སེ་ཁི་ཡ་ཀ་ཎྜཾ
༡. པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ’’ཏི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨཱ་རཱ་མེ་པི ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ་པི ས་བྦ་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་རཱ་མེ་པཱིཏི བུ་དྡྷཱུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ‘‘ཏ་ཏྲི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཨུ་དྡེ་སཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཀ་ཏོ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཏ་ཏྲི་མེ པ་ཉྩ་ས་ཏྟ་ཏི སེ་ཁི་ཡཱ དྷ་མྨཱ ཨུ་དྡེ་སཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཀ་སྨཱ པ་རི་ཙྪེ་དོ ན ཀ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཏྟཱ་ནི་པཱིཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ག་མི་ཀཱ་ནུ་མོ་ད་ན་བྷ་ཏྟ་གྒ་པི་ཎྜ་ཙཱ་རི་ཀཱ་ར་ཉྙ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཛ་ནྟཱ་གྷ་ར་ཝ་ཙྩ་ཀུ་ཊི་ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙ་རི་ཡ་ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི. ཨི་ད་ཉྩ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – སེ་ཁི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀཱདཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༥༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ. ཏེ་པི ཧི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ‘‘སེ་ཁི་ཡཱ’’ཏི ཨི་ཙྪི་ཏཱ. ཏ་སྨཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ སེ་ཁི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་དོ ན ཀ་ཏོ་ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཝ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀཱདཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༥༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝི་ན་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠཱ་པི པ་རི་ཙྪེ་དོ ན ཀ་ཏོཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ‘‘དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཨ་ཝུ་ཏྟེ ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏྠ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལ་མ་ཏྟནྟི པ་ཀ་ཏ་ངྒུ་ལེ་ན ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལ་མ་ཏྟཾ. ཡོ པ་ན སུ་ཀྑ་ཛ་ངྒྷོ ཝཱ མ་ཧཱ་པི་ཎྜི་ཀ་མཾ་སོ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ སཱ་རུ་པྤ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལཱ་དྷི་ཀ་མྤི ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.
པཱ་ས་ནྟནྟི པཱ་ས་སྶ ཨ་ནྟཾ, ད་སཱ་མཱུ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་པ་རི་མ་ཎྜ་ལཾ ནི་ཝཱ་སེ་སྶཱ་མཱིཏི ‘‘པུ་ར་ཏོ ཝཱ པ་ཙྪ་ཏོ ཝཱ ཨོ་ལ་མྦེ་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ. ཀི་ཉྩཱ་པི པ་རི་མ་ཎྜ་ལཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཏ་ཐཱ་པི ནི་ཝཱ་ས་ན་ཝ་ཏྟཾ སཱ་དྷུ་ཀཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ས་ཉྩི་ཙྩ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྷི ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི་ཙ ནི་ཝཱ་ས་ན་ཝ་ཏྟཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི.
པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. དུ་ཏི་ཡ་པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ གི་ཧི་པཱ་རུ་ཏནྟི ཁུ་དྡ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཁ་ནྡྷ་ཀེ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ གི་ཧི་པཱ་རུ་ཏཾ. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༨༠-༢༨༡) ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་མེ་ཝ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཉྙ་ཐཱ པཱ་རུ་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ སེ་ཏ་པ་ཊ་པཱ་རུ་ཏཱ་དི གི་ཧི་པཱ་རུ་ཏཾ ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ. སེ་ཏ་པ་ཊཱཏི ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. ཨ་ཌྜྷ་པཱ་ལ་ཀ་ནི་ག་ཎྛཱཏི ཨ་ཌྜྷཾ པཱ་ལེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཌྜྷ་པཱ་ལ་ཀཱ, ཨ་ཌྜྷ་པཱ་ལ་ཀཱ ཙ ཏེ ནི་ག་ཎྛཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ཌྜྷ་པཱ་ལ་ཀ་ནི་ག་ཎྛཱ. ཏེ ཧི ཨུ་པ་རི ཨེ་ཀ་མེ་ཝ སེ་ཏ་ཝ་ཏྠཾ ཨུ་པ་ཀ་ཙྪ་ཀེ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ པ་རི་ད་ཧ་ནྟི, ཧེ་ཊྛཱ ན་གྒཱ་པི ཨ་ཌྜྷ་མེ་ཝ པཱ་ལེ་ནྟི. པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱཏི གི་ཧི་བ་ནྡྷ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ག་ཏཱ. ཨུ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱཏི ཧ་ད་ཡ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ. ཨ་ཀྑི་ཏཱ་ར་ཀཱ་མ་ཏྟནྟི ཨ་ཀྑི་མ་ཏྟཾ. ཨཱ་རཱ་མེ ཝཱཏི བུ་དྡྷཱུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ ཝཱཏི ཨ་ནྟ་རེ གྷ་རཱ་ནི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ‘‘ཨ་ནྟ་ར་གྷ་ར’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ གཱ་མེ.
དུ་ཏི་ཡ་པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣-༤. སུ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སུ་ཊྛུ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོཏི ཛ་ཏྟུ་མྤི ཨུ་ར་མྤི ཨ་ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ, ན སཱི་ས་པཱ་རུ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ག་ཎྛི་ཀཾ པ་ཊི་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ག་ཎྛི་ཀཾ པ་ཊི་མུ་ཉྩི་ཏྭཱཏི ག་ཎྛི་ཀཾ པཱ་ས་ཀེ པ་ཊི་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ. ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ ཝཱཏི གོ་ཙ་ར་གཱ་མེ. ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི ཝཱ་སཱུ་པ་ག་ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཾ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ག་ནྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ཙ་ཏུ་པྤ་ཉྩཱ་ཧཾ ཝཱ་ས་མ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ ཝ་སི་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀ་ནྟི ག་ཎྛི་པ་དེ ལི་ཁི་ཏཾ.
ཝཱ་སཱུ་པ་ག་ཏ་སྶཱཏི ར་ཏྟི་ཝཱ་ས་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏ་སྶ ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ཝཱ དི་ཝ་ས་བྷཱ་གེ ཝཱ ཀཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་སཱི་ད་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
སུ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥-༦. སུ་སཾ་ཝུ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སུ་སཾ་ཝུ་ཏོཏི སུ་སཾ་ཡ་ཏོ. ཡ་ཐཱ པ་ནེ་ཏྠ སུ་སཾ་ཝུ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཧ་ཏྠཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
སུ་སཾ་ཝུ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧-༨. ཨོ་ཀྑི་ཏྟ་ཙ་ཀྑུ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན པ་ན ཨོ་ཀྑི་ཏྟ་ཙ་ཀྑུ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡུ་ག་མ་ཏྟཾ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གཾ པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ’’ཏི. ཡུ་ག་ཡུ་ཏྟ་ཀོ ཧི ད་ནྟོ ཨཱ་ཛཱ་ནེ་ཡྻོ ཡུ་ག་མ་ཏྟཾ པེ་ཀྑ་ཏི, པུ་ར་ཏོ ཙ་ཏུ་ཧ་ཏྠ་པྤ་མཱ་ཎཾ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གཾ, ཨི་མི་ནཱ་པི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པེ་ཀྑ་ནྟེ་ན ག་ནྟ་བྦཾ. ཡོ ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ ཏཾ ཏཾ དི་སཱ་བྷཱ་གཾ པཱ་སཱ་དཾ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཾ ཝཱི་ཐིཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ. ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དི་པ་རི་སྶ་ཡཱ་བྷཱ་ཝནྟི པ་རི་སྶ་ཡ་ན་ཊྛེ་ན, ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཊྛེ་ན, ཝི་ཧེ་ཋ་ན་ཊྛེ་ན ཝཱ པ་རི་སྶ་ཡོ, ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དི་ཡེ་ཝ པ་རི་སྶ་ཡོ ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དི་པ་རི་སྶ་ཡོ, ཏ་སྶཱ་བྷཱ་ཝཾ, ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དི ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡ་ཐཱ ཙ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ, ཨེ་ཝཾ ག་ཙྪ་ནྟོ་པི པ་རི་སྶ་ཡཱ་བྷཱ་ཝཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཏ་ཐཱ གཱ་མེ པཱུ་ཛ’’ནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༥༨༢) ཝ་ད་ནྟི.
ཨོ་ཀྑི་ཏྟ་ཙ་ཀྑུ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩-༡༠. ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ནྟོ་ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཨ་ནྟོ་ཨུ་མྨཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ, ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་ན དུ་ཏི་ཡ་ལེ་ཌྜུ་པཱ་ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ན ཨེ་ཝཾ ག་ནྟ་བྦཾ.
ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༡-༡༢. ཨུ་ཛྫ་གྒྷི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཧ་ས་ནཱི་ཡ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ བྷུ་མྨཾ, ཧ་སི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨུ་ཛྫ་གྒྷི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༣-༡༤. ཨུ་ཙྩ་ས་དྡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་པྤ་ས་དྡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་དྡ་མེ་ཝ སུ་ཎཱ་ཏཱིཏི ཨ་པ་རི་བྱ་ཏྟ་ཀྑ་རཾ ས་དྡ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ སུ་ཎཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཐཾ ན ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏཱི’’ཏི.
ཨུ་ཙྩ་ས་དྡ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༥-༢༠. ཀཱ་ཡ་པྤ་ཙཱ་ལ་ཀཱ་དི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནི པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ‘‘ནི་ཙྩ་ལཱ་ནི ཨུ་ཛུ་ཀཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ག་ནྟ་བྦ་ཉྩེ་ཝ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦ་ཉྩཱཏི ས་མེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ག་ནྟ་བྦ་ཉྩེ་ཝ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦ་ཉྩ. ཀཱ་ཡ་པྤ་ཙཱ་ལ་ཀཱ་དི་ཡུ་ཏྟཾ ཚ་ཀྐཾ.
ཀཱ་ཡ་པྤ་ཙཱ་ལ་ཀཱ་དི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢༦. པ་ལླ་ཏྠི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
དུ་སྶ་པ་ལླ་ཏྠི་ཀཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཡོ་ག་པ་ལླ་ཏྠི་ཀཱ་པི དུ་སྶ་པ་ལླ་ཏྠི་ཀཱ་ཡེ་ཝ.
པ་ལླ་ཏྠི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཚ་བྦཱི་ས་ཏི་སཱ་རུ་པྤ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢༧. ས་ཀྐ་ཙྩ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཚ་ཌྜེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཝི་ཡ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏེ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ, ‘‘པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ.
ས་ཀྐ་ཙྩ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢༨. པ་ཏྟ་ས་ཉྙཱི་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨུ་པ་ནི་བ་དྡྷ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱཏི པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ དེ་ནྟེ ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ ཏ་ཧཾ ཏ་ཧཾ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པ་ཏྟེ ཨཱ་བྷོ་ག་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ.
པ་ཏྟ་ས་ཉྙཱི་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢༩. ས་མ་སཱུ་པ་ཀ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་མ་སཱུ་པ་ཀནྟི པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟཾ སཱུ་པ་ཝ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ, བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ ཙཱ་ཡཾ. བྱ་ཉྫ་ནཾ པ་ན ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མ་སཱུ་པ་ཀོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦཱ་པི སཱུ་པེ་ཡྻ་བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཀ་ཏཱིཏི ཨོ་ལོ་ཎི་སཱ་ཀ་སཱུ་པེ་ཡྻ་མ་ཙྪ་མཾ་ས་ར་སཱ་དི་ཀཱ ས་བྦཱ་པི སཱུ་པེ་ཡྻ་བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཀ་ཏི.
ས་མ་སཱུ་པ་ཀ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣༠-༣༢. ས་མ་ཏི་ཏྟི་ཀཱ་དི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་མ་ཏི་ཏྟི་ཀནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ, ས་མ་ཏི་ཏྟི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མ་ཉྙེ་སུ་པི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་མ་པུ་ཎྞནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༦༠༥) པ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནྟོ་མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ལེ་ཁཱ་ས་མ་པུ་ཎྞཾ. ས་མ་བྷ་རི་ཏནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་ག་པ་ཏྟ་སྶེ་ཝ, ནེ་ཏ་ར་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་ག་པ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ར་ཙི་ཏནྟི ཀ་ཏཾ, པ་ཀྑི་ཏྟཾ པཱུ་རི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡཾ ཀི་ཉྩི ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀནྟི ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟ་ཕ་ལཱ་ཕ་ལཱ་དིཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨཱ་མི་ས་ཛཱ་ཏི་ཀཾ. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱི་ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་གོ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཨ་ན་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་གོ ཝཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཏྟེ. ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏཱ་ནཱིཏི ཐཱུ་པཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏཱ་ནི, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་ག་སྶ པ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནྟོ་མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ལེ་ཁཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་ཉྩ ‘‘ཡཱ་མ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ’’ནྟི ཨི་མ་སྶ པ་ན ཝ་སེ་ན ཝ་ཙ་ན་བྱ་ཏྟ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏཱ་ནི ཝ་ཊྚ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཐཱ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཧེ་ཊྛཱ ཨོ་རོ་ཧ་ཏཱིཏི ས་མ་ནྟཱ ཨོ་ཀཱ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ་ལི་ཡ་མཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛཱ བྷ་སྶ་ཏི. ཏ་ཀྐོ་ལ་ཝ་ཊཾ་ས་ཀཱ་ད་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ མ་ཏྠ་ཀེ ཋ་པི་ཏ་ཏ་ཀྐོ་ལ་མེ་ཝ ཝ་ཊཾ་ས་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཏ་ཀྐོ་ལ་ཝ་ཊཾ་ས་ཀཾ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན པུ་པྥ་ཝ་ཊཾ་ས་ཀ་ཀ་ཊུ་ཀ་ཕ་ལཱ་དི་ཝ་ཊཾ་ས་ཀཱ་ནཾ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༦༠༥) ག་ཧ་ཎཾ, ན ཏཾ ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི པཱ་ཊེ་ཀྐཾ བྷཱ་ཛ་ན་ཏྟཱ པ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ.
ས་མ་ཏི་ཏྟི་ཀཱ་དི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣༣-༣༤. ས་པ་དཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་པ་དཱ་ནནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༦༠༨) ཨེ་ཏྠ དཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཝ་ཁ་ཎྜ་ནཾ, ཨ་པེ་ཏཾ དཱ་ན་ཏོ ཨ་པ་དཱ་ནཾ, ཨ་ན་ཝ་ཁ་ཎྜ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ས་ཧ ཨ་པ་དཱ་ནེ་ན ས་པ་དཱ་ནཾ, ཨ་ཝ་ཁ་ཎྜ་ན་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ, ཨ་ནུ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨོ་དྷིཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ’’ཏི.
ས་པ་དཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣༦. ཨོ་ད་ན་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
མཱ་གྷཱ་ཏ་ས་མ་ཡཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ‘‘པཱ་ཎོ ན ཧ་ནྟ་བྦོ’’ཏི རཱ་ཛཱ་ནོ བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་ནྟི, ཨ་ཡཾ མཱ་གྷཱ་ཏ་ས་མ་ཡོ ནཱ་མ. བྱ་ཉྫ་ནཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ དེ་ནྟཱིཏི བྱ་ཉྫ་ནཾ ཚ་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ནྟི.
ཨོ་ད་ན་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣༧. སཱུ་པོ་ད་ན་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེཏི སཱུ་པོ་ད་ན་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཡ་སྶ མུ་ཁེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣེ པུ་ན ཨུ་གྒི་རི་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶཱ་པི ས་ཙེ ས་ཧ་སཱ པ་ཝི་ས་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན ཝི་ཉྙ་ཏྟ་མྤི ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟ་མྤི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཋི་ཏཾ ས་ཧ་སཱ ཨ་ནུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་ས་ཏི་ཡཱ བྷུ་ཉྫ་ཏི ནཱ་མ.
སཱུ་པོ་ད་ན་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣༨. ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙཱི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ, ཙི་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ ས་ཉྙཱ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶཱཏི པ་རེ་སཾ པ་ཏྟཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶ.
ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙཱི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣༩. ཀ་བ་ལ༹་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘མ་ཡཱུ་ར་ཎྜཾ ཨ་ཏི་མ་ཧ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ མ་ཡཱུ་ར་ཎྜ་པྤ་མཱ་ཎོ་པི ཀ་བ་ལོ༹ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘མ་ཡཱུ་ར་ཎྜ་ཏོ མ་ཧ་ནྟོ་ཝ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ན མ་ཡཱུ་ར་ཎྜ་པྤ་མཱ་ཎོ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ཎྜཾ ཨ་ཏི་ཁུ་དྡ་ཀནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ, གི་ལཱ་ན་སྶ པ་ན ཨ་ཏི་ཁུ་དྡ་ཀཾ ཀ་བ་ལ༹ཾ ཀ་རོ་ཏོ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ཀ་བ་ལ༹་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤༡-༤༢. ཨ་ནཱ་ཧ་ཊ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་ཀ་ལཾ ཧ་ཏྠནྟི ས་ཀ་ལཱ ཨ་ངྒུ་ལི་ཡོ. ཧ་ཏྠས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ་སུ ཨ་ངྒུ་ལཱི་སུ ད་ཊྛ་བྦོ ‘‘ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་ཀ་ལཾ ཧ་ཏྠཾ མུ་ཁེ པ་ཝེ་སེ་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ས་བྦ་གྒ་ཧ་ཎ་མ་ས་མ་ཏྠི་ཏ་མེ་ཝ སི་ཡཱ. ས་མུ་དཱ་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཙ ཝོ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་ངྒུ་ལི་མྤི ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་དེ་ས་མྤི མུ་ཁེ པ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཨ་ནཱ་ཧ་ཊ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤༣. ས་ཀ་བ་ལ༹་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏ་ཏྟ་ཀེ ས་ཏི ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཏ་ཏྟ་ཀེ མུ་ཁ་མྷི ས་ཏི ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.
ས་ཀ་བ་ལ༹་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥༠-༥༡. ཙ་པུ་ཙ་པུ་ཀཱ་ར་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ཙ་པུ ཙ་པཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་དྡཾ ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘ཙ་པུ ཙ་པཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་ས་དྡཾ ཀ་ཏྭཱ. ‘‘པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་མེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘སུ་རུ་སུ་རུ་ཀཱ་ར་ཀནྟི ‘སུ་རཱུ སུ་རཱུ’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་དྡཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠ་མ་ཏི་དི་ས་ཏི.
ཙ་པུ་ཙ་པུ་ཀཱ་ར་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཏིཾ་ས་བྷོ་ཛ་ན་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥༧. ཚ་ཏྟ་པཱ་ཎི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡཾ ཀི་ཉྩི ཚ་ཏྟནྟི སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟ་ཀི་ལ་ཉྫ་ཙྪ་ཏྟ་པ་ཎྞ་ཙྪ་ཏྟེ་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཚ་ཏྟཾ. ཡ་མྤི ཏ་ཏྠ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ད་ཎྜ་ཀེ་ན ཀ་ཏཾ ཨེ་ཀ་པ་ཎྞ་ཙྪ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏ་མྤི ཚ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེཏི ཨཾ་ས་ཨཱུ་རུ་ཨཱ་དི་ཀེ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཏི.
ཚ་ཏྟ་པཱ་ཎི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦༠. ཨཱ་ཝུ་དྷ་པཱ་ཎི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་བྦཱ་པི དྷ་ནུ་ཝི་ཀ་ཏཱིཏི ཙཱ་པ་ཀོ་ད་ཎྜཱ་དི་བྷེ་དཱ ས་བྦཱ་པི དྷ་ནུ་ཝི་ཀ་ཏི. ཙཱ་པོཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༦༣༧) མ་ཛ྄ཛྷེ ཝ་ངྐཱ ཀཱ་ཛ་ད་ཎྜ་ས་དི་སཱ དྷ་ནུ་ཝི་ཀ་ཏི. ཀོ་ད་ཎྜོཏི ཝ་ཊྚ་ལ་ད་ཎྜཱ དྷ་ནུ་ཝི་ཀ་ཏི. པ་ཊི་མུ་ཀྐནྟི པ་ཝེ་སི་ཏཾ ལ་གྒི་ཏཾ. ཡཱ་ཝ ན ག་ཎྷཱ་ཏཱིཏི ཡཱ་ཝ ཧ་ཏྠེ་ན ན ག་ཎྷཱ་ཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཏཱ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཏཱ་ཝ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཨཱ་ཝུ་དྷ་པཱ་ཎི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦༡-༦༢. པཱ་དུ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཀྐ་ནྟ་སྶཱཏི ཀེ་ཝ་ལཾ པཱ་དུ་ཀཾ ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ. པ་ཊི་མུ་ཀྐ་སྶཱཏི པ་ཊི་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཋཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི.
པཱ་དུ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦༣. ཡཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཡཱ་ན་ག་ཏ་སྶཱཏི ‘‘ཡཱ་ནཾ ནཱ་མ ཝ་ཡ྄ཧཾ, ར་ཐོ, ས་ཀ་ཊཾ, ས་ནྡྷ་མཱ་ནི་ཀཱ, སི་ཝི་ཀཱ, པཱ་ཊ་ངྐཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ༦༤༠, ༡༡༨༧) ཝུ་ཏྟཾ ཡཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཧ་ཏྠ་ས་ངྒྷཱ་ཊ་མྷི ག་ཏ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ་པི དྭཱི་ཧི ཛ་ནེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝ་ཡ྄ཧཱ་དི་ཀེཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཨུ་པ་རི མ་ཎྜ་པ་ས་དི་སཾ པ་ད་ར་ཙྪ་ད་ནཾ, ས་བྦ་པཱ་ལི་གུ་ཎྛི་མཾ ཝཱ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ས་ཀ་ཊ་ཝི་སེ་སཾ ‘‘ཝ་ཡ྄ཧ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ར་ཐཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ.
ཡཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧༥. ཨུ་ད་ཀེ་ཨུ་ཙྩཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཀི་ཎྞ་ཀནྟི ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ན་ཡཾ. ས་ཙི་ཏྟ་ཀནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༥༧༦) ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟེ་ན, པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ཙ ས་ཙི་ཏྟ་ཀཾ. ‘‘ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༦༥༤) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡ་སྨཱ ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨི་དཾ ས་བྦཾ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ, ཏ་ཉྩ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཝ་ཛྫཾ, ས་ཉྩི་ཙྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཉྩ དོ་མ་ན་སྶི་ཀ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨི་ཏི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ
ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡཾ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནི་ཡཾ
སེ་ཁི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཐ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོཏི ས་ངྑྱཱ་པ་རི་ཙྪེ་དོ. ཨ་དྷི་ཀ་རཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནི. ཀེ ཨ་དྷི་ཀ་རཱི་ཡ་ནྟི? ས་མ་ཐཱ. ཀ་ཐཾ ཨ་དྷི་ཀ་རཱི་ཡ་ནྟི? ས་མ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏ་སྨཱ ཏེ ཏེ་སཾ ས་མ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ས་མེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནནྟི ཨུ་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ ཨུ་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ན’’ནྟི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ ནཱ་ནཱ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝི་ཝཱ་དོ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ས་མ་ཐ་ཏྠནྟི ས་མ་ན་ཏྠཾ.
ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ ཝི་ན་ཡ་ན་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡོ. ད་བྦ་མ་ལླ་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ས་དི་ས་སྶ ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ན་ཡོ ས་ཏི་ཝི་ན་ཡོ. ས་མྨཱུ་ལ༹ྷ་སྶ ག་གྒ་བྷི་ཀྑུ་ས་དི་ས་སྶ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་སྶ དཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ན་ཡོ ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་ཝི་ན་ཡོ. པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏེ ཨཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཀེ ཀ་ར་ཎཾ ཀི་རི་ཡཱ, ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་རེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི པ་རི་ཝཱ་ས་དཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ. ཡ་སྶཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ བ་ཧུ་ཏ་རཱ, ཨེ་སཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་སི་ཀཱ ནཱ་མ. ཡོ པཱ་པུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ པཱ་པི་ཡོ, པུ་གྒ་ལོ, ཏ་སྶ ཨུ་པ་ཝཱ་ལ༹་བྷི་ཀྑུ་ས་དི་ས་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཏ་སྶ་པཱ་པི་ཡ་སི་ཀཱ, ཨ་ལུ་ཏྟ་ས་མཱ་སོ་ཡཾ. ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཀོ. ཡ་ཐཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༡༢) ཧི གཱུ་ཐཾ ཝཱ མུ་ཏྟཾ ཝཱ གྷ་ཊྚི་ཡ་མཱ་ནཾ དུ་གྒ་ནྡྷ་ཏཱ་ཡ བཱ་དྷ་ཏི, ཏི་ཎེ་ཧི ཨ་ཝ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ སུ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏ་སྶ པ་ན་སྶ ག་ནྡྷོ ན བཱ་དྷ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ མཱུ་ལཱ་ནུ་མཱུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ ཝཱུ་པ་ས་མི་ཡ་མཱ་ནཾ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཏྟཱ་ཡ ཝཱ་ལ༹་ཏྟཱ་ཡ བྷེ་དཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏཾ ཨི་མི་ནཱ ཀ་མྨེ་ན ཝཱུ་པ་ས་ནྟཾ གཱུ་ཐཾ ཝི་ཡ ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཀེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ སུ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཀོ’’ཏི.
ཏ་ཏྲཱཏི ཏེ་སུ ས་ཏྟ་སུ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཐེ་སུ. ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི ཝ་ཏྠཱུ་ཧཱི’’ཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ ‘‘ཡ་དི མེ བྱཱ་དྷི་ཀཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, དཱ་ཏ་བྦ་མི་ད་མོ་ས་དྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ཊཱི. ༢.༣.༣༩-༤༢) ཝི་ཡ. ཏ་སྨཱ ཏེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཝི་ཝ་ད་ནྟཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧི ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཝི་ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝི་ཝཱ་དོཏི ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཝཱ་དོ. ཨུ་པ་ཝ་ད་ནཱཏི ཨ་ཀྐོ་སོ. ཙོ་ད་ནཱཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གོ. དྭེཏི ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡ་དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡོ དྭེ. ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎནྟི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ར་ཎཾ.
ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སུ ཨི་དཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ཧི ས་མ་ཐེ་ཧི ས་མྨ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཝཱ ས་མྨ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣནྟི ‘‘ཡ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་མི་ནཱ པ་ཏྟོ ག་ཧི་ཏོ, ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༣༤༡) ན་ཡེ་ན པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཝཱ ས་མྨ་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀེ་ཧི ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ལཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཨ་ཏྠ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀེ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ་ནེ་ཝ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ནྟེ་ཧི ས་མྨ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ཏཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ནེ་ཝཱ་སི་ཀཱ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཨ་ཐ་ཉྙོ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀིཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཝཱ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ཝཱ ཋི་ཏཱ’’ཏི པུ་ཙྪ་ཏི, ཏེ་ཧི ཙ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ར་ཎེ ཀ་ཐི་ཏེ ཏཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཏོ ཙ པ་རི་ཝཱ་ར་ཏོ ཙ སུ་ཏྟེ་ན ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏྭཱ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི ཨེ་ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་མྨ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཝཱ ས་མྨ་ཏཱིཏི ‘‘ན མ་ཡཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཏི་ཊྛཱ་མ, ནཱ་ཡཾ ཝི་ན་ཡེ ཀུ་ས་ལོ, ཨ་མུ་ཀ་སྨིཾ ནཱ་མ གཱ་མེ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ ཐེ་རཱ ཝ་ས་ནྟི, ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་ཉྙཱ་པེ་ནྟེ་ཧི, ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ནྟེ་ཧི ས་མྨ་ཏི. ན ཧེ་ཝ ཁོ པ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ས་བྷཱ་ག་བྷི་ཀྑུ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནེ་ན ཝཱ ཝཱུ་པ་ས་ནྟཾ ཧོ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཁོ པ་ཊི་པ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ ཨེ་ཀོ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རོ དི་སྭཱ ‘‘ཀ་ཏྠཱ་ཝུ་སོ, ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་མུ་ཀཾ ནཱ་མ གཱ་མཾ ཨི་མི་ནཱ ནཱ་མ ཀ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ལཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཀིཾ ཏ་ཏྠ ག་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ དྷ་མྨེ་ན ཝི་ན་ཡེ་ན ཏཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི ནཱ་མ.
ཡ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ས་ངྒྷ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ཏི་ཏཾ, ཏ་ཏྠ ས་ངྒྷེ་ན ཝཱཏི ས་ཙེ པ་ན ‘‘ཨ་ལཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཀིཾ ཏ་ཏྠ ག་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་པི ‘‘མ་ཡཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ པཱ་པེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༣༤༡) ཝི་ན་ཡ་དྷ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཡ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ས་བྷཱ་ག་བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ནི་ཡྻཱ་ཏི་ཏཾ, ཏ་ཏྠ ས་ངྒྷེ་ན ‘‘ཨ་ལཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་ངྒྷ་ས་ནྣི་པཱ་ཏཾ ནཱ་མ ག་རུ་ཀ’’ནྟི ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏཾ ས་མྨ་ཏི. ན ཧེ་ཝ ཁོ པ་ན ས་བྷཱ་ག་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱུ་པ་ས་ནྟཾ ཧོ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཁོ ས་ངྒྷཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ནྟི. ཨེ་ཝ་མྤི ཏ་ཏྠ ས་ངྒྷེ་ན ཝི་ནི་ཙྪི་ཏཾ ས་མྨ་ཏི ནཱ་མ.
ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ ས་མྨ་ཏ་པུ་གྒ་ལེ་ཧི ཝཱ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏནྟི ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཝཱ ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཝཱ ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མྨ་ཏེ་ཧི པུ་གྒ་ལེ་ཧི ཝི་སུཾ ཝཱ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ, ཏ་སྶཱ་ཡེ་ཝ ཝཱ པ་རི་སཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན ན ཀི་ཉྩི ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༣༡) སཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏཾ. ཨ་ཡནྟི ཨ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ.
ཀཱ་ར་ཀ་ས་ངྒྷ་སྶཱཏི ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཀ་ས་ངྒྷ་སྶ. ས་ངྒྷ་སཱ་མ་གྒི་ཝ་སེ་ན ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝོཏི ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟཱ, ཏེ ཨཱ་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཚ་ནྡཱ་ར་ཧཱ་ནཾ ཚ་ནྡོ ཨཱ་ཧ་ཊོ ཧོ་ཏི, ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏཱ ན པ་ཊི་ཀྐོ་ས་ནྟཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༢༨) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ས་ངྒྷ་སཱ་མ་གྒི་ཝ་སེ་ན ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཀ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ་མ་ཏྟཾ ས་ངྒྷ་ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. བྷཱུ་ཏ་ཏཱཏི ཏ་ཙྪ་ཏཱ. ས་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཧི ཨི་དྷ དྷ་མྨས་དྡོ ‘‘དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༩, ༡༩༤) ཝི་ཡ. ཝི་ནེ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ན་ཡོ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མ་ནཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི, ཏ་སྶ ཝི་ན་ཡ་སྶ ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ ཝི་ན་ཡ་ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ཏཾ…པེ… ཝི་ན་ཡ་ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ’’ཏི. ཡེ་ནཱཏི ཡེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན. ཨ་ཏྠ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ནནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༣.༢༢༨) ཝི་ཝཱ་ད་ཝ་ཏྠུ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ. ས་ངྒྷ་ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི ས་མྨ་ཏ་པུ་གྒ་ལེ་ཧེ་ཝ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ.
ནནྟི ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ. པ་ཉྩ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༣༤) ‘‘ན ཚ་ནྡཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ན དོ་སཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ན མོ་ཧཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ན བྷ་ཡཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ག་ཧི་ཏཱ་ག་ཧི་ཏཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. གཱུ་ལ༹ྷ་ཀ་ཝི་ཝ་ཊ་ཀ་ས་ཀ་ཎྞ་ཛ་པྤ་ཀེ་སུ ཏཱི་སུ ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧེ་སཱུཏི ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ཡོ ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧ་ཀེ གཱུ་ལ༹ྷ་ཀཾ, ཝི་ཝ་ཊ་ཀཾ, ས་ཀ་ཎྞ་ཛ་པྤ་ཀ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༣༥) ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཏཱི་སུ ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧེ་སུ. ས་ལཱ་ཀཾ གཱ་ཧེ་ཏྭཱཏི དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི་ན་ཉྩ ས་ལཱ་ཀཱ་ཡོ ནི་མི་ཏྟ་ས་ཉྙཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་ར་བྷོ་གེ ཀ་ཏྭཱ ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, གཱུ་ལ༹ྷ་ཀོ ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧོ ཧོ་ཏི? ཏེ་ན ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་ལཱ་ཀཱ་ཡོ ཝ་ཎྞཱ་ཝ་ཎྞཱ་ཡོ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ ‘ཨ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དི་སྶ ས་ལཱ་ཀཱ, ཨ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དི་སྶ ས་ལཱ་ཀཱ, ཡཾ ཨི་ཙྪ་སི, ཏཾ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’ཏི. ག་ཧི་ཏེ ཝ་ཏྟ་བྦོ ‘མཱ ཙ ཀ་སྶ་ཙི ད་སྶེ་ཧཱི’ཏི. ས་ཙེ ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི བ་ཧུ་ཏ་རཱ’ཏི, ‘དུ་གྒ་ཧོ’ཏི པ་ཙྩུ་ཀྐ་ཌྜྷི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི བ་ཧུ་ཏ་རཱ’ཏི, ‘སུ་གྒ་ཧོ’ཏི སཱ་ཝེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, གཱུ་ལ༹ྷ་ཀོ ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧོ ཧོ་ཏི.
‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཝ་ཊ་ཀོ ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧོ ཧོ་ཏི? ས་ཙེ ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི བ་ཧུ་ཏ་རཱ’ཏི, ཝི་སྶ་ཊྛེ་ནེ་ཝ ཝི་ཝ་ཊེ་ན གཱ་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཝ་ཊ་ཀོ ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧོ ཧོ་ཏི.
‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཀ་ཎྞ་ཛ་པྤ་ཀོ ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧོ ཧོ་ཏི? ཏེ་ན ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨུ་པ་ཀ་ཎྞ་ཀེ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཾ ‘ཨ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དི་སྶ ས་ལཱ་ཀཱ, ཨ་ཡཾ ཨེ་ཝ་ཝཱ་དི་སྶ ས་ལཱ་ཀཱ, ཡཾ ཨི་ཙྪ་སི, ཏཾ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’ཏི. ག་ཧི་ཏེ ཝ་ཏྟ་བྦོ ‘མཱ ཙ ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཧཱི’ཏི. ས་ཙེ ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི བ་ཧུ་ཏ་རཱ’ཏི, ‘དུ་གྒ་ཧོ’ཏི པ་ཙྩུ་ཀྐ་ཌྜྷི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི བ་ཧུ་ཏ་རཱ’ཏི, ‘སུ་གྒ་ཧོ’ཏི སཱ་ཝེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཀ་ཎྞ་ཛ་པྤ་ཀོ ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ལ་ཛྫུ་སྶ་ནྣཱ་ཡ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༣༥) པ་རི་སཱ་ཡ གཱུ་ལ༹ྷ་ཀོ ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧོ ཀཱ་ཏ་བྦོ, ལ་ཛྫུ་སྶ་ནྣཱ་ཡ ཝི་ཝ་ཊ་ཀོ, བཱ་ལུ་སྶ་ནྣཱ་ཡ ས་ཀ་ཎྞ་ཛ་པྤ་ཀོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ་ཡཱཏི དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀེ་ན་པི ཨ་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཡ, ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ དྭཱི་ཧི ཏཱི་ཧི.
‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་མ་ཐེ་ཧི ས་མྨ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ པ་ན དྭཱི་ཧི ཨེ་ཝ ཝཱུ་པ་ས་མ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏནྟི ས་ཙེ ཨཱ་པ་ཏྟི ན་ཏྠི, ཨུ་བྷོ ཁ་མཱ་པེ་ཏྭཱ, ཨ་ཐ ཨ་ཏྠི, ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ རོ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪི་ཏཾ. པ་ཊི་ཀ་མྨཾ པ་ན ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཐེ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ན ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤཾ ཨ་སྶཱ་མ་ཎ་ཀཾ, ས་མ་ཎེ་ཧི ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་སྨིཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རེ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ ས་ཏི.
པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སཱ་མ་ནྟེ་ན ཝཱཏི དུ་ཀྐ་ཊེ་ན ཝཱ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡེ་ན ཝཱ. མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨེ ཧི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སཱ་མ་ནྟཱ ནཱ་མ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཧོ་ཏི, ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ. པ་ཊི་ཙ་ར་ཏོཏི པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ནྟ་སྶ. ཨ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨ་ནཱ་པ་ནྣོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སཱི་ལ་ཝཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་མྨཱ ཝ་ཏྟི་ཏྭཱཏི ཝ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ. ཨོ་སཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷི་སྶ་ཏཱིཏི ཀ་མྨ་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷིཾ ལ་བྷི་སྶ་ཏི.
ཏ་སྶཱཏི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ. ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝཱུ་པ་ས་མོ ན་ཏྠི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ ཁ་ནྟི་ཡཱ ཝཱ ཝི་ནཱ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ. ཡཱ པ་ན པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨེ་ཏྠཱཏི ཨཱ་པ་ཏྟི་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ. སི་ཡཱཏི ཨ་ཝ་སྶཾ. ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཏྟཱ་ཡ ཝཱ་ལ༹་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཀ་ཀྑ་ལ༹་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཝཱ་ལ༹་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཙ. ཐུ་ལླ་ཝ་ཛྫནྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ཉྩ. གི་ཧི་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟནྟི གི་ཧཱི་ནཾ ཧཱི་ནེ་ན ཁུཾ་ས་ན་ཝ་མྦྷ་ན་དྷ་མྨི་ཀ་པྤ་ཊི་སྶ་ཝེ་སུ ཨཱ་པ་ནྣཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ.
ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པནྟི ‘‘དྭཱི་ཧི ས་མ་ཐེ་ཧི, ཏཱི་ཧི, ཙ་ཏཱུ་ཧི, ཨེ་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ས་མ་ཐཱ་དྷི་ཀཱ་རེ. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ན་ཡོཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ན་ཡ་མ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་སྶཱཏི ཝི་ཏྠཱ་ར་སྶ. ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོཏི ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ནཱ་མ ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨེ་ཏྟ་ཀནྟི ཨེ་ཏཾ་པ་ར་མཾ, ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོ.
ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཐ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨི་ཏི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ
ཝི་ན་ཡ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡཾ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནི་ཡཾ
བྷི་ཀྑུ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ