ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཱ-པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ
ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ
ཡོ ཙི་རཾ དཱི་གྷ་མ་དྡྷཱ་ནཾ, ཝི་དི་ཏྭཱ དུ་ཀྑི་ཏཾ ཛ་ནཾ;
ཏ་ཐཱ་པི ནཱ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟ་མ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཙོ་དི་ཏོ.
བོ་དྷཱ་ཡ པ་ཎི་དྷིཾ ཀ་ཏྭཱ, པ་ཏྟོ ས་མྦོ་དྷི་མུ་ཏྟ་མཾ;
ཏ་སྶ པཱ་དེ ན་མ་སྶི་ཏྭཱ, དྷ་མྨཾ ས་ངྒྷ་ཉྩ སཱ་དྷུ་ཀཾ.
པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡ་པཱ་དེ་སུ, ཋ་པེ་ཏྭཱ སཱི་ས་མ་ཏྟ་ནོ;
ཐེ་རེ་ན དྷ་མྨ་སི་རི་ནཱ, ཐི་ར་སཱི་ལེ་ན ཡཱ ཀ་ཏཱ.
‘‘ཨཱ་དི་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ;
ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཱ ས་མཱ་སེ་ན, ཏ་སྶཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ.
ལི་ཁི་སྶཱ་མི ཧི་ཏ་ཏྠཱ་ཡ, ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ནཾ;
ཏ་ཏྠ ཡུ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་མ་ཡུ་ཏྟཾ ཏུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ཀ་ནྟི;
ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
(ཀ) ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀ་ཏ་མཱ ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཱ, ཀ་ཐཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ, ཀ་སྨཱ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ, ཀེ སི་ཀྑ་ནྟི, ཀེ སི་ཀྑི་ཏ་སི་ཀྑཱ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ, ག་ནྠ་ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་དྡཱི་པ་ནོ ག་ནྠོ ‘‘ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཁུ་དྡཾ ཨ་ནེ་ལ་ཀཾ མ་དྷུ་པ་ཊ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མཱ་ནཾ མ་དྷུ་ར་ཏཱ་ཡ ཁུ་དྡཱ ཙ ཏཱ སི་ཀྑཱ ཙཱ་ཏི ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཱ, ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཁུ་དྡ་པུ་ཏྟ་མྷི ས་མ་ཎ པོ་ས མ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ་པི ཁུ་དྡཱ ཙ ཏཱ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏོ སི་ཀྑཱ ཙཱ་ཏི ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཱ. ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ པ་ནེ་ཏྠ ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷ་མྤི སཱི་ལཾ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ ཀི་ལེ་སེ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ནྟེ་ན སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཨ་བྷི་ཡོ་ག་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཛྷཱ་ན་པྤ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ནཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ག་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནེ་ན སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ, ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སི་ཀྑཱ པ་ན ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡེ ཀི་ལེ་སེ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནྟེ་ན སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ.
ཀ་སྨཱ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ –
ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀྑེ་ཧི, ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ཨུ་པ་དྡུ་ཏཾ;
ཁ་ནྡྷ་ལོ་ཀཾ ཛ་ཧི་ཏྭཱ་ན, པ་ཏྟུཾ ཁེ་མཾ པུ་རཾ སི་ཝཾ.
ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་ན ས་ཧ ས་ཏྟ སེ་ཀྑཱ སི་ཀྑ་ནྟི. ཨ་ར་ཧ་ནྟོ སི་ཀྑི་ཏ་སི་ཀྑཱ.
ཡེ ཝཱི་ཏ་མོ་ཧཱ མུ་ནི་པུ་ངྒ་ཝ་སྶ;
སི་སྶེ་སུ ཨ་གྒཱ མུ་ནི་ནཱ པ་ས་ཏྠཱ;
ཏེ ཏཱི་སུ སི་ཀྑཱ་སུ ས་མ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ;
ཏ་ཏོ པ་རེ ཀེ་ན ས་མ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་ཏི.
ཨཱ་དི་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི་མྷི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ཝཱ. ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ཙ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ ཙ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ས་ཧ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ས་མཱ་ཏི་ཀཾ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཾ པ་ཝ་ཀྑཱ་མི ཨཱ་ད་རེ་ན, པ་ཀཱ་རེ་ན ཝཱ ཝ་ཀྑཱ་མི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པི་ཙ ཐེ་རོ ཨཱ་དི་ཏོཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ལ་སི་ཡ་དོ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་དོ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ སཾ་ཝེ་གཾ ཛ་ནེ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ཨ་ཏི་དུ་ལླ་བྷཾ ཁ་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏ་ངྑ་ཎཾ ན ཀུ་སཱི་ཏེ་ན ཝཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཀ་ཐཱ་པ་སུ་ཏེ་ན ཝཱ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏ་བྦཾ, ཀིཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ? ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནི་ར་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཏཱི་སུ སི་ཀྑཱ་སུ ཨཱ་ད་རོ ཛ་ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀིཾ ཏཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ནཱ་མ, ཡཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཐེ་རོ ཁུ་དྡ་སི་ཀྑཾ པ་ཝ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – བུ་དྡྷ་ར་ཏ་ནཾ དྷ་མྨ་ར་ཏ་ནཾ ས་ངྒྷ་ར་ཏ་ན་ནྟི ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི ར་ཏ་ནཱ་ནི. ཏཱ་ནི ཧི ར་ཏི་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན ‘‘ར་ཏ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་པི་ཙ –
‘‘ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཾ མ་ཧ་གྒྷ་ཉྩ, ཨ་ཏུ་ལཾ དུ་ལླ་བྷ་ད་སྶ་ནཾ;
ཨ་ནོ་མ་ས་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གཾ, ར་ཏ་ནཾ ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (དཱི. ནཱི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༣; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༥.༢༢༣; ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༦.༣; སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༢༦; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༥༠; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༤༥) –
ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ར་ཏ་ན་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
(ཁ-ཛ) ཨི་དཱ་ནི ‘‘ས་མཱ་ཏི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ མཱ་ཏི་ཀཾ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ཙ ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་ནཾ པ་ན མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི (སུཾ. ནི. ༡.༡.༢༣, ༡༩༢; པེ་ཊ་ཀོ. ༢༢; མི. པ. ༢.༡.༩) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་པི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏྟཱ, མཱུ་ལ་ཙྪེ་ཛྫ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཙ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནི མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ཙ ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི པ་ཋ་མ་པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་ཊཾ, ཏ་སྶཱ་ཡ་མ་ཏྠོ – པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱཏི པ་རཱ་ཛི་ཏཱ པ་རཱ་ཛ་ཡ་མཱ་པ་ནྣཱ, སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ, ཏཱ་ཡ ཝཱ པ་རཱ་ཛ་ཡ་མཱ་པཱ་དི་ཏཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
༡. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡-༢. ཨི་དཱ་ནི ཏེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་གྒ་ཏྟ་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶཱ་མ་ནུ་སྶ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏི་སྶོ ཨི་ཏྠི་ཡོ, ཏ་ཡོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ, ཏ་ཡོ པ་ཎྜ་ཀཱ, ཏ་ཡོ པུ་རི་སཱ་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ནི་སྶ་ཡཱ དྭཱ་ད་ས་མ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཝ་ཙྩ་མ་གྒ་པྤ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒ་མུ་ཁ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ མ་གྒཱ. ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱ ཏ་ཡོ, ཨ་མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱ ཏ་ཡོ, ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཏ་ཡོ་ཏི ན་ཝ, ཏ་ཐཱ མ་ནུ་སྶ་ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ་དཱི་ནཾ. མ་ནུ་སྶ་པ་ཎྜ་ཀཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ཝ་ཙྩ་མ་གྒ་མུ་ཁ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན དྭེ དྭེ ཀ་ཏྭཱ ཚ, ཏ་ཐཱ མ་ནུ་སྶ་པུ་རི་སཱ་དཱི་ན་ནྟི ས་བྦེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཏིཾ་ས མ་གྒཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ ས་བྦེ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ‘‘མ་གྒ་ཏྟ་ཡེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ མ་གྒ་ཏྟ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་སི་ཀྑོཏི བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཙི་ཏྟེ་ན ཡ་ཐཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་སི་ཀྑོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ནྠ་ཏ་ས་ནྠ་ཏེཏི ཝ་ཏྠཱ་དཱི་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ས་ནྠ་ཏེ ཝཱ ཨ་ས་ནྠ་ཏེ ཝཱ. ཨ་ལློ་ཀཱ་སེཏི མ་གྒ་ཏྟ་ཡ་སྶ པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་ཏེ་ན ཨ་ས་མྥུ་ཊྛ་པྤ་དེ་སེ. ནི་མི་ཏྟནྟི ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ. སཾ་ས་ནྠ་ཏཾ ཝཱ ཨ་ས་ནྠ་ཏཾ ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཝ་ཏྠཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཝཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཝཱ. ཨུ་པཱ་དི་ཎྞནྟི ཨ་ན་ཊྛ་ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་དཾ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ མ་གྒ་ཏྟ་ཡེ པ་ཝེ་ས་ནྟོ ཙུ་ཏོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ན་ཊྛ་ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་དཾ པ་ན པཱི་ལ༹་ཀཾ ཝཱ ཙ་མྨ་ཁི་ལཾ ཝཱ ལོ་མཾ ཝཱ པ་ཝེ་ས་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ, མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་ན ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀ་ས་རཱི་རེ ཨ་ཀྑི་ནཱ་སཱ་ཀ་ཎྞ་ཙྪི་དྡ་ཝ་ཏྠི་ཀོ་སེ་སུ ས་ཏྠ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏ་ཝ་ཎེ ཝཱ མེ་ཐུ་ན་རཱ་གེ་ན ཏི་ལ་བཱི་ཛ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ པ་ཝེ་ས་ནྟ་སྶ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་རཱི་རེ་སུ ཨུ་པ་ཀ་ཙྪ་ཀཱ་དཱི་སུ ཙ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་གོ་ཎ་ག་དྲ་བྷ་ཨོ་ཊྛ་མ་ཧིཾ་སཱ་དཱི་ནཾ ནཱ་སཱ་ཡ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཏ་ཐཱ ཏེ་སཾ ཝ་ཏྠི་ཀོ་སེ་སུ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཀྑི་ཀ་ཎྞ་ཝ་ཎེ་སུ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཏ་ཐཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་རཱི་རེ་སུ་པི.
ཨི་དཱ་ནི པ་ཝེ་ས་ནཾ ནཱ་མ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟུ་པ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ཝ་སེ་ན པ་རཱུ་པ་ཀྐ་མེ་ནཱ་པི ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠཱ་པི སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟེ ས་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡོ བྷི་ཀྑུ པ་ཝེ་ས་ན་པ་ཝི་ཊྛ་ཋི་ཏ་ཨུ་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ་སུ སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏི, སོ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི. ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ས་བྦ་སོ ཨ་སཱ་དི་ཡ་ནྟོ ཨཱ་སཱི་ཝི་ས་མུ་ཁཾ ཨ་ངྒཱ་ར་ཀཱ་སུ་ཉྩ པ་ཝི་ཊྛཾ ཝི་ཡ མ་ཉྙ་ཏི, སོ ནི་པྤ་རཱ་དྷོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཋི་ཏཾ ནཱ་མ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ས་མ་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི.
པ་ཋ་མཾ.
༣-༤. ཨི་དཱ་ནི དུ་ཏི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་དི་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཨཱ་དི་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ‘‘ཨ་དི་ནྣཾ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན བྷ་ཝེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་དི་ཡེ་ཡྻཱཏི ཨཱ་རཱ་མཱ་དིཾ ཨ་བྷི་ཡུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཡོ བྷི་ཀྑུ ག་ཎྷེ་ཡྻ, སོ བྷ་ཝེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ཧ་རེ་ཡྻཱཏི ཝེ་ཏ་ནེ་ན ཝཱ མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙ་སྶ བྷ་ཎྜཾ ཧ་ར་ནྟོ པུ་ན ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ‘‘སཱི་སེ བྷཱ་རཾ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟོ ཨཱ་མ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝ་ཧ་རེ་ཡྻཱཏི ‘‘ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟཾ བྷ་ཎྜཾ ‘དེ་ཧི མེ བྷ་ཎྜ’ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ‘ནཱ་ཧཾ ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝ་ཧ་རེ་ཡྻ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ཀོ་པེ་ཡྻཱཏི ‘‘ས་ཧ་བྷ་ཎྜ་ཧཱ་ར་ཀཾ ནེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏེ་ནེ་ཝ པུ་རི་སེ་ན ཏཾ ནེ་ཏུཾ ཏ་སྶ ག་མ་ན་པ་ཐཾ ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་ན མ་གྒེ་ན ཏཾ ས་ནྟ་ཛྫེ་ཏྭཱ ནེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ནེ་ནྟ་སྶ ཏ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ པ་ཋ་མ་པཱ་དེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དུ་དྡྷཱ་རེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ‘‘ཐ་ལ་ཊྛཾ བྷ་ཎྜཾ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟོ ཨཱ་མ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝེ་ཡྻ. པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ སུ་ངྐ་གྷཱ་ཏཾ ཝཱ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟོ ས་ངྐེ་ཏཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཡྻ. ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ས་སྶཱ་མི་ཀཾ བྷ་ཎྜཾ ཏེ་ཧི སཱ་མི་ཀེ་ཧི ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ན དི་ནྣ་ནྟི ཨ་དི་ནྣཾ.
ཨི་དཱ་ནི ན ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ ཙ བ་ལཱ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ ཙ ཀུ་སཱ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ ཙ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ ཙ པ་རི་ཀ་པྤཱ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀོ ཙ བྷ་ཝེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཐེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧཱ་རོ ནཱ་མ ས་ནྡྷི་ཙྪེ་དཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཀཾ་ས་ཀཱུ་ཊ་མཱ་ན་ཀཱུ་ཊ་ཏུ་ལཱ་ཀཱུ་ཊཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎཾ. པ་ས་ཡ྄ཧཱ་ཝ་ཧཱ་རོ བ་ལཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. ཀུ་ས་ས་ངྐ་མ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ར་ཀོ་ཊྛཱ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀུ་སཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. པ་ར་བྷ་ཎྜཾ པཾ་སུ་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ སཱ་མི་ཀེ་སུ ཨ་པ་སྶི་ཏྭཱ ག་ཏེ་སུ པ་ཙྩཱ་ག་ནྟྭཱ ག་ཧ་ཎཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ་ཧཱ་རོ. པ་རི་ཀ་པྤཱ་ཝ་ཧཱ་རོ པ་ན དུ་ཝི་དྷོ བྷ་ཎྜོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ ‘‘སཱ་ཊ་ཀོ ཙེ, ག་ཎྷི་སྶཱ་མི, སུ་ཏྟ་ཉྩེ, ན ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི བྷ་ཎྜཾ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ པ་སི་བྦ་ཀཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཙེ སཱ་ཊ་ཀོ ཧོ་ཏི, ཨུ་དྡྷཱ་རེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ས་ཙེ སུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ར་ཀྑ་ཏི, པུ་ན ‘‘སུ་ཏྟ’’ནྟི ཉ་ཏྭཱ་པི ‘‘ཡཾ ལ་དྡྷཾ, ཏཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཨུ་དྡྷཱ་རེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ, ཨ་ཡཾ བྷ་ཎྜ་པ་རི་ཀ་པྤོ. ཨོ་ཀཱ་ས་པ་རི་ཀ་པྤོ ག་བྦྷ་དྭཱ་ར་པྤ་མུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་རོ་ཏི ‘‘ས་ཙེ མཾ ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ པ་སྶ་ནྟི, ད་སྶཱ་མི, ནོ ཙེ པ་སྶ་ནྟི, ག་ཎྷི་ཏྭཱ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི, ཏ་སྶ ཏཾ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ པ་ད་ཝཱ་རེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཡཾ ཨོ་ཀཱ་ས་པ་རི་ཀ་པྤོ.
ཨི་དཱ་ནི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ཎྜ་ཀཱ་ལ་གྒྷ་དེ་སེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནེ. ནི་ཙྪ་ཡོཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཀེ་ན་ཙི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ‘‘མ་ཡཱ ཨི་དཾ ནཱ་མ བྷ་ཎྜཾ ཐེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟེ་ན ག་ཧི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རེ་ན ས་ཧ་སཱ་ཝ ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་ནཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ བྷ་ཎྜ་སྶ སཱ་མི་ཀ་ཨ་སྶཱ་མི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ཡ་དི ས་སྶཱ་མི་ཀཾ, ཏ་སྶ བྷ་ཎྜ་སྶ ཨ་གྒྷ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ ནི་རཱ་ལ་ཡ་ཀཱ་ལེ ག་ཧི་ཏཾ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ན ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ, ཨ་ཡཾ བྷ་ཎྜ་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཀཱ་ལོཏི ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་ཀཱ་ལོ. ཏ་དེ་ཝ ཧི བྷ་ཎྜཾ ཀ་དཱ་ཙི མ་ཧ་གྒྷཾ ཧོ་ཏི, ཀ་དཱ་ཙི ཨ་པྤ་གྒྷཾ, ཏ་སྨཱ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨ་ཝ་ཧ་ཊཾ, ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཡོ ཏ་སྶ ཨ་གྒྷོ, ཏེ་ན ཨ་གྒྷེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ, ཨ་ཡཾ ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཨ་གྒྷོཏི བྷ་ཎྜ་གྒྷོ. ན་ཝ་བྷ་ཎྜ་སྶ ཧི ཡོ ཨ་གྒྷོ, སོ པ་ཙྪཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་དཱ བྷ་ཎྜཾ པ་ཀ་ཏི་ཨ་གྒྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཡཾ ཨ་གྒྷ་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. དེ་སོཏི ཨ་ཝ་ཧཱ་ར་དེ་སོ. བྷ་ཎྜུ་ཊྛཱ་ན་དེ་སེ ཧི བྷ་ཎྜཾ ཨ་པྤ་གྒྷཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཏྠ མ་ཧ་གྒྷཾ, ཏ་སྨཱ ཡ་སྨིཾ དེ་སེ བྷ་ཎྜཾ ཨ་ཝ་ཧ་ཊཾ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དེ་སེ ཨ་གྒྷེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ, ཨ་ཡཾ དེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
པ་རི་བྷོ་གེ་ན་པི སཱ་ཊ་ཀཱ་དི་ཀ་སྶ བྷ་ཎྜ་སྶ ཨ་གྒྷོ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཧཱི་ནཱ་པ་རི་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦོ, ཨ་ཡཾ པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
དུ་ཏི་ཡཾ.
༥. ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧནྟི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀ་ལ་ལ་རཱུ་པཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ཡུ་ཀ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ ཡཱ་ཝ མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལཱ ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཨེ་སོ མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧོ ནཱ་མ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙི་ཙྩཱཏི ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ས་ཉྩེ་ཏེ་ཏྭཱ པ་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཝི་ཏ་རི་ཏྭཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝཱ ཝི་ཡོ་ཛ་ཡེཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧཾ ཀ་ལ་ལ་ཀཱ་ལེ་པི ཏཱ་པ་ན་མ་དྡ་ནེ་ཧི ཝཱ བྷེ་ས་ཛྫ་ས་མྤ་དཱ་ནེ་ན ཝཱ ཏ་ཏོ ཝཱ ཨུ་དྡྷ་མྤི ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པེ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མེ་ན ས་ནྟ་ཏི་ཝི་ཀོ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཡོ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝི་ཡོ་ཛེ་ཡྻ, སོ ཙུ་ཏོ བྷ་ཝེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ – ‘‘ས་ཏྠ་ཧཱ་ར་ཀཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཧཱ་ར་ཀཾ, ཀིཾ ཧ་ར་ཏི? ཛཱི་ཝི་ཏཾ, ཧ་རི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝཱ ཧཱ་ར་ཀཾ, ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ས་ཏྠ་ཉྩ ཏཾ ཧཱ་ར་ཀ་ཉྩཱ་ཏི ས་ཏྠ་ཧཱ་ར་ཀཾ. ཨ་སྶཱཏི མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ་སྶ. ཡ་ཐཱ མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧོ ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ཏཾ ཨ་སི་ཨཱ་དི་ས་ཏྠཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་ཡཾ མ་ར་ཎ་ཙེ་ཏ་ནོ མ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་པེ་ཡྻ. སོ་པི ཙུ་ཏོ བྷ་ཝེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ཐཱ་ཝ་ར་པྤ་ཡོ་གཾ ད་སྶེ་ཏི.
༦-༧. ཨི་དཱ་ནི ‘‘མ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞཾ ཝཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘གཱ་ཧེ་ཡྻ མ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡཾ, ཝ་དེ་ཡྻ མ་ར་ཎེ གུ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ཏྠཾ ཝཱ ཨཱ་ཧ་ར, ཝི་སཾ ཝཱ ཁཱ་ད, ར་ཛྫུ་ཡཱ ཝཱ ཨུ་བྦ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན མ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པཱ་ཡཾ གཱ་ཧེ་ཡྻ. མ་ར་ཎ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པ་ནེ་ཏྠ བ་ཧུ་ཝི་དྷཱ ‘‘ཀཱ་ཡེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏི, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ དཱུ་ཏེ་ན ལེ་ཁཱ་ཡ ཝཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏི ནཱ་མ ཀཱ་ཡེ་ན ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏི. ‘‘ཡོ པ་པཱ་ཏེ པ་པ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་ཏྭཱ མ་ར་ཏི, སོ དྷ་ནཾ ཝཱ ལ་བྷ་ཏི, ཡ་སཾ ཝཱ ལ་བྷ་ཏི, ས་གྒཾ ཝཱ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ. ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཀོ་ཙི ‘‘མ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི དུ་ཀྑཾ ཝེ་ད་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. མ་ར་ཏི ཙེ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. དཱུ་ཏེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ པ་ན དཱུ་ཏ་སྶ སཱ་ས་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཧཱི’’ཏི, ‘‘ཡོ ཨེ་ཝཾ མ་ར་ཏི, སོ དྷ་ནཾ ཝཱ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ས་བྦཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ལེ་ཁཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏི ནཱ་མ གི་རི་པ་བྦ་ཏ་པུ་རཱ་ཎཱ་དི་ལེ་ཁཾ ལི་ཁ་ཏི, ‘‘ཡོ ཨེ་ཝཾ མ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡོ མ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡཾ ཝཱ གཱ་ཧེ་ཡྻ, མ་ར་ཎེ ཝཱ གུ་ཎཾ ཝ་དེ་ཡྻ, སོ ཙུ་ཏོ བྷ་ཝེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨི་དཱ་ནི པ་ན ཨི་མ་སྶ མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ་སྶ ཚ་བྦི་དྷེ པ་ཡོ་གེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཡོ་གཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀ་ནི་སྶ་གྒི་ཀ་ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ར་ཨི་དྡྷི་མ་ཡ་ཝི་ཛྫཱ་མ་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ་སྶ ཚ་པྤ་ཡོ་གཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀོཏི ས་ཡཾ མཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན ཝཱ པ་ཧ་ར་ཎཾ. ནི་སྶ་གྒི་ཀོཏི དཱུ་རེ ཋི་ཏཾ མཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨུ་སུ་ས་ཏྟི་ཡ་ནྟ་པཱ་སཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ནི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀོཏི ‘‘ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ མཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཨཱ་ཎཱ་པ་ནཾ. ཐཱ་ཝ་རོཏི ཨོ་པཱ་ཏ་ཀྑ་ཎ་ནཾ, ཨ་པ་སྶེ་ན་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནཾ, ཨ་སི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་པ་ནཾ, ཏ་ལཱ༹་ཀཱ་དཱི་སུ ཝི་ས་ས་མྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ, རཱུ་པཱུ་པ་ཧཱ་རོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི. ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛཱ་ཡ ཨི་དྡྷི་ཡཱ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨི་དྡྷི་པ་ཡོ་གཾ. མཱ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཛྫཱ་ནཾ པ་རི་ཛ་པྤ་ནཾ ཝི་ཛྫཱ་མ་ཡོཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཨི་མེ་སུ ཚ་སུ པ་ཡོ་གེ་སུ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཾ ས་ངྐེ་ཏ་ཝི་ས་ངྐེ་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀཱ་ལ་ཝ་ཏྠཱ་ཝུ་དྷི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ལོཏི པུ་བྦ་ཎྷ་སཱ་ཡ་ནྷཱ་དི་ཀཱ་ལོ ཙ ཡོ་བྦ་ན་ཐཱ་ཝ་རི་ཡཱ་དི་ཀཱ་ལོ་པི ཙ. ཨི་མེ་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ལཾ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ནཱ་མ ཀཱ་ལེ མཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟོ ས་ཙེ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེ མཱ་རེ་ཏི, ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ས་ཙེ ནི་ཡ་མི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པུ་རེ ཝཱ པ་ཙྪཱ ཝཱ མཱ་རེ་ཏི, ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀོ མུ་ཙྩ་ཏི. ཝ་ཏྠཱུཏི མཱ་རེ་ཏ་བྦོ པུ་གྒ་ལོ. ས་ཙེ ཨཱ་ཎ་ཏྟོ ཏ་མེ་ཝ མཱ་རེ་ཏི, ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀ་སྶ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཨ་ཐ ཨ་ཉྙཾ མཱ་རེ་ཏི, ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀོ མུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་ཝུ་དྷནྟི ཨ་སི་ཨཱ་དི. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོཏི མཱ་རེ་ཏ་བྦ་སྶ ག་མ་ནཾ ཝཱ ནི་ས་ཛྫཱ ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀོ. ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སོཏི ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཝཱ ཚེ་ད་ནཾ ཝཱ བྷེ་ད་ནཾ ཝཱ སཱུ་ལཱ་རོ་པ་ནཾ ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀོ. ཨོ་ཀཱ་སོཏི གཱ་མོ ཝཱ ཝ་ནཾ ཝཱ གེ་ཧཾ ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀོ. ཨི་མེ་སུ ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཝ་དྷ་ཀོ ཨཱ་ཎ་ཏྟོ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཀ་ཏེ ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀ་ཏེ ཝི་ས་ངྐེ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཾ པ་ན ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏི ‘ཨེ་ཝཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ, ཨེ་ཝཾ པ་ཧ་ར, ཨེ་ཝཾ གྷཱ་ཏེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་ཏ་བྦོ.
ཏ་ཏི་ཡཾ.
༨-༩. ཨི་དཱ་ནི ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛྷཱ་ནཱ་དི་བྷེ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ‘‘ཛྷཱ་ནཾ ཝི་མོ་ཀྑོ ས་མཱ་དྷི ས་མཱ་པ་ཏྟི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཏཱ ཙི་ཏྟ་སྶ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རེ ཨ་བྷི་ར་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཏྟ་ནི ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ནོ་ས་ནྟཾ ‘‘མ་ཡི ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནི ཝཱ ཏཾ ‘‘ཨ་ཧཾ ཨེ་ཏྠ ས་ནྡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ དཱི་པེ་ནྟོ ཙུ་ཏོ བྷ་ཝེ. ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷཱི, ཝི་མོ་ཀྑ་ལཱ་བྷཱི, ས་མཱ་དྷི་ལཱ་བྷཱི, ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཝཱཏི ‘‘པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ལཱ་བྷཱི, དུ་ཏི་ཡ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ལཱ་བྷཱི་མྷཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷ་ཝེ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ་མྷཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བྷ་ཝ་སྶི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བྷ་ཝ་ནི་སྶི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་ས་ར་ཧི་ཏནྟི ‘‘ཡོ ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ཏི, སོ བྷི་ཀྑུ པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ལཱ་བྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སཾ ཝི་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ དཱི་པེ་ནྟོ ཧི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི. དཱི་པེ་ནྟོཏི ‘‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫིཾ, ས་མཱ་པ་ཛྫཱ་མི, ས་མཱ་པ་ནྣོ, པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ལཱ་བྷཱི་མྷི, ཝ་སཱི་མྷི, ས་ཙྪི་ཀ་ཏཾ ཨ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན དཱི་པེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་དྷི་ག་ཏོ’’ཏི མཱ་ནོ ཨ་དྷི་མཱ་ནོ, སོ ཡ་སྶ ན་ཏྠི, སོ ཨ་ན་དྷི་མཱ་ནི་ཀོ. ཀེ་ན ཨེ་ཝཾ དཱི་པེ་ནྟོ་ཏི ཙེ? ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཐེཏི ཡ་ཏྠ ཋི་ཏོ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ག་ཧ་ཊྛོ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཝཱ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཀ་ཏི་སོ་ཏེ་ན སུ་ཏྭཱ ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ‘‘ཨི་མཾ ནཱ་མ ཨེ་ས ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཋ་ཏྭཱ དཱི་པེ་ནྟོ ཙུ་ཏོ བྷ་ཝེ, ན དེ་ཝ་བྲ་ཧྨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཉཱ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༡༠. ཨི་དཱ་ནི ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པོ – ཙ་ཏྟཱ་རོཔི ཨེ་ཏེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ‘‘ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཾ ཨེ་ཀུ་དྡེ་སོ ས་མ་སི་ཀྑ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སཾ་ཝཱ་ས་སྶ ཨ་བྷ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨ་སཾ་ཝཱ་སཱ, ཡ་ཐཱ་པུ་རེ པུ་བྦེ གི་ཧི་ཀཱ་ལེ ཙ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཀཱ་ལེ ཙ ཨ་སཾ་ཝཱ་སི་ཀཱ, ཨེ་ཝཾ པ་ཙྪཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ་པི ཨ་སཾ་ཝཱ་སཱ་ཏི. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ – ཨ་བྷ་བྦཱ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ པུ་ན ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ བྷ་ཝི་ཏུ་མྤི ཨ་བྷ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀིཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཙེ? སཱི་ས་ཙྪི་ནྣོ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏུཾ, ཡ་ཐཱ་པི སཱི་ས་ཙྪི་ནྣོ ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་ན ཛཱི་ཝི་ཏུཾ ཨ་བྷ་བྦོ, ཨེ་ཝ་མི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༡༡. ཨི་དཱ་ནི ཨི་མེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་སུ ཡེ པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཎ་ཏྟཱི་ཧི ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཏེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་ཡོཏི མ་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶ ཀཱ་ཡ་པ་ཡོ་གོ ཝཱ ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་གོ ཝཱ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཡོ ཨཱི་དི་སེ མུ་ཧུ་ཏྟེ ས་ཏྠཾ ཝཱ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝི་སཾ ཝཱ ཁཱ་དི་ཏྭཱ སོ་བྦྷཱ་དཱི་སུ ཝཱ པ་པ་ཏི་ཏྭཱ མ་ར་ཏི, སོ དྷ་ནཾ ཝཱ ལ་བྷ་ཏི, ཡ་སཾ ཝཱ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན མ་ར་ཎཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནྟོ ‘‘ཨི་དཾ སུ་ཏྭཱ ཡོ ཀོ་ཙི མ་ར་ཏཱུ’’ཏི ཡོ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝ་ད་ཏི, ཏཾ སུ་ཏྭཱ ས་ཙེ ཀོ་ཙི ཏ་ཐཱ མ་ར་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ནི་ཡ་མི་ཏེ་ན པ་ན ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶེ་ཝ མ་ར་ཎེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཨཱ་ཎ་ཏྟི པ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏི་ཡེ མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. དུ་ཏི་ཡེ པ་ན ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནེ ཨཱ་ཎ་ཏྟི ཨེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི, ན པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་སྨཱ ནཾ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ནཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཡ་ཐཱ མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧེ ‘‘མ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞཾ ཝཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནེ ‘‘ཝ་ཎྞཾ ཝཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. སེ་སེ་སཱུཏི པ་ཋ་མ་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་སུ པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཎ་ཏྟི་དྭ་ཡཾ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༢. ཨི་དཱ་ནི ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨ་ངྒ་བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སེ་ཝེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཙི་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་སྶཱཏི མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ. བུ་དྷཱཏི ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ.
༡༣. མ་ནུ་སྶ་སནྟི མ་ནུ་སྶ་ས་ནྟ་ཀ་ཏཱ. ཨེ་ཏེ་ན པེ་ཏ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་པ་རི་གྒ་ཧེ་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ་ས་ཉྙཱིཏི མ་ནུ་སྶ་ས་ནྟ་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ས་ཉྙཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཏྠུ་ནོ ག་རུ་ཏཱཏི པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀཾ ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཉྩ་མཱ་ས་ཀཾ ཝཱ ཏ་ད་གྒྷ་ན་ཀཾ བྷ་ཎྜཾ ཝཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཙཱཏི པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝ་ཧཱ་རེ་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཡོཏི ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ ཨེ་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༡༤. པཱ་ཎོ མཱ་ནུ་སྶ་ཀོཏི མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀ་པཱ་ཎོ. ཏ་སྨིཾ པཱ་ཎེ པཱ་ཎ་ས་ཉྙི་ཏཱ. གྷཱ་ཏ་ཙེ་ཏ་ནཱཏི ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ. པ་ཡོ་གོཏི ཏཾ་ས་མུ་ཊྛི་ཏོ སཱ་ཧ་ཏྠི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ནྣཾ པ་ཡོ་གཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་པ་ཡོ་གོ. ཏེ་ན པ་ཡོ་གེ་ན མ་ར་ཎཾ. པ་ཉྩེ་ཏེ ཝ་དྷ་ཧེ་ཏུ་ཡོཏི མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༥. ཨ་ས་ནྟ་ཏཱཏི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ས་ནྟ་ཏཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱ་པ་མི་ཙྪ་ཏཱ་ཡཱ་རོ་ཙ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཡོ ཀེ་ཝ་ལཾ པཱ་པ་མི་ཙྪ་ཏཾ ཝི་ནཱ མ་ནྡ་ཏྟཱ མོ་མཱུ་ཧ་ཏྟཱ བྷ་ཎ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶཱཏི ཡ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི, ཏ་སྶ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཏཱ ཙ. ‘‘ཡོ ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ཏི, སོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་རི. ༡༦༠, ༣༣༦) ནཱ་ཉྙཱ་པ་དེ་སོ ཙ. ཏ་དེ་ཝཱཏི ཏ་དཱ ཨེ་ཝ ཏ་ངྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ན་ནཾ. ཨ་ས་ནྟ་དཱི་པ་ནེཏི ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་རོ་ཙ་ན་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༦. ཨི་དཱ་ནི ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ཙ ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་བྦྷ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལི་ཀཱ ཝ་ཛྫ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ ཨུ་ཀྑི་ཏྟཱ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ ཨ་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཏི ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ནཱ་མ. ཨེ་ཏཱ་སུ ཨུ་བྦྷ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལི་ཀཱ ནཱ་མ ཡཱ ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་རཱ་གེ་ན ཨ་ཝ་སྶུ་ཏཱ ཏེ་ནེ་ཝ རཱ་གེ་ན ཨ་ཝ་སྶུ་ཏ་སྶ མ་ནུ་སྶ་པུ་རི་ས་སྶ ཨ་ཀྑ་ཀཱ་ནཾ ཨ་དྷོ, ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལཱ་ནཾ ཀ་པྤ་རཱ་ན་ཉྩ ཨུ་པ་རི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཨཱ་མ་ས་ནཱ་དིཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཏ་སྶཱ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཨ་ཉྙི་སྶཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝ་ཛྫཾ ཛཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི, སཱ ཝ་ཛྫ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ ནཱ་མ. ས་མ་གྒེ་ན པ་ན ས་ངྒྷེ་ན ཨུ་ཀྑི་ཏྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཡཾ་དི་ཊྛི་ཀོ སོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏི, སཱ ཨུ་ཀྑི་ཏྟཱ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ ནཱ་མ. ཡཱ པ་ན ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་རཱ་གེ་ན ཏི་ནྟཱ ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷ་སྶེ་ཝ པུ་རི་ས་སྶ ཧ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཀ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝཱ སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ པུ་རི་ས་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི ཝཱ, ཏ་ཏྠ ཋ་ཏྭཱ ས་ལླ་པ་ཏི ཝཱ, ས་ངྐེ་ཏཾ ཝཱ ག་ཙྪ་ཏི, པུ་རི་ས་སྶ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཝཱ སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཀེ་ན་ཙི ཝཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ་ཀཱ་སཾ པ་ཝི་ས་ཏི, ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཋ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་བྷ་བྦ་ཀཱ ཨེ་ཀཱ་ད་སཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཎྜ་ཀོ ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟ་ཀོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏོ མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀོ པི་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀོ ཨ་ར་ཧ་ནྟ་གྷཱ་ཏ་ཀོ བྷི་ཀྑུ་ནི་དཱུ་ས་ཀོ ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་ཀོ ལོ་ཧི་ཏུ་པྤཱ་ད་ཀོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀོ་ཏི ཨི་མེ ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཨ་བྷ་བྦ་པུ་གྒ་ལཱ ནཱ་མ. ཝི་བྦྷ་ནྟཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱིཏི ཡ་དཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཝི་བྦྷ་མི་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཧུ་ཏྭཱ སེ་ཏ་ཝ་ཏྠཾ ཝཱ ཀཱ་སཱ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ གི་ཧི་ནི་ཝཱ་ས་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ནི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཏ་དཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མཱ་པ་ནྣཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, པུ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ན ལ་བྷ་ཏི, སཱ ཙ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མུ་དུ་པི་ཊྛི་ཀོ ནཱ་མ ཀ་ཏ་པ་རི་ཀ་མྨཱ་ཡ མུ་དུ་ཀཱ་ཡ པི་ཊྛི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. སོ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ, ཨ་ཐ ཁོ ཡ་དཱ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ པཱི་ལི༹་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཁ་མ་གྒ་ཝ་ཙྩ་མ་གྒེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པ་ཝེ་སེ་ཏི, ཏ་དཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི.
༡༧-༡༨. ལ་མྦཱིཏི ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏ་སྶ དཱི་གྷ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ. སོ་པི ཡ་དཱ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ པཱི་ལི༹་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཁེ ཝཱ ཝ་ཙྩ་མ་གྒེ ཝཱ པ་ཝེ་སེ་ཏི, ཏ་དཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི. མུ་ཁེ་ན ག་ཎྷ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ ཡོ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ པཱི་ལི༹་ཏོ པ་ར་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཝཱ པ་མ་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཁེ་ན ག་ཎྷཱ་ཏི, སོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི པ་ར་སྶ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡོ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ པཱི་ལི༹་ཏོ པ་ར་སྶ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཀ་མྨ་ནི་ཡཾ དི་སྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙྩ་མ་གྒེ་ན ཏ་སྶ ཨུ་པ་རི ནི་སཱི་ད་ཏི, ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙྩ་མ་གྒཾ པ་ཝེ་སེ་ཏི, སོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀཱ མེ་ཐུ་ན་སྶཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་ཐ་མི་ཏི ཙེ? མ་གྒེ མ་གྒ་པྤ་ཝེ་ས་ན་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ, ན ཨུ་བྷི་ནྣཾ རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ས་དི་ས་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ དྭ་ཡཾ་དྭ་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ. ཨི་དྷཱ་ག་ཏཱ ཙ་ཏྟཱ་རོཏི མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མོ་དྷཱ་ན་ཏོ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀ་པི་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཨ་ར་ཧ་ནྟ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ, བྷི་ཀྑུ་ནི་དཱུ་ས་ཀོ ལ་མྦཱི་ཨཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཀུ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏཱི་ཏི? ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠི, མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་ད་ཡོ ཧི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྷ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ལ་མྦཱི་ཨཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཡ་སྨཱ ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཾ ཨ་པྤ་ཊི་སེ་ཝི་ནོ་པི ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩. ཨི་དཱ་ནི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ག་རུ་ཀཱ ན་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ག་རུ་ཀཱཏི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཀ་སྨཱ ‘‘ཏེ་ར་སཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ན་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ པ་ཋ་མཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡ་ཀཱ པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ ས་ངྒྷཱ་ཡ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙི་རེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ མོ་ཙེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱཏི མོ་ཙེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ‘‘ཨ་ལ་ཛྫི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨི་མི་ནཱ པ་ན ན་ཡེ་ན མོ་ཙ་ན་སྶཱ་དོ མུ་ཙྩ་ན་སྶཱ་དོ མུ་ཏྟ་སྶཱ་དོ མེ་ཐུ་ན་སྶཱ་དོ ཕ་སྶ་སྶཱ་དོ ཀ་ཎྜཱུ་ཝ་ན་སྶཱ་དོ ད་སྶ་ན་སྶཱ་དོ ནི་ས་ཛྫ་ན་སྶཱ་དོ ཝཱ་ཙ་སྶཱ་དོ གེ་ཧ་སི་ཏ་པེ་མཾ ཝ་ན་བྷ་ངྒི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཨ་སྶཱ་དཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ་སུ ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ མོ་ཙ་ན་སྶཱ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སེ་སཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི.
ཏེ་སཾ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – མོ་ཙེ་ཏུཾ ཨ་སྶཱ་དོ མོ་ཙ་ན་སྶཱ་དོ. མོ་ཙ་ན་སྶཱ་ད་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཏི, མུ་ཙྩ་ཏི, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ. ན མུ་ཙྩ་ཏི ཙེ, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. མུ་ཙྩ་ན་སྶཱ་དེ ས་ཙེ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ མུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི, ན ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ མུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟོ ཨུ་པ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ མོ་ཙེ་ཏི, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ་ཝ. ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ མུ་ཏྟེ ཨ་སྶཱ་དོ མུ་ཏྟ་སྶཱ་དོ. ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨུ་པ་ཀྐ་མ་སྶ ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ. མེ་ཐུ་ན་སྶཱ་དེ་ན ཨི་ཏྠིཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ མུ་ཏྟེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨ་ཡཾ མེ་ཐུ་ན་སྶཱ་དོ. ཕ་སྶ་སྶཱ་དོ དུ་ཝི་དྷོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀོ བཱ་ཧི་རོ ཙཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀེ ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་མི་ཏྟཾ ‘‘ཐ་དྡྷཾ མུ་དུ་ཀ་ནྟི ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ལོ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཀཱི་ལཱ༹་པ་ཡ་ཏོ ས་ཙེ མུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. བཱ་ཧི་ར་ཕ་སྶ་སྶཱ་དེ ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་རཱ་གེ་ན མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ ཕུ་ས་ཏོ ཨཱ་ལི་ངྒ་ཏོ ཙ མུ་ཏྟེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཀ་ཎྜཱུ་ཝ་ན་སྶཱ་དེ ད་དྡུ་ཀ་ཙྪཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཁ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཎྜཱུ་ཝ་ན་སྶཱ་དེ་ན ཀ་ཎྜཱུ་ཝ་ཏོ མུ་ཏྟེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ད་སྶ་ན་སྶཱ་དེ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཨ་ནོ་ཀཱ་སཾ ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏོ མུ་ཏྟེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ནི་ས་ཛྫ་ན་སྶཱ་དེ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ར་ཧོ ནི་སི་ནྣ་སྶ མུ་ཏྟེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་དོ ཝཱ་ཙ་སྶཱ་དོ. ཏེ་ན ཨ་སྶཱ་དེ་ན མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ མེ་ཐུ་ན་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ཧི ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨོ་བྷཱ་ས་ནྟ་སྶ མུ་ཏྟེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. གེ་ཧ་སི་ཏ་པེ་མེ མཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ མཱ་ཏཱ་དི་པེ་མེ་ན ཨཱ་ལི་ངྒ་ནཱ་དིཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ མུ་ཏྟེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཝ་ན་བྷ་ངྒེ ཙ ས་ནྠ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་ཡཱ པེ་སི་ཏཾ པུ་པྥཱ་དི་ཝ་ན་བྷ་ངྒ་ས་ཉྙི་ཏཾ པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རཾ ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཱ་ཡ ནཱ་མ ཨི་དཾ མེ པེ་སི་ཏ’’ནྟི ཨ་སྶཱ་དེ་ན ཨཱ་མ་ས་ནྟ་སྶ མུ་ཏྟེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨེ་ཏེ་སུ པ་ན མོ་ཙ་ན་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི, སེ་སཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
སུ་ཀྐ་སྶཱཏི ‘‘ནཱི་ལཾ པཱི་ཏ་ཀཾ ལོ་ཧི་ཏ་ཀཾ ཨོ་དཱ་ཏཾ ཏ་ཀྐ་ཝ་ཎྞཾ ད་ཀ་ཝ་ཎྞཾ ཏེ་ལ་ཝ་ཎྞཾ ཁཱི་ར་ཝ་ཎྞཾ ད་དྷི་ཝ་ཎྞཾ ས་པྤི་ཝ་ཎྞ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༢༣༧) ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ ད་ས་སུ ཝ་ཎྞེ་སུ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི སུ་ཀྐ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨུ་པ་ཀྐ་མྨཱཏི ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པེ མོ་ཙེ་ཏི, བ་ཧི་དྡྷཱ་རཱུ་པེ མོ་ཙེ་ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་རཱུ་པེ མོ་ཙེ་ཏི, ཨཱ་ཀཱ་སེ ཀ་ཊིཾ ཀ་མྤེ་ནྟོ མོ་ཙེ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༣༧) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨུ་པཱ་ཡེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ‘‘རཱ་གཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ མོ་ཙེ་ཏི, ཝ་ཙྩཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ མོ་ཙེ་ཏི, པ་སྶཱ་ཝཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ མོ་ཙེ་ཏི, ཝཱ་ཏཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ མོ་ཙེ་ཏི, ཨུ་ཙྩཱ་ལི་ངྒ་པཱ་ཎ་ཀ་ད་ཊྛཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ མོ་ཙེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཀི་སྨི་ཉྩི ཀཱ་ལེ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏེ ཀ་མྨ་ནི་ཡཾ པ་ཏྟེ ‘‘ཨཱ་རོ་གྱ་ཏྠཱ་ཡ མོ་ཙེ་ཏི, སུ་ཁ་ཏྠཱ་ཡ མོ་ཙེ་ཏི, བྷེ་ས་ཛྫ་ཏྠཱ་ཡ, དཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ, པུ་ཉྙ་ཏྠཱ་ཡ, ཡ་ཉྙ་ཏྠཱ་ཡ, ས་གྒ་ཏྠཱ་ཡ, བཱི་ཛ་ཏྠཱ་ཡ, ཝཱི་མཾ་ས་ཏྠཱ་ཡ, ད་ཝ་ཏྠཱ་ཡ མོ་ཙེ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༣༧) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་སུ ད་ས་སུ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཧ་ཏྠཱ་དཱི་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་མོ་ཙ་ཡནྟི ཨ་ནྟ་མ་སོ ཡཾ ཨེ་ཀཱ ཁུ་དྡ་ཀ་མ་ཀྑི་ཀཱ པི་ཝེ་ཡྻ, ཏ་ཏྟ་ཀ་མྤི མོ་ཙེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟེ་ནཱཏི ཡཱ སུ་པི་ན་ནྟེ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི ཧོ་ཏི, ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མ་ཎོཏི ཡོ ཀོ་ཙི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ. ག་རུ་ཀནྟི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ. ཕུ་སེཏི ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཋ་མཾ.
༢༠. ཨི་དཱ་ནི ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཾ དཱི་པེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་ཏྠི་ས་ཉྙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏྠི་ས་ཉྙཱིཏི ཏ་ད་ཧུ་ཛཱ་ཏཱ་ཡ་པི མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱ ཨི་ཏྠི་ས་ཉྙཱི་ཡེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཙེ ཏ་ཏྠ ཝེ་མ་ཏི་ཀོ ཝཱ པ་ཎྜ་ཀ་པུ་རི་ས་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་ས་ཉྙཱི ཝཱ ཧོ་ཏི, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཀཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ་མ་ས་ནེ ཙ ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན ཀཱ་ཡཱ་མ་ས་ནེ ཙ ཡ་ཀྑཱི་པེ་ཏཱི་པ་ཎྜ་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཡཱ་མ་ས་ནེ ཙ. པུ་རི་ས་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏི་ཏྠཱི་ནཾ པ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཡཱ་མ་ས་ནེ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཏ་ཐཱ ཡ་ཀྑཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ཙ. མ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་ན ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་རཱ་ག་ཝཱཏི ཨི་མི་ནཱ མཱ་ཏུ་པེ་མཱ་དིཾ མོ་ཀྑཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཉྩ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ས་མྥུ་ས་ནྟོཏི ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་རཱ་གེ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མྨ ཨ་ནྟ་མ་སོ ལོ་མེ་ན་པི མ་ནུ་སྶི་ཏྠིཾ ས་མྥུ་ས་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མི་ནཱ ཡོ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཨཱ་ལི་ངྒ་ཏོ་པི ཀཱ་ཡེ་ན ན ཝཱ་ཡ་མ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཕ་སྶཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི.
ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ དུ་ཏི་ཡཾ.
༢༡. ཨི་དཱ་ནི དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ སུ་ཎ་ནྟི’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱཏི ཨི་ཏྠི་ས་ཉྙཱི. མ་ནུ་སྶི་ཏྠིཾ སུ་ཎ་ནྟི་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. སུ་ཎ་ནྟིནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་བ་ལཱ་ཡ་པི ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཐེ ཋི་ཏཱ་ཡ དཱུ་ཏེ་ན ཝཱ པ་ཎྞེ་ན ཝཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟ་སྶ དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ་པ་ཏྟི་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཝི་ཉྙུ་ཉྩཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཡཱ མ་ཧ་ལླི་ཀཱ་པི བཱ་ལཱ་པི ཨེ་ལ༹་མཱུ་གཱ་པི ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཀ་ཐཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, སཱ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝ་ཙྩ་མ་གྒ་པ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན མ་གྒཾ ཝཱ མེ་ཐུ་ནཾ ཝཱ ཨཱ་ར་བྦྷཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ རཱ་གོ དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ་རཱ་གོ, ཏེ་ན དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ་རཱ་གེ་ན. ཏཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟོ ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏྭཱ དུ་རུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཏྭཱ ག་རུ་ཀཾ ཕུ་སེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཀ་ཐཾ དྭེ མ་གྒེ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་སཾ་ས་ཏི ག་ར་ཧ་ཏི? ཏ་ཏྠ པ་སཾ་སཱ་ཡ་པི ཏཱ་ཝ ‘‘ཨི་ཏྠི་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན སུ་བྷ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་སཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ན ཏཱ་ཝ་སཱི་སཾ ཨེ་ཏི. ‘‘ཏ་ཝ ཝ་ཙྩ་མ་གྒོ ཙ པ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒོ ཙ སུ་བྷོ སུ་ས་ཎྛཱ་ནོ ད་སྶ་ནཱི་ཡོ, ཨཱི་དི་སེ་ན ནཱ་མ ཨི་ཏྠི་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན སུ་བྷ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་སཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, སཱི་སཾ ཨེ་ཏི, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ག་ར་ཧ་ཎེ པ་ན ‘‘སི་ཁ་ར་ཎཱི་སི, ས་མྦྷི་ནྣཱ་སི, ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་སཱི’’ཏི ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི སུ་དྡྷཱ་ནི་ཡེ་ཝ སཱི་སཾ ཨེ་ནྟི ཝ་ཙྩ་མ་གྒ་པ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒཱ་ནཾ ནི་ཡ་ཏ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ ཨ་ཙྩོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏྟཱ ཙ. ཨ་ཉྙཱ་ནི པ་ན ‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ་སི, ནི་མི་ཏྟ་མ་ཏྟཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི མ་གྒཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ མེ་ཐུ་ནེ་ན གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨེ་ཝ སཱི་སཾ ཨེ་ནྟི. མེ་ཐུ་ན་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ‘‘དེ་ཧི མེ, ཨ་ར་ཧ་སི མེ དཱ་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་ན སཱི་སཾ ན ཨེ་ཏི, ‘‘མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཾ དེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨེ གྷ་ཊི་ཏེ་ཡེ་ཝ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ. ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝ་ཙྩ་མ་གྒ་པ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་དྷ་ཀྑ་ཀཾ ཨུ་བྦྷ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལཾ ཨཱ་དི་སྶ ཝ་ཎྞཱ་དི་བྷ་ཎ་ནེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཏ་ཐཱ ཡ་ཀྑཱི་པེ་ཏཱི་པ་ཎྜ་ཀེ་སུ ཝ་ཙྩ་མ་གྒ་པ་སྶཱ་ཝ་མ་གྒེ མེ་ཐུ་ནེ་པི. ཨི་མེ་སཾ པ་ན ཡ་ཀྑཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་དྷ་ཀྑ་ཀཱ་དི་ཀེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ པ་དེ་སེ དུཾ་ཀྐ་ཊཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་བྦྷ་ཀྑ་ཀེ ཨ་དྷོ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལེ ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ ཙཱ་ཏི.
དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཏ་ཏི་ཡཾ.
༢༢. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྭཱཏི དུ་ཊྛུ་ལློ་བྷཱ་ས་ནེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨི་ཏྠིཾ ཨི་ཏྠི་ས་ཉྙཱི་ཡེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཎྞནྟི ཨེ་ཏྠ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀཱ་མེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཀཱ་མུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀཱ་མུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝཱ ཀཱ་མི་ཏཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མཾ, ས་ཡཾ མེ་ཐུ་ན་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཏྠི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་ཉྩ ཏཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་སྶ ཝ་ཎྞོ ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཎྞོ, ཏཾ ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཎྞཾ. ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷ་གི་ནི, པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཡཱ མཱ་དི་སཾ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨཾ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རིཾ ཨེ་ཏེ་ན དྷ་མྨེ་ན པ་རི་ཙ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. མེ་ཐུ་ན་རཱ་གི་ནོཏི ཨི་མི་ནཱ གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཝ་ཎྞཾ བྷ་ཎ་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཝཱ་ཙཱ མེ་ཐུ་ན་ཡུ་ཏྟེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ མེ་ཐུ་ན་ཡུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཝཱ་ཙཱ་ཡ མེ་ཐུ་ན་ཡཱ་ཙ་ནེ ག་རུ་ཀཾ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ.
༢༣. ཨི་དཱ་ནི ས་ཉྩ་རི་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ པུ་རི་སེ་ན ཝཱ ཨུ་བྷི་ནྣཾ མཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ ཨི་ཏྠིཾ ཝཱ པུ་རི་སཾ ཝཱ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎཱ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཝཱ ‘‘བྷ་ཎཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ, སཱི་ས་ཀ་མྤ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ནྡེ་སནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨི་ཏྠཱི ད་ས་ཝི་དྷཱ མཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ པི་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ བྷཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ བྷ་གི་ནི་ར་ཀྑི་ཏཱ ཉཱ་ཏི་ར་ཀྑི་ཏཱ གོ་ཏྟ་ར་ཀྑི་ཏཱ དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏཱ སཱ་ར་ཀྑཱ ས་པ་རི་ད་ཎྜཱ་ཏི. ད་ས བྷ་རི་ཡཱ་ཡོ དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏཱ ཚ་ནྡ་ཝཱ་སི་ནཱི བྷོ་ག་ཝཱ་སི་ནཱི པ་ཊ་ཝཱ་སི་ནཱི ཨོ་ད་པ་ཏྟ་ཀི་ནཱི ཨོ་བྷ་ཊ་ཙུ་མྦ་ཊ་ཀཱ དཱ་སཱི ཙ བྷ་རི་ཡཱ ཙ ཀ་མྨ་ཀཱ་རཱི ཙ བྷ་རི་ཡཱ ཙ དྷ་ཛཱ་ཧ་ཊཱ མུ་ཧུ་ཏྟི་ཀཱ ཙཱ་ཏི.
ཏཱ་སུ མཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ བྷི་ཀྑུཾ པ་ཧི་ཎ་ཏི ‘‘ག་ཙྪ, བྷ་ནྟེ, ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ བྲཱུ་ཧི ‘ཧོ་མི ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷ་རི་ཡཱ དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏཱ…པེ… མུ་ཧུ་ཏྟི་ཀཱ ཙཱ’’ཏི, ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ས་ནྡེ་སོ ནཱ་མ. ས་ཙེ མཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ་ཡ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱ་བྷཱ་ཏཱ་བྷ་གི་ནི་ཨཱ་ད་ཡོ བྷི་ཀྑུཾ པ་ཧི་ཎ་ནྟི ‘‘ག་ཙྪ, བྷ་ནྟེ, ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ བྲཱུ་ཧི ‘ཧོ་ཏུ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷ་རི་ཡཱ དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏཱ…པེ… མུ་ཧུ་ཏྟི་ཀཱ ཙཱ’’ཏི, ཨ་ཡ་མྤི ཨི་ཏྠི་ཡཱ ས་ནྡེ་སོ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ པི་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ་དཱི་སུ་པི ན་ཡོ ནེ་ཏ་བྦོ. པུ་རི་སོ བྷི་ཀྑུཾ པ་ཧི་ཎ་ཏི ‘‘ག་ཙྪ, བྷ་ནྟེ, ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ མཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཾ བྲཱུ་ཧི…པེ… ས་པ་རི་ད་ཎྜཾ བྲཱུ་ཧི ‘ཧོ་ཏུ ཀི་ར ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷ་རི་ཡཱ དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏཱ…པེ… མུ་ཧུ་ཏྟི་ཀཱ ཙཱ’’ཏི, ཨ་ཡཾ པུ་རི་ས་སྶ ས་ནྡེ་སོ ནཱ་མ. ས་ཙེ པུ་རི་ས་སྶ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱ་བྷཱ་ཏཱ་བྷ་གི་ནི་ཨཱ་ད་ཡོ བྷི་ཀྑུཾ པ་ཧི་ཎ་ནྟི ‘‘ག་ཙྪ, བྷ་ནྟེ, ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ མཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཾ བྲཱུ་ཧི…པེ… ས་པ་རི་ད་ཎྜཾ བྲཱུ་ཧི ‘ཧོ་ཏུ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷ་རི་ཡཱ དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏཱ…པེ… མུ་ཧུ་ཏྟི་ཀཱ ཙཱ’’ཏི, ཨ་ཡ་མྤི པུ་རི་ས་སྶ ས་ནྡེ་སོ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ, ཨཱ་ཎཱ་པ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན སཱ་ས་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ པུ་རི་ས་སྶ ཝཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཝ་སྶཱ་རོ་ཙ་ན་ཀཱ་ནཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱ་བྷཱ་ཏཱ་བྷ་གི་ནི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧ་རནྟི ཡ་ཏྠ པ་ཧི་ཏོ, ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ པུ་རི་ས་སྶ ཝཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི, སཱ ཨི་ཏྠཱི ཝཱ པུ་རི་སོ ཝཱ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏུ ཝཱ, མཱ ཝཱ, ལ་ཛྫཱ་ཡ ཝཱ ཏུ་ཎྷཱི ཧོ་ཏུ, པུ་ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཝཱ པུ་རི་ས་སྶ ཝཱ ཧ་ར་ནྟོ ག་རུ་ཀཾ ཕུ་སེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ཏི ཝཱི་མཾ་ས་ཏི པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ངྒ་ཏྟ་ཡཾ ས་མྤཱ་དི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མཱ་ཡ ཏི་ཝ་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ, ཨི་ཏོ ཡེ་ཧི ཀེ་ཧི་ཙི དྭཱི་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཨེ་ཀེ་ན དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཡ་ཀྑཱི་པེ་ཏཱི་པ་ཎྜ་ཀེ་སུ ཨ་ངྒ་ཏྟ་ཡེ་ན་པི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་མེ་ཝ, ཨེ་ཀེ་ན ཝཱ དྭཱི་ཧི ཝཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི.
ས་ཉྩ་རི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྩ་མཾ.
༢༤. ཨི་དཱ་ནི ཀུ་ཊི་ཀཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨཱ་ཝི ཀཱ་ཏུཾ ‘‘སཾ་ཡཱ་ཙི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ‘‘ཝཱ་སིཾ དེ་ཐ, ཕ་ར་སུཾ དེ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡ ག་ཧི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ སཾ་ཡཱ་ཙི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་ངྒྷཾ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ལ་དྡྷ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝཱ ས་ངྒྷེ་ནེ་ཝ ཝཱ ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ སཱ་ར་མྦྷཱ་ནཱ་ར་མྦྷ་ས་པ་རི་ཀྐ་མ་ནཱ་པ་རི་ཀྐ་མ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་དེ་སི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ‘‘ཀུ་ཊི ནཱ་མ ཨུ་ལླི་ཏྟཱ ཝཱ ཧོ་ཏི ཨ་ཝ་ལི་ཏྟཱ ཝཱ ཨུ་ལླི་ཏྟཱ་ཝ་ལི་ཏྟཱ ཝཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༤༩) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཀུ་ཊིཾ. ‘‘ཏ་ཏྲི་དཾ པ་མཱ་ཎཾ, དཱི་གྷ་སོ དྭཱ་ད་ས ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ སུ་ག་ཏ་ཝི་ད་ཏྠི་ཡཱ, ཏི་རི་ཡཾ ས་ཏྟ་ནྟ་རཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༤༨) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ, ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཝཱ་སཱ་གཱ་རཾ ཨེ་སཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟཱ ཨུ་དྡེ་སོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྟུ་དྡེ་སཱ, ཏཾ ཨ་ཏྟུ་དྡེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ག་རུཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཕུ་སེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ཨ་དེ་སི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཀུ་ནྠ་ཀི་པི་ལླི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ས་ཡེ ཀ་ཏ་ཏྟཱ སཱ་ར་མྦྷཾ དྭཱི་ཧི བ་ལཱི་བ་དྡེ་ཧི ཡུ་ཏྟེ་ན ས་ཀ་ཊེ་ན ག་ནྟུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་རི་ཀྐ་མ་ནཾ ཨུ་ལླི་ཏྟཱ་དི་བྷེ་དཾ ཀུ་ཊིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ ཀ་རོ་ནྟོ ཝཱ ཀཱ་རཱ་པེ་ནྟོ ཝཱ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ནི་ཊྛཱ་ནཾ ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་ཋ་མ་པི་ཎྜ་དཱ་ནེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, དུ་ཏི་ཡ་པི་ཎྜ་དཱ་ནེ་ན ལེ་པེ གྷ་ཊི་ཏེ དྭེ ཙ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ དྭེ ཙ དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནི, ས་ཙེ དེ་སི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡེ་ཝ ཝཱ པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ དྭེ ཙ དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི.
ཀུ་ཊི་ཀཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཚ་ཊྛཾ.
༢༥. ཨི་དཱ་ནི ཝི་ཧཱ་ར་ཀཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་ཧ་ལླ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ མ་ཧ་ལླ་ཀནྟི ས་སྶཱ་མི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན སཾ་ཡཱ་ཙི་ཏ་ཀུ་ཊི་ཏོ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠི, ཡ་སྨཱ ཝཱ ཝ་ཏྠུཾ དེ་སཱ་པེ་ཏྭཱ པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ནཱ་པི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་མཱ་ཎ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ་པི མ་ཧ་ལླ་ཀོ, ཏཾ མ་ཧ་ལླ་ཀཾ ཝི་ཧཱ་རཾ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨ་དེ་སི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀོ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ, སེ་སཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ཨི་དྷ ཙ ཏ་ཏྠ ཙ ཝཱ་སཱ་གཱ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་གཱ་རཾ ཝཱ ཛ་ནྟཱ་གྷ་རཾ ཝཱ ཨ་གྒི་སཱ་ལཾ ཝཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ཝི་ཧཱ་ར་ཀཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་ཏྟ་མཾ.
༢༦. ཨི་དཱ་ནི ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་མཱུ་ལ་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་མཱུ་ལ་ཀེ་ནཱཏི ཡཾ ཙོ་ད་ཀེ་ན ཙུ་དི་ཏ་ཀ་མྷི པུ་གྒ་ལེ ཨ་དི་ཊྛཾ ཨ་སུ་ཏཾ ཨ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏཾ, ཨི་དཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ད་སྶ་ན་ས་ཝ་ན་པ་རི་ས་ངྐཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ མཱུ་ལཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་མཱུ་ལ་ཀཾ, ཏེ་ན ཨ་མཱུ་ལ་ཀེ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཨ་དི་ཊྛཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་སཱ་ད་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝཱ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝཱ ཨ་དི་ཊྛཾ. ཨ་སུ་ཏཾ ནཱ་མ ཏ་ཐེ་ཝ ཀེ་ན་ཙི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ན སུ་ཏཾ. ཨ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏཾ ནཱ་མ ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏཾ, ཏཾ པ་ན དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ཉྩ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་ཉྩ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཋཱ་ནེ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨི་མེ་ཧི ཀ་ཏ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཀ་རི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཝཱ པ་རི་ས་ངྐ་ཏི, ཨི་དཾ དི་ཊྛ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏཾ ནཱ་མ. ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ་ཀཱ་སེ ཝཱ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཙ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཙ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་རི་ས་ངྐ་ཏི, ཨི་དཾ སུ་ཏ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏཾ ནཱ་མ. དྷུ་ཏྟེ་ཧི ཨི་ཏྠཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ པུ་པྥ་ག་ནྡྷ་སུ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ག་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀེ་ན ནུ ཁོ ཨི་དཾ ཀ་ཏ’’ནྟི ཝཱི་མཾ་ས་ནྟོ ཏ་ཏྲ ཀེ་ན་ཙི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ག་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི པཱུ་ཛཱ ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏི, བྷེ་ས་ཛྫ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་རི་ཊྛཾ ཝཱ པཱི་ཏཾ, སོ ཏ་སྶ ག་ནྡྷཾ གྷཱ་ཡི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ སོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་རི་ས་ངྐ་ཏི, ཨི་དཾ མུ་ཏ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏཾ ནཱ་མ. ཨེ་ཝཾ ཏི་ཝི་དྷཱ་ཡ པ་རི་ས་ངྐཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཙོ་དེ་ནྟོཏི ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་སི, ཨ་སྶ་མ་ཎོ་སི, ཨ་ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཡོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ས་ཡཾ ཙོ་དེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཙོ་དེ་ནྟ་སྶ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ. ཙོ་དཱ་པེ་ནྟོ ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཏ་སྶ ས་མཱི་པེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ ཙོ་དཱ་པེ་ནྟོ ཏ་སྶ ཨཱ་ཎ་ཏྟ་སྶ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ག་རུཾ ཕུ་སེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ སོ་པི ཙཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘མ་ཡཱ་པི དི་ཊྛཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཙོ་དེ་ཏི, དྭི་ནྣ་མྤི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཨ་ནྟི་མེ་ན ཙཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ནུ་རཱུ་པེ་སུ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙཱ་ཝེ་ཏུནྟི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ ཙཱ་ཝེ་ཏུཾ, ཡོ སུ་དྡྷཾ ཝཱ ཨ་སུ་དྡྷཾ ཝཱ ཀ་ཏཱུ་པ་ས་མྤ་དཾ པུ་གྒ་ལཾ སུ་དྡྷ་དི་ཊྛི་ཀོ ས་མཱ་ནོ ཙཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཙོ་དེ་ཏི ཝཱ ཙོ་དཱ་པེ་ཏི ཝཱ, ཏ་སྶ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སུ་ཎ་མཱ་ནནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ར་མྨུ་ཁཱ དཱུ་ཏེ་ན ཝཱ པ་ཎྞེ་ན ཝཱ ཙོ་དེ་ཏི. ཙོ་དེ་ནྟ་སྶ ན རུ་ཧ་ཏཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. པ་ར་མྨུ་ཁཱ པ་ན ས་ཏྟ་ཧི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི ཝ་ད་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ.
ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་ཊྛ་མཾ.
༢༧. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཉྙ་སྶ ཀི་རི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་སྶ ཀི་རི་ཡནྟི ཨ་ཉྙ་སྶ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཛཱ་ཏི་ཀ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀི་རི་ཡཾ དི་སྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་ན ལེ་སེ་ནཱཏི ‘‘ད་ས ལེ་སཱ ཛཱ་ཏི་ལེ་སོ ནཱ་མ་ལེ་སོ གོ་ཏྟ་ལེ་སོ ལི་ངྒ་ལེ་སོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ལེ་སོ པ་ཏྟ་ལེ་སོ ཙཱི་ཝ་ར་ལེ་སོ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ལེ་སོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ལེ་སོ སེ་ནཱ་ས་ན་ལེ་སོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༩༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་སུ ད་ས་སུ ལེ་སེ་སུ ཡོ ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ དི་སྶ་ཏི, ཏེ་ན ལེ་སེ་ན ཏ་ད་ཉྙཾ པུ་གྒ་ལཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ ཙཱ་ཝེ་ཏུཾ ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུ་ནཱ ཙོ་དེ་ནྟོ ག་རུ་ཀཾ ཕུ་སེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་མྤི ཝ་ཏྠུཾ ལི་སྶ་ཏི སི་ལི་སྶ་ཏི ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨཱི་ས་ཀཾ ཨ་ལླཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ལེ་སོ, ཛཱ་ཏི་ཡེ་ཝ ལེ་སོ ཛཱ་ཏི་ལེ་སོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི. ལེ་སེ་ན ཙོ་དེ་ནྟོ ཀ་ཐཾ ཙོ་དེ་ཏི? ཨ་ཉྙོ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཨི་མི་ནཱ ཙོ་ད་ཀེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ དི་ཊྛོ ཧོ་ཏི, སོ ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝེ་རིཾ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ཏཾ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ལེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཙོ་དེ་ཏི ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡོ མ་ཡཱ དི་ཊྛོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ, ཏྭ་མྤི ཁ་ཏྟི་ཡོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་སཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘སོ ཏྭཾ ཁ་ཏྟི་ཡོ, ནཱ་ཉྙོ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ་སཱི’’ཏི ཝཱ ཙོ་དེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ་ལེ་སཱ་ད་ཡོ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ན་ཝ་མཾ.
༢༨. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘ག་རུ་ཀཱ ན་ཝཱ’’ཏི ཨུ་དྡི་ཊྛེ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སུ ཨཱ་པ་ནྣེ་སུ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཚཱ་དེ་ཏི ཛཱ་ན་མཱ་པ་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶཱ་ཡཾ པི་ཎྜ་ཏྠོ – ཡོ བྷི་ཀྑུ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ‘‘ཨི་དཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཛཱ་ན་མཱ་པ་ནྣཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཡཱ་ཝ ཚཱ་དེ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ཀཱ་མཱ པ་རི་ཝཱ་སོ ཝ་སི་ཏ་བྦོ་ཏི. ཙ་རེ་ཡྻཱཏི མཱ་ན་ཏྟཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་སེ་ཡྻ. ཀི་ཏྟ་ཀཾ དི་ཝ་ས་ནྟི ཙེ? ཚ ར་ཏྟི་ཡོ. མཱ་ན་ཏྟ་ཝཱ་སོ པ་ན ས་ངྒྷེ་ཡེ་ཝ, ན ག་ཎེ, ན པུ་གྒ་ལེ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ངྒྷེ’’ཏི. པ་རི་ཝུ་ཏྠོཏི ‘‘ཏ་ཡོ ཁོ ཨུ་པཱ་ལི པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དཱ ས་ཧ་ཝཱ་སོ ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ ཨ་ནཱ་རོ་ཙ་ནཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༨༣) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པ་རི་ཝུ་ཏྠོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ས་ཧ་ཝཱ་སོཏི པ་ཀ་ཏ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཙྪ་ནྣེ ཨུ་ད་ཀ་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ན་བྦྷ་ནྟ་རེ ཝཱ་སོ. ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ ནཱ་མ ཨ་ཉྙཾ པ་ཀ་ཏ་ཏྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ཝི་ནཱ ཝཱ་སོ. ཨ་ནཱ་རོ་ཙ་ནཱཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནཱ་རོ་ཙ་ནཱ. ཨེ་ཏེ་སུ ཏཱི་སུ ཨེ་ཀེ་ནཱ་པི ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཧོ་ཏི ཨེ་ཝ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ, ན བ་ཧི ཋི་ཏཱ་ནཾ, བ་ཧི ཋི་ཏཱ་ན་མྤི ས་ཙེ ས་དྡཾ སུ་ཎཱ་ཏི, པ་སྶ་ཏི, དཱུ་རཾ ཝཱ ག་ནྟྭཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ, ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ནྟ་སྶ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཙེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྷེ་དེ དུ་ཀྐ་ཊ་ཉྩ ཧོ་ཏི. ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི ཙེ, ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཝ་ཏྟ་བྷེ་དོ.
ཙི་ཎྞ་མཱ་ན་ཏྟནྟི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁོ, ཨུ་པཱ་ལི, མཱ་ན་ཏྟ་ཙཱ་རི་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དཱ ས་ཧ་ཝཱ་སོ ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ ཨ་ནཱ་རོ་ཙ་ནཱ ཨཱུ་ནེ ག་ཎེ ཙ་ར་ཎ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༩༢) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཙི་ཎྞ་མཱ་ན་ཏྟཾ པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་མཱ་ན་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ས་ཧ་ཝཱ་སཱ་ད་ཡོ པ་རི་ཝཱ་སེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཨེ་ཝ. ‘‘ཨཱུ་ནེ ག་ཎེ ཙ་ར་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ག་ཎོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀཱ ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ, ཏ་སྨཱ ས་ཙེ་པི ཏཱི་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝ་ས་ཏི, ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ, ‘‘ས་ཙེ པ་ན ཏེ་ན ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ པ་ཀྐ་མ་ནྟི, ཨཱུ་ནེ ག་ཎེ ཙ་ར་ཎ་དོ་སོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༩༧) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ ཀི་ར. ཨ་བྦྷེ་ཡྻཱཏི ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཝཱི་ས་ཏི་ག་ཎོ ས་ངྒྷོ ཨ་བྦྷེ་ཡྻ ས་མྤ་ཊི་ཙྪེ་ཡྻ, ཨ་བྦྷཱ་ན་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨོ་སཱ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཙེ ཨེ་ཀེ་ན་པི ཨཱུ་ནོ ཝཱི་ས་ཏི་ག་ཎོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་བྦྷེ་ཡྻ, སོ ཙ བྷི་ཀྑུ ན ཨ་བྦྷི་ཏོ, ཏེ ཙ བྷི་ཀྑཱུ གཱ་ར་ཡ྄ཧཱ, དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༢༩. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ ཚཱ་དི་ཏཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ཚ་ནྣཱ ཧོ་ཏི, ཏཾ པ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ པ་ད་ཡོ་ཛ་ནཱ – ཨཱ་པ་ཏྟི་ཏཱ ཙ ཨ་ནུ་ཀྑི་ཏྟ་ཏཱ ཙ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ་ཏཱ ཙ པ་ཧུ་ཏྟ་ཏཱ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟི་ནུ་ཀྑི་ཏྟ་ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ་པ་ཧུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡོ, ཨེ་ཏཱ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཏ་ཐཱ་ས་ཉྙི་ཏཱ ཙ ཚཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧུ་ཏྭཱ ཚཱ་ད་ནཱ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ད་ས་ཧ་ངྒེ་ཧི ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་མྷི ཚ་ནྣཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྙི་ཏཱ ཙ ཨ་ནུ་ཀྑི་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏཱ ཙ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ་ས་ཉྙི་ཏཱ ཙ པ་ཧུ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏཱ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་ངྒཱ་ནི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཚཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མོཏི ཨི་ད་མེ་ཀཾ, ཚཱ་ད་ནཱཏི ཨི་ད་མེ་ཀ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ད་ས.
ཨེ་ཏེ་སུ པ་ན ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི ཙ ཧོ་ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྙཱི ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, སཱ ཏེ་ར་ས་ནྣཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ ཧོ་ཏི, སོ་པི ཙ ཏ་ཏྠ ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྙཱི་ཡེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཛཱ་ན་ནྟོ ཚཱ་དེ་ཏི, ཚ་ནྣཱ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྙཱི ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྙཱི ཝཱ ཝེ་མ་ཏི་ཀོ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨ་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏི་ཝི་དྷཾ པ་ན ཨུ་ཀྑེ་པ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཏེ་ན ཨ་ཀ་ཏོ ཨ་ནུ་ཀྑི་ཏྟོ. སོ ཙེ པ་ཀ་ཏ་ཏྟ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ཚཱ་དེ་ཏི, ཚ་ནྣཱ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ ཨ་པ་ཀ་ཏ་ཏྟ་ས་ཉྙཱི ཚཱ་དེ་ཏི, ཨ་ཙྪ་ནྣཱ ཧོ་ཏི. ཨ་པ་ཀ་ཏ་ཏྟེ་ན པ་ན པ་ཀ་ཏ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནཱ་པི ཨ་པ་ཀ་ཏ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནཱ་པི ཚཱ་དི་ཏཾ ཨ་ཙྪཱ་དི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོཏི ཡ་སྶ ད་ས་སུ རཱ་ཛ་ཙོ་ར་ཨ་གྒི་ཨུ་ད་ཀ་མ་ནུ་སྶཱ་མ་ནུ་སྶ་ཝཱ་ལ༹་ས་རཱི་ས་པ་ཛཱི་ཝི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟ་རཱ་ཡེ་སུ་པི ཨེ་ཀོ་པི ན་ཏྠི, སོ ཙེ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ཚཱ་དེ་ཏི, ཚ་ནྣཱ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ སོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་བྷཱི་རུ་ཀོ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ ཨེ་ཝ ཝཱ་ལཱ༹་དི་ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ཚཱ་དེ་ཏི, ཨ་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ཏི. པ་ཧཱུཏི ཡོ ས་ཀྐོ་ཏི ས་བྷཱ་ག་བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་མཱི་པཾ ག་ནྟུ་ཉྩེ་ཝ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏུ་ཉྩ, སོ ཙེ པ་ཧུ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ཚཱ་དེ་ཏི, ཚ་ནྣཱ ཧོ་ཏི. ཡོ པ་ན ཨ་པ་ཧུ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཧུ་ས་ཉྙཱི, པ་ཧུ ཝཱ ཨ་པ་ཧུ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ཚཱ་དེ་ཏི, ཨ་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་མྷཱིཏི ཨེ་ཏྠ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ཝཱ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ ཝཱ, ཡཱ་ཝ ཨ་རུ་ཎཾ ན ཨུ་གྒ་ཙྪ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཱ. ས་ཙེ པ་ན ཨ་རུ་ཎ་བྦྷ་ནྟ་རེ ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི ཚཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟོ པ་ན ས་བྷཱ་ག་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཨཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པ་ན ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཨཱ་རོ་ཙ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ན ཨ་ཉྙཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙ་མྤི ཝ་ཏྠུ་ས་བྷཱ་གཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟེ་ན པ་ན ‘‘ཨ་ཧཾ ཏ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ ཨེ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཝི ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨཱ་ཙི་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨཱ་རོ་ཙེ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨེ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨེ་ཀཾ ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཝི ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཙྪ་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ ‘‘ལ་ཧུ་ཀཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཚ་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཙཱི་ཝ་ར་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠. ཨེ་ཝཾ ག་རུ་ཀེ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རེ་སུ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཨུ་དྡྷ་ཊཾ. ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏི་ཏོ ཚ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༣༩; པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༦༢-༤༦༣; ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ), ཏཱ་ནི ཀཱ་ནཱི་ཏི ཙེ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཁོ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཁོ་མཾ ནཱ་མ ཁོ་མ་ཝཱ་ཀ་སུ་ཏྟེ་ཧི ཀ་ཏཾ ཝ་ཏྠཾ. སཱ་ཎཾ ནཱ་མ སཱ་ཎ་ཝཱ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏཾ ཝ་ཏྠཾ. བྷ་ངྒཾ ནཱ་མ ཁོ་མ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི པ་ཉྩ་ཧི མི་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཝ་ཏྠཾ. པཱ་ཊེ་ཀྐཾ ཝཱ་ཀ་མ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀ་མྦ་ལཾ ནཱ་མ མ་ནུ་སྶ་ལོ་མཾ ཝཱ་ལ༹་ལོ་མཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ལོ་མེ་ཧི ཝཱ་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཝ་ཏྠཾ. ཚ་ལེ༹་ཏཱ་ནཱིཏི ཚ ཨེ་ཏཱ་ནི. ས་ཧ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཧཱི་ཏི སཱ་ནུ་ལོ་མཱ་ནི. ཛཱ་ཏི་ཏོ པ་ན ཀ་པྤི་ཡཱ་ནི ཚ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
༣༡. ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དུ་ཀཱུ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༠༥) དུ་ཀཱུ་ལཾ སཱ་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ ཝཱ་ཀ་མ་ཡ་ཏྟཱ. པ་ཊྚུ་ཎྞནྟི པ་ཊྚུ་ཎྞ་དེ་སེ པཱ་ཎ་ཀེ་ཧི ས་ཉྫཱ་ཏ་ཝ་ཏྠཾ. སོ་མཱ་ར་དེ་སེ, ཙཱི་ན་དེ་སེ ཛཱ་ཏཾ སོ་མཱ་ར་ཙཱི་ན་ཛཾ པ་ཊ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི་པི ཀོ་སེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་ནི པཱ་ཎ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏ་སུ་ཏྟ་མ་ཡ་ཏྟཱ. ཨི་དྡྷི་ཛནྟི ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པུ་ཉྙི་དྡྷི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ. ཏཾ པ་ན ཁོ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཧོ་ཏི. ཀ་པྤ་རུ་ཀྑེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟཾ ཛཱ་ལི་ནི་ཡཱ དེ་ཝ་ཀ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་ར་སྶ དི་ནྣ་ཝ་ཏྠཱ་དི་ཀཾ དེ་ཝ་དི་ནྣཾ. ཏ་མྤི ཁོ་མཱ་དཱི་ཧི ནི་བྦ་ཏྟ་ཝ་ཏྠ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཚ་ནྣ་མྤི ཨ་ནུ་ལོ་མཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ ཀ་པྤཱ་སི་ཀ་སྶ ཝཱ, ཨི་དྡྷི་ཛ་མྤི ཏ་ཐེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྶ ཏ་སྶཱཏི ཁོ་མཱ་དི་ཀ་སྶ. ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀནྟི ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ.
༣༢-༣༣. ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏི་ཏོ སཱ་ནུ་ལོ་མཱ་ནི ཚ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཀཾ ཝི་དྷཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏི་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀ་ཁཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ; མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༨) དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ པུ་བྦེ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ པཱ་ཊེ་ཀྐཾ ན་ཏྠི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དི་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་སྶ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཡྻ ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊི’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ནཱ་མེ ག་ཧི་ཏེ ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན’’མི་ཙྩེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ‘‘ཝི་ཀ་པྤེ་མཱི’’ཏི པ་ན ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. མུ་ཁ་པུ་ཉྪ་ན་ཉྩ ནི་སཱི་ད་ན་ཉྩ མུ་ཁ་པུ་ཉྪ་ན་ནི་སཱི་ད་ནཾ. ཀ་ཎྜུ་ཙྪཱ་དིནྟི ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དིཾ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཡྻ, ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མེ་སུ ན་ཝ་སུ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ. ཏི་ཙཱི་ཝ་རནྟི ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ན་ཡེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ. ཝི་ནཱ ཨ་ལ་དྡྷ་ས་མྨུ་ཏི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ས་མྨུ་ཏི་ཨ་ལ་དྡྷ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཀཱ་ཧ་མྤི ཧ་ཏྠ་པཱ་སཾ ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ན ཝ་སེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ན བྷི་ཀྑ་ཝེ ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ ནི་སཱི་ད་ནེ་ན ཝི་པྤ་ཝ་སི་ཏ་བྦཾ, ཡོ ཝི་པྤ་ཝ་སེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཁུ་དྡ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༦༣) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ ནི་སཱི་ད་ནཾ ཝི་ནཱ ན ཝ་སེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༣༤. ཨི་དཱ་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊི’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ མི་ཙྩ་དྷི་ཊྛ་ཡེཏི ཨི་ཏི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཡེ, ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཧ་ཏྠ་པཱ་ས་མེ་ཏནྟི དཱུ་རེ ཋི་ཏཾ པ་ན ཋ་པི་ཏོ་ཀཱ་སཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ས་ཙེ ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཨེ་ཏ’’ནྟི, བ་ཧཱུ་ནི ཙེ, ‘‘ཨེ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷོ. སེ་སེ་སུ་པི ཨ་ཡཾ ན་ཡོཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨི་མཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ, ཨི་མཾ ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་མེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ ས་མྨུ་ཁཱ་པི པ་ར་མྨུ་ཁཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
༣༥. ཨི་དཱ་ནི ས་ཙེ པུ་བྦེ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་སཱི་ད་ནཾ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དཱི་ཏི ཨི་མེ་སུ ཚ་སུ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཏྠི, པུ་ན ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ན ‘‘དྭེ པ་ན ན ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༦༩; ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པུ་བྦེ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. པ་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནེ ཏ་ཐཱཏི ‘‘ཨི་མཾ པ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏཾ པ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ. སེ་སཾ ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༣༦. ཨེ་ཏཾ ཨི་མཾ ཝ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ སཾ་སེཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཙེ ཨ་ནྟོ་ག་བྦྷེ ཝཱ སཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རེ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ་ཙཱ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཱ, ས་ཙེ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཧོ་ཏི, ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊི’’ནྟི ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཙཱ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘དྭེ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཏི, ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཏཱི’’ཏི (པ་རི. ༣༢༢) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ, ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཨ་ཕུ་ས་ནྟ་སྶ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟེ་ན ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ པ་ཏྟེ་པི. ཝི་དཱུཏི པ་ཎྜི་ཏོ.
༣༧-༨. ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སཾ པ་མཱ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ངྒྷཱ་ཊི པ་ཙྪི་མ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ དཱི་གྷ་ཏོ མུ་ཊྛི་པ་ཉྩ་ཀ་ཏོ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༦༩; ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) པ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཏ་ཏྲི་དཾ སུ་ག་ཏ་སྶ སུ་ག་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་མཱ་ཎཾ, དཱི་གྷ་སོ ན་ཝ ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ སུ་ག་ཏ་ཝི་ད་ཏྠི་ཡཱ, ཏི་རི་ཡཾ ཚ ཝི་ད་ཏྠི་ཡོ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༥༤༨) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སུ་ག་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཱུ་ནཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏི་རི་ཡཾ པ་ན མུ་ཊྛི་ཏྟི་ཀཾ. ཙ-ས་དྡེ་ན ཨ་ཏི་རེ་ཀ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒ་སྶ་པི ཨེ་ཏ་དེ་ཝ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀ་སྶཱ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀ་སྶ པ་ན ‘‘པཱ་རུ་པ་ནེ་ན་པི ཧི ས་ཀྐཱ ནཱ་བྷིཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏུ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༦༩) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘དྭི་ཧ་ཏྠོ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༣༩. ནི་སཱི་ད་ན་སྶ དཱི་གྷེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ (པཱ་ཙི. ༥༣༡ ཨཱ་ད་ཡོ; པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༥༣༡; ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་སཱི་ད་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ནི་སཱི་ད་ནནྟི ས་ནྠ་ཏ་ས་དི་སཾ ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ནྟེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ་ཧི ཏཱི་ཧི ད་སཱ་ཧི ཡུ་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑཱ་ར་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ.
༤༠. ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི (པཱ་ཙི. ༥༣༨; མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༤; པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༥༣༧; ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ནཱ་མ ཡ་སྶ ཨ་དྷོ་ནཱ་བྷི་ཨུ་བྦྷ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལཾ ཀ་ཎྜུ ཝཱ པི་ལ༹་ཀཱ ཝཱ ཨ་སྶཱ་ཝོ ཝཱ ཐུ་ལླ་ཀ་ཙྪུ ཝཱ ཨཱ་བཱ་དྷོ, ཏ་སྶ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ. གཱ་ཐཱ་ཡོ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ཝ.
༤༡. ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻཱ་ཝཱཏི (པཱ་ཙི. ༥༤༤) ཨེ་ཏྠ ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༤༢. ཨེ་ཏྠཱཏི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ, ཏཱ་ཝ ད་སྶི་ཏ་ཙཱི་ཝ་རེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་དུ་ཏྟ་རིནྟི ཏ་ཏོ ཏེ་སཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རིཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཚེ་ད་ན་པཱ་ཙི་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ, ཏཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ པུ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་མུ་ཁ་ཙོ་ལཱ༹ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཱ་ཝ མ་ཧ་ནྟཾ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི, ཏཱ་ཝ མ་ཧ་ནྟཾ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༣) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་སྶ པ་མཱ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ན་ཏྠི,. མུ་ཁ་པུ་ཉྪ་ན་ཙོ་ལ༹་སྶ པ་ན ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ནྟི་མ་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་མཱ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ན ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཏ་མྤི ཨ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ཀ་ངྑི་ཏ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀཱ’’ཏི, ཨི་ཙྪི་ཏ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ་ཝ ཨེ་ཀཾ དྷོ་ཝཱི་ཡ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨ་ཉྙཾ པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཱ་ཡ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི དྭེ་པི ཝ་ཊྚ་ནྟི.
༤༣. ན དཱི་པི་ཏནྟི ཀ་ཏྠ ན དཱི་པི་ཏཾ? ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ, ཨ་ཏྠོ ཙ ཧོ་ཏི པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནེ་ཧི་པི ཐ་ཝི་ཀཱ་ཧི་པི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹་ཀ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༧) བ་ཧཱུ་ནཾ པ་ཏྟ་ཐ་ཝི་ཀ་པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པཱ་ཊེ་ཀྐཾ ནི་དྷཱ་ན་མུ་ཁ་ནྟི. ཡ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཡཾ ཡཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ཨི་མི་ནཱ ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པུ་ན ཡེ་ན ཡེ་ན པ་རི་སྶཱ་ཝ་ནཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟཱུ’’ཏི ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་ག་པ་ཙྪི་མ་ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་མཱ་ཎཾ ཐ་ཝི་ཀ་མྤི པ་ཊ་པ་རི་སྶཱ་ཝ་ན་མྤི བ་ཧཱུ་ནི་པི ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལཱ༹་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྭཱ’’ཏི, ‘‘པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཀ་པྤི་ཡནྟི ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་གཾ.
༤༤. ཨ་ཧ་ཏ་ཀ་པྤཱ་ནནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤༨) ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ དྷོ་ཝི་ཏ་ཀཱ་ནཾ.
༤༥. ཨུ་ཏུ་དྡྷ་ཊཱ་ནནྟི ཨུ་ཏུ་ཏོ དཱི་གྷ་ཀཱ་ལ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ་ནཾ, ཀ་ཏ་ཝ་ཏྠ་ཀི་ཙྩཱ་ནཾ པི་ལོ་ཏི་ཀཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སེ་སཱཏི ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒ་ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀཱ. པཾ་སུ ཝི་ཡ ཀུ་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་ལ་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ, ཙོ་ལ༹་ཁ་ཎྜཱ་ན་མེ་ཏཾ ནཱ་མཾ, ཏ་སྨིཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལེ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཧ་ཏཱ་ནཾ དུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཧ་ཏ་ཀ་པྤཱ་ནཾ དི་གུ་ཎཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཨེ་ཀ་ཙྩི་ཡཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཨེ་ཀ་ཙྩི་ཡཾ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀཾ, ཨུ་ཏུ་དྡྷ་ཊཱ་ནཾ དུ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་གྒུ་ཎཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ དི་གུ་ཎཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ དི་གུ་ཎཾ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀཾ, པཾ་སུ་ཀཱུ་ལེ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ, པཱ་པ་ཎི་ཀེ ཨུ་སྶཱ་ཧོ ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ སུ་སཱ་ནཱ་དཱི་སུ པ་ཏི་ཏ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལེ ཙ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཎེ པ་ཏི་ཏ་པི་ལོ་ཏི་ཀ་ཙཱི་ཝ་རེ ཙ པ་ཊ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ན་ཏྠི, པ་ཊ་ས་ཏ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷཾ.
༤༦. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚི་ནྣ་ཀཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ཚི་ནྣ་ཀཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཚི་ནྣ་ཀཾ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤༥) ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ ཀ་ཡི་ར་མཱ་ནེ ས་བྦཾ ཚི་ནྣ་ཀཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྭེ ཚི་ནྣ་ཀཱ་ནི ཨེ་ཀཾ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཀ་ནྟི. དྭེ ཚི་ནྣ་ཀཱ་ནི ཨེ་ཀཾ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཀཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྭེ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ནི ཨེ་ཀཾ ཚི་ནྣ་ཀ་ནྟི. ཨེ་ཀཾ ཚི་ནྣ་ཀཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནྭཱ་དྷི་ཀ་མྤི ཨཱ་རོ་པེ་ཏུཾ. ན ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྦཾ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཀཾ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཾ, ཡོ དྷཱ་རེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༦༠) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ – ཏཱི་སུ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ ཡཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ སི་བྦི་ཏུཾ ས་བྦ་པ་ཙྪི་མ་པྤ་མཱ་ཎཾ པ་ཧོ་ཏི, ཏཾ ཚི་ནྡི་ཏ་བྦཾ. ས་བྦེ་སུ པ་ན ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ་སུ ཨ་ནྭཱ་དྷི་ཀཾ ཨཱ་དི་ཡེ་ཡྻཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ནྭཱ་དྷི ནཱ་མ ཨ་ནུ་ཝཱ་ཏཾ ཝི་ཡ སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨུ་པ་རི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་རོ་པེ་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པ་ཏྟ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨི་དཾ པ་ན ཨ་པྤ་ཧོ་ན་ཀེ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ. ས་ཙེ པ་ཧོ་ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཚི་ནྡི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ཨ་ནཱ་དི་ཎྞནྟི ཨ་ནཱ་རོ་པི་ཏཾ ཨ་ནྭཱ་དྷི་ཀཾ. ན དྷཱ་རེ་ཡྻཱཏི ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ན དྷཱ་རེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༤༧-༨. ཨི་དཱ་ནི ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘གཱ་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ས་ཙེ གཱ་མོ (པཱ་རཱ. ༤༧༨; པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༧༧-༤༧༨; ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨེ་ཀ་སྶ ར་ཉྙོ ཝཱ བྷོ་ཛ་ཀ་སྶ ཝཱ ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ ཧོ་ཏི, པཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཙ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ གཱ་མེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ གཱ་མེ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཝ་སི་ཏུཾ ལ་བྦྷ་ཏི. ས་ཙེ སོ གཱ་མོ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ, ཡ་སྨིཾ གྷ་རེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ གྷ་རེ ཝ་སི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྶ ཝཱ གྷ་ར་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ.
ས་ཙེ སོ གཱ་མོ ཝེ་སཱ་ལི་ཀུ་སི་ནཱ་རཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ནཱ་ནཱ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཝཱ བྷོ་ཛ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཙ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ གཱ་མེ ཡ་སྨིཾ གྷ་རེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ གྷ་རེ ཝཱ ཝ་ཏྠ་བྦཾ. ཡ་སྶཱ ཝཱི་ཐི་ཡཱ ཏཾ གྷ་རཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶཱ ཝཱི་ཐི་ཡཱ ཏ་སྶ གྷ་ར་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ་ཊྛཱ་ནེ ས་བྷཱ་ཡེ ཝཱ ན་ག་ར་དྭཱ་རེ ཝཱ ཝ་ཏྠ་བྦཾ, ཏེ་སཾ ས་བྷཱ་ཡ་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ཝཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ, ཡ་སྨིཾ གྷ་རེ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ཝཱ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཝཱ ཝ་ཏྠ་བྦཾ.
ནི་ཝེ་ས་ནཱ་ད་ཡོ ཧ་མྨི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ གཱ་མ་པ་རི་ཀྑེ་པ་ཏོ བ་ཧི ས་ནྣི་ཝི་ཊྛཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཏེ་སཾ གཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ གཱ་མ་སྶ ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་ར་ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝ་ཏྟ་བྦོ སི་ཡཱ. ནི་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ (པཱ་རཱ. ༤༧༨ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷ་ཏྟོ, ན གཱ་མ་ཝ་སེ་ན. ཨུ་དོ་སི་ཏ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ.
ནི་ཝེ་ས་ནེཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཙེ ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ ནི་ཝེ་ས་ནཾ ཧོ་ཏི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཉྩ, ཨ་ནྟོ་ནི་ཝེ་ས་ནེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ནི་ཝེ་ས་ནེ ཝ་ཏྠ་བྦཾ. ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཉྩེ ཧོ་ཏི, ཡ་སྨིཾ ག་བྦྷེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྠ་བྦཾ, ཏ་སྶ ག་བྦྷ་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ཝཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་སྶ ཧོ་ཏི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཉྩ, ཡ་སྨིཾ ག་བྦྷེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ ག་བྦྷེ ཝ་ཏྠ་བྦཾ, ས་བྦེ་སཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་དྭཱ་ར་མཱུ་ལེ ཝཱ ཏེ་སཾ ག་བྦྷ་དྭཱ་ར་མཱུ་ལེ ཝཱ ཏེ་སཾ ག་བྦྷ་དྭཱ་ར་མཱུ་ལཱ་ནཾ ཝཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ. ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཉྩེ ཧོ་ཏི, ཡ་སྨིཾ ག་བྦྷེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ ག་བྦྷེ ཝ་ཏྠ་བྦཾ, ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ཝཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ.
ཨུ་དོ་སི་ཏོཏི ཡཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ བྷ་ཎྜཱ་ནཾ སཱ་ལཱ. པཱ་སཱ་དོཏི དཱི་གྷ་པཱ་སཱ་དོ. ཧ་མྨི་ཡནྟི མུ་ཎྜ་ཙྪ་ད་ན་པཱ་སཱ་དོ. ནཱ་ཝཱ པ་ན ཐ་ལཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་པི ཧོ་ཏི, ས་མུ་དྡེ ཋི་ཏཱ་པི. ས་ཙེ ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ ནཱ་ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨ་ནྟོ་ནཱ་ཝཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ནཱ་ཝཱ་ཡ ཝ་ཏྠ་བྦཾ. ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་སྶ ནཱ་ཝཱ ཧོ་ཏི ནཱ་ནཱ་ག་བྦྷཱ ནཱ་ནཱ་ཨོ་ཝ་ར་ཀཱ, ཡ་སྨིཾ ཨོ་ཝ་ར་ཀེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྠ་བྦཾ, ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ཝཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ཊྚོཏི པ་ཊི་རཱ་ཛཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཏྠཾ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧི ཀ་ཏོ བ་ཧ་ལ་བྷི་ཏྟི་ཀོ ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་བྷཱུ་མི་ཀོ པ་ཏི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་སོ. མཱ་ལོ༹ཏི ཨེ་ཀ་ཀཱུ་ཊ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པཱ་སཱ་དོ. ཨི་མེ་སུ པ་ན ཨུ་དོ་སི་ཏཱ་དཱི་སུ མཱ་ལ༹་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་སུ ནི་ཝེ་ས་ནེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ནི་ཝེ་ས་ན་ནྟི པ་ན ཨུ་དོ་སི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ཏི་སྶ་ཡ་ཝི་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཨཱ་རཱ་མོ ནཱ་མ པུ་པྥཱ་རཱ་མ་ཕ་ལཱ་རཱ་མཱ་དི་ཀོ. ས་ཙེ ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ ཨཱ་རཱ་མོ ཧོ་ཏི པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཙ, ཨ་ནྟོ་ཨཱ་རཱ་མེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ་ཨཱ་རཱ་མེ ཝ་ཏྠ་བྦཾ. ས་ཙེ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ, ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་སྶ ཨཱ་རཱ་མོ ཧོ་ཏི པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཙ, དྭཱ་ར་མཱུ་ལེ ཝཱ ཝ་ཏྠ་བྦཾ, དྭཱ་ར་མཱུ་ལ་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ཝཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ. ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཙེ, ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ.
ས་ཏྠོ ནཱ་མ ཛ་ངྒྷ་ས་ཏྠ་ས་ཀ་ཊ་ས་ཏྠཱ་ན་མ་ཉྙ་ཏ་རོ. ས་ཙེ ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ ས་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ས་ཏྠེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ ཝཱ པ་ཙྪ་ཏོ ཝཱ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཱ, པ་སྶ་ཏོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ. ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ནཱ་མ ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་ཧ་ཏྠཾ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ ག་ཙྪ་ནྟོ ས་ཏྠོ ས་ཀ་ཊེ ཝཱ བྷ་གྒེ, གོ་ཎེ ཝཱ ན་ཊྛེ ཨ་ནྟ་རཱ ཚི་ཛྫ་ཏི, ཡ་སྨིཾ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཏྠ ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་སྶ ཧོ་ཏི, ས་ཏྠེ ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ.
ཁེ་ཏྟ་ཁ་ལེསུ ཨཱ་རཱ་མེ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སོ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. དུ་མེཏི རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ. ས་ཙེ ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ ཧོ་ཏི, ཡཾ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ཀཱ་ལེ ས་མ་ནྟཱ ཚཱ་ཡཱ ཕ་ར་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨ་ཝི་ར་ལེ༹ པ་དེ་སེ ཏ་སྶ ཚཱ་ཡཱ་ཡ ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་ས་སྶ ཨ་ནྟོ ཨེ་ཝ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཝི་ར་ལ༹་སཱ་ཁ་སྶ པ་ན རུ་ཀྑ་སྶ ཨཱ་ཏ་པེ་ན ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་སེ ཋ་པེ་ཏི, ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ ས་ཙེ སོ བྷི་ཀྑུ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝཱ ཋཱ་ནེ ཏ་སྶ ཚཱ་ཡཱ་ཡ་པི ཧོ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་སྶ ཙེ ཧོ་ཏི, ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སེ པ་ན ཝི་ཉྫྷཱ་ཊ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ར་ཉྙེ་སུ་པི ས་མུ་དྡ་མ་ཛ྄ཛྷེ མ་ཙྪ་བ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ག་མ་ན་པ་ཐེ་སུ དཱི་པ་ཀེ་སུ་པི ཙཱི་ཝ་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ས་མ་ནྟཱ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རེ པ་དེ་སེ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏོ ཀེ་ས་གྒ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་རུ་ཎཾ ཨུ་ཊྛ་པེ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘གཱ་མོ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༤༧༧) ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན མཱ་ཏི་ཀཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་པི གཱ་མ་ནི་ཝེ་ས་ན་ཨུ་དོ་སི་ཏ་ཁེ་ཏྟ་དྷ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཨཱ་རཱ་མ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་ར་ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏཱ ‘‘གཱ་མོ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ གཱ་མོ ཧོ་ཏི པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཙ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༤༧༨) པ་རི་ཀྑི་ཏྟཱ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟཱ. ཨ་ཊྚ་མཱ་ལ༹་པཱ་སཱ་ད་ཧ་མྨི་ཡ་ནཱ་ཝཱ་ས་ཏྠ་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ་ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སཱ་ན་མྤི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ ཨ་ཊྚོ ཧོ་ཏི, ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་སྶ ཨ་ཊྚོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༤༨༤) ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནྟེ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་སོ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ ཨ་གཱ་མ་ཀེ ཨ་ར་ཉྙེ ས་མ་ནྟཱ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རཱ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༩༤) ཙ ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་ར་ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏཱ ཝི་བྷ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ གཱ་མཱ་དཱི་སུ པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རཾ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ནྟི ཙ ཨ་ཊྚཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཨེ་ཀ་ཀུ་ལ་སྶ, ཏཾ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ནཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་སྶ ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ནྟི ཙ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཀཱ་ས་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
བྷི་ཀྑུ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ་ཉྙ་ཏྲཱཏི ཡཾ གི་ལཱ་ན་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ས་མྨུ་ཏི དཱི་ཡ་ཏི, ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལ་དྡྷ་ས་མྨུ་ཏི་ཀ་སྶ པ་ན ཡཱ་ཝ རོ་གོ ན ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཝཱུ་པ་ས་ནྟེ ཨ་ཉྙོ ཝཱ ཀུ་པྤ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ.
༤༩. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དིཾ ཡཱ་ཝ ཨཱ་བཱ་དྷཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུཾ. ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ ཝ་སྶཱ་ནཾ ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ རོ་ག་པ་རི་ཡ་ནྟཱ ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི, ཝ་སྶཱ་ན་པ་རི་ཡ་ནྟཱ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཱཏི ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་ད་ཡོ ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀཱཏི ཨ་ཏྠོ.
༥༠. པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཱ་དི་ཏྟ་ཡཾ ས་ད་ས་མྤི ཨ་ད་ས་མྤི ར་ཏྟ་མྤི ཨ་ར་ཏྟ་མྤི ཨཱ་དི་ཎྞ་ཀ་པྤ་མྤི ཨ་ནཱ་དི་ཎྞ་ཀ་པྤ་མྤི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་སཱི་ད་ནནྟི ནི་སཱི་ད་ན་ཉྩ ར་ཏྟཾ ཨ་ནཱ་དི་ཎྞ་ཀ་པྤ་ཉྩ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་མུ་ཁ་པུ་ཉྪ་ན་ཙོ་ལཱ༹་ནི པ་ན ནཱི་ལ་མྤི པཱི་ཏ་ཀ་མྤི ལོ་ཧི་ཏ་ཀ་མྤི པུ་པྥ་ད་སཱ་དི་ཀ་མྤི ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ད་ས་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ པ་ན ནི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ཝཱ པཱ་རུ་པི་ཏུཾ ཝཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.
༥༡. ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ་ཏི ཨི་དཾ པ་ན སེ་ས་ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཉྩ་ཀཾ ཨ་ད་སཾ ར་ཛི་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཀ་པྤ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཨཱ་དི་ཎྞ་ཀ་པྤ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ད་སཾ་ཝ ནི་སཱི་ད་ནནྟི ཨི་དཾ པ་ན པུ་བྦེ ‘‘ས་ད་ས་མྤཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ད་ས་མྤི ནི་སཱི་ད་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ས་མྨོ་ཧ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི.
༥༢. ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏནྟི ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ. ཨ་ནི་སྶ་ཊྛཾ ནཱ་མ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཾ, ཏཾ པ་ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་དཱ་ནི ཝི་ཀ་པྤ་ནུ་པ་ག་སྶ པ་མཱ་ཎཾ ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཧ་ཏྠ་དཱི་གྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ཡཱ་མེ་ན ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལཾ སུ་ག་ཏ་ངྒུ་ལེ་ན ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་ཝི་ཏྠ་ཏཾ པ་ཙྪི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ དཱི་གྷ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཧ་ཏྠཾ པུ་ཐུ་ལ་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཧ་ཏྠཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༥༣. ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱཏི ཝི་ན་ཡ་ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ, ན དྷུ་ཏ་ངྒ་ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ. ཏ་སྶ པ་ན ཨི་མེ་སུ ན་ཝ་སུ ཙཱི་ཝ་ར་ཏྟ་ཡ་མེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི, ན ཨ་ཉྙཾ ལ་བྦྷ་ཏི. ས་བྦ་མེ་ཏནྟི ས་བྦཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་དྷཱ་ན་ཉྩ པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཝི་དྷཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལི༹་ཡོ ས་བྦནྟི ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཀཾ ན་ཝ་ཝི་དྷ་མྤི ཙཱི་ཝ་རཾ. ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྭཱཏི ‘‘པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ. ཨ་དྷི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི. ཀིཾ པ་ན ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ ཝ་ཊྚ་ཏི, ‘‘པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ ནཱ་མ པཱ་ཊེ་ཀྐཾ ནི་དྷཱ་ན་མུ་ཁ་མེ་ཏ་ནྟི ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ པ་ན ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ པ་རི་ཧཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༦༩) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟེ་ན པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ.
༥༤. ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཛ་ཧ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཙྪེ་ད་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་གཱ་ཧ་ཝི་བྦྷ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཙྪེ་དོཏི ཙོ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཙྪི་ནྡ་ནཾ. ཝི་སྶ་ཛྫ་ནནྟི ཨ་ཉྙེ་སཾ དཱ་ནཾ. ཀ་ཐཾ པ་ན དི་ནྣཾ, ཀ་ཐཾ ག་ཧི་ཏཾ སུ་དི་ནྣཾ སུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ས་ཙེ ‘‘ཨི་དཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ དེ་མི ད་དཱ་མི ད་ཛྫཱ་མི ཨོ་ཎོ་ཛེ་མི པ་རི་ཙྩ་ཛཱ་མི ནི་སྶ་ཛྫཱ་མི ཝི་སྶ་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ དེ་མི…པེ… ཝི་སྶ་ཛྫཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་ད་ཏི, ས་མྨུ་ཁཱ་པི པ་ར་མྨུ་ཁཱ་པི དི་ནྣཾ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, སུ་དི་ནྣཾ སུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཉྩ. ‘‘ཏ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་རོ་ཧི, ཏ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ ཧོ་ཏུ, ཏ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘མ་མ་ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་རོ་མི, མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ཧོ་ཏུ, མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི, དུ་དྡི་ནྣཾ དུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཉྩ. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ཏ་ཝ ས་ནྟ་ཀཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ, མ་ཡ྄ཧཾ ག་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི ག་ཎྷཱ་ཏི, སུ་གྒ་ཧི་ཏཾ.
གཱ་ཧོཏི ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧོ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༣༡). སོ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ ཝི་སྶཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏུཾ. ས་ནྡི་ཊྛོ ཙ ཧོ་ཏི, ས་མྦྷ་ཏྟོ ཙ, ཨཱ་ལ་པི་ཏོ ཙ, ཛཱི་ཝ་ཏི ཙ, ཛཱ་ནཱ་ཏི ཙ ‘ག་ཧི་ཏེ མེ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༦). ཏ་ཏྠ ས་ནྡི་ཊྛོཏི དི་ཊྛ་མ་ཏྟ་ཀ་མི་ཏྟོ. ས་མྦྷ་ཏྟོཏི ད་ལ༹ྷ་མི་ཏྟོ. ཨཱ་ལ་པི་ཏོཏི ‘‘མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ཡཾ ཨི་ཙྪ་སི, ཏཾ ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་སི, ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཛཱི་ཝ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ན་སེ་ཡྻཱ་ཡ ས་ཡི་ཏོ་པི ཡཱ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡུ་པ་ཙྪེ་དཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ག་ཧི་ཏེ ཙ ཨ་ཏྟ་མ་ནོཏི ག་ཧི་ཏེ ཙ ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ‘‘ག་ཧི་ཏེ མེ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཝི་སྶཱ་ས་གྒཱ་ཧོ པ་ན ཏཱི་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི རུ་ཧ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ས་ནྡི་ཊྛོ ཛཱི་ཝ་ཏི ག་ཧི་ཏེ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ, ས་མྦྷ་ཏྟོ ཛཱི་ཝ་ཏི ག་ཧི་ཏེ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ, ཨཱ་ལ་པི་ཏོ ཛཱི་ཝ་ཏི ག་ཧི་ཏེ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ་ཏི ཨེ་ཝཾ.
ཡོ པ་ན ཛཱི་ཝ་ཏི, ན ཙ ག་ཧི་ཏེ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཝི་སྶཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་མྤི པུ་ན དཱ་ཏ་བྦཾ. ད་ད་ནྟེ་ན མ་ཏ་ཀ་དྷ་ནཾ ཏཱ་ཝ ཡེ ཏ་སྶ དྷ་ནེ ཨི་སྶ་རཱ ག་ཧ་ཊྛཱ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཝཱ, ཏེ་སཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཡོ པ་ན པ་ཋ་མཾ་ཡེ་ཝ ‘‘སུ་ཊྛུ ཀ་ཏཾ ཏ་ཡཱ མ་མ ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཙཱི་བྷེ་དེ་ན ཝཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཀུ་པི་ཏོ, སོ པ་ཙྩཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཡོ་པི ཨ་དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཙི་ཏྟེ་ན པ་ན ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, ན ཀི་ཉྩི ཝ་ད་ཏི, སོ་པི པུ་ན པ་ཙྩཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཡོ པ་ན ‘‘མ་ཡཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟ་ཀཾ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི ཝཱ ‘‘པ་རི་བྷུ་ཏྟ’’ནྟི ཝཱ ཝུ་ཏྟེ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, ‘‘པ་ཊི་དེ་ཧཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ཏི, སོ པ་ཙྩཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི.
ཝི་བྦྷ་མཱཏི ཨི་མི་ནཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ ག་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི. སཱ པ་ན ཡ་དཱ ཝི་བྦྷ་མ་ཏི, ཏ་དཱ ཨ་སྶ་མ་ཎཱི ཧོ་ཏི. བྷི་ཀྑུ པ་ན ཝི་བྦྷ་མ་ནྟོ་པི ཡཱ་ཝ སི་ཀྑཾ ན པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ན ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི. ལི་ངྒ་སི་ཀྑཱཏི ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦེ་སཱུཏི ན་ཝ་སུ ཙཱི་ཝ་རེ་སུ. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཡོ་ག་ཀཱ་ར་ཎཱཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ, ཨི་མེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༦༩) – ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ པ་ན ཝི་ནི་བྦི་དྡྷ་ཚི་དྡ་ཉྩ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཱ་ནཾ དཱི་གྷ་ནྟ་ཏོ ཝི་ད་ཏྠི་པྤ་མཱ་ཎ་སྶ ཏི་རི་ཡ་ནྟ་ཏོ ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལ་པྤ་མཱ་ཎ་སྶ པ་དེ་ས་སྶ ཨོ་ར་ཏོ ཀ་ནི་ཊྛ་ངྒུ་ལི་ན་ཁ་པི་ཊྛི་པྤ་མཱ་ཎ་ཀཾ ཚི་དྡཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ བྷི་ནྡ་ཏི. ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀ་སྶ དཱི་གྷ་ནྟ་ཏོ ཝི་ད་ཏྠི་པྤ་མཱ་ཎ་སྶེ་ཝ ཏི་རི་ཡ་ནྟ་ཏོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་པྤ་མཱ་ཎ་སྶ པ་དེ་ས་སྶ ཨོ་ར་ཏོ ཚི་དྡཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ བྷི་ནྡ་ཏི, པ་ར་ཏོ པ་ན ན བྷི་ནྡ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཚི་དྡེ ཛཱ་ཏེ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཧོ་ཏི, སཱུ་ཙི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ན ཚི་དྡེ་ན ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཡོ པ་ན ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ་པི དུ་བྦ་ལ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཋ་མཾ ཨ་གྒ་ལ༹ཾ ད་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ དུ་བྦ་ལ་ཊྛཱ་ནཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་པ་ནེ་ཏི, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ན བྷི་ཛྫ་ཏི. མ་ཎྜ་ལ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡོ པ་ན ཨུ་བྷོ ཀོ་ཊི་ཡོ མ་ཛ྄ཛྷེ ཀ་རོ་ནྟོ ས་ཙེ པ་ཋ་མཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ གྷ་ཊེ་ཏི, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏི, ཨ་ཐ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཚི་ནྡ་ཏི, ན ཝི་ཛ་ཧ་ཏི. ར་ཛ་ཀེ་ཧི དྷོ་ཝཱ་པེ་ཏྭཱ སེ་ཏ་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱ་པི ན ཝི་ཛ་ཧ་ཏི ཨེ་ཝ.
༥༥. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀུ་ས་ཝཱ་ཀ་ཕ་ལ་ཀཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཀུ་ས་ཙཱི་རཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༧༡; མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ) ནཱ་མ ཀུ་སེ ག་ནྠེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ. ཝཱ་ཀ་ཙཱི་རཾ ནཱ་མ ཏཱ་པ་སཱ་ནཾ ཝ་ཀྐ་ལཾ. ཕ་ལ་ཀ་ཙཱི་རཾ ནཱ་མ ཕ་ལ་ཀཱ་ནི སི་བྦི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ. ཀེ་ས་ཀ་མྦ་ལནྟི ཀེ་སེ་ཧི ཏ་ནྟཾ ཝཱ་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྦ་ལཾ. ཝཱ་ལ་ཀ་མྦ་ལནྟི ཙ་མ་ར་ཝཱ་ལེ་ཧི ཝཱ་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྦ་ལཾ. ཨུ་ལཱུ་ཀ་པ་ཀྑནྟི ཨུ་ལཱུ་ཀ་ས་ཀུ་ཎ་སྶ པ་ཀྑེ་ཧི ཀ་ཏ་ནི་ཝཱ་ས་ནཾ. ཨ་ཛི་ན་ཀྑི་པནྟི ས་ལོ་མཾ ས་ཁུ་རཾ ཨ་ཛི་ན་མི་ག་ཙ་མྨཾ. ཨི་མེ་སུ ས་ཏྟ་སུ ཝ་ཏྠེ་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི དྷཱ་ར་ཡ་ཏོ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཨི་མེ་སུ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀྐ་ནཱ་ལ༹ཾ ནི་ཝཱ་སེ་ནྟ་སྶ. ཨ་ཀྐ་ནཱ་ལ༹ཾ ནཱ་མ ཨ་ཀྐ་ད་ཎྜེ ཝཱ་ཀཱ་དཱི་ཧི ག་ནྠེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཙཱི་ཝ་རཾ. ‘‘ན བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨ་ཀྐ་ནཱ་ལ༹ཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏ་བྦཾ, ཡོ ནི་ཝཱ་སེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༧༡) ཧི ཝུ་ཏྟཾ.
༥༦. ཀ་ད་ལེ་ར་ཀ་ཀྐ་དུ་སྶེ པོ་ཏྠ་ཀེ ཙཱཔཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ད་ལི་ཨེ་ར་ཀ་ཨ་ཀྐ་མ་ཀ་ཙི་ཝཱ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨེ་ཏེ་སུ པོ་ཏྠ་ཀོ་ཡེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏོ, ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཏ་གྒ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནི. ཨི་མེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ. ‘‘ན བྷི་ཀྑ་ཝེ ན་གྒི་ཡཾ ཏི་ཏྠི་ཡ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏ་བྦཾ, ཡོ ས་མཱ་དི་ཡེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༧༠) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ན་གྒི་ཡ་མྤི ན ཀ་པྤ་ཏི ཨེ་ཝ. ས་བྦ་མེ་ཝ ནཱི་ལ་ཀཾ ས་བྦ་ནཱི་ལ་ཀཾ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ཨེ་ཏྠ ནཱི་ལཾ ཨུ་མཱ་པུ་པྥ་ཝ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི. མ་ཉྫེ་ཊྛ་ཀཾ མ་ཉྫེ་ཊྛ་ཀ་ཝ་ཎྞ་མེ་ཝ. པཱི་ཏ་ཀཾ ཀ་ཎི་ཀཱ་ར་པུ་པྥ་ཝ་ཎྞཾ. ལོ་ཧི་ཏ་ཀཾ ཛ་ཡ་སུ་མ་ན་པུ་པྥ་ཝ་ཎྞཾ. ཀ་ཎྷ་ཀཾ ཨ་དྡཱ་རི་ཊྛ་ཀ་ཝ་ཎྞཾ.
༥༧. མ་ཧཱ་ར་ངྒཾ ནཱ་མ ས་ཏ་པ་དི་པི་ཊྛི་ཝ་ཎྞཾ. མ་ཧཱ་ནཱ་མཾ ནཱ་མ ར་ཏྟ་ས་མྦྷི་ནྣ་ཝ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི. པ་དུ་མ་པུ་པྥ་ཝ་ཎྞ་ནྟི་པི ཝུ་ཏྟཾ, མ་ནྡ་ར་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏི་རཱི་ཊ་ཀེཏི རུ་ཀྑ་ཏ་ཙེ. ཨ་ཙྪི་ནྣ་དཱི་གྷ་ད་ས་ཀེཏི ས་བྦ་སོ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ད་ས་ཀེ ཙ མ་ཛ྄ཛྷེ ཚི་ནྣ་ད་ས་ཀེ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ སཾ་སི་བྦི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ད་སཾ ཕ་ལ་ད་སཾ ནཱ་མ. ཀེ་ཏ་ཀ་པུ་པྥཱ་དི་པུ་པྥ་ས་དི་སཱ་ཧི ད་སཱ་ཧི ཡུ་ཏྟཾ པུ་པྥ་ད་སཾ ནཱ་མ. ཨེ་ཏེ་སུ་པི ‘‘པོ་ཏྠ་ཀེ ཙཱ་པཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཨ་པི-ས་དྡེ་ན དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱཏི ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏེ་སུ ཀ་ད་ལི་དུ་སྶཱ་དཱི་སུ པུ་པྥ་ད་སཱ་ཝ་སཱ་ནེ་སུ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཏ་ཐཱ ཀ་ཉྩུ་ཀ་ཝེ་ཋ་ནེ་སུ་པི ཡཾ ཀི་ཉྩི དྷཱ་རེ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཏེ་སུ པ་ན ཨ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༢) – ས་བྦ་ནཱི་ལ་ཀཱ་དཱི་ནི ར་ཛ་ནཱ་ནི ཝ་མེ་ཏྭཱ པུ་ན ར་ཛི་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ན ས་ཀྐཱ ཙེ ཝ་མེ་ཏུཾ, པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ཝཱ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏི་པ་ཊྚ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ ཝཱ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨ་ཙྪི་ནྣ་ད་ས་ཀཱ་དཱི་ནི ད་སཱ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཀ་ཉྩུ་ཀཾ ཝི་ཛ་ཊེ་ཏྭཱ ར་ཛི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ. ཝེ་ཋ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏི་རཱི་ཊ་ཀཾ པཱ་ད་པུ་ཉྪ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ས་བྦནྟི ཨི་མཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཀུ་ས་ཙཱི་རཱ་དི་ཀཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རོ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ.
‘‘ཨ་ཀ་པྤ་ཀ་ཏཾ ནཱ་པི ར་ཛ་ནཱ་ཡ ར་ཏྟཾ,
ཏེ་ན ནི་ཝ་ཏྠོ ཡེ་ན ཀཱ་མཾ ཝ་ཛེ་ཡྻ;
ན ཙ་སྶ ཧོ་ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི,
སོ ཙ དྷ་མྨོ སུ་ག་ཏེ་ན དེ་སི་ཏོ;
པ་ཉྷཱ མེ་སཱ ཀུ་ས་ལེ་ཧི ཙི་ནྟི་ཏཱ’’ཏི. (པ་རི. ༤༨༡);
ཨ་ཡ་ཉྷི པ་ཉྷོ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་བྷི་ཀྑུཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཧི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཝཱ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་ཀེ་ན ཨ་ཉྙཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ནུ་སྶཱ ནི་སྶཱི་མ་ག་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཙཱི་ཝ་རཾ དེ་ནྟི ‘ཨི་མཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ དེ་མཱ’ཏི, ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་དི་ཏུཾ, ན ཏཱ་ཝ ཏཾ ག་ཎ་ནཱུ་པ་གཾ, ཡཱ་ཝ ན ཧ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༥༩) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡཱ་ཝ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཏཾ ན དི་ནྣཾ, ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ, བྷ་ནྟེ, ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི པ་ཧི་ཎི་ཏྭཱ ཝཱ ནཱ་རོ་ཙི་ཏཾ, ཏཱ་ཝ ག་ཎ་ནཾ ན ཨུ་པེ་ཏི, ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ཏྟེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ དི་ནྣེ ཝཱ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ ཝཱ པ་རི་ཧཱ་རོ ན་ཏྠི, ད་སཱ་ཧཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཙཱི་ཝ་ར་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ར་ཛ་ན་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༨. ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ར་ཛ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ར་ཛ་ནཱ་ནི ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཚ ར་ཛ་ནཱ་ནི མཱུ་ལ་ར་ཛ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་ར་ཛ་ནཾ ཏ་ཙ་ར་ཛ་ནཾ པ་ཏྟ་ར་ཛ་ནཾ པུ་པྥ་ར་ཛ་ནཾ ཕ་ལ་ར་ཛ་ན’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤༤) ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཚ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ནི ས་ཏྠུ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༥༩. ཏ་ཏྠ མཱུ་ལེཏི མཱུ་ལ་ར་ཛ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧ་ལི་དྡིཾ ཝི་ཝ་ཛྫི་ཡ ས་བྦཾ ལ་བྦྷ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ཏུ་ངྒ་ཧཱ་ར་ཀོ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ ས་ཀ་ཎྚ་ཀ་རུ་ཀྑོ, ཏ་སྶ ཧ་རི་ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྞཾ ཁ་ནྡྷ་ར་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏི. གི་ཧི་པ་རི་བྷུ་ཏྟཾ པ་ན ཨ་ལླི་པ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ར་ཛི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཕ་ལ་ར་ཛ་ནེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ས་བྦཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. ར་ཛ་ན་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ར་ཛ་ན་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. པ་ཏྟ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༠. ཨི་དཱ་ནི བྷཱ་ཛ་ན་ཝི་ཀ་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཏྟོ ཙཱ’’ཏི ཨུ་དྡྷ་ཊཾ. ཨེ་ཏྠ པ་ན པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ.
༦༡. དུ་ཏི་ཡེ ‘‘མ་ག་དྷ་ནཱ་ལི༹་དྭ་ཡ་ཏ་ཎྜུ་ལ་སཱ་དྷི་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཝི་བྷ་ཏྟི་ལོ་པཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་སུ་ཁ་ཏྠཾ ‘‘མ་ག་དྷེ ནཱ་ལི༹་དྭ་ཡ་ཏ་ཎྜུ་ལ་སཱ་དྷི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཙི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ (པཱ་རཱ. ༦༠༢; པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༠༢; ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) མ་ག་དྷ་ནཱ་ལི༹ ནཱ་མ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ར་ས་པ་ལཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨོ་ད་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ནྣཾ ཨ་ཝ་སྶཱ་ཝི་ཏོ་ད་ནཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨོ་ད་ན་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱ་ག་པྤ་མཱ་ཎཾ ནཱ་ཏི་གྷ་ནཾ ནཱ་ཏི་ཏ་ནུ་ཀཾ ཧ་ཏྠ་ཧཱ་རི་ཡ་མུ་གྒ་སཱུ་པ་ཉྩ ཨཱ་ལོ་པ་སྶ ཨཱ་ལོ་པ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཡཱ་ཝ ཙ་རི་མ་ཀཱ་ལོ་པ་པྤ་ཧོ་ན་ཀཾ མ་ཙྪ་མཾ་སཱ་དི་བྱ་ཉྫ་ན་ཉྩ ཡོ པ་ཏྟོ ག་ཎྷཱ་ཏི, སོ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་པྤི་ཏེ་ལ་ཏ་ཀྐ་ར་ས་ཀ་ཉྫི་ཀཱ་དཱི་ནི པ་ན ག་ཎ་ནཱུ་པ་གཱ་ནི ན ཧོ་ནྟི, ཏཱ་ནི ཧི ཨོ་ད་ན་ག་ཏི་ཀཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ནེ་ཝ ཧཱ་པེ་ཏུཾ, ན ཝ་ཌྜྷེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ས་བྦཾ པ་ཀྑི་ཏྟཾ ས་ཙེ པ་ཏྟ་སྶ ཧེ་ཊྛི་མ་རཱ་ཛི་ས་མཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, སུ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཧཱི་རེ་ན ཝཱ ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཧཱི་ར་སྶ ཝཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟཾ ཕུ་ས་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ ནཱ་མ པ་ཏྟོ. ས་ཙེ ཏཾ རཱ་ཛིཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ་མ་ཀོ ནཱ་མ པ་ཏྟོ. ས་ཙེ ཏཾ རཱ་ཛིཾ ན ས་མྤཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨ་ནྟོ་ག་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛུ་ཀྐ་ཊྛོ ནཱ་མ པ་ཏྟོ.
༦༢. ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ནཱ་མ པ་ཏྟོ ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ནཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ཏ་སྶུ་པ་ཌྜྷོ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མོ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ་མ་ཀོ མ་ཛ྄ཛྷི་མུ་ཀྐ་ཊྛོ་ཏི པ་ཏྟ་ཏྟི་ཀཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨོ་མ་ཀོ ནཱ་མ པ་ཏྟོ པ་ཏྠོ་ད་ནཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༠༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཏ་ཏོ་པ་ཌྜྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ག་དྷ་ནཱ་ལི༹་ཡཱ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ནཱ་ལི༹་ཀོ་ད་ན་ཉྩ ཏ་དཱུ་པི་ཡཾ སཱུ་པཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཉྩ ག་ཎྷཱ་ཏི, སོ ཨོ་མ་ཀོ ནཱ་མ. ཨི་དྷཱ་པི ཨོ་མ་ཀོ ཨོ་མ་ཀོ་མ་ཀོ ཨོ་མ་ཀུ་ཀྐ་ཊྛོ་ཏི པ་ཏྟ་ཏྟི་ཀཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་མེ་སུ པ་ན ན་ཝ་སུ པ་ཏྟེ་སུ ཨུ་ཀྐ་ཊྛུ་ཀྐ་ཊྛོ ཙ ཨོ་མ་ཀོ་མ་ཀོ ཙ ཨ་པ་ཏྟོ. ཨེ་ཏེ་སུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, སེ་སཱ ས་ཏྟ པ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ, ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༦༣. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཏྟོཏི (པཱ་རཱ. ༦༠༡) ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏོ ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏོ. ས་ཀོཏི ས་ས་ནྟ་ཀོ. ཀ་པྤོཏི ཀ་པྤི་ཡོ. ཨ་ཡ་མེ་ཝེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ – ཡོ པ་ཏྟོ ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་མ་ཏྟ་སྶཱ་པི མཱུ་ལ་སྶ དཱ་ཏ་བྦ་སྶ ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ས་ཀོ. ཨ་ཡོ་པ་ཏྟོ པ་ཉྩ་ཧི པཱ་ཀེ་ཧི མ་ཏྟི་ཀཱ་པ་ཏྟོ དྭཱི་ཧི པཱ་ཀེ་ཧི པ་ཀྐ་ཏྟཱ ཀ་པྤོ. སོ ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏོ ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏོ དྷཱ་རེ་ཡྻོ་ཏི.
༦༤. ཨ་ཙྪེ་དཱད་ཡོ ཙཱི་ཝ་རེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དཱ་ཡེ་ཝ. ཚི་དྡེ་ནཱཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༠༨; ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨེ་ཏྠ ཡ་སྶ པ་ཏྟ་སྶ མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ དྭ་ངྒུ་ལ་པྤ་དེ་སེ ཡེ་ན ཚི་དྡེ་ན ཀ་ངྒུ་སི་ཏྠཾ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཏ་ཏྟ་ཀེ་ན ཚི་དྡེ་ན བྷི་ཛྫ་ཏི. ཏ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཡ་ཙུ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི པ་ཊི་པཱ་ཀ་ཏི་ཀེ ཀ་ཏེ ད་སཱ་ཧ་བྦྷ་ནྟ་རེ པུ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. པ་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི པ་ཏྟོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི.
༦༥. ཨི་དཱ་ནི པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཏྟཾ ན པ་ཊི་སཱ་མེ་ཡྻ སོ་ད་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. སོ་ད་ཀཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༥༤) པ་ཏྟཾ ན པ་ཊི་སཱ་མེ་ཡྻ, ཨཱ་ཏ་པེ ཙ སོ་ད་ཀཾ པ་ཏྟཾ ན ཨོ་ཏ་པེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ནི་ད་ཧེཏི ནི་རུ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ་པི ཨ་ཏི་ཀཱ་ལཾ ན ནི་ད་ཧེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྷུ་མྱཱཏི བྷཱུ་མི་ཡཾ. ན ཋ་པེཏི ཏ་ཊྚི་ཀཱ་ཙ་མྨ་ཁ་ཎྜཱ་དཱི་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་ན་ཏྠ་ཏཱ་ཡ པཾ་སུ་ས་ཀྑ་ར་མི་སྶཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཱ ན ཋ་པེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནོ ཙ ལ་གྒ་ཡེཏི ཨེ་ཏྠ་པི ནཱ་ག་ད་ནྟཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༥༤) ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ལ་གྒ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ.
༦༦. མི་ཌྜྷ་ནྟེཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༥༤; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༥༤) མི་ཌྜྷ་པ་རི་ཡ་ནྟེ. ས་ཙེ པ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡ ཝི་ཏྠི་ཎྞཱ་ཡ མི་ཌྜྷི་ཡཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་པ་རི་ཙྪེ་དེ ཋ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ན པ་རི་ཡ་ནྟེ. པ་རི་བྷ་ཎྜ་ནྟེཏི བཱ་ཧི་ར་པ་སྶེ ཀ་ཏཱ་ཡ ཏ་ནུ་ཀ་མི་ཌྜྷི་ཡཱ ཨ་ནྟེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ངྐེ ཝཱཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༥༤) དྭི་ནྣཾ ཨཱུ་རཱུ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨཾ་ས་བ་དྡྷ་ཀེ ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊེ ལ་གྒེ་ཏྭཱ ཨ་ངྐེ ཋ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ན ཨི་ཏ་ར་ཐཱ. ཨཱ་ཏ་པ་ཏྟ་ཀེཏི ཚ་ཏྟེ. ཨེ་ཏྠ བྷ་ཏྟ་པཱུ་རོ་པི ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊེ ལ་གྒི་ཏ་པ་ཏྟོ་པི ཋ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི.