པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཀ་ཎྜཾ
༡. པ་ཋ་མ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཋ་མེ ཧ་རི་ཏ་པ་ཏྟ་ཝ་ཎྞོ ཧ་རི་ཏ་ཀོ. ཙཱ་པ་ལ་སུ་ཎཾ ཨ་མི་ཉྫ་ཀོ. ཨ་ངྐུ་ར་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧི ཏ་སྶ ཧོ་ཏི. པ་ལ་ཎྜུ་ཀཱད་ཡོ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ནྟི. སཱུ་པ་ས་མྤཱ་ཀཱ་དཱི ཝི་ནཱ་པི ཨ་ནྟ་མ་སོ ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟེ་པི པ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ, ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ་པི གི་ལཱ་ནཱ་ཡ པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ལ་སུ་ཎཾ ཀ་པྤ་ཏི, ན ཨ་གི་ལཱ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཨ་བྷ་ཡ་གི་རཱི་ནཾ ཨུ་གྒ་ཧོ་ཏི.
དུ་ཏི་ཡེ ཨཱ་བཱ་དྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ སཾ་ཧ་རཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨེ་ཏྠ ཙ ལ་སུ་ཎེ ཙ དུ་ཀྐ་ཊཾ.
ས་ཏྟ་མེ ‘‘ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་དི་སཱ་ནཱི’’ཏི པཱ་ཋོ.
ན་ཝ་མེ ཀུ་ཊྚོ ནཱ་མ གྷ་ར་ཀུ་ཊྚོ. པཱ་ཀཱ་རོ ནཱ་མ པ་རི་ཀྑེ་པ་པཱ་ཀཱ་རོ.
ཚ་ཌྜི་ཏ་ཁེ་ཏྟེཏི པུ་རཱ་ཎ་ཁེ་ཏྟེ. ས་ངྒྷ་ས་ནྟ་ཀེ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཚ་ཌྜེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ས་ངྒྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་མྤི ས་ངྒྷ་ས་ནྟ་ཀེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ས་ནྟ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི སཱ་རུ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ.
ད་ས་མེ ‘‘ས་ཡཾ ཏཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཀ་རོ་ནྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨི་དྷ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ན་ཏྠི. ཀ་སྨཱ? ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་མ་ཧཱ་པ་དེ་ས་ཏོ. ཡ་དི ན་ཙྩཱ་དཱི་ནི པ་སྶི་ཏུཾ ཝཱ སུ་ཎི་ཏུཾ ཝཱ ན ལ་བྷ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀཱ་ཏུ་ནྟི ན་ཡ་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀཱ སི་ཡུཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་ཏྠ་པི ན་ཡོ ནེ་ཏ་བྦོ. ས་མུ་ཊྛཱ་ན་མྤི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཚ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ ཝུ་ཏྟཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཨཱ་རཱ་མེ ཋ་ཏྭཱཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཋ་ཏྭཱ, ཏ་ཏོ ག་ནྟྭཱ པ་ན ས་བྦི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ཧི་པི ལ་བྷ་ཏི. ཨཱ་རཱ་མེ ཋི་ཏཱཏི པ་ན ཨཱ་རཱ་མ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ནི་སི་ནྣཱ་པི ན ལ་བྷེ་ཡྻཱ་ཏི.
པ་ཋ་མ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཉྩ་མེ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠོ. ‘‘ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་ཐི་ན་ས་དི་སཱ་ནི, ཨི་དཾ པ་ན ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡ’’ནྟི པཱ་ཋོ.
ས་ཏྟ་མེ དྷུ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟེཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ. ཀུ་ལཱ་ནཱིཏི ཀུ་ལ་གྷ་རཱ་ནི.
དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཙ་ཏུ་ཏྠེ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཙཱ་རཾ.
པ་ཉྩ་མེ ‘‘ཨི་དཾ པ་ན ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡ’’ནྟི པཱ་ཋོ.
ཚ་ཊྛེ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ པ་རི་ཀྑཱ་རེ དུ་ཀྐ་ཊནྟི ཐཱ་ལ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ས་པྤི་ཏེ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ.
ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཚ་ཊྛེ སཾ་ས་ཊྛ་ཝི་ཧཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘‘སེ་ས་མེ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཨ་རི་ཊྛ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ’’ཏི པཱ་ཋོ.
ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. པ་ཉྩ་མ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ཙི་ཏྟཱ་གཱ་རཾ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཀཱི་ལི༹་ཏུཾ ར་མི་ཏུཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ༩༧༩) པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟཱ་གཱ་རཱ་དཱི་ནི ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ནི, ན ར་ཉྙོ ཨེ་ཝ.
ས་ཏྟ་མེ ཨེ་ཏེ་ན ནི་སྶ་ཛྫི་ཏུཾ ཀ་པྤི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ནི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ༡༠༠༧) པཱ་ལི༹ ཙ ཨ་ཏྠི. ‘‘ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་ཐི་ན་ས་དི་སཱ་ནི, ཨི་དཾ པ་ན ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡ’’ནྟི པཱ་ཋོ. ཨ་ཊྛ་མེ་པི ཨེ་སོ་ཝ པཱ་ཋོ.
པ་ཉྩ་མ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཚ་ཊྛ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ད་ས་མེ ‘‘ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་ཐི་ན་ས་དི་སཱ་ནི, ཨི་དཾ པ་ན ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡ’’ནྟི པཱ་ཋོ.
ཚ་ཊྛ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཨ་ཊྛ་མ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡེ་སུ ‘‘གི་ཧི་ག་ཏཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཀུ་མཱ་རི་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི ཝཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཝ་ད་ནྟི ཙེ, ཀ་མྨཾ ཀུ་པྤ་ཏི.
ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེ ཚ་ནྡཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཡ་ཐཱ་སུ་ཁ’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ‘‘པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཚ་ནྡ་དཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ‘‘ཝུ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༡༡༦༨) པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏ་སྶ པ་ན ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཝུ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡཱ་ཏི ཚ་ནྡཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཚ་ནྡ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཝུ་ཊྛི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༡༡༦༧) ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ ཚ་ནྡ་སྶ པ་ན ཨ་ཝི་སྶ་ཊྛ་ཏྟཱ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཚ་ནྡཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཝ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠ་པཱ་སེ ཝི་ཧ་རི་ཏྭཱ པུ་ན ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
ཨ་ཊྛ་མ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ན་ཝ་མ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏ་ཏི་ཡེ ‘‘སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ’’ནྟི པཱ་ཋོ.
ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ཏ་ཏི་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན.
ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེ ‘‘ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་ཐི་ན་ས་དི་སཱ་ནི, ཨི་དཾ པ་ན ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡ’’ནྟི པཱ་ཋོ.
དྭཱ་ད་ས་མེ ‘‘ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་ས་དི་སཱ་ནི, ཨི་དཾ པ་ན ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡ’’ནྟི པཱ་ཋོ.
ཏེ་ར་ས་མེ ‘‘སཾ་ཀ་ཙྩི་ཀཾ ནཱ་མ ཨ་དྷ་ཀྑ་ཀཾ ཨུ་བྦྷ་ནཱ་བྷི, ཏ་སྶཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༡༢༢༦) པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དྷཱ་པི ‘‘ཨ་དྷ་ཀྑ་ཀ་ཨུ་བྦྷ་ནཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ས་རཱི་ར་སྶ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠ’’ནྟི པཱ་ཋོ. ཨ་པ་རི་ཀྑེ་པེ ཨཱ་པ་ཏྟི་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ.
ན་ཝ་མ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
སུ་དྡྷ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ པ་ན གི་ར་གྒ་ས་མ་ཛྫཱ་དཱི་ནི ‘‘ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ནི ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ན་ཙྩ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ག་ནྡྷ’’ནྟི ཝཱ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་པི ད་སྶ་ནེ་ན, ཝི་ལི་མྤ་ནེ་ན ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ནི. ‘‘ན་ཙྩ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ག་ནྡྷ’’ནྟི ཝཱ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་སྶ་ནྟི་ཡཱ, ཝི་ལི་མྤ་ནྟི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཱ་ནི. ཙོ་རི་ཝུ་ཊྛཱ་པ་ནཱ་དཱི་ནི ‘‘ཙོ་རཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྠུཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཀ་ར་ཎེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏྟཱ ས་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ནི. ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཱ་ནི. ‘‘ཨི་དྷ ས་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏཱ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཛཱ་ན་ནཱ་ཛཱ་ན་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྠུ་ཛཱ་ན་ནཱ་ཛཱ་ན་ན་ཏཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ད་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ –
ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏྟཾ དྭི་དྷཱ མ་ཏཾ, ཝ་ཏྠུ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཨ་ཉྙཱ་ཎཱ;
ཝུ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎཾ དྭི་དྷཱ ཨི་དྷ, ས་ཀ་ནཱ་མེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཏཾ.
པ་ར་ནཱ་མ་ཉྩ ཛཱ་ན་ནཾ, ཝ་ཏྠུ་སྶེ་ཀཾ བ་ལ་ཀྐཱ་རེ;
ཨེ་ཀ་དྷཱ ས་མ་ཙཱ་རི་ཀེ, ཏ་སྨིཾ ཏ་པྤ་ཊི་བ་ནྡྷོ་ཏི.
པ་ར་ནཱ་མེ་ན ཛཱ་ན་ནཾ, དྭི་དྷཱ མུ་ཏྟཱ་དི་ཀེ ཨེ་ཀཾ;
ཨེ་ཀཾ ལོ་མཱ་དི་ཀེ མ་ཏ་ནྟི, ཨ་ཡཾ བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ནཾ, ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏྟཱ ན ཨུ་དྡྷ་ཊ་ནྟི;
ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
བྷི་ཀྑུ་ནཱི་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ