༡༠. རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ད་ས་མེ རཱ་ཛ་བྷོ་གྒོཏི རཱ་ཛ་ཏོ བྷོ་གྒཾ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱ་ཛ་བྷོ་གྒོ, ‘‘རཱ་ཛ་བྷོ་གོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, རཱ་ཛ་ཏོ བྷོ་གོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣནྟི ཧི་ར་ཉྙཱ་དི་ཀཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ. པ་ཧི་ཎེ་ཡྻཱཏི པེ་སེ་ཡྻ. ཨི་མི་ནཱཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ ཧི ‘‘ཨི་དཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དེ་ཧཱི’’ཏི པེ་སེ་ཡྻ, ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ ཨ་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ་པི ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨཱ་བྷ་ཏནྟི ཨཱ་ནཱི་ཏཾ. ན ཁོ མ་ཡནྟི་ཨཱ་དི ཨི་དཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་བྷ་ཏ་མྤི ཙཱི་ཝ་ར་མཱུ་ལཾ ཨཱི་དི་སེ་ན དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཝ་ཎྞཾ ར་ཛ་ཏཾ ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ མཱ་ས་ཀོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི ཧི ཙ་ཏྟཱ་རི ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, མུ་ཏྟཱ མ་ཎི ཝེ་ལུ༹་རི་ཡོ ས་ངྑོ སི་ལཱ པ་ཝཱ་ལ༹ཾ ལོ་ཧི་ཏ་ངྐོ མ་སཱ་ར་ག་ལླཾ ས་ཏྟ དྷ་ཉྙཱ་ནི དཱ་སི་དཱ་ས་ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་པུ་པྥཱ་རཱ་མ་ཕ་ལཱ་རཱ་མཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཙེ་ཏི་ཡ་ས་ངྒྷ་ག་ཎ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཾ སཱ་དི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ན ཁོ མ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ ཁོ མ་ཡཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མཱཏི ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཨཱ་བྷ་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་ལེ་ནཱཏི ཡུ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ་ན, ཡ་དཱ ནོ ཨ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏ་དཱ ཀ་པྤི་ཡཾ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོཏི ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ. ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོཏི་ཨི་དཾ ‘‘ཨ་ཏྠི པ་ནཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཀོ་ཙི ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ’’ཏི ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ. ས་ཙེ པ་ན དཱུ་ཏོ ‘‘ཀོ ཨི་མཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཀ་སྶ དེ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་ད་ཏི, ན ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་རཱ་མི་ཀོ ཝཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ ཝཱཏི་ཨི་དཾ སཱ་རུ་པྤ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ན པ་ཉྩ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ ཡོ ཀོ་ཙི ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་སོ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོཏི་ཨི་དཾ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཧི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ དེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ས་ཉྙ་ཏྟོ སོ མ་ཡཱཏི ཨཱ་ཎ་ཏྟོ སོ མ་ཡཱ, ཡ་ཐཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཨ་ཏྠེ ས་ཏི ཙཱི་ཝ་རཾ ད་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དཱུ་ཏེ་ན ཧི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ་ཡེ་ཝ ཏཾ ཙོ་དེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ནེ་ཝ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ ད་ཏྭཱ ག་ཏ་མ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ’’ཏི ས་མྨུ་ཁཱ ནི་དྡི་ཊྛོ ཧོ་ཏི, དཱུ་ཏོ ཙ ས་མྨུ་ཁཱ ཨེ་ཝ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ཐེ་ར་སྶ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀི་ཎི་ཏྭཱ དེ་ཧཱི’’ཏི ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ས་ཉྙ་ཏྟོ སོ མ་ཡཱ’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི ཙོ་དེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན དཱུ་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟོ་ཝ ‘‘ཨ་ཧཾ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ ད་སྶཱ་མི, ཏུ་མྷེ ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝ་ཏྭཱ ཝཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཉྙཾ ཝཱ པེ་སེ་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨི་ཏ་ར་མྤི ཙོ་དེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙེ་ཏཾ ‘‘དཱུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི. ཡོ་པི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨི་མྤི ཨི་ད་མེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཨ་ཏྠོ མེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཙཱི་ཝ་རེ་ནཱཏི ཙོ་ད་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ. ས་ཙེ ཧི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙོ་དེ་ཏི, ཨི་དཾ ཝཱ ཝ་ཙ་ནཾ ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི བྷཱ་སཱ་ཡ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ, ‘‘དེ་ཧི མེ, ཨཱ་ཧ་ར མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ན ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་བྷི་ནི་པྥཱ་དེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཙོ་ད་ཡ་མཱ་ནོ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན སཱ་དྷེ་ཡྻ. ཨི་ཙྩེ་ཏཾ ཀུ་ས་ལནྟི ཨེ་ཏཾ སུ་ནྡ་རཾ.
ཚ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཚ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མ་ཉྷི ཏེ་ན ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏེ་ན ཋཱ་ཏ་བྦཾ, ན ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦཾ, ན ཨཱ་མི་སཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ན དྷ་མྨོ བྷཱ་སི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ ཨཱ་ག་ཏོ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ‘‘ཛཱ་ནཱ་ཧི, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ས་ཙེ ནི་ས་ཛྫཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ཏི, ཋཱ་ནཾ བྷ་ཉྫ་ཏི, ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, ཨི་དཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ལ་ཀྑ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཏི་སྶ་ནྣཾ ཙོ་ད་ནཱ་ནཾ ཚ་ནྣ་ཉྩ ཋཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ དི་གུ་ཎཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ཙེ ཙོ་དེ་ཏི་ཡེ་ཝ, ན ཏི་ཊྛ་ཏི, ཚ ཙོ་ད་ནཱ་ཡོ ལ་བྦྷ་ནྟི. ས་ཙེ ཏི་ཊྛ་ཏི་ཡེ་ཝ, ན ཙོ་དེ་ཏི, དྭཱ་ད་ས ཋཱ་ནཱ་ནི ལ་བྦྷ་ནྟི. ས་ཙེ ཨུ་བྷ་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཀཱ་ཡ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ དྭེ ཋཱ་ནཱ་ནི ཧཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ཡོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མེ་ཝ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཚ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཙོ་དེ་ཏི, ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ཝཱ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨ་ཏྠོ མེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཙཱི་ཝ་རེ་ནཱ’’ཏི ཚ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝ་ད་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མེ་ཝ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ག་ནྟྭཱ དྭཱ་ད་ས་ཀྑ་ཏྟུཾ ཏི་ཊྛ་ཏི, ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ཝཱ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲ ཋཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏི, སོ་པི ས་བྦ་ཙོ་ད་ནཱ་ཡོ ས་བྦ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཙ བྷ་ཉྫ་ཏི, ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ནཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་སུ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཡེ པ་ན ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀེ དཱ་ཡ་ཀོ ས་ཡ་མེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ནི་སཱི་ད་ཏི ཏེ ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི ཙོ་དེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡོ པ་ན ཨུ་བྷོ་ཧི པི ཨ་ནི་དྡི་ཊྛོ མུ་ཁ་ཝེ་ཝ་ཊི་ཀ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ཙ པ་ར་མྨུ་ཁ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ཙ, སོ ན ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷ ད་ས་པི ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི.
ཏ་ཏོ ཙེ ཨུ་ཏྟ་རཱིཏི ཝུ་ཏྟ་ཙོ་ད་ནཱ་ཋཱ་ན་པ་རི་མཱ་ཎ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི. ནི་སྶ་གྒི་ཡནྟི ཨུ་ཏྟ་རི ཝཱ་ཡཱ་མ་མཱ་ན་སྶ ས་བྦ་པྤ་ཡོ་གེ་སུ དུ་ཀྐ་ཊཾ, པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨི་དཾ མེ, བྷ་ནྟེ, ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཚ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཋཱ་ནེ་ན ཨ་བྷི་ནི་པྥཱ་དི་ཏཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༥༣༩) ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣཾ ཨཱ་བྷ་ཏནྟི ཡ་ཏོ རཱ་ཛ་ཏོ ཝཱ རཱ་ཛ་བྷོ་གྒ་ཏོ ཝཱ ཨ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣཾ ཨཱ་ནཱི་ཏཾ, ‘‘ཡ་ཏྭ་སྶཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྶ ར་ཉྙོ ཝཱ རཱ་ཛ་བྷོ་གྒ་སྶ ཝཱ ས་ནྟི་ཀཾ, ས་མཱི་པ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ན ཏཾ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་བྷོ་ཏཱིཏི ཏཾ ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣཾ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཀ་མྨཾ ན ནི་པྥཱ་དེ་ཏི. ཡུ་ཉྫ་ནྟཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ས་ཀནྟི ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ དྷ་ནཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟུ. མཱ ཝོ ས་ཀཾ ཝི་ན་སྶཱཏི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟ་ཀཾ མཱ ཝི་ན་སྶ་ཏུ. ཨ་ཡཾ ཏ་ཏྠ སཱ་མཱི་ཙཱིཏི ཨ་ཡཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་དྷ་མྨ་ཏཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ, ཝ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཝ་ཏྟ་བྷེ་དེ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི.
སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཨུ་པ་ན་ནྡཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ‘‘ཨ་ཛྫུ་ཎྷོ, བྷ་ནྟེ, ཨཱ་ག་མེ་ཧཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༣༧) ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ནཱ་ག་མེ་སི, ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟི་ཀཾ, ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཨཱུ་ན་ཀེ་སུ ཙོ་ད་ནཱ་ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ས་ཉྙི་ནོ ཝེ་མ་ཏི་ཀ་སྶ ཝཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨ་ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ལ་དྡྷེ, སཱ་མི་ཀེ་ཧི ཙོ་དེ་ཏྭཱ དི་ནྣེ, ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ནི་དྡི་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ, དཱུ་ཏེ་ན ཨ་པྤི་ཏ་ཏཱ, ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི་ཝཱ་ཡཱ་མོ, ཏེ་ན ཝཱ་ཡཱ་མེ་ན པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི. ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ས་དི་སཱ་ནེ་ཝཱ་ཏི.
རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཙཱི་ཝ་ར་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མོ.