ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ཀ་ཎྜཾ
༡. སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟཱཏི སྭཱ་ཡཾ དུ་བྦ་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ, སུ་པི་ནེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ནི་མི་ཏྟ་ཉྷི དུ་བྦ་ལཾ. པ་ཝ་ཏྟེ པ་ན ཨ་ཉྙེ་ཧི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏཱ ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཝི་ས་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཱ་ཝ སུ་པི་ན་ནྟ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘སུ་པི་ནེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ནི་མི་ཏྟ་ཉྷི དུ་བྦ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟཾ, ན ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དུ་བྦ་ལ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི དུ་བྦ་ལཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ, པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ཝཱ ཨ་དུ་བྦ་ལ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ དུ་བྦ་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱཏི དུ་བྦ་ལ་ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ནོ ཏ་ཀྐོ་ཏི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༢༣༦-༢༣༧) ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཨ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ་ཡ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, ཨ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་བྷ་ཝཱ་ཡ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་བ་ལ་ཝ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལ་ས་མ་པྤི་ཏ་ཉྷི ཙི་ཏྟཾ ཨ་རཱུ་པ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ཨ་ཏི་བྷཱ་ར་མྤི ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་མྤི པཱ་པེ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏི, ཏ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཾ ཨ་ན་པྤི་ཏ་མྤི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙི་ཏྟཾ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ ལ་ངྒྷ་ན་ས་མ་ཏྠཾ ཀ་རོ་ཏི. ཀིཾ པ་ནེ་ཏྠ ཏཾ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཀ་ར་ཎཾ? ཡེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཡྻ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋ་པ་ན་ལ་ངྒྷ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ནི་བྦ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏོ. པ་ཀ་ཏི་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པཾ ཝི་ཡ ཨ་སཾ་ས་ཊྛ་ཏྟཱ, ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏྟཱ ཙ ཝ་ཏྠི་སཱི་སཾ, ཀ་ཊི, ཀཱ་ཡོ་ཏི ཏི་དྷཱ སུ་ཀྐ་སྶ ཋཱ་ནཾ པ་ཀ་པྤེ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ས་པྤ་ཝི་སཾ ཝི་ཡ ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ན ཙ ཝི་སེ ཋཱ་ན་ནི་ཡ་མོ, ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན པ་སྶ་ནྟ་སྶ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་མ་སྶ ན ཋཱ་ན་ནི་ཡ་མོ, རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཧོ་ཏཱི་ཏི ནོ ཏ་ཀྐོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ.
‘‘ད་ཀ་སོ་ཏཾ ཨ་ནོ་ཏི་ཎྞེ་པཱི’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ཨོ་ཏི་ཎྞ་མ་ཏྟེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཙེ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཋཱ་ན་ཏོ པ་ན ཙུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ནི་མི་ཏྟེ ཨུ་པ་ཀྐ་མཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་ཀྐཾ ཋཱ་ནཱ ཙཱ་ཝེ་ཏྭཱ པུ་ན ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ཝ་སེ་ན ད་ཀ་སོ་ཏོ་རོ་ཧ་ཎཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་དྷི་ཝཱ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ ད་ཀ་སོ་ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ‘‘བ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟེ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཋཱ་ནཱ ཙུ་ཏ་ཉྷི ཨ་ཝ་སྶཾ ད་ཀ་སོ་ཏཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་སྨཱ ཨུ་བྷ་ཡཾ ས་མེ་ཏཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀ་སྨཱ ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ར་ཀོ ན ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ར་ཀོ ན ནི་དྡི་ཊྛོ ཏ་སྶ སཱ་པེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཀ་ཐཾ? ཀ་ཎྜུ་ཝ་ནཱ་དི་ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏེ་ནྟ་སྶ ཀ་ཎྜུ་ཝ་ནཱ་དི་ཨུ་པ་ཀྐ་མེ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ མེ་ཐུ་ན་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨཱུ་རུ་ཨཱ་དཱི་སུ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ, ཝ་ཎཱ་དཱི་སུ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཙ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི་ཡཱ ས་ཏི་པི ན ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི བྷི་ཀྑུ ན མོ་ཙ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༦༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨི་དྷ ཀཱ་ར་ཀོ ན ནི་དྡི་ཊྛོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཾ སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛིཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛེ ཀཱ་ར་ཀེ ‘‘ཙེ་ཏེ་ཏི ན ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཏི མུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༦༢) ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཝི་རོ་དྷོ. ཏ་ཐཱ ‘‘ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཱ་ཡ སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ’’ཏི བྷུ་མྨེ ནི་དྡི་ཊྛེ་པི སོ ཨེ་ཝ ཝི་རོ་དྷོ ཧེ་ཏྭ་ཏྠ་ནི་ཡ་མ་སི་དྡྷི་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝ་ཙ་ན་ཀྐ་མཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཱ སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧེ་ཏྭ་ཏྠ་ནི་ཡ་མོ ན ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཨ་ཀ་ཏེ ས་ཉྩེ་ཏ་ནི་ཀཱ སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི ཨ་ཉྙ་ཏྲ སུ་པི་ན་ནྟཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ་ཏི, ཨུ་པ་ཀྐ་མེ ཨ་ས་ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ དྭེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཀ་ཐཾ? ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠཱ་དི་བྷེ་དེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པེ རཱ་གཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏེ ཀ་མྨ་ནི་ཡ་པྤ་ཏྟེ ཨཱ་རོ་གྱ་ཏྠཱ་ཡ ནཱི་ལཾ མོ་ཙེ་ནྟ་སྶ ཨེ་ཀཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པེ ཨེ་ཝ རཱ་གཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ པཱི་ཏ་ཀཱ་དཱི་ནཾ མོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ན་ཝཱ་ཏི ད་ས. ཨེ་ཝཾ ‘‘སུ་ཁ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ན་ཝ་ནྣཾ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི རཱ་གཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན ས་ཏཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཝ་ཙྩ་པྤ་སྶཱ་ཝ་ཝཱ་ཏ་ཨུ་ཙྩཱ་ལི་ངྒ་པཱ་ཎ་ཀ་ད་ཊྛཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་སུ ཙ ས་ཏཾ ས་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦཾ པ་ཉྩ་ས་ཏཾ. ཡ་ཐཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་རཱུ་པེ པ་ཉྩ་ས་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་རཱུ་པེ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་རཱུ་པེ ཝཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཝཱ ཀ་ཊིཾ ཀ་མྤེ་ནྟོ་ཏི དྭེ ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི.
སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ཨོ་ཏི་ཎྞོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་སྶ སེ་ཝ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་རཱ་ག་ས་མ་ངྒི་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝི་པ་རི་ཎ་ཏེ་ན…པེ… ས་དྡྷི’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ་སྶ ཝཱ་ཡཱ་མོ ད་སྶི་ཏོ. ‘‘ས་དྡྷི’’ནྟི ཧི པ་དཾ སཾ་ཡོ་གཾ དཱི་པེ་ཏི, སོ ཙ སཾ་ཡོ་གོ ས་མཱ་ག་མོ. ཀེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན? ཝི་པ་རི་ཎ་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན, ན པ་ཏྟ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་དི་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཾ ས་མཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་སྶ ཝཱ་ཡ་མ་ཏོ ཕ་སྶ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཝཱ་ཡ་མི་ཏྭཱ ཕ་སྶཾ པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཧི ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ. ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཏི་ཝ་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨོ་ཏི་ཎྞོ ཝི་པ་རི་ཎ་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཡ་ཀྑཱ་དི་ནཱ ས་ཏྟོ ཝི་ཡ. ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨོ་ཏི་ཎྞོ ཝི་པ་རི་ཎ་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཀཱུ་པཱ་དིཾ ཝི་ཡ ས་ཏྟོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘རཱ་ག་ཏོ ཨུ་ཏྟི་ཎྞོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ་པི ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟི་ཎྞཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ ཝི་པ་རི་ཎ་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཏ་མེ་ཝ རཱ་གཾ ཨོ་ཏི་ཎྞོ. མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མཱི་པཾ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏེ་ན, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨུ་པ་ག་ཏེ་ན ཝཱ. ཨེ་ཏེ་ན མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ སཱ་ར་ཏྟ་ཏཱ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཝི་ར་ཏྟ་ཏཱ ཝཱ, སཱ ཨི་དྷ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ.
ཧ་ཏྠ་གྒཱ་ཧཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཧ་ཏྠེ་ན ས་བྦོ་པི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀོ ཀཱ་ཡོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ, ན བྷི་ནྣ་ས་ནྟཱ་ནོ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷོ ཝ་ཏྠཱ་ལ་ངྐཱ་རཱ་དི. ཝེ་ཎི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀོ ཨ་བྷི་ནྣ་ས་ནྟཱ་ནོ ཀེ་ས་ལོ་མ་ན་ཁ་གྒ་ད་ནྟ་གྒཱ་དི་ཀོ ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ལོ་མེ་ན ལོ་མཾ ཕུ་ས་ནྟ་སྶཱ་པཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ཝཱ…པེ… པ་རཱ་མ་ས་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀཱ་ན་མྤི སེ་ས་ལོ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ‘‘ཕ་སྶཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, ཏ་ད་ཏྠ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ. ཕུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ཕ་སྶཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ནཱ་མ, ན ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ. ཨ་ནེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཉྷེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ཕ་སྶ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནཾ ཨ་ངྒ་ནྟྭེ་ཝ ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨི་ཉྷི ཝུ་ཏྟེ ཋཱ་ན་མེ་ཏཾ ཝི་ཛྫ་ཏི ‘‘ན ཙ མེ ལོ་མ་གྷ་ཊྚ་ནེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏ་སྨིཾ ‘ན ཕ་སྶཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་མཱི’ཏི ཨ་ནཱ་པ་ནྣ་ས་ཉྙཱི སི་ཡཱ’’ཏི. ‘‘ཝེ་ཎཱི ནཱ་མ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་མཱ་ལཱ་དི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ‘ཝེ་ཎིཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’ཏི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་མཱ་ལཱ་དིཾ ཨེ་ཝ ག་ཎྷཱ་ཏི, ན ལོ་མཾ, ན་ཏྠི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ.
ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ཀ་དཱ ཏེ མཱ་ཏཱ པ་སཱི་དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནཾ དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ སི་ཁཱ་པ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན མེ་ཐུ་ནུ་པ་སཾ་ཧི་ཏེ་ཡེ་ཝ དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན པུ་རི་ས་ནི་མི་ཏྟེ་ན ཨ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ཝ་ཏྠུ་ནཱ མི་སྶ་ཝ་ཙ་ནཾ, པུ་རི་ས་ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀ་སྶ ཙ ཨི་ཏྠི་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ, ཨི་ཏ་རཾ པཱ་ཀ་ཊཾ. ཡ་དི ཏ་མྤི ཛ་ནེ་ཏི, ཀ་ཐཾ ‘ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ་སཱི’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་དཱ་ནི ན ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཛ་ནེ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཀེ, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ པུ་རི་ས་སྶཱ་པི ནི་མི་ཏྟཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ. ‘‘མེ་ཐུ་ནུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཱ་ཧི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༤༨) མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ མེ་ཐུ་ནུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཱ་ཧི ཨོ་བྷཱ་ས་ནེ པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟི་ཡཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ, ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟི་ཡཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཨི་ཏ་རེ་ཧི ཨོ་བྷཱ་ས་ནེ པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟི་ཡཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟི་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཨེ་ཀེ, ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ‘‘སི་ཁ་ར་ཎཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟ་སྶ པ་ཊི་གྷ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཀ་སྨཱ ‘‘ཏི་ཝེ་ད་ན’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘དྭི་ཝེ་ད་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི? རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ ཨཱ་པ་ཏྟི, ན པ་ཊི་གྷ་ཝ་སེ་ན. ཏ་སྨཱ རཱ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་ཀྐོ་སོ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏ་སྨཱ ‘‘དྭི་ཝེ་ད་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝཱ་ཙཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
དུ་ཊྛུ་ལློ་བྷཱ་ས་ནེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡཱཏི དུ་ཊྛུ་ལླཱ་དུ་ཊྛུ་ལླ་ཛཱ་ན་ན་ས་མ་ཏྠཱ་ཡ. པ་ར་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ‘‘ཡོ ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་གྒ་དཱ་ནཾ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་ཧཱི’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ, ‘‘ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་སེ་ཡྻ, ཡཱ མཱ་དི་སཾ སཱི་ལ་ཝ་ནྟ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. པ་ཉྩ་སུ ཨ་ངྒེ་སུ ས་བྦྷཱ་ཝཱ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཀེ, ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་དྭ་ཡེ ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒེ ཝི་ཡ ཡ་ཀྑི་པེ་ཏཱི་སུ་པི དུ་ཊྛུ་ལླ་ཏྟ་ཀ་ཨཱ་མ་ཝ་ཙ་ནེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ན ནཱ་ག་ཏ’’ནྟི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༢༩༥) ལི་ཁི་ཏཾ. ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀོ པ་ན པ་ཎྜ་ཀ་ག་ཏི་ཀོ་ཝ.
ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ས་ཉྩ་རི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ལཾ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱཏི ན ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ, ནི་ཝཱ་ར་ཎེ ཨ་ལཾ-ས་དྡོ, ན ཨ་ལཾ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ ནཱ་ལཾ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ. ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ཝཱི་མཾ་ས་ཏི པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༠༥) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ན་ཝཱི་མཾ་ས་ན་པ་ཡོ་གཱ ཨེ་ཏེ དུ་ཀྐ་ཊ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨི་ཏྠཱི ནཱ་མ མ་ནུ་སྶི་ཏྠཱི, ན ཡ་ཀྑཱི ན པེ་ཏཱི ན ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ. པུ་རི་སོ ནཱ་མ མ་ནུ་སྶ་པུ་རི་སོ, ན ཡ་ཀྑོ ན པེ་ཏོ ན ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏོ’’ཏི པཱ་ལི༹ ན་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་པི ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཱ་དཱི་སུ ‘‘མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ནཱ་མ མ་ནུ་སྶི་ཏྠཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༨༥) ཨི་ཏྠི་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དྷཱ་པི མ་ནུ་སྶི་ཏྠཱི ཨེ་ཝཱ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. མེ་ཐུ་ན་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨི་ཏྠི་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ་ན པུ་རི་ས་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཀ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡེ་སུ ས་ཉྩ་རི་ཏྟཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏེ་སཾ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏཱ’’ཏི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ས་ཉྩ་རི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཱ་དཱི་སུ ཙ པ་ཎྜ་ཀ་ཡ་ཀྑི་པེ་ཏི་ཡོ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷཱ་པི, པ་ཎྜ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ མ་ནུ་སྶ་ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀོ ཙ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀོ་ཝ ཧོ་ཏི. སེ་སཱ མ་ནུ་སྶ་པུ་རི་ས་ཨ་མ་ནུ་སྶ་པ་ཎྜ་ཀ་ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་པུ་རི་སཱ་ད་ཡོ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཝ མི་ཙྪཱ་ཙཱ་ར་ད་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ས་ཉྩ་རི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཀུ་ཊི་ཀཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀིཾ བྷ་ནྟེཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་པི ཝུ་ཏྟེ. པུ་ཙྪི་ཏོ ཡ་ད་ཏྠཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛོ, ཏཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་ཏྟེ་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཧ་ཏྠ་ཀ་མྨཾ ཡཱ་ཙི་ཏོ ‘‘ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ, མཱུ་ལཾ ཝཱ ད་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཡཱ་ཙ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི? ཝ་ཊྚ་ཏི སེ་ནཱ་ས་ནེ ཨོ་བྷཱ་ས་པ་རི་ཀ་ཐཱ་དཱི་ནཾ ལ་དྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཏི་ཧ་ཏྠཱ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཌྜྷ་ཀི་ཧ་ཏྠེ་ན ཏི་ཧ་ཏྠཱ. ‘‘པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟོ མ་ཉྩོཏི པ་ཀ་ཏི་ཝི་ད་ཏྠི་ཡཱ ན་ཝ་ཝི་ད་ཏྠི་པྤ་མཱ་ཎ་མ་ཉྩོ, སོ ཏ་ཏྠ ཨི་ཏོ ཙ ན ས་ཉྩ་ར་ཏི, ཏ་སྨཱ ཙ་ཏུ་ཧ་ཏྠ་ཝི་ཏྠཱ་རཱ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨ་ཀུ་ཊི་ཡཱ པ་ན ཝ་ཏྠུ་དེ་ས་ནཱ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི ཨུ་ལླི་ཏྟཱ་ཝ་ལི་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ཨུ་ལླི་ཏྟཱ་དི་བྷཱ་ཝོ…པེ… ‘ཚ་ད་ན་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ’ཏི ཡུ་ཏྟ་མི་དཾ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཡ་སྨཱ མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡ་བྷི་ཏྟིཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ཨུ་ལླི་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་ཝ་ལི་ཏྟཾ ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡཾ ཝཱ བྷི་ཏྟི་ཡཱ གྷ་ཊི་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཝི་ནཱ་པི བྷི་ཏྟི་ལེ་པེ་ནཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཐ་མྦྷ་ཏུ་ལཱ་པི་ཊྛ་ས་ངྒྷཱ་ཊཱ་དི ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ. ཏ་སྨཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་གཱ་ར་མྤི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨ་ཧ་མྤི ཝ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝཱ སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི ཝཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨེ་ཝ. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཨ་ཏྟུ་དྡེ་ས’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
ཨི་དཾ པ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཝི་ཡ ནི་དཱ་ནཱ་པེ་ཀྑཾ. ན ཧི ཝ་གྒུ་མུ་དཱ་ཏཱི་རི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ས་ནྟཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཾ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ བྷཱ་སིཾ་སུ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཉྷི ཏེ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་སིཾ་སུ. ན ཙ ཏཱ་ཝ་ཏཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྟ་ཀེ་ན པ་ན ལེ་སེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ནི་དཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ པ་ཉྙ་པེ་སི, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷཱ་པི. ན ཧི ནི་དཱ་ནེ ‘‘ཨ་དེ་སི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡོ སཱ་ར་མྦྷཱ་ཡོ ཨ་པ་རི་ཀྐ་མ་ནཱ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀཱ་ཡོ’’ཏི པ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་མཱ་ཎ་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ་ཝ ནི་དཱ་ནཱ་པེ་ཀྑོ. ཏ་ཏྠ སཱ་ར་མྦྷེ ཨ་པ་རི་ཀྐ་མ་ནེ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་པྤ་ས་ངྒཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་མཱ་ནཾ ‘‘ཝི་བྷ་ངྒོ ཏཾ་ནི་ཡ་མ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་བྷ་ངྒེ ན ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. ཏ་ཐཱ མ་ཧ་ལླ་ཀེ.
ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀི་མ་ཏྠཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཝི་བྷ་ངྒེ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ་ཏི? ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ. ཀིཾ ནུ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་བྷི་ནེ་ཏ་བྦཱ ཝ་ཏྠུ་དེ་ས་ནཱ་ཡ, ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝ་ཏྠུ དེ་སེ་ཏ་བྦཾ, ཀཱི་དི་སཾ? ཨ་ནཱ་ར་མྦྷཾ ས་པ་རི་ཀྐ་མ་ན་ནྟི. ཨི་ཏ་ར་ཉྷི ‘‘སཱ་ར་མྦྷེ ཙེ བྷི་ཀྑུ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་པ་རི་ཀྐ་མ་ནེ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་པྤ་ས་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཝ་ཏྠུ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི སཱ་ར་མྦྷཾ ཨ་པ་རི་ཀྐ་མ་ནཾ, ཨ་ཏྠི ཨ་ནཱ་ར་མྦྷཾ ས་པ་རི་ཀྐ་མ་ནཾ, ཨ་ཏྠི སཱ་ར་མྦྷཾ ས་པ་རི་ཀྐ་མ་ནཾ, ཨ་ཏྠི ཨ་ནཱ་ར་མྦྷཾ ཨ་པ་རི་ཀྐ་མ་ན་ནྟི བ་ཧུ་ཝི་དྷཾ, ཏ་སྨཱ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ ཝ་ཏྠུ དེ་སེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ནཱ་ར་མྦྷཾ ས་པ་རི་ཀྐ་མ་ནཾ, ནེ་ཏ་ར་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀི་མ་ཏྠི་ཀཱ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྠུ་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཙེ? ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟི་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཧེ་ཏུ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནུ་པཱ་ཡ་ཏྟཱ. ཝ་ཏྠུ་ཨ་དེ་ས་ནཱ ཧི ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟི་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ. ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟི་པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་གི་ཧི་པཱི་ལཱ༹་ཛ་ན་ནཾ, ཨ་ཏྟ་དུ་ཀྑ་པ་ར་དུ་ཀྑ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཙ སཱ་ར་མྦྷ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཏེ ཝ་ཏྠུ་དེ་ས་ནཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན པ་རི་ཝ་ཛྫི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ན ཧི བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀུ་ཊི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ གི་ཧཱི་ནཾ ཝཱ པཱི་ལཱ༹་ནི་མི་ཏྟཾ, སཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཏྠུ་ཀུ་ཊི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝཱ ཝ་ཏྠུཾ དེ་སེ་ནྟཱི་ཏི. ཧོ་ནྟི ཙེ་ཏྠ –
‘‘དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ ཧི ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ, མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ པ་ཀཱ་ས་ནཱ;
ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ, ཏེ་སཾ ཨེ་ཝཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ.
‘‘ཝ་ཏྠུ་སྶ དེ་ས་ནུ་པཱ་ཡེ་ན, ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཡོ;
ཝ་ཛྫི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ཡཾ ཏ་སྨཱ, སཱ་ར་མྦྷཱ་དི ཛ་ཧཱ་པི་ཏ’’ནྟི.
ཀུ་ཊི་ཀཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཝི་ཧཱ་ར་ཀཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཏྟ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀི་རི་ཡ་མེ་ཝེ་ཏཾ. ཏཾ དེ་ས་ནཱ་ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. བྷི་ཀྑཱུ ཝཱ ཨ་ན་བྷི་ནེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཚ་ནྣོ ཙེ་ཏི་ཡ་རུ་ཀྑཾ ཚེ་དཱ་པེ་སཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༦༥) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨི་ད་མྤི ནི་དཱ་ནཱ་པེ་ཀྑ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཝི་ཧཱ་ར་ཀཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. དུ་ཊྛ་དོ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ཀ་སྨཱ མ་མ ཝ་ནྡ་ནཱ་དཱི་ནི…པེ… ‘གྷ་ཊི་ཏེ་ཡེ་ཝ སཱི་སཾ ཨེ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་ཀཾ ཝ་ནྡི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པ་རི་ཝཱ་རཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཨུ་པཱ་ལི་པ་ཉྩ་ཀེ ‘‘ཀ་ཏི ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཝ་ནྡི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་རི. ༤༦༧) ཝུ་ཏྟ་པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ‘‘པ་ཙྪཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན པུ་རེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཝ་ནྡི་ཡོ’’ཏི (པ་རི. ༤༦༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ ཨི་མི་སྶཾ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི ས་ངྑྱུ་པ་ག་མ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏྟཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ པ་ན ཨེ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ – ཨ་ཝ་ནྡ་ནྟོ སཱ་མཱི་ཙི་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཙོ་དེ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ཙོ་ད་ནཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘‘ཀ་སྨཱ མ་མ ཝ་ནྡ་ནཱ་དཱི་ནི ན ཀ་རོ་སཱི’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ.
ཀ་ཏཱུ་པ་ས་མྤ་དནྟི ཡ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ རུ་ཧ་ཏི, ཏཾ, པ་ཎྜ་ཀཱ་ད་ཡོ. ཋ་པ་ན་ཀྑེ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཾ, པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཉྩཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷཾ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཋ་པ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀེ ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, ས་ངྒྷོ…པེ… ཏེ་ཝཱ་ཙི་ཀཾ པ་ཝཱ་རེ’’ཏི སུ-ཀཱ་ར་ཏོ ཡཱ་ཝ རེ-ཀཱ་རོ. པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཋ་པ་ནེ པ་ན ‘‘ས་ངྒྷཾ, བྷ་ནྟེ, པ་ཝཱ་རེ་མི…པེ… པ་སྶ་ནྟོ པ་ཊཱི’’ཏི སཾ-ཀཱ་ར་ཏོ ཡཱ་ཝ ཨ་ཡཾ ས་བྦ་པ་ཙྪི་མོ ཊི-ཀཱ་རོ, ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ཨེ་ཀ་པ་དེ་པི ཋ་པེ་ནྟེ་ན ཋ་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཨུ་པོ་ས་ཐེ པ་ན ཨི་མི་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ‘‘ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི རེ-ཀཱ་རེ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟེ.
དུ་ཊྛ་དོ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གོ ཝཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱིཏི ཡ་ཐཱ སུ་ཝ་ཎྞ་སྶེ་དཾ སོ་ཝ་ཎྞ་མི་ཏྱ་ཏྲ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝཱ ཨ་ནེ་ན སུ་ཝ་ཎྞོ ཨི་ཏྱུ་ཙྩ་ཏེ. ཏཾ པ་ཊི་མཱ་ཡ ས་རཱི་རཾ, སི་ལཱ་པུ་ཏྟ་ཀ་སྶ ས་རཱི་ར་ནྟི ཙ ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཚ་ག་ལ་ཀ་སྶ ‘‘ད་བྦོ’’ཏི དི་ནྣཾ ནཱ་མཾ ‘‘དེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཐེ་རཾ ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སེ་ཏུཾ ཐེ་ར་སྶཱ་པི ཨ་པ་དི་སི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཨ་ཉྙ་མྤི ཝ་ཏྠུཾ ན ཐེ་རཾ་ཡེ་ཝ. ལི་སྶ་ཏི སི་ལི་སྶ་ཏི ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝན ཨ་ཏྠ་ཏོ. ཨཱི་ས་ཀཾ ཨ་ལླཱི་ཡ་ཏཱིཏི ལེ་སོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ལི་ས་སེ་ལ་ཚ་ཀོ་ལ་ཨ་ལླཱི་བྷཱ་ཝེ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱི་ས་ཀཾ ཨ་ལླཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ལེ་སོ’’ཏི. ཡ་སྨཱ དེ་ས་ལེ་སཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀི་ཉྩི་དེ་སཾ ལེ་ས་མ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ‘‘ད་ས ལེ་སཱ ཛཱ་ཏི་ལེ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༣༩༤) པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྟཱ. ན ཧི མེ་ཏྟི་ཡ་བྷཱུ་མ་ཛ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙེ་སཾ ས་བྦེ་ས་མྤི ‘‘ཚ་ག་ལ་ཀ་མེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙཾ གོ་མ་ཧིཾ་སཱ་དི་ཀ་མྤི ཧོ་ཏི, ན ཙ མེ་ཏྟི་ཡ་བྷཱུ་མ་ཛ་ཀཱ ཝི་ཡ ས་བྦེ་པི ནཱ་མ་ལེ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟི, ཨ་ཉྙ་མྤི ཛཱ་ཏི་ལེ་སཱ་དིཾ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྟཱ ན ཝི་བྷ་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ ཏ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཚ་ག་ལ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་སྶ, ཡེ་ན སོ་ཝ ད་སྶི་ཏོ. ལེ་སོ ཙ ནཱ་མ ལེ་སོ་ཝ, ན ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི, ཡེ་ན སོ་ཝ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དྷ ཙ…པེ… ས་ཉྙི་ནོ་པཱིཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཙ ཨ་མཱུ་ལ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་སི་ཀྑཾ ཡོ, ནེ་ཝ སི་ཀྑ་ཏི ཡུ་ཏྟི་ཏོ;
ག་ཙྪེ ཝི་ན་ཡ་ཝི་ཉྙཱུ་ཧི, ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་ཏཾ་ཝ སོ. (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༤༠༨);
ཨ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༡. བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏི་ཎྞཾ ཨུ་དྡྷཾ ཀ་མྨཱ་ར་ཧཱ…པེ… ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨི་མ་ཉྩ ཨི་མ་ཉྩཱ’’ཏི ཝཱ ཝ་ཏྭཱ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༢. དུ་བྦ་ཙ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
དུ་ཀྑེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ དུ་བྦ་ཙོ. ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ན ས་ཧ་ཏི.
དུ་བྦ་ཙ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་ག་མ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ནཱ་མ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི པཱ་ཋོ. ‘‘ནཱ་མ་གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཨ་ཡཾ ཀི་རི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ས་ཙེ ཚཱ་དེ་ཏི, ཚ་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྷཱ་ག་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཝེ་རི་ས་བྷཱ་ག་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཝ་ཏྠུ ཙེ་ཝ གོ་ཏྟ་ཉྩཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྠཱུཏི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནཾ ཨ་སུ་ཙི་མུ་ཙྩ་ནཾ. གོ་ཏྟ་ནྟི གཾ ཏཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི གོ་ཏྟཾ, ས་ཛཱ་ཏི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ནྟུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ གཾ བུ་དྡྷིཾ, ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཏཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཏྠུ ཙ ས་ཛཱ་ཏི་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. ས་ཛཱ་ཏི ནཱ་མེ་ཏྠ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝི་སི་ཊྛཱ་ཝི་སི་ཊྛ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་རི་ཡཱ, ན ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཱ་དི. ནཱ་མ་ཉྩེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ་ནཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ནཱ་མཾ.
པུ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ དྭི་ནྣཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟེ་ན ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཱ དྷཱ་རེ་ནྟུ’’ཏི་ཎྞཾ ཝཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀཱ་ནཾ ཝཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟེ་ན ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ དྷཱ་རེ་ནྟཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝ་ཏྟ་བྷེ་ད་ཉྩ ར་ཏྟི་ཙྪེ་ད་ཉྩ ཨ་ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཋ་པེ་ཏྭཱ ན་ཝ་ཀ་ཏ་རཾ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཾ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་མ་སོ མཱུ་ལཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནཱ་ར་ཧཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་སཱ་དི་ཡ་ནེ, པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ནི་སཱི་ད་ནེ, ཨོ་ཝ་ད་ནེ, ཀ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ག་ར་ཧ་ཎེ ཙཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྟ་བྷེ་དོ ཧོ་ཏི. ད་སྶ་ན་ས་ཝ་ན་ཝི་ས་ཡེ་སུ ཨ་ནཱ་རོ་ཙ་ནེ ཙ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨེ་ཀ་ཙྪ་ནྣེ ཝ་ས་ནེ ཙ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶེ་ཝ ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ག་མ་ནེ ཙཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཧོ་ཏི. ནཱ་ནཱ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀེ་ཧི ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་སཾ ཨ་ནཱ་རོ་ཙ་ནེ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ན ཧོ་ཏི. ‘‘དྭེ ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ནྟོ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཝ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟེ་ན ཡ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པུ་བྦེ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ, ཏ་སྶཱ་པི ས་ནྟི་ཀེ པ་ཙྪཱ ནི་ཀྑི་པ་ན་ཀཱ་ལེ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ་ཝ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ པུ་ན ས་མཱ་དཱ་ན་ཀཱ་ལེ་པི སོ ཙེ ཏ་ཏོ ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཨ་ག་ནྟྭཱ དི་ཝཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ་པི ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་དི་ཝ་སཾ ཧོ་ཏི, ‘‘ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་ཊྛི་ཏེ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟ་བྦ་ནྟི ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ཝི་ཧཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ ཡཾ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཧོ་ཏི, ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མཱ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ. ‘‘ཏ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན པུ་བྦེ ཨ་ནཱ་རོ་ཙི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྷེ་ད་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༩༧) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཝཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཾ ཝཱ’’ཏི.
སུ་དྡྷ་ནྟ་པ་རི་ཝཱ་སེ པ་ན ས་ཙེ ‘‘མཱ་ས་མ་ཏྟཾ ཨ་སུ་དྡྷོ་མྷཱི’’ཏི ཨ་གྒ་ཧེ་སི, པ་རི་ཝ་ས་ནྟོ པུ་ན ཨཱུ་ནཾ ཝཱ ཨ་དྷི་ཀཾ ཝཱ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཏྟ་ཀ་མྤི པ་རི་ཝ་སི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ, པ་རི་ཝཱ་ས་དཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. ཨ་ཡ་ཉྷི སུ་དྡྷ་ནྟ་པ་རི་ཝཱ་སོ ནཱ་མ ཨུ་དྡྷ་མྤི ཨཱ་རོ་ཧ་ཏི, ཧེ་ཊྛཱ་པི ཨོ་རོ་ཧ་ཏི. ཨི་ད་མ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎཾ.
ས་མོ་ད་ཧི་ཏྭཱཏི མཱུ་ལཱ་པ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏྭཱ, པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཙེ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི, མཱུ་ལཱ་ཡ པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པུ་བྦེ ག་ཧི་ཏ་པ་རི་ཝཱ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཝ་སི་ཏ་བྦཾ. ཡོ པ་ན ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་བྦྷ་མི་ཏྭཱ པུ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཧུ་ཏྭཱ་པི པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི, ཡོ ཙ པུ་བྦེ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི, ཡོ ཙ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི, ས་བྦེ་སཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་དི་ཝ་ས་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝཱ་སོ དཱ་ཏ་བྦོ. ‘‘པུ་རི་མ་སྨིཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ ཝཱ’’ཏི ཙ ‘‘པ་ཙྪི་མ་སྨིཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ ཝཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༡༦༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ཙ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ དྭེ བྷི་ཀྑཱུ ཝི་སུ་དྡྷི་ཀཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ སུ་དྡྷི་ཀ་དི་ཊྛི་ནོ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཀོ ཚཱ་དེ་ཏི, ཨེ་ཀོ ན ཚཱ་དེ་ཏི. ཡོ ཚཱ་དེ་ཏི, སོ དུ་ཀྐ་ཊཾ དེ་སཱ་པེ་ཏ་བྦོ. ‘‘ཨུ་བྷོ་པི ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༡༨༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡཾ ཀ་ཉྩི ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཏེ་སུ ག་ཏེ་སུ ཝཱ ཨ་ག་ཏེ་སུ ཝཱ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱུ་ནེ ག་ཎེ ཙ་ར་ཎཾ, ཨ་ནུ་ཊྛ་ཧ་ནཾ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟ་མྤི ག་ཎེ་ན ཝི་པྤ་ཝཱ་སཾ, ས་ཙེ ར་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་ངྒྷོ ཝ་ས་ཏི, ས་ཙེ སོ པུ་རེ ཨ་རུ་ཎ་མེ་ཝ ཀེ་ན་ཙི ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ག་ཏོ་ཏི ཨེ་ཏྠ་པི མཱ་ན་ཏྟེ་པི ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏེ. ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ ཡ་སྨཱ ག་ཎ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ, བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ་ཝ ཝ་སི, ཏེ་ན་སྶ ཨཱུ་ནེ ག་ཎེ ཙ་ར་ཎ་དོ་སོ ཝཱ ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ ཝཱ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༩༧) ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཏེ་ན ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ མུ་ཧུ་ཏྟ་མྤི ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ག་ཏེ་པི ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ ན་ཏྠི. པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ, ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་ཀ་སྶ ཙ པ་ཀ་ཏ་ཏྟེ་ན ཏ་སྨིཾ ཝ་ས་ནཾ ཨུ་ད་ཀ་པཱ་ཏེ་ན ཝཱ་རི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ་པི ཨེ་ཀ་ཙྪ་ནྣེ ན ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི པཱ་ཋ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ – ‘‘ན་ཝ པ་ཋ་མཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡ་ཀཱ’’ཏི ཨི་དཾ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཡ་མ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་པ་ཏྟི་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཉྷི ཀ་མྨ་ཏོ་པི ཧོ་ཏི ཨ་ཀ་མྨ་ཏོ་པི, ན ཨེ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝཱཏི ཏེ་སཾ དྭི་དྷཱ བྷི་ནྣཱ་ན་མྤི ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཀྐ་མ་བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡཱ་ཝ་ཏཱི་ཧཾ, ཏཱ་ཝ་ཏཱི་ཧནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཧ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨ་རུ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ‘‘ཛཱ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཛཱ་ན་ན་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་སྶ ཨ་ཀཱ་མཱ པ་རི་ཝ་ཏྠ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ཀཱ་མཱ པ་རི་ཝ་ཏྠ་བྦནྟི ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཝ་ས་ཏཱ ཨ་ཀཱ་མཱ པ་རི་ཝ་ཏྠ་བྦཾ, ན པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ལི་ངྒེ་ནཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཝུ་ཏྠ་པ་རི་ཝཱ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་དི་མྷི པ་རི་ཝུ་ཏྠ་པ་རི་ཝཱ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་ས་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ཨི་ཏི་ཝཱ་རེ་ན ཨཱ་དི་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ནཱ་ཝ ཚཱ་ར་ཏྟཾ, པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ལི་ངྒེ་ན ཨུ་དྡྷ་མྤི བྷི་ཀྑུ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ན པ་རི་ཝཱ་སེ ཝི་ཡ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ཙི་ཎྞ་མཱ་ན་ཏྟོ. ཙི་ཎྞ་མཱ་ན་ཏྟོ་ཝ ཨ་བྦྷེ་ཏ་བྦོ, ན ཨི་ཏ་རོ, ན པ་རི་ཝཱ་སེ ཝི་ཡ མཱ་ན་ཏྟཱ་ར་ཧེ, པ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟ་ཉྩ ཙ་ར་ནྟི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ལི་ངྒཾ པ་རི་ཝ་ཏྟཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ས་ཏི ཙི་ཎྞ་མཱ་ན་ཏྟོ བྷི་ཀྑུ ཧོ་ཏི, པུ་ན བྷི་ཀྑུ་མཱ་ན་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙི་ཎྞ་མཱ་ན་ཏྟོ་ཝ བྷི་ཀྑུ ཨ་བྦྷེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཡ་ཏྠ སི་ཡཱཏི ཡ་སྶཾ ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཱ་ཡ་མྤི ཝཱི་ས་ཏི་ག་ཎོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཨ་ཏྠི. ཨེ་ཀེ་ན་པི ཙེ ཨཱུ་ནོ ཝཱི་ས་ཏི་ག་ཎོཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཨཱུ་ནོ ཙེ. ན ཧི ཝཱི་ས་ཏི་ག་ཎོ, ས་ངྒྷོ ཙེ ཨཱུ་ནོ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཀེ་ན་པི ཙེ ཨཱུ་ནོ ས་ངྒྷོ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཙེ? ན, ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་པ་ཉྩ་ཝ་གྒ་ད་ས་ཝ་གྒ་པྤ་ས་ངྒ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་གྒོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཙེ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨེ་ཀེ་ན་པི ཨཱུ་ནོ, ན་ཊྛོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཀེ་ཙི པ་ན ཝི་ན་ཡེ ཨ་པྤ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ནོ ‘‘ཡ་ཐཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙ་ཏུ་ཝ་གྒོ་པི ས་ངྒྷོ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ ཀ་མྨེ ‘ཙ་ཏུ་ཝ་གྒོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཉྩ་ཝ་གྒ་ད་ས་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ ཀ་མྨེ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཉྩ་ཝ་གྒ་ད་ས་ཝ་གྒོ་པི ‘པ་ཉྩ་ཝ་གྒ་ད་ས་ཝ་གྒོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨཱུ་ནོ་པི ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་པ་ཉྩ་ཝ་གྒ་ད་ས་ཝ་གྒ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་གྒོ་ཝཱ’’ཏི མ་ཉྙེ་ཡྻུཾ, ཏེ་སཾ མ་ཉྙ་ནཱ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་ཀེ་ན་པི ཙེ ཨཱུ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝཱི་ས་ཏི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཙེ, ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ན་པི ཙེ ཨཱུ་ནོ ཨ་པྤ་ཀ་ཏ་ཏྟོ, ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ན་པི ཙེ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཡཾ ཏ་ཏྠ སཱ་མཱི་ཙཱིཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦ་ཏྠ ‘‘ཏ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཝཱ་སཾ དེ་ཏི, མཱུ་ལཱ་ཡ པ་ཊི་ཀ་སྶ་ཏི, མཱ་ན་ཏྟཾ དེ་ཏི, ཨ་བྦྷེ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན ཏེ་སུ ཨ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ སཱ་མཱི་ཙི ནི་ཡ་ཏཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, ན རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་ནི་ཡ་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ཧི ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན ཏཾ སཱ་མཱི་ཙི་མ་ཀ་རོ་ནྟེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི.
ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.