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༧༦) –

ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏུ་རཱ་ར་ཀྑ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.

ཙ་ཏུ་རཱ་ར་ཀྑ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.