༡. སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟཱཏི སྭཱ་ཡཾ དུ་བྦ་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ, སུ་པི་ནེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ནི་མི་ཏྟ་ཉྷི དུ་བྦ་ལཾ. པ་ཝ་ཏྟེ པ་ན ཨ་ཉྙེ་ཧི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏཱ ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཝི་ས་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཱ་ཝ སུ་པི་ན་ནྟ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘སུ་པི་ནེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ནི་མི་ཏྟ་ཉྷི དུ་བྦ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟཾ, ན ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དུ་བྦ་ལ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི དུ་བྦ་ལཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ, པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ཝཱ ཨ་དུ་བྦ་ལ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ དུ་བྦ་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱཏི དུ་བྦ་ལ་ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ནོ ཏ་ཀྐོ་ཏི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༢༣༦-༢༣༧) ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཨ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ་ཡ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, ཨ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་བྷ་ཝཱ་ཡ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་བ་ལ་ཝ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལ་ས་མ་པྤི་ཏ་ཉྷི ཙི་ཏྟཾ ཨ་རཱུ་པ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ཨ་ཏི་བྷཱ་ར་མྤི ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་མྤི པཱ་པེ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏི, ཏ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཾ ཨ་ན་པྤི་ཏ་མྤི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙི་ཏྟཾ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ ལ་ངྒྷ་ན་ས་མ་ཏྠཾ ཀ་རོ་ཏི. ཀིཾ པ་ནེ་ཏྠ ཏཾ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཀ་ར་ཎཾ? ཡེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཡྻ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋ་པ་ན་ལ་ངྒྷ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ནི་བྦ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏོ. པ་ཀ་ཏི་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པཾ ཝི་ཡ ཨ་སཾ་ས་ཊྛ་ཏྟཱ, ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏྟཱ ཙ ཝ་ཏྠི་སཱི་སཾ, ཀ་ཊི, ཀཱ་ཡོ་ཏི ཏི་དྷཱ སུ་ཀྐ་སྶ ཋཱ་ནཾ པ་ཀ་པྤེ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ས་པྤ་ཝི་སཾ ཝི་ཡ ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ན ཙ ཝི་སེ ཋཱ་ན་ནི་ཡ་མོ, ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན པ་སྶ་ནྟ་སྶ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་མ་སྶ ན ཋཱ་ན་ནི་ཡ་མོ, རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཧོ་ཏཱི་ཏི ནོ ཏ་ཀྐོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ.
‘‘ད་ཀ་སོ་ཏཾ ཨ་ནོ་ཏི་ཎྞེ་པཱི’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ཨོ་ཏི་ཎྞ་མ་ཏྟེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཙེ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཋཱ་ན་ཏོ པ་ན ཙུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ཀྐ་མཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་ཀྐཾ ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝེ་ཏྭཱ པུ་ན ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝ་སེ་ན ད་ཀ་སོ་ཏོ་རོ་ཧ་ཎཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་དྷི་ཝཱ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ ད་ཀ་སོ་ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ‘‘བ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟེ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཋཱ་ནཱ ཙུ་ཏ་ཉྷི ཨ་ཝ་སྶཾ ད་ཀ་སོ་ཏཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་སྨཱ ཨུ་བྷ་ཡཾ ས་མེ་ཏཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀ་སྨཱ ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ར་ཀོ ན ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ར་ཀོ ན ནི་དྡི་ཊྛོ ཏ་སྶ སཱ་པེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཀ་ཐཾ? ཀ་ཎྜུ་ཝ་ནཱ་དི་ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏེ་ནྟ་སྶ ཀ་ཎྜུ་ཝ་ནཱ་དི་ཨུ་པ་ཀྐ་མེ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ མེ་ཐུ་ན་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨཱུ་རུ་ཨཱ་དཱི་སུ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ, ཝ་ཎཱ་དཱི་སུ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཙ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི་ཡཱ ས་ཏི་པི ན ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི བྷི་ཀྑུ ན མོ་ཙ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༦༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨི་དྷ ཀཱ་ར་ཀོ ན ནི་དྡི་ཊྛོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཾ སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛིཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛེ ཀཱ་ར་ཀེ ‘‘ཙེ་ཏེ་ཏི ན ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཏི མུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༦༢) ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཝི་རོ་དྷོ. ཏ་ཐཱ ‘‘ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཱ་ཡ སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ’’ཏི བྷུ་མྨེ ནི་དྡི་ཊྛེ་པི སོ ཨེ་ཝ ཝི་རོ་དྷོ ཧེ་ཏྭ་ཏྠ་ནི་ཡ་མ་སི་དྡྷི་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝ་ཙ་ན་ཀྐ་མཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཱ སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧེ་ཏྭ་ཏྠ་ནི་ཡ་མོ ན ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཨ་ཀ་ཏེ ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཱ སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ་ཏི, ཨུ་པ་ཀྐ་མེ ཨ་ས་ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ དྭེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཀ་ཐཾ? ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠཱ་དི་བྷེ་དེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པེ རཱ་གཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏེ ཀ་མྨ་ནི་ཡ་པྤ་ཏྟེ ཨཱ་རོ་གྱ་ཏྠཱ་ཡ ནཱི་ལཾ མོ་ཙེ་ནྟ་སྶ ཨེ་ཀཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པེ ཨེ་ཝ རཱ་གཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ པཱི་ཏ་ཀཱ་དཱི་ནཾ མོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ན་ཝཱ་ཏི ད་ས. ཨེ་ཝཾ ‘‘སུ་ཁ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ན་ཝ་ནྣཾ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི རཱ་གཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན ས་ཏཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཝ་ཙྩ་པྤ་སྶཱ་ཝ་ཝཱ་ཏ་ཨུ་ཙྩཱ་ལི་ངྒ་པཱ་ཎ་ཀ་ད་ཊྛཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་སུ ཙ ས་ཏཾ ས་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦཾ པ་ཉྩ་ས་ཏཾ. ཡ་ཐཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པེ པ་ཉྩ་ས་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་རཱུ་པེ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་རཱུ་པེ ཝཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཝཱ ཀ་ཊིཾ ཀ་མྤེ་ནྟོ་ཏི དྭེ ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི.
སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.