༣༩. ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༩-༣༡༠. ཨི་དཱ་ནི ཝ་སྶཱུ་པ་ག་མ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པུ་རི་མི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མི་ཀཱ པ་ཙྪི་མི་ཀཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༨༤; མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༨༥) ཙེ་ཏི དྭེ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ལ་ཡ་པ་རི་གྒཱ་ཧོ ཝཱ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དོ ཝཱ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ. ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨེ་དི་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨི་དྷ ཝ་སྶཾ ཝ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ཏྠ ཨཱ་ལ་ཡོ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༠༣). ཨཱ་ལ་ཡ་པ་རི་གྒཱ་ཧོ པ་ན ཝ་ཛེ ཝཱ ས་ཏྠེ ཝཱ ནཱ་ཝཱ་ཡ ཝཱ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟུ་ཀཱ་མ་སྶ ཏ་ཏྠ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟ་སྶ ལ་བྦྷ་ཏི, ས་ཏྠཱ་དཱི་སུ པ་ན ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཡ་དི ས་ཏྠཱ་དཱི་སུ ཀ་ཝཱ་ཊ་བ་ནྡྷཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦཾ. ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟེ་ན ཙ ‘‘ཨི་དྷ ཝ་སྶཾ ཨུ་པེ་མཱི’’ཏི ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཝི་ཧཱ་རེ པ་ན ཝ་ཙཱི་བྷེ་དོ ཝཱ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ས་ཙེ ‘‘ཨི་དྷ ཝ་སྶཾ ཝ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ལ་ཡོ ཨ་ཏྠི, ཨ་ས་ཏི་ཡཱ པ་ན ཝ་སྶཾ ན ཨུ་པེ་ཏི, ཚི་ནྣ་ཝ་སྶོ ན ཧོ་ཏི, པ་ཝཱ་རེ་ཏུ་ཉྩ ལ་བྷ་ཏི ཨེ་ཝ.
༣༡༡. ནོ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཝཱ་སཾ, ཏ་ད་ཧཱུ་ཏི་ཀྐ་མེ་ཡྻ ཝཱཏི པཱ་ཋེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༨༦) ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨཱ་ཝཱ་སཾ ཏ་ད་ཧུ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཝཱ་སཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མེ་ཡྻ ཝཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཛཱ་ནཾ ཝཱ་ནུ་པ་ག་ཙྪ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་རེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ་པི ཨ་ནུ་པ་ག་ཙྪ་ཏོ དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༣༡༢. ཚི་ནྣ་ཝ་སྶོ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༢༠༨) ཝཱ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན པ་ཋ་མཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ཏོ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༨༥-༡༨༦) ཝཱ དུ་ཏི་ཡཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་མཱ་སནྟི པུ་རི་མཾ ཝཱ ཏེ་མཱ་སཾ པ་ཙྪི་མཾ ཝཱ ཏེ་མཱ་སཾ. ‘‘ན བྷི་ཀྑ་ཝེ ཝ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ པུ་རི་མཾ ཝཱ པ་ཙྪི་མཾ ཝཱ ཏེ་མཱ་སཾ ཨ་ཝ་སི་ཏྭཱ ཙཱ་རི་ཀཱ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཱ. ཡོ པ་ཀྐ་མེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༨༥) ཧི ཝུ་ཏྟཾ.
༣༡༣-༥. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྟ་ནྣཾ ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ཨ་པྤ་ཧི་ཏེ་པི ག་ནྟུཾ, པ་གེ་ཝ པ་ཧི་ཏེ, ‘བྷི་ཀྑུ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ སཱ་མ་ཎེ་རི་ཡཱ མཱ་ཏུ་ཡཱ ཙ པི་ཏུ་སྶ ཙ, གི་ལཱ་ན་བྷ་ཏྟཾ ཝཱ པ་རི་ཡེ་སི་སྶཱ་མི, གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ ཝཱ པ་རི་ཡེ་སི་སྶཱ་མི, གི་ལཱ་ན་བྷེ་ས་ཛྫཾ ཝཱ པ་རི་ཡེ་སི་སྶཱ་མི, པུ་ཙྪི་སྶཱ་མི ཝཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མི ཝཱ’ཏི ས་ཏྟཱ་ཧཾ ས་ནྣི་ཝ་ཏྟོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༩༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ན་མ་ཏྠཱ་ཡ…པེ… ཨུ་པ་ཊྛི་སྶ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པོ – ‘‘མཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ གི་ལཱ་ན་བྷ་ཏྟཾ ཝཱ ཏ་དུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ ཝཱ གི་ལཱ་ནཱ་ནཾ ཨོ་ས་དྷཾ ཝཱ ཨེ་སི་སྶཾ པ་རི་ཡེ་སི་སྶ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཏེ གི་ལཱ་ནེ ག་ནྟྭཱ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨུ་པ་ཊྛི་སྶ’’ནྟི ཝཱ པ་ཧི་ཏེ་པི ཨ་པྤ་ཧི་ཏེ་པི ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀི་ཙྩེ་ན ག་ནྟུཾ ལ་བྷ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ ཨེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ན་བྷི་ར་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝི་ས་བྷཱ་ག་རཱུ་པཾ དི་སྭཱ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི, ཏ་ཏོ ཝཱུ་པ་ཀཱ་སི་སྶཾ, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་མི་སྶ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ག་ནྟུ་མྤི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཝི་ནོ་ད་ན་ཉྩ དི་ཊྛིཾ ཝི་ཝེ་ཙ་ན་ཉྩ ཨ་ཧཾ ཝཱ ཀ་རེ་ཡྻཾ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝཱ ཀཱ་རེ་ཡྻ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་རི་ཝཱ་ས་མཱ་ན་ཏྟ་ཨཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ག་རུ་ཀཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ཙེ ས་ངྒྷེ་ན ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ན་ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཀ་རེ་ཡྻ་ནྟི ག་ནྟུཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀི་ཙྩེ་ནཱཏི ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན.
༣༡༦. དྷ་མྨ་ས་ཝ་ན་ཏྠཾ ནི་མ་ནྟི་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཛེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ག་རཱུ ནཱ་མ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ, ཏེ་ཧི བྷ་ཎྜ་དྷོ་ཝ་ན་ཀི་ཙྩེ་ན པ་ཧི་ཏ་སྶ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༣༡༧. ན བྷ་ཎྜ་དྷོ་ཝ་ན…པེ… ད་སྶ་ནེཏི ཨེ་ཏྠ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༡༩༩) ཨེ་ཏེ་སུ་པི ན ཝ་ཛེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ལ་བྦྷནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཛྫེ་ཝ ཨཱ་ག་མི་སྶ’’ནྟི ཨ་དཱུ་ར་གོ ཡ་དི ན པཱ་པུ་ཎེ་ཡྻ, ལ་བྦྷ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི? ‘‘ཨ་ཛྫེ་ཝ ཨཱ་ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི སཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ པུ་ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ས་ཙེ ཨ་རུ་ཎུ་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཝ་སྶ་ཙྪེ་དོ་པི ན ཧོ་ཏི, ར་ཏྟི་ཙྪེ་དེ་ན དུ་ཀྐ་ཊ་མྤི ནཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
༣༡༨. སེ་ས་ཉཱ་ཏི་ཧཱིཏི བྷཱ་ཏུ་བྷ་གི་ནཱི་ཨཱ་དཱི་ཧི. བྷི་ཀྑུ་ནི་སྶི་ཏ་ཀེ་ན ཙ པ་ཧི་ཏེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ནི་དྡི་སི་ཏྭཱཏི ‘‘ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟུ བྷ་ད་ནྟཱ, ཨི་ཙྪཱ་མི དཱ་ན་ཉྩ དཱ་ཏུཾ དྷ་མྨ་ཉྩ སོ་ཏུཾ བྷི་ཀྑུ་ཉྩ པ་སྶི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡཾ ཀི་ཉྩི ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ་ཝ པེ་སི་ཏེ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟུ བྷི་ཀྑཱུ, ཨི་ཙྪཱ་མི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟེ ག་ནྟུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༣༡༩. ཨ་ཙྪ་རཱ་ཡེ ས་ཏ་ཏྟ་ནོཏི ད་ས་ཝི་དྷེ་སུ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་སུ ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྒྷ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ཝཱ ཝ་སྶ་ཙྪེ་དེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ པ་སྶ་ཏི ས་མྦ་ཧུ་ལེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ངྒྷ་བྷེ་དཱ་ཡ པ་ར་ཀྐ་མ་ནྟེ. ཏ་ཏྲ ཙེ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི, ‘ག་རུ་ཀོ ཁོ ས་ངྒྷ་བྷེ་དོ ཝུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ. མཱ མ་ཡི ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ ས་ངྒྷོ བྷི་ཛྫཱི’ཏི པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝ་སྶ་ཙྪེ་ད་སྶཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༠༢). ཨེ་ཝཾ ཚི་ནྣ་ཝ་སྶོ ནོ པ་ཝཱ་ར་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༣༢༠. རུ་ཀྑ་སྶ སུ་སི་རེཏི ཨེ་ཏྠ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༠༤; མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༠༣) པ་ན སུ་དྡྷེ རུ་ཀྑ་སུ་སི་རེ ཨེ་ཝ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, མ་ཧ་ནྟ་སྶ པ་ན སུ་སི་ར་སྶ ཨ་ནྟོ པ་ད་ར་ཙྪ་ད་ནཾ ཀུ་ཊི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝི་ས་ན་དྭཱ་རཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. རུ་ཀྑ་སྶ ཝི་ཊ་པེཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི སུ་དྡྷ་ཝི་ཊ་པ་མ་ཏྟེ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, མ་ཧཱ་ཝི་ཊ་པེ པ་ན ཨ་ཊྚ་ཀཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀུ་ཊི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཚ་ཝ་ཀུ་ཊི ནཱ་མ པཱ་སཱ་ཎ་ཀུ་ཊི་ཀ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏཱི་སུ པ་སྶེ་སུ པཱ་སཱ་ཎེ ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི པཱ་སཱ་ཎེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ.
༣༢༡. ནཱ་ཝཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨུ་པ་ག་ཏོ པ་ཝཱ་རེ་ཏུ་ཉྩ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.