༡. པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨི་དྷ པ་ན ཋ་ཏྭཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཀ་མ་བྷེ་དོ པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦོ. ཀ་ཐཾ – ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ, པ་ཧཱ་ན་ཀྐ་མོ, པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མོ, ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མོ་ཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཀ་མོ ལ་བྦྷ་ཏི. ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་སྶ ཡོ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ, ཏཾ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མ་ནྟོ་ཝ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ པ་ཋ་མཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀུ་དྡེ་སཾ པུ་ཙྪི, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སུ་དྡེ་སཾ, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨ་ནི་ཡ་ཏུ་དྡེ་སཾ, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཝི་ཏྠཱ་རུ་དྡེ་སཾ. ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཝི་བྷ་ངྒ་ཉྩ ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པུ་ཙྪི. ཏ་ཏོ པ་རཾ ཏ་ཡོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ངྒ་ཧེ་ཏུཾ ཝི་ནཱ ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན སེ་ཁི་ཡ་དྷ་མྨེ པུ་ཙྪི. ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ ས་བྷཱ་ག་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཝཱི་ས་ཏི་ཁ་ནྡྷ་ཀེ པུ་ཙྪི. ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་ས་ནྟོ་ག་དྷཱ་ནཾ ཝཱ ས་རཱུ་པེ་ན ཨ་ནུ་དྡི་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪ་ན་ཏྠཾ ཁ་ནྡྷ་ཀེ པུ་ཙྪི. ཨེ་ཏེ་ན ཁ་ནྡྷ་ཀེ པ་ཉྙ་ཏྟཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. པུ་ཙྪི་ཏཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རོ བྱཱ་ཀཱ་སི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ. ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཏོ པ་ན ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ཏ་དཱ པ་རི་ཝཱ་རོ ཝི་སུཾ པཱ་ལི༹ ཀ་ཏོ, ཨི་མ་མེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཁ་ནྡྷ་ཀཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་པི ཨཱ་རོ་པ་ཡིཾ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒ་ཨཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ). ཨ་པི་ཙ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒེ པུ་ཙྪི. པུ་ཊྛོ པུ་ཊྛོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི ཝི་སྶ་ཛྫེ་སཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༣༩) ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཐེ་རོ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨེ་ཝ པུ་ཙྪི. ཝི་སྶ་ཛྫ་ནྟོ པ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི ནི་ར་ཝ་སེ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཁ་ནྡྷ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་རེ ཨ་ནྟོ ཀ་ཏྭཱ དེ་སེ་སི. ག་ཎ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀཱ་ལེ པ་ན ཏ་དཱ ཁ་ནྡྷ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་རཱ ཝི་སུཾ པཱ་ལི༹ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་སོ པ་ཋ་མ་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཙེ? ན, ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༣) ‘‘ཡཱ་ནི མ་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི, ཏཱ་ནི ནེ་སཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནེ་ཡྻ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ‘‘ཡ་སྶ སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ས་ཝ་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་ར་ཀེ་ན པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ པ་ཧཱ་ན་ཀྐ་མོཔེ་ཏྠ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ‘‘ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ ‘‘ས་མཱ་དཱ་ཡ སི་ཀྑ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༧༥; ཝི་བྷ. ༥༠༨) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ན་སི་ཀྑ་ནེ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མོཔི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཡ་ཐུ་དྡེ་ས་ཀྐ་མཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ནཱ་པི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མོ, ཨེ་ཝ་མི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཀ་མེ་ཧི དེ་སེ་ཏ་བྦཱ་ན་མེ་ཏེ་སཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཡཾ ཡཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ཏཾ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ‘‘ཡཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཚ་ནྡ་སོ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་མྤི པ་ཉྙ་ཏྟཾ. ཡ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཏཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་པ་ཉྙ་ཏྟི ན སི་ཡཱ, ཏ་ཏོ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཏ་སྨིཾ ན་ཏྠཱི་ཏི (པ་རི. ༢༠༡-༢༠༢) པ་རི་ཝཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པུ་རི་མེ་ན ཀ་མ་ཏྟ་ཡེ་ན ཡཾ པ་ཋ་མཾ དེ་སེ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀུ་དྡེ་སེ པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ དེ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རོ ‘‘ཏ་ཏྲ སུ་དཾ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༢༣) ཝེ་སཱ་ལི་ཡ་མེ་ཝ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཋ་པེ་སི.
ཨི་དཱ་ནི ས་བྦེ་སཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༩, ༤༣) ཨེ་ཝཾ ས་ཨུ་དྡེ་ས་ཨ་ནུ་དྡེ་ས་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ པ་ཉྩ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ ས་ཨུ་དྡེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི ནཱ་མ. སཱ་པི དྭི་དྷཱ ས་པུ་གྒ་ལཱ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་ས་བྷེ་ད་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནྟོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཧ, ཝི་ནཱ ཝཱ པུ་གྒ་ལོ ད་སྶི་ཏོ, སཱ ས་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སཱ. ཨི་ཏ་རཱ ཨ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སཱ.
ཏ་ཏྠ ས་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སཱ དྭི་དྷཱ ཨ་ད་སྶི་ཏ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ནཱ་མ ཨ་ཊྛ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༩, ༤༤, ༨༩, ༩༡, ༡༦༧, ༡༧༡, ༡༩༥, ༡༩༧) ཧི པུ་གྒ་ལོ་ཝ ཏ་ཏྠ ད་སྶི་ཏོ, ནཱ་པ་ཏྟི. ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ་ནི་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ཨཱ་ག་ཏཱ ས་ཏྟ་ར་ས ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ དྷ་མྨཱ. ‘‘ཨ་ཡ་མྤི བྷི་ཀྑུ་ནཱི པ་ཋ་མཱ་པ་ཏྟི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ ནི་སྶཱ་ར་ཎཱི་ཡཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༦༨༣, ༦༨༧) ཧི ཏ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ ས་དྡྷིཾ པུ་གྒ་ལེ་ན.
ཏ་ཐཱ ཨ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སཱ་པི ཨ་ད་སྶི་ཏ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ཏོ དྭི་དྷཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ ནཱ་མ སེ་ཁི་ཡཱ དྷ་མྨཱ. ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཱ ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀཱཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
སཱ་པི དྭི་དྷཱ ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀ་བྷེ་ད་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀཱ ནཱ་མ སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི་མུ་སཱ་ཝཱ་དོ་མ་ས་ཝཱ་ད་པེ་སུ་ཉྙ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཨ་ཉྙ་ཝཱ་ད་ཀ་ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཀ་ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་པ་ར་མྤ་ར་བྷོ་ཛ་ན་སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་ཨ་ངྒུ་ལི་པ་ཏོ་ད་ཀ་ཧ་ས་དྷ་མྨ་ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་ཏ་ལ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཛ་ཏུ་མ་ཊྛ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ད་ས་ཝི་དྷཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀེ མི་སྶཱ་མི་སྶ་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ཡོ་ག་བྷུ་མྨ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡོ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན མི་སྶཱ. ཨ་ཝ་སེ་སཱ མི་སྶཱ ཙ ཨ་མི་སྶཱ ཙ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཏཱ་ཝ དྭཱི་སུ ཨ་ནི་ཡ་ཏེ་སུ ཨུ་པ་ཡོ་གེ་ན མི་སྶཾ, དྭཱ་ད་ས་སུ པཱ་ཊི་དེ་ས་ནཱི་ཡེ་སུ ཀ་ར་ཎེ་ན མི་སྶཾ, ཨཱུ་ན་པ་ཉྩ་བ་ནྡྷ་ན་པ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ སཱ་མི་ཀ་ར་ཎེ་ཧི, ཨཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶེ བྷུ་མྨེ་ན, མོ་ཧ་ན་ཀེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་སཱ་མི་བྷུ་མྨེ་ཧི. ཡ་སྨཱ ‘‘ཝི་ཝ་ཎྞ་ཀ’’ནྟི བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ཀ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཝི་ཝ་ཎྞ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཡ་དཱ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཏྟཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ མི་སྶཾ ཧོ་ཏི. སེ་སེ་སུ པ་ཋ་མཱ་ནི་ཡ་ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་དི་མྷི ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝཱ, དུ་ཏི་ཡཱ་ནི་ཡ་ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་ས་མ་ཎུ་དྡེ་ས་ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་ཊི་དེ་ས་ནཱི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ མ་ཛ྄ཛྷེ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝཱ, དུ་བྦ་ཙ་ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀ་སཾ་ས་ཊྛ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཨཱ་དི་མྷི ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝཱ, བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨཱ་ག་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་མི་སྶ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཏུ་ཝ་ཊྚ་ན་དྭ་ཡ་སཾ་ས་ཊྛ་དུ་ཏི་ཡ་པཱ་ཊི་དེ་ས་ནཱི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨི་ཏ་ར་ཏྠ ས་བྦ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་ཡོ་གོ དྭཱི་སུ ཝི་ཀ་པྤ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ, ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཙ པ་ཙྩ་ཏྟེ་ན མི་སྶོ, ཨ་བྷི་ཧ་ཊ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཀ་ར་ཎེ་ན, རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཀ་ར་ཎ་སཱ་མི་པ་ཙྩ་ཏྟེ་ཧཱི་ཏི ཨུ་པ་ཡོ་གོ ཏི་དྷཱ མི་སྶོ ཧོ་ཏི. ཀ་ར་ཎཉྩ ཀུ་ཊི་ཀཱ་ར་མ་ཧ་ལླ་ཀ་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ན་དྭེ་བྷཱ་ག་ནི་སཱི་ད་ན་ས་ནྠ་ཏ་དུ་བྦ་ཎྞ་ཀ་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཚ་སུ པ་ཙྩ་ཏྟེ་ན མི་སྶཾ, པ་ཋ་མ་ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ན་ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལ་པཱ་ད་ཀ་ནི་སཱི་ད་ན་ཀ་ཎྜུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀ་ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ཨུ་ད་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་དྭེ་དྷ་མྨ་པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ སཱ་མི་ནཱ མི་སྶ་ནྟི ཀ་ར་ཎཾ དྭི་དྷཱ མི་སྶཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་སེ་སུ ཚ་བྦ་སྶ་ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་དྭ་ཏྟི་ཙྪ་ད་ནཱ་ཝ་ས་ཐ་པི་ཎྜ་མ་ཧཱ་ནཱ་མ་ག་རུ་ལ་ཧུ་པཱ་ཝུ་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ས་ཏྟ་སུ ཀ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ཏྟི ཨ་ཉྙ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་མི་སྶཱ, ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ སཱ་མི་ཝི་བྷ་ཏྟི ཀ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ མི་སྶཱ. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཏྟ་བྷེ་ས་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན སཱ་མི་ཝི་བྷ་ཏྟི ཨ་མི་སྶཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ –
པ་ཉྩ་དྷཱ ཙ ཏི་དྷཱ ཙེ་ཝ, དྭི་དྷཱ ཙེ་པི ཏ་ཐེ་ཀ་དྷཱ;
བྷི་ནྣཱ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡོ པ་ཉྩ, ས་བྦེ་ཀཱ་ད་ས་དྷཱ སི་ཡུཾ.
ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ས་ཨུ་དྡེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཉྙཱ་སུ་ཏྟ་རེ་སུ ཏི་ས་ཏེ་སུ ན་ཝུ་ཏི་ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ས་ཊྛི་དྭི་ས་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏེ་སུ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཏིཾ་སུ་ཏྟ་རཱ་ནི དྭི་ས་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏེ་སུ ཨ་མི་སྶ་པ་ཙྩ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི དྭཱ་ད་སུ་ཏྟ་རཱ་ནི དྭི་ས་ཏཱ་ནི, མི་སྶ་པ་ཙྩ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ཧོ་ནྟི. ཨ་ཝ་སེ་སེ་སུ ཏིཾ་ས་ཏི་ཡཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ མི་སྶོ་པ་ཡོ་ག་ཀ་ར་ཎཱ་ནི པ་ཉྩ ཧོ་ནྟི, མི་སྶ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཙུ་དྡ་ས, ཨ་མི་སྶཱ་ནི ས་ཏྟ, མི་སྶཱ་མི་སྶ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི དྭེ, ཨ་མི་སྶཱ་ནི དྭེ་ཏི ས་བྦེ་སུ་པི ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀེ་སུ བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་དུ་བྦ་ཙ་ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀ་པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ན་ཨ་བྷི་ཧ་ཊ་ཀུ་ཊི་ཀཱ་ར་མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཝི་ཀ་པྤ་ན་དྭ་ཡ་དྭེ་བྷཱ་ག་ཚ་བྦ་སྶ་ནི་སཱི་ད་ན་ས་ནྠ་ཏ་ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མཱ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཏྟ་བྷེ་ས་ཛྫ་ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡ་ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཚཱ་ར་ཏྟ་དྭ པ་ཉྩ་ཏྟིཾ་སེ་སུ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ན་ཏྠི. དུ་ཏི་ཡཱ་ནི་ཡ་ཏ་པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་ས་མ་ཎུ་དྡེ་ས་ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་ཊི་དེ་ས་ནཱི་ཡེ་སུ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨ་ཏྠི.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ས་ཨུ་དྡེ་སཱ་ནུ་དྡེ་ས་དུ་ཀཾ, ས་པུ་གྒ་ལཱ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་ས་དུ་ཀཾ, པ་ཙྩེ་ཀ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་དུ་ཀ་དྭ་ཡཾ, ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀ་དུ་ཀཾ, ཏ་ཏྠ ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀེ་སུ པ་ཙྩ་ཏྟ་བྷུ་མྨ་དུ་ཀཾ, ས་ཡོ་པ་ནཱ་ཡོ་པ་ན་དུ་ཀཾ, ཨ་ཡོ་པ་ན་མ་ཛ྄ཛྷེ་ཡོ་པ་ན་དུ་ཀཾ, ཨེ་ཀཱ་ནེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་དུ་ཀ་ནྟི ན་ཝ དུ་ཀཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ས་མྤ་ཏྟེ ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ས་ཨུ་དྡེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཉ་ཏྭཱ སེ་ས་ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ ཡཱ ཀཱ་ཙི པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་ནུ་དྡེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ན་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཚ་བྦི་དྷཱ ཧོ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཁ་ཡི་ཏེ ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶ (པ་རི. ༡༥༧-༡༥༨), ཝ་ཊྚ་ཀ་ཏེ མུ་ཁེ ཨ་ཙྪུ་པ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༧༣) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ས་ནྡི་སྶ་མཱ་ནཱ་པ་ཏྟི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ‘‘ན ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྦ་མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡཱ ཀུ་ཊི ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཡོ ཀ་རེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༨༥) ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཝཱ་པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡ་ནྟེ་ན དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡི་ཏུ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༧༧) ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ‘‘ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་ཀོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡༥) ཨེ་ཝ་མཱ་དི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ.
ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ས་མ་གྒཾ ས་ངྒྷཾ ཨ་དྷ་མྨ་ས་ཉྙཱི བྷི་ནྡེ་ཡྻ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ. ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀ་ས་རཱི་རེ ལོ་ཧི་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ’’ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཡཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཀ་སྶ ཚེ་ཛྫ་ཀཱ ཧོ་ཏི, ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཙ་ཏུ་ནྣ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ས་བྦེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི ཏི་ཊྛ་ནྟེ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ནོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ’’ཏི (པ་རི. ༣༢༣) ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཛཱ་ནཾ ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་ཀོ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ…པེ… ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི སཱ་དྷ་ཀཾ ཧོ་ཏི. ‘‘པ་ཎྜ་ཀོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ, ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་སེ་ཏ་བྦོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༠༩) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ན པ་ཎྜ་ཀཱ་དཱི་ནཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི. ན ཧི ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི. ཡ་ཏོ སི་ཡཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི. ཏ་ཐཱ ‘‘ན ཨ་ཙྪི་ནྣེ ཐེ་ཝེ པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༦༦, ༦༧, ༧༨, ༧༩) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀ་ཉྩ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སི་ཀྑཱ་པ་དམེ་ཝ ནཱ་མ.
ཁ་ནྡྷ་ཀེ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟ་དུ་ཀྐ་ཊ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་ནི པ་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ‘‘ཏེ་ན ཧི, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ དེ་སཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༤༥) ཝུ་ཏྟཾ, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་མྤི ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཨི་དཾ ཏེ་སཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཀ་མྨ་ཀྑ་ཎེ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་སུ་དྡྷ་ཀྑ་ཎེ་པི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཀེ. ‘‘བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀེ དེ་སཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ སེ་ས་བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ཛཱ་ནཾ ས་ངྒྷ་བྷེ་ད་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ, ཨཱ་པ་ཏྟི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ’’ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ས་བྦཱ་ནི ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི, ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཱ་ནི ཙ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙ་ཏྟེ ཏཾ ཨུ་པཱ་ལི མ་ཡཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟཾ…པེ… ཨེ་ཝཾ སུ་པ་ཉྙ་ཏྟེ ཁོ མ་ཡཱ ཨུ་པཱ་ལི སི་ཀྑཱ་པ་དེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཡཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ན་ཙྩཾ ཝཱ གཱི་ཏཾ ཝཱ ཝཱ་དི་ཏཾ ཝཱ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ག་ཙྪེ་ཡྻ, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༨༣༤) ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ན་ཙྩེ་ཡྻ ཝཱ གཱ་ཡེ་ཡྻ ཝཱ ཝཱ་དེ་ཡྻ ཝཱ, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ དི་སྶ་མཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཛཱ་ཏཾ ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨཾ ཝཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ཚ་བྦི་དྷ་མྤེ་ཏཾ ཚ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨུ་དྡེ་སཱ་ར་ཧཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་དྡེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – པ་ཉྩ་ཧི ཨུ་དྡེ་སེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་ཀ་མྤི དུ་ཀྐ་ཊ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་དྭ་ཡཾ ཨ་ས་བྷཱ་གཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟི་པ་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ, ནཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ, ཀེ་ས་ཉྩི ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཨ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ, ཨ་ད་སྶི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་སྶ, ཨ་ད་སྶི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷི་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ན་ནྟི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘དུ་ཝི་དྷཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ས་ཨུ་དྡེ་སཱ་ནུ་དྡེ་ས་བྷེ་ད་ཏོ’’ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ས་མཱ་ས་ཏོ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི.
པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ ཏཱ་ཝ –
‘‘ཀཱ་ར་ཀོ ཨི་དྷ ནི་དྡི་ཊྛོ, ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ;
པུ་བྦེ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝི་དྷཱ་ནཱ-བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨཱ་དི་ཏོ ཡོ་པ་ནེ་ན ས་ཧཱ’’ཏི. –
ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡེ ཏེ ཨ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཀཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དཱ སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་སེ་སཱ, ཏེ་སུ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ཝ་ཏྠུ་པུ་གྒ་ལ་པ་ཡོ་གེ ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ར་ཀོ ན ནི་དྡི་ཊྛོ ཏེ་སཾ སཱ་པེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏཾ ས་བྦཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ར་ཀོ ནི་དྡི་ཊྛོ. ཡོ པ་ན ཀཱ་ར་ཀོ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༤༦༢, ༤༧༢, ༤༧༥) ཝི་ཡ པུ་བྦེ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝི་དྷཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ནི་དྡི་ཊྛོ ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ནི་དྡི་སི་ཡ་མཱ་ནོ སེ་ས་དུ་ཏི་ཡཱ་ནི་ཡ་ཏ་པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཾ ས་མ་ཎུ་དྡེ་ས་ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏ་ཨུ་ཏྠ་པཱ་ཊི་དེ་ས་ནཱི་ཡེ་སུ ཝི་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨ་ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ ‘‘ན ཧེ་ཝ ཁོ པ་ན…པེ… ཨོ་བྷཱ་སི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༤༥༣) ཝི་ཡ པུ་བྦེ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝི་དྷཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨཱ་དི་མྷི ནི་དྡི་ཊྛོ. ཨཱ་དི་མྷི ནི་དྡི་སི་ཡ་མཱ་ནོ་པི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དེ་སུ བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་ཏྟིཾ་སེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཝི་ཡ ཨ་ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ པུ་བྦེ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝི་དྷཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ཡོ་པ་ན-ས་དྡེ་ན ས་ཧ ནི་དྡི་ཊྛོ. ཨེ་ཝཾ ནི་དྡི་སི་ཡ་མཱ་ནོ་པི སོ ཡ་སྨཱ ‘‘ཡཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ དྭེ ཨེ་ཀ་མ་ཉྩེ ཏུ་ཝ་ཊྚེ་ཡྻུ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པཱ་ཙི. ༩༣༣) ཨཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཡ པ་ར་པྤ་བྷ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡི་ཊྛོ. མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཱ་པ་ཏྟི་པི པ་ར་པྤ་བྷ་ཝཱ ‘‘དྭ་ཡཾ་དྭ་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ་ཏི ཙེ? ཏཾ ན, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ. ཨ་ནེ་ཀི་སྶཱ ཨེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, ན ཨེ་ཀི་སྶཱ་ཏི ནི་ཡ་མོ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠི, ན ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷ ནི་ཡ་མོ་ཏི ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ལ་མྦཱི་མུ་དུ་པི་ཊྛཱི་ནཾ ཀུ་ཏོ ‘‘དྭ་ཡཾ་དྭ་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏེ་སཾ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཙ་ཏ་སྶོ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཚེ་ཛྫཾ སི་ཡཱ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི (པ་རི. ༤༨༡) ཙ པ་རི་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ན སཱ་དྷེ་ཏ་བྦོ.
བྷེ་དཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཏི་ཎྞཾ ཨུ་དྡྷཾ ན ས་མ་ནུ་བྷཱ་སི་ཏ་བྦཱ, ན ས་ངྒྷེ་ན ས་ངྒྷཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི. ན་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཨེ་ཀོ ཝཱ དྭེ ཝཱ ཏ་ཡོ ཝཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༡༨) ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ན ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཏོ ནི་དཱ་ན་ཝི་རོ་དྷོ. པ་ཉྩ་ས་ཏ་མ་ཏྟཱ ཧི ཏ་ད་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཡཾ པ་ན ས་ཏྟ་ས་ཏི་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ‘‘ས་ངྒྷོ ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་ཙཱི་ན་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ, ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་ཝེ་ཡྻ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ ས་མྨ་ནྣེ་ཡྻ …པེ… ས་མྨ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༥༦) ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ‘‘ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ ཨི་མཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཝི་དྷཱ་ནཾ. ས་མྨུ་ཏི་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཝཱ ཏ་ཏི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་པྤ་ཏི. ན ཧི ཏེ ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཀ་མྨཱ་ར་ཧཱ ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཡ་སྶ ས་ངྒྷོ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི, སོ ཀ་མྨཱ་ར་ཧོ་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཾ. ན ཙ ཏ་དཱ ས་ངྒྷོ ཏེ་སཾ ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་སི. བྷ་ཛཱ་པི་ཡ་མཱ་ནཱ ཏེ ཀ་མྨ་པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ བྷ་ཛ་ནྟི. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཏྟཱ ཡུ་ཏྟཱ ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཏཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་པ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧི ཏེ ཧོ་ནྟི. ‘‘ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ས་མ་ནུ་བྷཱ་སི་ཏ་བྦཱ ཏ་སྶ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ཡཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༡༨) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཝི་དྷཱ་ནཾ. ས་མྨུ་ཏི་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཏཾ ན, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ, ཏ་སྶ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཀ་མྨཱ་ར་ཧཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ན དོ་སཱ་ག་ཏི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ཧི པཱ་ཙཱི་ན་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝཱུ་པ་ས་མ་སི་དྡྷི ཝི་ཡ ཏེ་སཾ ས་མ་ནུ་བྷཱ་ས་ན་ཀ་མྨེ་ན ཏ་སྶ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒ་སི་དྡྷི ཧོ་ཏི, ས་མྨུ་ཏི ནཱ་མེ་སཱ པ་ཋ་མཾ ཨ་ནུ་མ་ཏིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ་ཝ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ཀ་མྨ་ནྟི. ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎེ པ་ན ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. པ་ར་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ བ་ཧུ་ཏ་རཱ་ཝ ས་མྨ་ནྣི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
‘‘མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ བཱ་ཧུ་ལླ་ན་ཡེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་ཀཾ ས་ཀ་པ་ཡོ་གེ་ན ཝཱ པ་ར་པ་ཡོ་གེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་མི་ཏྟ་སྶ ས་ཀ་མ་གྒེ ཝཱ པ་ར་མ་གྒེ ཝཱ པ་ར་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཝཱ ས་ཀ་མ་གྒེ ཨེ་ཝ པ་ཝེ་ས་ན་པ་ཝི་ཊྛ་ཊྛི་ཏ་ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེ་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀཾ པ་ཊི་སཱ་དི་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན སེ་ཝེ་ཡྻ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཝཱ ཏཱི་ཎི ཝཱ དྭེ ཝཱ ཨེ་ཀཾ ཝཱ པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘སོ ཙེ པ་ཝེ་ས་ནཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི, པ་ཝི་ཊྛཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཋི་ཏཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’ཏི་ཨཱ་དཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༨) ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཙ་ཏ་སྶོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི – ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏུ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི, མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཏཾ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་ཡོ, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་པ་ཏྟི་ཉྩ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ག་ཧ་ཊྛ་ཀཱ་ལེ མེ་ཐུ་ནཱ་དི་ཀཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པུ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཱ་པ་ཏྟིཾ ཨེ་ཀ་མ་ནེ་ཀཾ ཝཱ པ་ཊི་ཀ་རི་ཏྭཱ་ཝ སོ པུ་གྒ་ལོ ཡ་སྨཱ ནི་རཱ་པ་ཏྟི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ ག་ཧ་ཊྛ་ཀཱ་ལེ སཱ་པ་ཏྟི་ཀོ་ཝཱ་ཏི. ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་སྶཱ་པི ཨ་ཏྠེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཝུ་ཊྛཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཧི པ་ན ཨ་སུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ‘‘པ་ཡོ་གེ པ་ཡོ་གེ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ. ག་ཎ་ན་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀི་ཉྩཱ་པི ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ (པཱ་རཱ. ༥༨) ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་ཡ་མ་ཏྠོ སི་དྡྷོ་ཏི ཡུ་ཏྟི་ཉྩ ཝ་ད་ནྟི.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ་མྤི ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝ་ཙ་ན་མྤི ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ. ས་བྦེ་པི ཧི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ, བྷི་ཀྑུ་ག་ཎ་ན་ཉྩ ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་སེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི, ན པ་ཝི་ཊྛཱ་དཱི་སུ. ཏ་མེ་ཝེ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡ་སྶ སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༤) པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི་མྤི ཨ་ནྟོ ཀ་ཏྭཱ ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀ’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༢, ༤༤) པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ཏེ་ན ས་རཱི་ར་བ་ནྡྷ་ནེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨ་བྷ་བྦ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’’ཏི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་སྶཱ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ ཨ་སཾ་ཝཱ་ས་སྶ ས་ཏོ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ན ཧི སོ སཾ་ཝཱ་སཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟོ་པི ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་སུ་དྡྷོ ཧོ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ, ཏ་ཉྩེ སུ་དྡྷ་དི་ཊྛི ས་མཱ་ནོ ཨ་ནོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཀྐོ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝ་ད་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི ཨོ་མ་ས་ཝཱ་དེ་ན དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༨༩) ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ སི་དྡྷོ སོ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི, ཏེ་ན པ་ད་སོ་དྷ་མྨཾ, ས་ཧ་སེ་ཡྻ་ཉྩ ཛ་ནེ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་པེ་སུ་ཉྙཱ་དི་ཉྩ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༣༩).
ནི་དཱ་ནཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་བྷེ་དོ, ཝི་བྷ་ངྒོ ཏ་ནྣི་ཡཱ་མ་ཀོ;
ཏ་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷེ་དོ, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཏ་ད་ཉྙ་ཐཱ་ཏི. (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༤༣-༤༤) –
ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ སུ་དི་ནྣ་ཝ་ཏྠུ (པཱ་རཱ. ༢༤ ཨཱ་ད་ཡོ)-མ་ཀྐ་ཊི་ཝ་ཏྠུ (པཱ་རཱ. ༤༠ ཨཱ་ད་ཡོ)-ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀ་ཝ་ཏྠུ (པཱ་རཱ. ༤༣) ཙཱ་ཏི ཏི་པྤ་བྷེ་ད་ཝ་ཏྠུ ཨི་མ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ནི་དཱ་ནཾ ནཱ་མ. ཏ་ཏོ ནི་དཱ་ནཱ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ…པེ… ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༤) ཨི་མི་སྶཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ བྷེ་དོ ཛཱ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༤) ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ‘‘ས་ཙྩཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨི་ཏྠི་ཡཱ, ནོ པུ་རི་སེ, ནོ པ་ཎྜ་ཀེ, ནོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀེ ཙཱ’’ཏི མ་ཀྐ་ཊི་པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙོ་པི ལེ་སཾ ཨོ་ཌྜེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨ་ལེ་སོ་ཀཱ་ས་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, མ་ཀྐ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ནི་དཱ་ནཱ ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡ་པཱི’’ཏི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ, ན ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཨེ་ཝ མེ་ཐུ་ན་སི་དྡྷི་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཝི་བྷ་ངྒོ ཏ་ནྣི་ཡཱ་མ་ཀོ ཏ་སྶཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་ནི་ཡཱ་མ་ཀོ ཝི་བྷ་ངྒོ་ཏི. ཝི་བྷ་ངྒེ ཧི ‘‘ཏི་སྶོ ཨི་ཏྠི་ཡོ, ཏ་ཡོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ, ཏ་ཡོ པ་ཎྜ་ཀཱ, ཏ་ཡོ པུ་རི་སཱ. མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱ ཏ་ཡོ མ་གྒེ, ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏ་པུ་རི་ས་སྶ དྭེ མ་གྒེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༥༦) ན་ཡེ་ན ས་བྦ་ལེ་སོ་ཀཱ་སཾ པི་ད་ཧི་ཏྭཱ ནི་ཡ་མོ ཀ་ཏོ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཡ་དི ཨེ་ཝཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཝཱ ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ, བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་མྤི ‘‘སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝི་བྷ་ངྒེ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཏ་ད་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི པུ་རི་ས་ལི་ངྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘ནཱ་ཧཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ, ཏ་སྨཱ ན ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པི མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ཧོ་མཱི’’ཏི. ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟེ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་མྤི སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཉྩཱ་ནི་ཊྛཾ. ཨི་ད་མ་པ་ར་མ་ནི་ཊྛཾ ‘‘ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནེ་ཝ ནཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་པི་ཙཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཾ ཏ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ཏཱ་ནི ཝ་སྶཱ་ནི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་ངྒ་མི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༦༩) ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷེ་དོཏི ཏ་ཏོ ཝི་བྷ་ངྒ་ཏོ ‘‘ཨ་ཀྑ་ཡི་ཏེ ས་རཱི་རེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཁ་ཡི་ཏེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༧༣, པ་རི. ༡༥༧) ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷེ་དོ ཧོ་ཏི. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཏ་ད་ཉྙ་ཐཱཏི ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝི་བྷ་ངྒ་ཏོ ཡེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་དོ་ཝ ཧོ་ཏི. ‘‘སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ, ན སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཧི ཝི་བྷ་ངྒེ ཨ་ས་ཏི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ‘‘ནི་དཱ་ནཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་བྷེ་དོ’’ཏི ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ ས་མཱ་ས་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཏྠཱ ཧོ་ཏི. ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ན ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཏཱ་ཝ པ་ཋ་མ་བོ་དྷིཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སུ་དི་ནྣ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཝ་སྶི་ཀ་ཀཱ་ལེ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ར་ཏྟ་ཉྙུ་མ་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ པ་ཉྙ་ཏྟཱ, དུ་ཏི་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་མ་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ. སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཀྐ་ཊི་པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཡ་ཐཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏི་ཏྠཱི ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྷཱ་པཱི་ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ‘‘ས་ཙྩཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ…པེ… ཏ་ཉྩ ཁོ མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱ, ནོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༡) ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི ལཱ་བྷ་གྒ་མ་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ‘‘ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༤༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཝེ་པུ་ལླ་མ་ཧ་ཏྟ་མྤི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཾ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ཝ་ཏྠུཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཏཾ ཀཱ་ལཾ པ་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཏ་ཏྠ ཡོ པ་ནཱཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་པ་དཾ. བྷི་ཀྑཱུཏི ཏ་སྶ ཨ་ཏི་པྤ་ས་ངྒ་ནི་ཡ་མ་པ་དཾ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོཏི ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ན ཧི ས་བྦོ་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱ་མ་ཀོ, ཡཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ སི་ཀྑཱ ཝི་ཧི་ཏཱ, ‘‘ཨེ་ཏྠ ས་ཧ ཛཱི་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཡོ ཙ སཱ་ཛཱི་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཀ་དཱ པ་ན ས་མཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི? ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ཏ་ད་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ ས་མཱ་པ་ནྣོ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ས་ཧ ཛཱི་ཝ་ནྟཱིཏི ཡཱ་ཝ སི་ཀྑཾ ན པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏི, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘སི་ཀྑཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ སཱ་ཛཱི་ཝཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི, ཏཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི སི་ཀྑཾ ཨ་པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ, ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་བ་ཧུ་ལོ ཝཱ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ སཱ་ཝ་སེ་སཾ སཱ་ཛཱི་ཝཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ ཝཱ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི.
ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན པ་ན ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ལ་བྦྷ་ཏི – ‘‘ཨ་ཏྠི བྷི་ཀྑུ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ སཱི་ལཱ་ནི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟོ ན སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ, ཨ་ཏྠི ན སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་བ་ཧུ་ལོ སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ནི་རཱ་པ་ཏྟི་ཀོ, ཨ་ཏྠི ན སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ན ཙ སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, ཨ་ཏྠི ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མཱ་པ་ནྣོ སི་ཀྑཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ སཱ་ཛཱི་ཝ་ཉྩ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ’’ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཏྠོ བྷི་ཀྑུ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ སི་ཡཱ. ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་ཊྛཾ ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཙེ? ན, ‘‘ཏ་ཏྲ ཡཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ, ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ སི་ཀྑཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཝི་རོ་དྷ་ཏོ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ས་ཏི ‘‘སི་ཀྑཱ་ཏི ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཧི ས་བྦུ་ཀྐ་ཊྛོ. ‘‘མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི པ་ར་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཙེ? ན, ཏ་སྶཱ་པི ཨ་བྷ་བྦ་ཏྟཱ. ན ཧི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ, སཱ་ཛཱི་ཝ་ཉྩ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝི་ཏུཾ བྷ་བྦོ, ཏཾ སི་ཀྑཾ ཨ་པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ, སཱ་ཛཱི་ཝ་ཉྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཧི པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཡ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་ངྑཱ་ཏོ སཱ་ཛཱི་ཝོ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑ་མེ་ཝ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ན ཨི་ཏ་ར་སི་ཀྑཱ་དྭ་ཡཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་ཏྲ ཡཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ, ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ སི་ཀྑཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཡ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོ སཱ་ཛཱི་ཝོ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨི་ཏི སཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ སི་ཀྑཱ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཝི་བྷ་ངྒེ སི་ཀྑཾ ཨ་པ་རཱ་མ་སི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་སྨིཾ སི་ཀྑ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༥) ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཨེ་ཀ་མེ་ཝི་དཾ ཨ་ཏྠ་པ་ད་ནྟི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཉྩ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱུ་པ་ག་མ་ན་ནྟ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སི་ཀྑ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ‘‘སི་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཙ ‘‘ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡོ ཨེ་ཝཾ ‘‘སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ས་ངྑཾ ག་ཏོ, ཏཱ་དི་སཾ པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་མེ་ཝ སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི.
ཀི་ནྟུ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ ཧོ་ཏི, སོ ཙ ན པ་ཊི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧོ ཧོ་ཏི, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ པ་ནེ་ཏྠ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦོ. ས་བྦེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཨི་ད་མེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཡ་དི་དཾ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ་པི སཱ་ཝ་ཀོ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ, ཏ་ཐཱ སེ་ཀྑོ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ པ་ན ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་མྤི, ཏ་སྨཱ སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་མི་དཾ བྷི་ཀྑུ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཀེ་ཝ་ལཾ སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཙཱ་ཏི ས་རཱུ་པེ་ཀ་དེ་ས་ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ‘‘སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏྭེ་ཝ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎ་སི་དྡྷི་ཏོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་མེ་ཝ ས་མྤཱ་དེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྨིཾ སི་ཀྑ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ སི་ཀྑཱ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཝ་ཙ་ནེ པ་རི་ཧཱ་རཾ ཝ་ཏྭཱ ཡ་སྨཱ པ་ན སོ སི་ཀྑ་མྤི ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་པ་ནྣོ་ཏི་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཙ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཡཾ སི་ཀྑཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ, ཡ་ཉྩ སཱ་ཛཱི་ཝཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏ་ཏྠ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཡ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ས་བྦ་ཏྠི་ཀ་ཏྟཱ, སཱི་ལཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ཙ ཝི་ན་ཡ་སྶཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཙ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟོ སཱི་ལཾ ས་མཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ནྟོ སཱི་ལཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཾ སི་ཀྑཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ས་མཱ་ས་ཏོ ‘‘སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ནི་ཊྛི་ཏོ ཧོ་ཏི.
ཀིཾ ཨི་མི་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ན་ནུ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ…པེ… ཨ་སཾ་ཝཱ་སོ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཙེ? ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ‘‘ཡོ པ་ན སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་སཱ་དི་ཀོ ཀེ་ཝ་ལེ་ན ས་མ་ཉྙཱ་མ་ཏྟེ་ན, པ་ཊི་ཉྙཱ་མ་ཏྟེ་ན ཝཱ བྷི་ཀྑུ, ཏ་སྶཱ་པི སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི, སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཙ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟི. ཡོ ཝཱ པ་ཙྪཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ན སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏ་སྶ ཙ, ཡོ ཝཱ པ་ཀྑ་པ་ཎྜ་ཀ་ཏྟཱ པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ན སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏ་སྶ ཙ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་ཀྑེ ཙ པ་ཎྜ་ཀོ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ན ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ པ་ཀྑེ ཝ་ཏྠཱུ་ཏི སི་དྡྷཾ. ཏ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་ཀྑེ པ་ཎྜ་ཀ་ཏྟཱ ན སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ, སོ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏ་བྦཱ་ཡ སི་ཀྑཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ མུ་ཁེ་ན པ་ར་སྶ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ན་ཡེ་ན མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ཀུ་ཏོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་པ་ཎྜ་ཀ་པ་ཀྑཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ པ་ར་ཏོ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ལ་བྷ་ནྟ་སྶ པ་ན ཨ་རཱུ་པ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ བྷ་ཝ་ངྒ་ཝི་ཙྪེ་དེ ས་ཏི་པི ཨ་མ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་ཀྑེ་པི བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི. སཾ་ཝཱ་སཾ ཝཱ སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶ ན ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་སྶ ཝི་ཡ. ན ཙ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་དིཾ ཛ་ནེ་ཏི. ག་ཎ་པཱུ་ར་ཀོ པ་ན ན ཧོ་ཏི ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣོ ཝི་ཡ. ན སོ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ. ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ པ་ན པ་ཀྑེ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྶ ཏ་ཏོ ཝི་སེ་སོ. ཀི་མ་ཡཾ ས་ཧེ་ཏུ་ཀོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀོ་ཏི? ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀོ. ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཏ་སྶ ཨ་པ་ཎྜ་ཀ་པ་ཀྑེ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་ཏྟཱ. པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་ཀྑེ་པི ཀི་སྶ ནཱ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཏི ཙེ? པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨོ་པ་ཀྐ་མི་ཀ་པ་ཎྜ་ཀ་སྶ ཝི་ཡ.
ཨ་པི་ཙ ‘‘སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ དཱི་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ས་མཱ་དི་ནྣཾ སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ, ཏ་ཏྠ ཙ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ གཱ་མཱ ཝཱ ཨ་ར་ཉྙཱ ཝཱ ཨ་དི་ནྣཾ…པེ… ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ སུ་ག་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་མཱ་ཎཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཡྻཱ’’ཏི ས་བྦ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡ་པཱི’’ཏི མ་ནུ་སྶི་ཏྠིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི པ་གེ་ཝ པ་ཎྜ་ཀེ, པུ་རི་སེ ཝཱ་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི. སེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ དཱི་པེ་ཏ་བྦོ.
སཱ་རི་པུ་ཏྟ་བེ་ལ་ཊྛ་སཱི་སཱ་ན་ནྡཱ་ད་ཡོ་པི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཙ ཀ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི? པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ཡ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་པྤ་ས་ངྒ་བྷ་ཡཱ་ཏི ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ. ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷ་བྦ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་སྨི་མྤི ཝུ་ཏྟེ པུ་བྦེ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པུ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧོ ཝཱ ཝི་མ་ཏི ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
‘‘ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨཾ ཝ་གྒ་ཀ་མྨ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༨༧) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀུ་པྤ་ཀ་མྨ་མྤི ཀ་ཏྠ་ཙི ‘‘ཀ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཀུ་པྤེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཨ་ཀུ་པྤ་ཀ་མྨ་མྤི ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ན ཋཱ་ནཱ་ར་ཧཾ, ཡེ་ན ཨ་པ་ཏྟོ ཨོ་སཱ་ར་ཎཾ སུ་ཨོ་སཱ་རི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཋཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཋཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ནཱ’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཀུ་པྤ་སི་དྡྷི་ཏོ་ཏི ཙེ? ན, ཨ་ཊྛཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ན ཨ་ཀུ་པྤེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. དྭཱི་ཧི པ་ནེ་ཏེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི – ཀེ་ཝ་ལཾ ཏེ་ན ཨ་ཀུ་པྤེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་ཡ་མྤི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི, ཋཱ་ནཱ་ར་ཧེ་ན ཙ ཨ་ཀུ་པྤེ་ན ཙ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་ཡ་མྤི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི, ཀུ་པྤེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི.
‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ཉྩཱ་ཏི སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པུ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཝ་སྶཱ་ནི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ནི, ‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’ཏི ཨི་དཾ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཀེ. ‘‘ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ལི་ཁཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠཾ སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཡེ. ཨོ་པ་ཀྐ་མི་ཀེ པ་ཎྜ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘པ་ཀྑ་པ་ཎྜ་ཀོ ཨ་པ་ཎྜ་ཀ་པ་ཀྑེ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ པ་ཎྜ་ཀ་པ་ཀྑེ ནཱ་སེ་ཏ་བྦོ’’ཏི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༡༠༩) ལི་ཁི་ཏཾ.
‘‘བི་ནྡུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཙེ ནི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. ལི་ངྒཱ་ནུ་རཱུ་པ་སྶཱཏི སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ར་ཧ་སྶ སཾ་ཝཱ་ས་སྶ སཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
རཱ་ཛ་བྷ་ཡཱ་དཱི་ཧི ག་ཧི་ཏ་ལི་ངྒཱ་ནཾ ‘‘གི་ཧཱི མཾ ‘ས་མ་ཎོ’ཏི ཛཱ་ན་ནྟཱུ’’ཏི ཝ་ཉྩ་ན་ཙི་ཏྟེ ས་ཏི་པི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་ཉྩེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཙ ཏེ་ཧི སཾ་ཝ་སི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝཱ དོ་སོ ན ཛཱ་ཏོ་ཏི. ‘‘ཡོ ཨེ་ཝཾ པ་བྦ་ཛ་ཏི, སོ ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ སཱ་མ་ཎེ་རོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘རཱ་ཛ་དུ་བྦྷི་ཀྑཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ སཾ་ཝཱ་སཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟོ ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཨ་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་ཏྟཱ. པུ་ན སོ ‘སུ་དྡྷཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཀིཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རེ་ན ཝཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་སུ་ལ་བྷ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’ཏི སུ་དྡྷ་མཱ་ན་སོ ཧུ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ སོ སཾ་ཝཱ་སཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ན ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཾ་ཝཱ་སཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི ཙེ, ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་ས་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ས་བྦཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཀེ.
‘‘ནཱ་བྷི་པ་རཱ་མཱ་སཱ་དི་ནཱ ཛཱ་ཏོ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ པི་ཏ་རཾ གྷཱ་ཏེ་ཏི ཙེ, པི་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཡོ པ་ན ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒེ་ན སཱི་ལ་ཝི་ནཱ་སཾ པཱ་པེ་ཏི, ན སོ བྷི་ཀྑུ་ནི་དཱུ་ས་ཀོ ‘‘ཏི་ཎྞཾ མ་གྒཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. བྷི་ཀྑུ་ནིཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ཏོ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ དཱུ་སེ་ཏྭཱ་པི བྷི་ཀྑུ་ནི་དཱུ་ས་ཀོ ཧོ་ཏི, སོ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. བྷི་ཀྑུ་ནཱི པ་ན ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཝཱ་སི་ཀཱ, མཱ་ཏུ་པི་ཏུ་ཨ་ར་ཧ་ནྟ་གྷཱ་ཏི་ཀཱ, ལོ་ཧི་ཏུ་པྤཱ་དི་ཀཱ, ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཀྐ་ནྟི་ཀཱ ཙ ཧོ་ཏི, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟི.
‘‘ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༢) ཝུ་ཏྟཾ མ་རི་ཡཱ་དཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ ཏ་སྨི་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དེ སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སི་ཀྑཱ་པ་དནྟི ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ ས་ངྐེ་ཏོ་ཝ, ཨི་དྷ པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ‘‘མེ་ཐུ་ན་སཾ་ཝ་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ན་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. སི་ཀྑཱཏི ཏཾ ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ, སི་ཀྑ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. སཱ་ཛཱི་ཝནྟི པ་ཉྙ་ཏྟི. ཏ་ད་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པུ་བྦེ ‘‘མེ་ཐུ་ན་སཾ་ཝ་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་ཡ གུ་ཎ་ས་མྨ་ཏཱ་ཡ པུ་ཉྙ་ས་མྨ་ཏཱ་ཡ ཏ་ནྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ལོ་ཀ་སྶ དུ་བྦ་ལྱཱ་ཝི་ཀ་མྨཾ ཏ་ཏྠ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. པ་ཏྠ་ནཱི་ཡཱ ཧི སཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡ་ཉྩ སཱ་ཛཱི་ཝཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏ་སྨིཾ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཎཱ་ཡ ཧི དུ་བྦ་ལྱཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ཏི་སྶོ. དུ་བྦ་ལྱཱ་ཝི་ཀ་མྨ་པ་དཾ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་པ་ད་སྶ བྱ་ཉྫ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཝཱ པ་རི་ཝཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ དུ་བྦ་ལྱཱ་ཝི་ཀ་མྨཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ ཡ་སྨཱ ན ས་བྦཾ དུ་བྦ་ལྱཱ་ཝི་ཀ་མྨཾ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི པ་ཋ་མཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ནི་ཡ་མ་ཏྠཾ ‘‘སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི? ཏཾ ན, ཀ་སྨཱ? ཨ་ཏྠཱ་ནུ་ཀྐ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘སི་ཀྑཱ་སཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཡཾ སི་ཀྑཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ, ཡ་ཉྩ སཱ་ཛཱི་ཝཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ, ཏ་ཏྠ དུ་བྦ་ལྱཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ, ཏ་སྨཱ ཨི་ད་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཙུ་དྡ་ས་ནྣཾ.
‘‘སི་ཀྑཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡཱ’’ཏི ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཝེ་ས་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ པ་ཝེ་སེ་ནྟ་སྶ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏེ་ན ས་མྥུ་ས་ནཾ. པ་ཝི་ཊྛཾ ནཱ་མ ཡཱ་ཝ མཱུ་ལཾ པ་ཝེ་སེ་ནྟ་སྶ ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་ཀཱ་ལོ ཝཱ་ཡཱ་མ་ཀཱ་ལོ. སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི་ས་མ་ཡེ ཨ་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཋི་ཏཾ ནཱ་མ. ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ཀཱ་ལོ. ཝི་ན་ཡ་ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཝཱ་ཡཱ་མ་ཏོ ཨོ་ར་མི་ཏྭཱ ཋཱ་ནཾ ཋི་ཏཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཝེ་ས་ན་པ་ཝི་ཊྛ་ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ་སུ་པི སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. སཱ་དི་ཡ་ནཾ ནཱ་མ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ.
ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨི་ད་ཉྷི ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ནི་དཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝི་ན་ཡ་དྷ་ར་པ་ཉྩ་མེ་ན ག་ཎེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༥༩) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཏ་ཏི་ཡཱ ས་ཧ་ཡོ་གེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ཝཱི་ས་ཏི་པི བྷི་ཀྑཱུ ཙེ ནི་སི་ནྣཱ, པ་ཉྩ་མོ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རོ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཙེ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རོ, ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨཾ ཀོ་པེ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, པ་རི་ཝཱ་རཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཀ་མྨ་ཝ་གྒེ (པ་རི. ༤༨༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཡཾ ཀ་མྨ་ཝི་པ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཏ་སྨིཾ ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡ. ‘‘ཀ་ཐཾ ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཝཱ ཉ་ཏྟི་ཏོ ཝཱ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ན་ཏོ ཝཱ སཱི་མ་ཏོ ཝཱ པ་རི་ས་ཏོ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཨ་ཡཾ ‘‘པ་རི་ས་ཏོ ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཙེ? ན, ‘‘དྭཱ་ད་ས་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་རི་ས་ཏོ ཀ་མྨཱ་ནི ཝི་པ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི (པ་རི. ༤༨༧) སུ་ཏྟ་སྶ ཧི ཝི་བྷ་ངྒེ ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཡ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་རཱུ་པེ་ན ཝུ་ཏྟ་པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་ཀྐཱ ཛཱ་ནི་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ ན་ཡ་མུ་ཁཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ སཾ་ཁི་ཏྟོ་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཨ་ངྒ’’ནྟི པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་ངྒཱ་ན་ངྒཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ཨ་ངྒ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་སྨཱ? ས་མུ་ཊྛ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ ས་ངྑེ་པེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་པི ནི་དྡི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ན་ངྒཱ་ནཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་བྦ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཙ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཙ ཨ་ན་ངྒ་ཏྟེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨ་ནཱུ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ས་བྦཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཡཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ‘‘ཀི་རི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ ས་ཧ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་ནཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཙི་ཏྟཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཀི་རི་ཡ་ཏྟཱ, ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་ཏྠ ཀི་རི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ངྒ་ནྟ་ར་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཛ་ན་ཀ་མྤི ཨེ་ཀ་ཙྩཾ བཱ་ཧུ་ལླ་ན་ཡེ་ན ‘‘ཀི་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཡ་ཐེ་ཝ པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ. ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི ‘‘སོ ཙེ སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ, ན སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་པི ཀི་རི་ཡཱ ཝི་ནཱ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ན ཧོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཛ་ཏྟཱ, ཝི་ཀཱ་ར་རཱུ་པ་ཏྟཱ, ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་སྨཱ ཀི་རི་ཡཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་མི་དཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་རཱུ་པཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པཾ ཝི་ཡ ཛ་ན་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ན ཝི་ནཱ ན ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨི་ཏ་རཾ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་ཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཏ་ཛྫ་ན་ཀཾ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཏྠི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ན སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཡ་སྨཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཛ་ན་ཀ་མྤི ས་མཱ་ནཾ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟཾ ན ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་ནཱ་པི ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ, ན སཱ་དི་ཡ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཏེ་ནེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཀིཾ་ཙི་ཏྟོ ཏྭཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༣༥) ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ཏི, ན ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨེ་ཏྠ ས་མུ་ཊྛཱ་ནགྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཝཱ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཝཱ ཀཱ་ཡཱ་དི་བྷེ་དཱ་པེ་ཀྑ་མེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ད་སྶ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཏེ་སུ ཀི་རི་ཡཱགྒ་ཧ་ཎཾ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་བྷེ་ད་ད་སྶ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ས་ཉྙཱགྒ་ཧ་ཎཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྒཱ་ན་ངྒ་ཙི་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཏེ་ན ཡཾ ཙི་ཏྟཾ ཀི་རི་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཝཱ ཨ་ཀི་རི་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཝཱ ས་ནྣི་ཧི་ཏཾ, ཡ་ཏོ ཝཱ ཀི་རི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ཀི་རི་ཡཱ ཝཱ ཧོ་ཏི, ན ཏཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྒཾ ཝཱ ཨ་ན་ངྒཾ ཝཱ ཧོ་ཏི. ཀི་ནྟུ ཡཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ‘‘ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ངྒཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཨ་ན་ངྒ་ནྟི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ད་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ, ཏེ་ན ཏ་སྶ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ ‘‘ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ནྟུ སཱ་ཝ་ཛྫཾ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་ནྟི ད་སྶ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫགྒ་ཧ་ཎཾ. ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཡ་སྨཱ ‘‘ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ མ་ནོ་ཀ་མྨ་མྤི སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཀ་མྨགྒ་ཧ་ཎཾ.
ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཀི་རི་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཀ་མྨཾ, ཏཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀགྒ་ཧ་ཎཾ. ཡཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་པ་ཏྟི, ཏཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཨ་ཝེ་ད་ན་མྤི ནི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀཾ ཨེ་ཏྠ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀགྒ་ཧ་ཎཾ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཉྷི ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཏི་ཙི་ཏྟཾ ཏི་ཝེ་ད་ན’’ནྟི ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་རཾ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀེ་ནཱ་པ་ནྣ་མྤི ‘‘ཏི་ཙི་ཏྟཾ ཏི་ཝེ་ད་ན’’མི་ཙེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏྲི་དཾ སཱ་དྷ་ཀ་སུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀོ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི (པ་རི. ༣༢༤), ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཝུ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་རི. ༤༧༠). ‘‘ས་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་དཱི་པ་ནཾ, ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་དཱི་པ་ནཾ, ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཛཱ་ན་ནཾ, ནོ་ས་ཉྙཱ་ཝི་མོ་ཀྑཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱ་ཛཱ་ན་ནཾ. ཨི་ད་མེ་ཝ ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཏྟ’’ནྟི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༦༡-༦༦ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ལི་ཁི་ཏཾ.
ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ག་ཎྛི་པ་ད་ན་ཡོ – ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ་ཏི སུ་རཱ་པཱ་ནཱ་དི་ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙི་ཏྟ་ཀེ་སུ པ་ན ཡཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་མ་ཀུ་ས་ལེ་ནེ་ཝ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཨུ་བྷ་ཡཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ ནཱ་མ. སུ་རཱ་པཱ་ན་སྨི་ཉྷི ‘‘སུ་རཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘པཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པི་ཝ་ནེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་སྶ་པི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་པ་ས་ངྒ་ཏོ. ཨི་མཾ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝ་ཛི་ར་བུ་དྡྷི་ཏྠེ་རེ་ན ལི་ཁི་ཏཾ – ‘‘ཨི་དྷ ‘ས་ཙི་ཏྟ་ཀ’ནྟི ཙ ‘ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ’ནྟི ཙ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ. ཡ་དི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ ཧོ་ཏི, ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཱ་ནེ་ཝ སི་ཡུཾ, ན ཙ ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཱ་ནི. ཏ་སྨཱ ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ སེ་ཁི་ཡེ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ཛཱ་ན་ན་མེ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ, ན ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟ་ཝི་ཛཱ་ན་ན’’ནྟི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་སེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ, ས་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་སྶ ཙ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་མྤི སུ་རཱ་པཱ་ནཱ་དི་ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡ་སྶཱ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཱ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ’’ཏི ཧི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ན ཧི ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ས་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཡ ‘‘ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཀྑེ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཉྩ ནི་ཡ་མ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་ནཾ པ་ནཱཏི པ་ན-ས་དྡེ་ན ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ཀཱ་རཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཀི་རི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཋི་ཏཾ སཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༨) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཙེ? ‘‘སཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀི་རི་ཡཱ ཨེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ མ་ནོ་ཀ་མྨ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཙེ? ན, པ་ཙུ་ར་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ‘‘ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨུ་བྦྷ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལི་ཀཱ་ཡ ལ་བྦྷ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན སཾ་ས་ནྡེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘དུ་ནྣི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་སྶ ཨ་ཏྠོ་པི དུ་ནྣ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༢.༢༠) ཝ་ད་ནྟེ་ནཱ་པི ཨ་ཏྠ་སྶ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝ པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་སྶ སུ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ན ཨ་ཀྑ་ར་ཝ་ཙ་ནཱ་ཡ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཉྷི ནཱ་ཐོ ས་ར་ཎཾ ཨ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.