༨. སི་ངྒཱ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༢. པཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ནྟི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. གོ་པུ་ར་ཊྚཱ་ལ་ཀ་ཡུ་ཏྟནྟི དྭཱ་ར་པཱ་སཱ་དེ་ན ཙེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྠ་ཀེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ཨ་ཊྚཱ་ལ་ཀེ་ཧི ཙ ཡུ་ཏྟཾ. ཝེ་ལཱུ༹་ཧི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ པུ་པྥཱུ་པ་ག་ཕ་ལཱུ་པ་ག་རུ་ཀྑ་ས་ཉྪ་ནྣ་ཏྟཱ ཙ ནཱི་ལོ་བྷཱ་སཾ. ཚཱ་ཡཱུ་ད་ཀ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, བྷཱུ་མི་བྷཱ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ མ་ནོ་ར་མཾ.
ཀཱ་ལ༹་ཀ་ཝེ་སེ་ནཱཏི ཀ་ལ་ནྡ་ཀ་རཱུ་པེ་ན. ནི་ཝཱ་པནྟི བྷོ་ཛ་ནཾ. ཏནྟི ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ.
‘‘ཁོ པ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་ར་མ་ཏྟ་མེ་ཏ་ནྟི ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ ཡུ་ཏྟཾ. ག་ཧ་པ་ཏི མ་ཧཱ་སཱ་ལོཏི ག་ཧ་པ་ཏི་བྷཱུ་ཏོ མ་ཧཱ་སཱ་རོ, ར-ཀཱ་ར་སྶ ལ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ. ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཧཱ་སཱ་ར་པྤ་ཏྟོ ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀོ. ‘‘པུ་ཏྟོ པ་ན་སྶ ཨ་སྶ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ ཡཾ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ་ཏི ཏཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་དྡྷཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་སྶ་དྡྷོ. ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ པ་སཱ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤ་ས་ནྣོ. ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝ་ད་ཏི.
ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཱི་ཡཱ ཧོ་ཏི ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཱ པ་ཙྪི་མཱ ཝཱ་ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན. པུ་ཐུ་དི་སཱཏི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ དི་སཱ, ཏཱ པ་ན ཨ་ནེ་ཀཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ཧུ་དི་སཱ’’ཏི.
༢༤༣. ‘‘ན ཏཱ་ཝ པ་ཝི་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ན ཨི་དཱ་ནེ་ཝཱཏི ན ཨི་མཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝེ་ལཱ་ཡ. ཀིཾ ཙ་ར་ཧཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. གི་ཧི་ཝི་ན་ཡནྟི གི་ཧཱི་ནཾ ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་ཏ་ནྟི་བྷཱུ་ཏཾ ‘‘གི་ཧི་ནཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦ’’ནྟི ག་ཧ་ཊྛཱ་ཙཱ་ར་སྶ ག་ཧ་ཊྛ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ས་ཝི་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ དི་ཊྛཾ, ཏ་ཐེ་ཝ པ་སྶི. ན་མ་སྶ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ.
ཚ་དི་སཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༤. ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ་ཝ ཙི་ནྟེ་སི བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷཱ་ན་ནི་མི་ཏྟེ་ན པུ་ཉྙ་བ་ལེ་ན ཙ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ. ན ཀི་ར ཏཱ ཨེ་ཏཱཏི ཏཱ ཚ དི་སཱ ཨེ་ཏཱ ཨི་དཱ་ནི མ་ཡཱ ན་མ་སྶི་ཡ་མཱ་ནཱ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་དི་ཀཱ ན ཧོ་ནྟི ཀི་རཱ་ཏི. ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟནྟི ཨ་ན་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཏ་སྶ ཝ་ད་ཏི. པུ་ཙྪཱ་པ་དནྟི པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཾ.
བྷ་ག་ཝཱ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟེ་ན ན་མ་སྶི་ཏ་བྦཱ ཚ དི་སཱ པུ་ཙྪི་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་དི་ཏོ ཨེ་ཝ ཏཱ ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཏཱ་ཝ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ནཾ བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཛྫ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ སེ་ཝི་ཏ་བྦ་སེ་ཝ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཨོ་ཝཱ་དཾ དེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཏོ ཁོ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཏ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སཱཏི ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏཱ སཾ་ཀི་ལེ་སཱ. ཀི་ལི་སྶ་ནྟཱིཏི ཀི་ལི་ཊྛཱ མ་ལཱི་ནཱ ཝི་ཡ ཋི་ཏཱ, ཨུ་པ་ཏཱ་པི་ཏཱ ཙ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱཏི ཀི་ལི་སྶ་ན་ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡ་དི་པི སུ་རཱ་པཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ཝེ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀེ་ཧི པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཱི་ཡཾ, ཏ་སྶ པ་ན ཨ་པཱ་ཡ་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ར་ཏོ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཀེ ཨེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན ‘‘པ་ཉྩཱ’’ཏི. ‘‘ཝི་སུཾ ཨ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཨ་པ་རེ. ‘‘སུ་རཱ་པཱ་ན་མྤི ‘སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་པཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་སེ་ཝི་ཏཾ བྷཱ་ཝི་ཏཾ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཾ ནི་ར་ཡ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ’ནྟི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༨.༤༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་སུཾ ཀ་མྨ་པ་ཐ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ ཧུ་ཏྭཱ དུ་གྒ་ཏི་གཱ་མི་པི་ཊྛི་ཝ་ཏྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཡ་ཏ’’ནྟི ཀེ་ཙི, ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཀ་མྨ་པ་ཐཱ སི་ཡུཾ. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སྭེ་ཝ ཀ་མྨ་པ་ཐེ་སུ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ག་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ‘‘ཝི་སུཾ ཨ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ’’ཏི སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. སུ་རཱ་པཱ་ན་སྶ བྷོ་གཱ་པཱ་ཡ་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ ཏྭེ་ཝ ཨ་ཝོ་ཙ. ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཕ་ལཾ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཋཱ་ནཾ, ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋཱ་ནེ་ཧཱི་ཏི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱི’’ཏི. ཨ་པེ་ནྟི ཨ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་པེ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨ་པཱ་ཡཱ, ཨ་པཱ་ཡཱ་ནཾ, ཨ་པཱ་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝཱ མུ་ཁཱ་ནི དྭཱ་རཱ་ནཱི་ཏི ཨ་པཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནི. ཝི་ནཱ་ས་མུ་ཁཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶཱ’’ཏི པུ་བྦེ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན པ་ཋ་མཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶེ་ཝ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡོ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ‘‘སོ་ཏི སོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་པ་ཀ-ས་དྡོ ནི་ཧཱི་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ‘‘ལཱ་མ་ཀེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑཾ, ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཉྩ པཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ པཱ་པ་ཀཱ, ཏེ་ཧི པཱ་པ་ཀེ་ཧི. ཚ དི་སཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ནྟོཏི ཏེ་ན ཏེ་ན བྷཱ་གེ་ན དི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ‘‘དི་སཱ’’ཏི ས་ཉྙི་ཏེ ཚ བྷཱ་གེ ས་ཏྟེ ཡ་ཐཱ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཚི་དྡཾ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ནྟོ པ་ཊི་ས་ནྡྷཱ་རེ་ནྟོ. ཝི་ཛི་ན་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཡོ ཧི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཾ, ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཉྩ ཨ་ན་ཏྠཾ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཏྠཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏི, སོ ཨུ་བྷ་ཡ་ལོ་ཀ་ཝི་ཛ་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་ནི་གྒ་ཎྷ་ན་ཏོ, ས་ཀ་ཏྠ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏོ ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩེ་ཝ ལོ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ ཝེ་རཱ་ནི ཝེ་ར་པྤ་ས་ཝ་ན་ཏོ. ཨཱ་ར་དྡྷོ ཧོ་ཏཱིཏི སཾ་སཱ་དྷི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཡི་དཾ སཾ་སཱ་དྷ་ནཾ ཀི་ཏྟི་ས་དྡེ་ན ཨི་དྷ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ཏོ་ས་ནེ་ན, ཝེ་རཱ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཏོ་སི་ཏོ ཙེ་ཝ ནི་པྥཱ་དི་ཏོ ཙཱ’’ཏི. པུ་ན པ་ཉྩ ཝེ་རཱ་ནཱིཏི པ་ཉྩ ཝེ་ར་ཕ་ལཱ་ནི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན.
ཀ་ཏ་མ་སྶཱཏི ཀ་ཏ་མེ ཨ་སྶ. ཀི་ལེ་ས་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀི་ལེ་སོཏི ཏཾ་ཡོ་ག་ཏོ ཏཾ་ས་དི་སཾ ཝ་ད་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ, (དཱི. ནི. ༡.༢༢༦; མ. ནི. ༡.༢༧༡, ༢༨༧, ༢༩༧; སཾ. ནི. ༢.༡༥༢; ཨ. ནི. ༤.༡༢༣; ༥.༢༨; པཱ་རཱ. ༡༡; དྷ. ས. ༤༩༩; ཝི་བྷ. ༥༠༨) ནཱི་ལཾ ཝ་ཏྠ’’ནྟི ཙ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ན ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཏཱ་ཡ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཀ་མྨ་སྶ དི་ཊྛི་མཱ་ན་ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི་པི ཀི་ལི་ཊྛ་ཏཱ སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏི, མི་ཙྪཱ་ཙཱ་ར་སྶ དོ་སཱ་དཱི་ཧི ཀི་ལི་ཊྛ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཾ་ཀི་ལེ་སོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན པ་ན ས་མྨུ་ཁེ་ན་པི ནེ་སཾ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་པ་རི་དཱི་པ་ཀ་མེ་ཝཱཏི ཡོ ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་རི་དཱི་པ་ཀ་མེ་ཝ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ པུ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ’’ནྟི, ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷཾ ཨ་ཝོ་ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཙ་ཏུ་ཋཱ་ནཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༦. ‘‘པཱ་པ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཀ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་སོ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ནྟོ་ལཱི་ན་ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨི་དཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཀྐ་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཧི ཨུ་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ, ཀ་ཎྷ་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཙ ནི་དྡེ་སོ ཨཱ་ར་དྡྷོ. ཀཱ་ར་ཀེཏི པཱ་པ་ཀ་མྨ་སྶ ཀཱ་ར་ཀེ. ཨ་ཀཱ་ར་ཀོ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ པཱ་པཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ, ཏ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཏོ. སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨ་ཝི་ཝ་ཛྫ་ན་པུ་བྦ་ཀཾ ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཾ ཨི་དྷ དེ་ས་ནཱ་ཀོ་ས་ལླཾ. པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ཀཱ་ར་ཀཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝཱ་མཾ མུ་ཉྩ ད་ཀྑི་ཎཾ ག་ཎྷཱ’’ཏི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༤༩༨) ཏ་ཐཱ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་ས མ་ངྒ་ལཱ་ནི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་སེ་ཝ་ནཱ ཙ བཱ་ལཱ་ན’’ནྟི (ཁུ. པཱ. ༥.༣; སུ. ནི. ༢༦༢) ཝ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཎྜི་ཏཱ་ན་ཉྩ སེ་ཝ་ནཱ’’ཏི (ཁུ. པཱ. ༥.༣; སུ. ནི. ༢༦༢) ཨ་ཝོ་ཙ. ཚ་ནྡཱ་ག་ཏིནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ས་ར་ལོ་པོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ནྡེ་ན པེ་མེ་ན ཨ་ག་ཏི’’ནྟི. ཚ་ནྡཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ནྡེ་ནཱ’’ཏི. ཚ་ནྡ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ན ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པེ་མེ་ནཱ’’ཏི. པ་ར་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘དོ་སཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝཱ་ཀྱེ་སུ. ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘དོ་སེ་ན ཀོ་པེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. མི་ཏྟོཏི ད་ལ༹ྷ་མི་ཏྟོ, ས་མྦྷ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ནྡི་ཊྛོཏི དི་ཊྛ་མ་ཏྟ་ས་ཧཱ་ཡོ. པ་ཀ་ཏི་ཝེ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝེ་ར་ཝ་སེ་ན, ཙི་ར་ཀཱ་ལཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཝི་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་ངྑ་ཎུ་པྤ་ནྣ་ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ’’ཏི. ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ. ཝི་ས་མེ ཙོ་རཱ་དི་ཀེ, ཝི་ས་མཱ་ནི ཝཱ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ནི ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ནི་སྶི་ཏོ ཝི་ས་མ་ནི་སྶི་ཏོ.
ཚ་ནྡཱ་ག་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ན ག་ཙྪ་ཏི མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ, ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཱ་ནཱིཏི ཙ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཨ་ག་ཏི ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི.
ཡ་སྶ་ཏི ཏེ་ན ཀི་ཏྟཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཡ་སོ, ཐུ་ཏི་གྷོ་སོ. ཡ་སྶ་ཏི ཏེ་ན པུ་རེ་ཙ་རཱ་ནུ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཝཱ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཡ་སོ, པ་རི་ཝཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཏྟི་ཡ་སོ་པི པ་རི་ཝཱ་ར་ཡ་སོ་པཱི’’ཏི. པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏཱིཏི པུ་བྦེ ཡོ ཙ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀེ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་རི་ཏོ ཧཱ་ཡ་ཏི པ་རི་ཀྑ་ཡཾ ག་ཙྪ་ཏི.
ཚ་ཨ་པཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༧. པཱུ་ཝེ བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་ཛྫཾ ཨུ་ད་ཀཾ ད་ཏྭཱ མ་དྡི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ པཱུ་ཝ་སུ་རཱ. ཨེ་ཝཾ སེ་ས་སུ་རཱ་པི. ཀི་ཎྞཱཏི པ་ན ཏ་སྶཱ སུ་རཱ་ཡ བཱི་ཛཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡེ ‘‘སུ་རཱ་མོ་ད་ཀཱ’’ ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ ཀི་ཎྞ་པ་ཀྑི་ཏྟཱ. ཧ་རཱི་ཏ་ཀཱི་སཱ་ས་པཱ་དི་ནཱ་ནཱ་ས་མྦྷཱ་རེ་ཧི སཾ་ཡོ་ཛི་ཏཱ ས་མྦྷཱ་ར་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ. མ་དྷུ་ཀ་ཏཱ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀེ་རཱ་དི་པུ་པྥ་ར་སོ ཙི་ར་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀོ པུ་པྥཱ་ས་ཝོ. པ་ན་སཱ་དི་ཕ་ལ་ར་སོ ཕ་ལཱ་ས་ཝོ. མུ་དྡི་ཀཱ་ར་སོ མ་དྷྭཱ་ས་ཝོ. ཨུ་ཙྪུ་ར་སོ གུ་ལཱ༹་ས་ཝོ. ཧ་རཱི་ཏ་ཀཱ་མ་ལ་ཀ་ཀ་ཊུ་ཀ་བྷ་ཎྜཱ་དི་ནཱ་ནཱ་ས་མྦྷཱ་རཱ་ནཾ ར་སོ ཙི་ར་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀོ ས་མྦྷཱ་ར་སཾ་ཡུ་ཏྟོ. ཏཾ ས་བྦ་མྤཱིཏི ཏཾ ས་བྦཾ ད་ས་ཝི་དྷ་མྤི. མ་ད་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན མ་ཛྫཾ པི་ཝ་ནྟཾ མ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་མ་ཛྫེ པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནཾ སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་མ་ཛྫ་པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཡོ་གོཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ར་ཎ’’ནྟི, ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཙེ་ཝ བྷོ་གཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི པཱ་ན་བྱ་ས་ནེ་ན བྱ་ས་ན་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཙ ནུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི པ་མ་ཏྟ་སྶ ཀ་མྨ་ནྟེ་སུ ཉཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྷོ་གཱ་ནནྟི བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ‘‘བྷོ་གཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ་ནཾ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ནཾ. ཨ་པཱ་ཡ་མུ་ཁ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ. ཨ་ཝེ་ལཱ་ཡཱཏི ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཝེ་ལཱ་ཡ. ཡ་དཱ ཝི་ཙ་ར་ཏོ ཨ་ཏྠ་ར་ཀྑཱ་ད་ཡོ ན ཧོ་ནྟི. ཝི་སི་ཁཱ་སུ ཙ་རི་ཡཱཏི ར་ཙྪཱ་སུ ཝི་ཙ་ར་ཎཾ.
ས་མ་ཛྫཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི མ་ཧོ, ཡ་ཏྠ ན་ཙྩཱ་ནི་པི པ་ཡོ་ཛཱི་ཡ་ནྟི, ཏེ་སཾ ད་སྶ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན ཙ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ས་མ་ཛྫཱ་བྷི་ཙ་ར་ཎཾ. ན་ཙྩཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ན་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ད་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་དི་ས་དྡ་ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ, ད་སྶ་ནེ་ན ཝཱ ས་ཝ་ན་མྤི ག་ཧི་ཏཾ ཝི་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན. ཨཱ་ལོ་ཙ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝཱ པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ་པི ད་སྶ་ན་ས་ངྑེ་པ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ‘‘ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ ཙི་ཏྟཱ་ལ་སི་ཡ་ཏཱ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ‘‘ཀཱ་ཡཱ་ལ་སི་ཡ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱཏི ཏ་པྤ་སུ་ཏ་ཏཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏ་ར་ཏཱ་ཡ.
སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་སྶ ཚ་ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༨. ས་ཡཾ ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི ས་ནྡི་ཊྛཾ. ས་ནྡི་ཊྛ་མེ་ཝ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ, དྷ་ན་ཛཱ་ནི་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ པ་ན ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ནི་དྡེ་སོ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་བྷཱ་ཝི་ནཱི’’ཏི. ས་མཾ, ས་མྨཱ པ་སྶི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝཱ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཱ, པཱ་ན་ས་མ་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝི་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ལ་ཧ་པྤ་ཝ་ཌྜྷ་ནཱི མི་ཏྟ་སྶ ཀ་ལ་ཧེ ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཁེ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ནནྟི ཝཱ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨཱ་ཀ་རོ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ར་ལོ་ཀེ ཨ་ཀི་ཏྟིཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི ཨ་ཀི་ཏྟི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ པ་ས་ཝ་ན་ཏོ. ཀོ་པཱི་ནཾ ཝཱ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ར་ཧ་སྶ་ཀ་མྨཾ. སུ་རཱ་མ་ད་མ་ཏྟཱ ཙ པུ་བྦེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏཾ ཏཱ་དི་སཾ ཀ་མྨཾ ཨ་མ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཚཱ་དེ་ནྟཱ ཝི་ཙ་རི་ཏྭཱ མ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ན་མྤི ཝི་ཝ་ར་ནྟི པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏེ་ན ཏེ་སཾ སཱ སུ་རཱ ཏ་སྶ ཀོ་པཱི་ན་སྶ ནི་དཾ་ས་ན་ཏོ ‘‘ཀོ་པཱི་ན་ནི་དཾ་ས་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་པ་ཉྙནྟི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ལོ་ཀི་ཡཾ པ་ཉྙཾ དུ་བྦ་ལཾ ཀ་རོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཧི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ཏ་ཐཱ ཧི བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ཏ་མ་ཏྠཾ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏུཾ ‘‘མ་གྒ་པ་ཉྙཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ནྟོ་མུ་ཁ་མེ་ཝ ན པ་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སུ་རཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་དུ་བྦ་ལ་ཀ་ར་ཎ་སྶ དུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ན་ནུ ཙེ་ཝཾ སུ་རཱ་ཡ ཏ་སྶཱ པ་ཉྙཱ་ཡ དུ་བྦ་ལཱི་ཀ་ར་ཎེ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཝི་གྷཱ་ཏོ ཨ་ཙོ་དི་ཏོ ཧོ་ཏི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཡོ་ག་སྶེ་ཝ ཙོ་དི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི? ན་ཡི་དཾ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཡོ་གོ་པི ནཱ་མ ས་དཱ ཏེ་སཾ ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ པ་ན ཨ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན་སྶཱ ཀ་དཱ་ཙི སི་ཡཱ ཨུ་པ་ཡོ་གོ, ཏ་ཐཱ་པི སོ ཏ་སྶཱ དུ་བྦ་ལི་ཡཾ ཨཱི་ས་ཀ་མྤི ཀཱ་ཏུཾ ནཱ་ལ་མེ་ཝ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་པ་ཉྙཾ པ་ན དུ་བྦ་ལཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི. མ་གྒ་སཱི་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་བྦ་སྶཱ་པི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་དཱ་ནེ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཕ་ལ་ནྟི པ་དཾ, ཀཱ་ར་ཎཾ.
༢༤༩. ཨ་ཏྟཱ་པི་སྶ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱ་རི་སྶ ཨ་གུ་ཏྟོ ས་ར་ས་ཏོ ཨ་ར་ཀྑི་ཏོ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ཏོ་པི པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝེ་ལཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་ཎྚ་ཀཱ་དཱི་ནི་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན སོ་བྦྷཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཝེ་རི་ནོ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཙོ་རཱ་དི་ཀཱ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. པུ་ཏྟ་དཱ་རཱཏི ཨེ་ཏྠ པུ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པུ་ཏྟཱི་པི ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏ་རོ’’ཏི. བ་ཧི པ་ཏྠ་ནནྟི ཀཱ་མ་པ་ཏྠ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནྟོ་གེ་ཧ་སྶི་ཏ་ཏོ ནི་བ་དྡྷ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ པ་ཏྠ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཉྙེ་ཧི ཀ་ཏ་པཱ་པ་ཀ་མྨེ་སཱུཏི པ་རེ་ཧི ཀ་ཏཱ་སུ པཱ་པ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ. ས་ངྐི་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི ཨ་ཀཱ་ལེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཙ་ར་ཎ་ཏོ. རུ་ཧ་ཏི ཡ་སྨིཾ པ་དེ་སེ ཙོ་རི་ཀཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་ཏྠ པ་རེ་ཧི དི་ཊྛ་ཏྟཱ. ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐཱཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དོ་མ་ན་སྶ’’ནྟི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐཱ. ཏཾ ས་བྦ་མྤི ཝི་ཀཱ་ལ་ཙཱ་རི་མྷི པུ་གྒ་ལེ ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ ཏ་སྶ ཨུ་པ་རི པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ཨ་ཉྙ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཨཱ་ས་ངྐི་ཏ་བྦེ ཨ་ས་ཏི. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ. སོཏི ཝི་ཀཱ་ལ་ཙཱ་རཱི. པུ་ར་ཀྑ་ཏོ པུ་ར་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་རི ཨཱ་ས་ངྐ་ནྟེ ཀ་ཏྭཱ ཙ་ར་ཏི.
༢༥༠. ན་ཊ་ནཱ་ཊ་ཀཱ་དི་ན་ཙྩནྟི ན་ཊེ་ཧི ནཱ་ཊ་ཀེ་ཧི ན་ཙྩི་ཏ་བྦ་ནཱ་ཊ་ཀཱ་དི་ན་ཙྩ་ཝི་དྷི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཝ་སི་ཊྛཾ ས་བྦཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ‘‘ཏ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ་སྶ ག་མ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ བྷོ་གཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ, ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ན་ཉྩ ཝི་ནཱ་སོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. གཱི་ཏནྟི ས་ར་ག་ཏཾ, པ་ཀ་ར་ཎ་ག་ཏཾ, ཏཱ་ལ༹་ག་ཏཾ, ཨ་པ་དྷཱ་ན་ག་ཏ་ནྟི ག་ནྡྷ་བྦ་ས་ཏྠ་ཝི་ཧི་ཏཾ ཨ་ཉྙ་མྤི ས་བྦཾ གཱི་ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝཱ་དི་ཏནྟི ཝཱི་ཎཱ་ཝེ་ཎུ་མུ་དི་ངྒཱ་དི་ཝཱ་ད་ནཾ. ཨ་ཀྑཱ་ནནྟི བྷཱ་ར་ཏ་ཡུ་དྡྷ་སཱི་ཏཱ་ཧ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཀྑཱ་ནཾ. པཱ་ཎི་སྶ་རནྟི ཀཾ་ས་ཏཱ་ལ༹ཾ, ‘‘པཱ་ཎི་ཏཱ་ལ༹’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཀུ་མྦྷ་ཐཱུ་ནནྟི ཙ་ཏུ་ར་སྶ་ཨ་མྦ་ཎ་ཀ་ཏཱ་ལ༹ཾ. ‘‘ཀུ་ཊ་བྷེ་རི་ས་དྡོ’’ཏི ཀེ་ཙི. ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཙྩེ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ གཱི་ཏཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.
༢༥༡. ཛ་ཡནྟི ཛཱུ་ཏཾ ཛི་ན་ནྟོ. ཝེ་རནྟི ཛི་ཏེ་ན ཀཱི་ལ༹་ཀ་པུ་རི་སེ་ན ཛ་ཡ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་རི ཝེ་རཾ ཝི་རོ་དྷཾ པ་ས་ཝ་ཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཏ་ཉྷི་སྶ ཝེ་ར་པ་ས་ཝ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛི་ཏཾ མ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཛི་ནོཏི ཛཱུ་ཏ་པ་རཱ་ཛ་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཡ དྷ་ན་ཛཱ་ནི་ཡཱ ཛི་ནོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན ཛི་ཏོ ས་མཱ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སོ་ཙ་ཏཱིཏི ཏཾ ཛི་ནཾ ཝི་ཏྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་ནུ་ཏྠུ་ན་ཏི. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊྛཱ་ནེཏི ཡ་སྨིཾ ཀི་སྨི་ཉྩི ཨ་ཊྚ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ. ས་ཀྑི་པུ་ཊྛ་སྶཱཏི ས་ཀྑི་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་ཊྛ་སྶ. ཨ་ཀྑ་སོ་ཎྜོཏི ཨ་ཀྑ་དྷུ་ཏྟོ. ཛཱུ་ཏ་ཀ་རོཏི ཛཱུ་ཏ་པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ. ཏྭ་མྤི ནཱ་མ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོཏི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ནཱ་མ ཏྭཾ, ན མ་ཡཾ ཏ་ཡི ཀོ་ལ་པུ་ཏྟི་ཡཾ ཨི་དཱ་ནི པ་སྶཱ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཚི་ནྣ་བྷི་ནྣ་ཀོཏི ཚི་ནྣ་བྷི་ནྣ་ཧི་རོ་ཏྟ་པྤོ, ཨ་ཧི་རི་ཀོ ཨ་ནོ་ཏྟ་པྤཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱཏི ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ.
ཨ་ནི་ཙྪི་ཏོཏི ན ཨི་ཙྪི་ཏོ. པོ་སི་ཏ་བྦཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཛཱུ་ཏ་པ་རཱ་ཛ་ཡེ་ན ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ རི་ཏྟ་ཏུ་ཙྪ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
པཱ་པ་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཚ་ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥༢. ཨ་ཀྑ་དྷུ་ཏྟཱཏི ཨ་ཀྑེ་སུ དྷུ་ཏྟཱ, ཨ་ཀྑ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ནཱ་ས་ཀཱ. ཨི་ཏྠི་སོ་ཎྜཱཏི ཨི་ཏྠཱི་སུ སོ་ཎྜཱ, ཨི་ཏྠི་ས་མྦྷོ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ ཨཱ་ཏ་པྤ་ན་ཀཱ. ཏ་ཐཱ བྷ་ཏྟ་སོ་ཎྜཱད་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པི་པཱ་སཱཏི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི སུ་རཱ་པི་པཱ་སཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱ་ན་སོ་ཎྜཱ’’ཏི. ནེ་ཀ་ཏི་ཀཱད་ཡོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. མེ་ཏྟི་ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ མི་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་སྨཱཏི པཱ་པ་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ.
༢༥༣. ཀ་མྨ་ནྟནྟི ཀ་མྨཾ, ཡ་ཐཱ སུ་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟོ, ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ཀ་མྨ་ནྟོ, ཏཾ ཀཱ་ཏུཾ ག་ཙྪཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཀ་མྨཾ ཝཱ ཨ་ནྟོ ནི་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཀ་མྨ་ནྟོ, ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཾ ག་ཙྪཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟོ.
པ་ནྣ་ས་ཁཱཏི སུ་རཾ པཱ་ཏུཾ པ་ནྣེ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟེ ཨེ་ཝ ས་ཁཱ་ཏི པ་ནྣ་ས་ཁཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ’’ཏི. ‘‘ས་མྨི་ཡ་ས་མྨི་ཡོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་མྨི་ཡ་ས་མྨི་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མྨ་ས་མྨཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟོ’’ཏི. ས་ཧཱ་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི ས་ཧཱ་ཡོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཨོ་ཏཱ་ར་མེ་ཝ ག་ཝེ་ས་ཏཱིཏི ར་ནྡྷ་མེ་ཝ པ་རི་ཡེ་ས་ཏི ཨ་ན་ཏྠ་མ་སྶ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ. ཝེ་ར་པྤ་ས་ཝོཏི པ་རེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནི ཝེ་ར་སྶ པ་ས་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ར་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ’’ཏི. པ་རེ་སཾ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ན་ཏྠོ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ན་ཏྠོ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ ཨ་ན་ཏྠ་ཏཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ་རི་ཏཱ’’ཏི. ཡོ ཧི པ་རེ་སཾ ཨ་ན་ཏྠཾ ཀ་རོ་ཏི, སོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ་རོ ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ཨ་ན་ཏྠ་ཏཱཏི ཨུ་བྷ་ཡཱ་ན་ཏྠ་ཀཱ་རི་ཏཱ. ཨ་རི་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་ཏྟོ, ཀུ་ཙྪི་ཏོ ཨ་རི་ཡོ ཀ་ད་རི་ཡོ. ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན སོ ‘‘ཀ་ད་རི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ དྷ་མྨོ ཀ་ད་རི་ཡ་ཏཱ, མ་ཙྪ་རི་ཡཾ. ཏཾ པ་ན དུ་བྦི་ས་ཛྫ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘སུ་ཊྛུ ཀ་ད་རི་ཡ་ཏཱ ཐ་དྡྷ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་བྷཱ’’ཝོཏི. ཨ་ཝི་པ་ཎྞ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཙ ཨི་ཎཾ ག་ཎྷ་ནྟོ སཾ་སཱི་ད་ནྟོ་ཝ ཨི་ཎཾ ཝི་གཱ་ཧ་ཏི ནཱ་མ. སཱུ་རི་ཡེ ཨ་ནུ་གྒ་ཏེ ཨེ་ཝ ཀ་མྨ་ནྟེ ཨ་ནཱ་ར་བྷ་ནྟོ ར་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ན་སཱི་ལོ.
ཨ་ཏྠཱཏི དྷ་ནཱ་ནི. ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟཱིཏི ཨ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཏྠཱཏི ཀི་ཙྩཱ་ནི. ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མོ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ དྷ་ནཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་ཏི་ཀྐ་མོ. ཨི་མི་ནཱ ཀ་ཐཱ་མ་གྒེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཡ་ཏོ ཁོ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༣.༢༤༤) ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན ཀ་ཐཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཧི་ཏཱ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡེ་ན. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་མྨནྟི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སཱ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཱ་ནི, ཚ བྷོ་གཱ་ནཾ ཨ་པཱ་ཡ་མུ་ཁཱ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཙུ་དྡ་ས་ཝི་དྷཾ པཱ་པ་ཀ་མྨཾ.
མི་ཏྟ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥༤. ཨ་ན་ཏྠོཏི ‘‘བྷོ་ག་ཛཱ་ནི, ཨཱ་ཡ་ས་ཀྱཾ, པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ མ་ངྐུ་བྷཱ་ཝོ, ས་མྨཱུ་ལ༹ྷ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དི་ཀོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀོ ‘‘དུ་གྒ་ཏི་པ་རི་ཀི་ལེ་སོ, སུ་ག་ཏི་ཡ་ཉྩ ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ, བ་ཧྭཱ་བཱ་དྷ་ཏཱ, ཨ་ཏི་ད་ལི་དྡ་ཏཱ, ཨ་པྤ་ནྣ་པཱ་ན་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དི་ཀོ ཙ ཨ་ན་ཏྠོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཡཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི བྷ་ཡཱ་ནཱིཏི ཨ་ཏྟཱ་ནུ་ཝཱ་ད་བྷ་ཡ་པ་རཱ་ནུ་ཝཱ་ད་བྷ་ཡ་ད་ཎྜ་བྷ་ཡཱ་དཱི་ནི ལོ་ཀེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ནི ཡཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི བྷ་ཡཱ་ནི. ཨུ་པ་དྡ་ཝཱཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ. ཨུ་པ་ས་གྒཱཏི ས་རཱི་རེ་ན སཾ་ས་ཊྛཱ་ནི ཝི་ཡ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ནི བྱ་ས་ནཱ་ནི. ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠཱུཏི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ ‘‘ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ་ད་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༤༢) ཝི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀཾ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཡཾ ཀི་ཉྩི ག་ཧ་ཎ་ཡོ་གྱཾ ཧ་ར་ཏི་ཡེ་ཝ ག་ཎྷཱ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཝཱ་ཙཱ ཨེ་ཝ པ་ར་མཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཀ་མྨ་ནྟི ཝ་ཙཱི་པ་ར་མོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནུ་པྤི་ཡནྟི ཏ་ཀྐ་ནཾ, ཡཾ ཝཱ ‘‘རུ་ཙཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཡེ་ཧི སུ་རཱ་པཱ་ནཱ་དཱི་ཧི བྷོ་གཱ ཨ་པེ་ནྟི ཝི་ག་ཙྪ་ནྟི, ཏེ་སུ ཏེ་སཾ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ བྱ་ས་ན་ཧེ་ཏཱུ་སུ ས་ཧཱ་ཡོ ཧོ་ཏི.
༢༥༥. ཧཱ་ར་ཀོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན དཱ་ཡ་ཀོ, ཏ་མ་སྶ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ཧཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཧཱ་ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་པྤ་ཀནྟི པུ་པྥ་ཕ་ལཱ་དི ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་རི་ཏྟཾ ཝ་ཏྠུཾ ད་ཏྭཱ, བ་ཧུཾ པ་ཏྠེ་ཏི བ་ཧུཾ མ་ཧ་གྒྷཾ ཝ་ཏྠ་ཡུ་གཱ་དིཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ཏི. དཱ་སོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ མི་ཏྟ་སྶ ཏཾ ཏཾ ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཀ་ཐཾ ཨ་མི་ཏྟོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཡ་སྶ ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཏི ཨ་ན་ཏྠ་པ་རི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ, ཏཾ སེ་ཝ་ཏི. ཨ་ཏྠ་ཀཱ་ར་ཎཱཏི ཝ་ཌྜྷི་ནི་མི་ཏྟཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ བྷེ་དོ.
༢༥༦. པ་རེཏི པ་ར་དི་ཝ་སེ. ན ཨཱ་ག་ཏོ སཱིཏི ཨཱ་ག་ཏོ ནཱ་ཧོ་སི. ཁཱི་ཎནྟི ཏཱ་དི་ས་སྶ, ཨ་སུ་ཀ་སྶ ཙ དི་ནྣ་ཏྟཱ. ས་སྶ་ས་ངྒ་ཧེཏི ས་སྶ་ཏོ ཀཱ་ཏ་བྦ་དྷ་ཉྙ་ས་ངྒ་ཧེ ཀ་ཏེ.
༢༥༧. ‘‘དཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀ་རོ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘སཱ་དྷུ ས་མྨ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ན་ནུ ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨ་ཡཾ མི་ཏྟོ ཨེ་ཝ, ན ཨ་མི་ཏྟོ མི་ཏྟ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀོ་ཏི? ཨ་ནུ་པྤི་ཡ་བྷཱ་ཎཱི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ས་ཧཱ་ཡེ་ན ཝཱ དེ་ས་ཀཱ་ལཾ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཀ་ཏེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝི་རོ་དྷཱ་དིཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་རོ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཡོ ཏཾ ཛཱ་ན་ནྟོ ཨེ་ཝ ‘‘སཱ་དྷུ ས་མྨ ཀ་རོ་མཱ’’ཏི ཨ་ནུ་པྤི་ཡཾ བྷ་ཎ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎཾ པི་སྶ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི.
༢༥༩. མི་ཏྟ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཱ ཨེ་ཏེ མི་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ.
སུ་ཧ་ད་མི་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༦༠. སུ་ནྡ་ར་ཧ་ད་ཡཱཏི པེ་མ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཝ་སེ་ན བྷ་དྡ་ཙི་ཏྟཱ.
༢༦༡. པ་མ་ཏྟཾ ར་ཀྑ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་མཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཀི་ཉྩི ཨ་ཡུ་ཏྟེ ཀ་ཏེ ཏཱ་དི་སེ ཀཱ་ལེ ར་ཀྑ་ཎཾ ‘‘བྷཱི་ཏ་སྶ ས་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཏཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མེ་ཝ པ་མ་ཏྟ་སྶ ར་ཀྑ་ཎ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་ཛྫཾ པི་ཝི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. གེ་ཧེ ཨཱ་ར་ཀྑཾ ཨ་སཾ་ཝི་ཧི་ཏ་སྶ བ་ཧི་ག་མ་ན་མྤི པ་མཱ་ད་པ་ཀྑི་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ས་ཧཱ་ཡོ བ་ཧི་ག་ཏོ ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ཡཾ ཧ་ར་ནྟོཏི བྷ་ཡཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནྟོ. བྷོ་ག་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན དྷ་ནཾ ‘‘བྷོ་ག’’ནྟི ཝ་ད་ཏི. ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེཏི ཁུ་དྡ་ཀེ, མ་ཧ་ནྟེ ཙ ཀཱ་ཏ་བྦེ ཨུ་པྤ་ནྣེ.
༢༦༢. ནི་གཱུ་ཧི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཐནྟི ནི་གཱུ་ཧི་ཏུཾ ཚཱ་དེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཐཾ, ནི་གཱུ་ཧི་ཏུཾ ཝཱ ཡུ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ནི་གཱུ་ཧི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཐཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨཾ. ར་ཀྑ་ཏཱིཏི ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟོ ཚཱ་དེ་ཏི. ཛཱི་ཝི་ཏ་མྤཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཨ་ཉྙཾ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
༢༦༣. པ་སྶ་ནྟེ་སུ པ་སྶ་ནྟེ་སཱུཏི ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་ཝཱ་རི་ཡ་མཱ་ན་སྶ པཱ་པ་སྶ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ར་ཎཾ དཱི་པེ་ཏི. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཧི པཱ་པ་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ན ནི་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི. ས་ར་ཎེ་སཱུཏི ས་ར་ཎེ་སུ ཝ་ཏྟ་སྶུ ཨ་བྷི་ནྣཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ, ས་ར་ཎེ་སུ ཝཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་སྶུ. ནི་པུ་ཎནྟི ས་ཎྷཾ. ཀཱ་ར་ཎནྟི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་ཡུ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ ཀ་མྨནྟི ཨི་མཾ དཱ་ནཱ་དི་བྷེ་དཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ. ‘‘ཀ་མྨ’’ནྟི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་སྶཱ་པི ཏ་སྶ ‘‘ས་གྒེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི པ་ད་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ་ན ས་དྡྷཱ་ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཱ་ལོ་བྷཱ་དི་གུ་ཎ་དྷ་མྨ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ ཝི་ཡ ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ ཛོ་ཏི་ཏོ ཧོ་ཏི. ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཧི དྷ་མྨཱ ས་གྒ་གཱ་མི་མ་གྒོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ས་དྡྷཱ ཧི་རི་ཡཾ ཀུ་ས་ལ་ཉྩ དཱ་ནཾ,
དྷ་མྨཱ ཨེ་ཏེ ས་པྤུ་རི་སཱ་ནུ་ཡཱ་ཏཱ;
ཨེ་ཏ་ཉྷི མ་གྒཾ དི་ཝི་ཡཾ ཝ་ད་ནྟི,
ཨེ་ཏེ་ན ཧི ག་ཙྪ་ཏི དེ་ཝ་ལོ་ཀ’’ནྟི. (ཨ. ནི. ༨.༣༢);
༢༦༤. བྷ་ཝ་ནཾ ས་མྤ་ཏྟི་ཝ་ཌྜྷ་ནཾ བྷ་ཝོཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཨ་བྷ་ཝོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷ་ཝེ་ན ཨ་ཝུ་ཌྜྷི་ཡཱ’’ཏི. པཱ་རི་ཛུ་ཉྙནྟི ཛཱ་ནི. ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ན ཧོ་ཏི ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཏཾ ཨ་བྷ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནི ཨཱ་པ་ཏི་ཏཾ ཝི་ཡ མ་ཉྙ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ བྷ་ཝཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་རཱུ་པོཏི བཱི་བྷ་ཙྪོ. ན པཱ་སཱ་དི་ཀོཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. སུ་ཛཱ་ཏོཏི སུ་ནྡ་ར་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ནྣོ.
༢༦༥. ཛ་ལནྟི ཛ་ལ་ནྟོ. ཨ་གྒཱི་ཝཱཏི ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ ཝི་ཡ. བྷཱ་ས་ཏཱིཏི ཝི་རོ་ཙ་ཏི. ཡ་སྨཱ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་ཝི་སེ་སཾ ཝི་རོ་ཙ་ནཾ ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛ་ལཾ ཨ་གྒཱི་ཝ བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཡ་དཱ ཨ་གྒི ས་ཝི་སེ་སཾ ཝི་རོ་ཙ་ཏི, ཡ་ཏྠ ཙ ཋི་ཏོ དཱུ་རེ ཋི་ཏཱ་ན་མྤི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏཾ ད་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ར་ཏྟི’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘བྷ་མ་ར་སྶེ་ཝ ཨི་རཱི་ཡ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ་སྶ བྷོ་ག་སཾ་ཧ་ར་ཎཾ དྷ་མྨི་ཀཾ ཉཱ་ཡོ་པེ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ན་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. རཱ་སིཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་སྶ དྷ་ན་དྷ་ཉྙཱ་དི་བྷོ་ག་ཛཱ་ཏཾ ས་མྤི་ཎྜི་ཏཾ རཱ་སི་བྷཱུ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་རཱི་ཡ་ཏོ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནྟ་སྶ ཙ. ཙ་ཀྐ་པྤ་མཱ་ཎནྟི ར་ཐ་ཙ་ཀྐ་པྤ་མཱ་ཎཾ. ནི་ཙ་ཡནྟི ཝུ་ཌྜྷིཾ པ་རི་ཝུ་ཌྜྷིཾ. ‘‘བྷོ་གཱ ས་ནྣི་ཙ་ཡཾ ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཀེ་ཙི པ་ཋ་ནྟི.
ས་མཱ་ཧ་ཏྭཱཏི སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ. ཨ་ལཾ-ས་དྡོ ‘‘ཨ་ལ་མེ་ཝ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ནི་བྦི་ནྡི་ཏུཾ, ཨ་ལཾ ཝི་ར་ཛྫི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༢༧༢; སཾ. ནི. ༢.༡༢༤, ༡༢༩, ༡༣༤, ༡༤༣) ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཛོ་ཏེ་ཏི, ‘‘ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༢༨) པ་རི་ཡ་ཏྟ་ནྟི. ཡོ ཝེ་ཋི་ཏ་ཏྟོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༢༡༧) ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ-ས་དྡོ ས་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཏཾ ས་བྦཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡུ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་ཎྛ་པེ་ཏུནྟི ས་མྨཱ ཋ་པེ་ཏུཾ, ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་ནཾ ཙ་ཏུ་དྷཱ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཧེ་ཏུ མི་ཏྟཱ་ནི ག་ནྠ་ཏི སོ་ལ༹་ས ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཱ་ནི མེ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་ཛཱི་རཱ་པ་ནེ་ན པ་བ་ནྡྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷེ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནི ཋ་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཙ་ཏུ་དྷཱ བྷོ་གཱ་ནཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནེ་ན མི་ཏྟཱ་ནི ག་ནྠ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ད་དཾ མི་ཏྟཱ་ནི ག་ནྠ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦). བྷུ་ཉྫེ་ཡྻཱཏི ཨུ་པ་བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ, ཨུ་པ་ཡུ་ཉྫེ་ཡྻ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀ་པ་ཎ་དྡྷི་ཀཱ་དཱི་ནཾ དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠ་དེ་ཝ་ཏཱ་དཱི་ནཾ པེ་ཏ་བ་ལི་ཝ་སེ་ན, ནྷཱ་པི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝེ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཝི་ནི་ཡོ་གོ་པི ཨུ་པ་ཡོ་གོ ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨི་མེ་སུ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ཡོ ནཱ་མ ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟེ་ན ཝ་ཡ་ཏོ ཙ་ཏུ་གྒུ་ཎོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝ་ཡོ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ན ས་ནྟཱ་ནེ་ཡྻ, ནི་དྷེ་ཡྻ, བྷཱ་ཛེ་ཡྻ ཙ ཨ་ས་མྦྷ་ཏེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭཱི་ཧི ཀ་མྨཾ པ་ཡོ་ཛ་ཡེ’’ཏི. ནི་དྷེ་ཏྭཱཏི ནི་ད་ཧི་ཏྭཱ, བྷཱུ་མི་ག་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རཱ་ཛཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་གྒི་ཨུ་ད་ཀ་ཙོ་ར་དུ་བྦྷི་ཀྑཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ནྷཱ་པི་ཏཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཀུ་ལཱ་ལ་ར་ཛ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ.
ཚ་དྡི་སཱ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༦༦. ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི ན ཚ་ནྡ་ག་མ་ནཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཧཱ་ཡཱཏི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཱ་ཀུ་ས་ལ་ཉྩ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ. ཚ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི སུ་རཱ་པཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཚ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. སུ་རཱ་པཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གཱ་དི་བྷེ་དཾ ཚ་བྦི་དྷཾ བྷོ་གཱ་ནཾ ཨ་པཱ་ཡ་མུ་ཁཾ ཝི་ནཱ་ས་མུ་ཁཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ. སོ་ལ༹་ས མི་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ, པ་མ་ཏྟ་ར་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩེ་ཀཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀ་ཏྭཱ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷེ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟེ སེ་ཝ་ནྟོ བྷ་ཛ་ནྟོ. ས་ཏྠ་ཝཱ་ཎི་ཛྫཱ་དི་མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝཾ པ་ཧཱ་ཡ ཉཱ་ཡེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ དྷ་མྨི་ཀེ་ན ཨཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ཛཱི་ཝ་ཏི. ན་མ་སྶི་ཏ་བྦཱཏི ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན, གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ན་མ་སྶི་ཏ་བྦཱ ས་བྦ་དཱ ན་ཏེ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཱ. དི་སཱ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ. ཨཱ་ག་མ་ན་བྷ་ཡནྟི ཏ་ཏྠ ས་མྨཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ, མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཨ་ན་ཏྠོ. སོ ཧི བྷཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ‘‘བྷ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་དི་ཊྛཱ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པུ་བྦུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན ཨ་ཏྠ་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ནེ་སཾ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ པུ་ཏྟཱ་ནཾ པུ་ར་ཏྠི་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཱ་ཝ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་བྷཱ་ཝེ་ན དི་སྶ་ན་ཏོ, ཨ་པ་དི་སྶ་ན་ཏོ ཙ པུ་ར་ཏྠི་མཱ དི་སཱ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ ད་ཀྑི་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཧི་ཏཱ་ཧི་ཏཾ པ་ཏི་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་ཀྑི་ཎཱ་ར་ཧ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ད་ཀྑི་ཎཱ དི་སཱ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ‘‘པ་ཙྪི་མཱ དི་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. གྷ་རཱ་ཝཱ་ས་སྶ དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཏེ ཏེ ཙ ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་སཱ ཡ་ཐཱ་ཨུ་པྤ་ཏི་ཏ་དུ་ཀྑ་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ ཏེ དུ་ཀྑ་ཝི་སེ་སེ ཨུ་ཏྟ་ར་ཏཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ དཱ་ས་ཀ་མྨ་ཀ་རཱ སཱ་མི་ཀ་སྶ པཱ་དཱ་ནཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཏ་ད་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ས་ནྟི་ཀཱ་ཝ་ཙ་རཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་ད་མཱུ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. གུ་ཎེ་ཧཱིཏི ཨུ་པ་རི་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི. ཨུ་པ་རི ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ས་གྒ་མ་གྒེ མོ་ཀྑ་མ་གྒེ ཙ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན.
༢༦༧. བྷ་ཏོཏི པོ་སི་ཏོ, ཏཾ པ་ན བྷ་ར་ཎཾ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སུ་ཁ་པ་ཙྩ་ཡཱུ་པ་ཧ་ར་ཎེ་ན དུ་ཀྑ་པ་ཙྩ་ཡཱ་པ་ཧ་ར་ཎེ་ན ཙ ཏེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཐ་ཉྙཾ པཱ་ཡེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཛ་གྒི་ཏོཏི པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏོ. ཏེཏི མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ.
མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཁེ་ཏྟཱ་དིཾ ཨ་ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ ར་ཀྑི་ཏཾ ཏེ་སཾ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཋི་ཏི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཏཾ ར་ཀྑ་ནྟོ ཀུ་ལ་ཝཾ་སཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་ཝཾ་ས་ཏོཏི ‘‘ཀུ་ལ་པྤ་དེ་སཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་དི་སཾ ཨེ་ཀཾ པུ་རི་སཾ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཝཱ གཱི་ཝཱ་ཡཾ ཝཱ ཧ་ཏྠེ ཝཱ བ་ནྡྷ་མ་ཎི་ཡཾ ཝཱ ཧཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་པ་ཝེ་ཎི་ཏོ. ཧཱ་རེ་ཏྭཱཏི ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཏཾ གཱ་ཧཾ ཝི་སྶ་ཛྫཱ་པེ་ཏྭཱ. མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཏ་ཏོ གཱ་ཧ་ཏོ ཝི་ཝེ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཧི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཏེ་སཾ པ་ར་མྤ་རཱ་ཧཱ་རི་ཀཱ སི་ཡཱ. དྷ་མྨི་ཀ་ཝཾ་སེཏི ཧིཾ་སཱ་དི་ཝི་ར་ཏི་ཡཱ དྷ་མྨི་ཀེ ཝཾ་སེ དྷ་མྨི་ཀཱ་ཡ པ་ཝེ་ཎི་ཡཾ. ཋ་པེ་ནྟོཏི པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ནྟོ. ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟ་དཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ.
དཱ་ཡ་ཛྫཾ པ་ཊི་པ་ཛྫཱ་མཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨཱ དཱ་ཡ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ ཡོ་གྱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝ དཱ་ཡ་ཛྫཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ, ན ཨི་ཏ་རོ, ཏ་སྨཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དཱ་ར་ཀེཏི པུ་ཏྟེ. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ པ་ཏྭཱཏི ‘‘པུ་ཏྟ་སྶ ཙ་ཛ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཨཱ་ག་མྨ. དཱ་ཡ་ཛྫཾ པ་ཊི་པ་ཛྫཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘དཱ་ཡ་ཛྫཾ པ་ཊི་པ་ཛྫཱ་མཱི’’ ཏི ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་སནྟི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ. ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི མ་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ.
པཱ་པ་ཏོ ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝི་ས་ཡཾ. ས་མྤ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ་པི ཧི ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨེ་ཝ སི་ཡཱ, ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ. ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཱ པ་ན པཱ་པ་ཀི་རི་ཡཱ ག་ར་ཧ་ཎ་མ་ཏྟ་པ་ཊི་ཀཱ་རཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏ་མྤི ག་ར་ཧ་ནྟཱི’’ཏི. ནི་ཝེ་སེ་ནྟཱིཏི པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་མེ་ཝ སི་པྤཾ སི་ཀྑཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མུ་དྡཱ་ག་ཎ་ནཱ་དི་སི་པྤ’’ནྟི. རཱུ་པཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན བྷོ་ག་པ་རི་ཝཱ་རཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ནུ་རཱུ་པེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀེ་ན.
ནི་ཙྩ་བྷཱུ་ཏོ ས་མ་ཡོ ཨ་བྷི་ཎྷ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལོ. ཨ་བྷི་ཎྷ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ནི་ཙྩ-ས་དྡོ ‘‘ནི་ཙྩ་པ་ཧཾ་སི་ཏོ ནི་ཙྩ་པ་ཧ་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཡུ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཀཱ་ལོ ཨེ་ཝ ས་མ་ཡོ ཀཱ་ལ་ས་མ་ཡོ. ‘‘ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་སྶ ནི་ཙྩ་མེ་ཝ དཱ་ནེ ཏེ་སཾ ཡུ་ཏྟ་པ་ཡུ་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. སི་ཁཱ་ཋ་པ་ནཾ དཱ་ར་ཀ་ཀཱ་ལེ. ཨཱ་ཝཱ་ཧ་ཝི་ཝཱ་ཧཾ པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏཱུ་ནཾ ཡོ་བྦ་ན་པྤ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ.
ཏཾ བྷ་ཡཾ ཡ་ཐཱ ནཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པི་ཧི་ཏཱ ཧོ་ཏི ‘‘པུ་ར་ཏྠི་མཱ དི་སཱ’’ཏི ཝི་བྷ་ཏྟིཾ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་ཐཱ པ་ན ཏཾ བྷ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཡ་ཐཱ ཙ ནཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱཏི ‘‘བྷ་ཏོ ནེ བྷ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཙེ་ཝ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཙ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ པུ་ཏྟཱ ཨ་སྶུ. ཨེ་ཏཾ བྷ་ཡནྟི ཨེ་ཏཾ ‘‘མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཱཏི ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་ཏཱ་བྷ་ཡཾ, པ་ར་ཝཱ་ད་བྷ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ པུ་ཏྟེ་སུ. པུ་ཏྟཱ་ནཾ ནཱ་ནུ་རཱུ་པཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི པ་དཾ ཨེ་ཏཾ བྷ་ཡཾ པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཏཱ་དི་སཱ་ན་ཉྷི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡོ དཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏཱ ཏེ་སཾ དཱ་ཏ་བྦཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ཏྟཱ་ན་ཉྷི ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣེ་སུ ཨུ་བྷོ་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཏཱ་ཡ ས་བྦཾ བྷ་ཡཾ ན ཧོ་ཏི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཧོ་ཏི ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཏ་བྦ་པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་སྶ ས་མྨ་དེ་ཝ ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ཁེ་མཱཏི ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ ཀ་ར་ཎེ་ན ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི.
‘‘ན ཁོ ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཏ་དཱ ཏ་སྶ ཝུ་ཏྟོ པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ སི་ངྒཱ་ལ་ཀཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱ’’ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཧི-ས་དྡོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ནོ ཨ་ཉྙཱ’’ཏི ཨ་ཉྙ་དི་སཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི.
༢༦༨. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ དཱུ་ར་ཏོ་ཝ དི་སྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཱ་དི་སཱ་མཱི་ཙི་ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷཱ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནེ་ནཱཏི པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནེ་ན. ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ག་མ་ནེ་ནཱཏི པཱ་ཏོ, མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ, སཱ་ཡ་ནྟི ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏྠཾ ཨུ་པ་ག་མ་ནེ་ན. སི་པྤུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ པ་ན ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟོ་ག་དྷཾ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ག་མ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སི་པྤུ་གྒ་ཧ་ཎ…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི. སོ་ཏུཾ ཨི་ཙྪཱ སུ་སྶཱུ་སཱ, སཱ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་སི་ཀྑེ ཙ ཨཱ་ད་ར་གཱ་ར་ཝ་པུ་བྦི་ཀཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨི་མི་ནཱ སི་པྤེ་ན སི་ཀྑི་ཏེ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ་གུ་ཎཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ ཏཾ ས་ཝ་ནཾ ས་དྡྷཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ ས་ཝ་ནེ་ནཱ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ…པེ… ནཱ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཝ་སེ་ས་ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་ས་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ བཱི་ཛ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་ཝ་ཏྟནྟི ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མྷི ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྟཾ. སི་པྤ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནཱཏི སི་པྤ་ག་ནྠ་སྶ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན. ཏ་སྶ ཧི སུ་ཊྛུ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ན་སྶ པ་ཡོ་གོ་པི ས་མྨ་དེ་ཝ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཐོ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
སུ་ཝི་ནཱི་ཏཾ ཝི་ནེ་ནྟཱིཏི ཨི་དྷ ཨཱ་ཙཱ་ར་ཝི་ན་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. སི་པྤ་སྨིཾ པ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཝི་ན་ཡོ ‘‘སུ་གྒ་ཧི་ཏཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏེ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཧི ནཱ་མ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀེ ཨེ་ཝ ཝི་ནེ་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀེ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་པ་མི་ཏྟཱ ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི. སི་པྤ་ག་ནྠ་སྶ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ ནཱ་མ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ པ་ཡོ་ག་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏྠ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཡོ་གཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི. མི་ཏྟཱ་མ་ཙྩེ་སཱུཏི ཨ་ཏྟ་ནོ མི་ཏྟཱ་མ་ཙྩེ་སུ. པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ནྟཱིཏི པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ནཾ མ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ནྟི. ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཙེ་ཝ ‘‘བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་སྶ གུ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་མུ་ཁེ ཙ ཏཾ ཏེ་སཾ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ནྟི. ས་བྦ་དི་སཱ་སུ ར་ཀྑཾ ཀ་རོ་ནྟི ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་བྷཱ་ཝ་ས་མྤཱ་ད་ནེ་ན་སྶ ས་བྦ་ཏྠ སུ་ཁ་ཛཱི་ཝི་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་སི་པྤོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཏྟཱ་ན་ཉྷི དུ་ཝི་དྷཱ ས་རཱི་ར་ར་ཀྑཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་པ་རི་སྶ་ཡ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏེ་ན, བཱ་ཧི་ར་པ་རི་སྶ་ཡ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏེ་ན ཙ. ཏ་ཏྠ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་པ་རི་སྶ་ཡོ ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ་དི་བྷེ་དོ, སོ ལཱ་བྷ་སི་དྡྷི་ཡཱ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏི ཏཱ་ཡ ཏ་ཛྫཱ་པ་རི་ཧཱ་ར་སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ. བཱ་ཧི་ར་པ་རི་སྶ་ཡོ ཙོ་ར་ཨ་མ་ནུ་སྶཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ཀོ, སོ ཝི་ཛྫཱ་སི་དྡྷི་ཡཱ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏི ཏཱ་ཡ ཏ་ཛྫཱ་པ་རི་ཧཱ་ར་སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཾ ཡཾ དི་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི.
པུ་བྦེ ‘‘ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་སི་པྤོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སི་པྤ་སི་ཀྑཱ་པ་ནེ་ནེ་ཝ ལཱ་བྷུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ དི་སཱ་སུ པ་རི་ཏྟཱ་ཎ་ཀ་ར་ཎཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཡཾ ཝཱ སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་སི་པྤ་སྶ ནི་པྥ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན གུ་ཎ་ཀི་ཏྟ་ན་མུ་ཁེ་ན པ་གྒ་ཎྷ་ནེ་ན་པི ལཱ་བྷུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་ཀ་པྤཱ་ནཾ བྷེ་དོ. སེ་སནྟི ‘‘པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏཾ, ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ཝ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ག་ཏ་ཉྩ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ དུ་ཏི་ཡ་དི་སཱ་ཝཱ་རེ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི པུ་བྦེ པ་ཋ་མ་དི་སཱ་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ.
༢༦༩. ས་མྨཱ་ན་ནཱ ནཱ་མ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ, སཱ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཙ དཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཙ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཉྩ་མ་ཊྛཱ་ནེ་ཧེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི པི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏ་ཀ་ཐཱ་ཀ་ཐ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ག་ཏ་མཱ་ན་ནཱ ཝི་མཱ་ན་ནཱ, ན ཝི་མཱ་ན་ནཱ ཨ་ཝི་མཱ་ན་ནཱ, ཝི་མཱ་ན་ནཱ་ཡ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ དཱ་ས་ཀ་མྨ་ཀ་རཱ་ད་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱ་མི་ཀེ་ན ཧི ཝི་མཱ་ནི་ཏཱ་ནཾ ཨི་ཏྠཱི་ནཾ ས་བྦོ པ་རི་ཛ་ནོ ཝི་མཱ་ནེ་ཏི་ཡེ་ཝ. པ་རི་ཙ་ར་ནྟོཏི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི པ་རི་ཙ་ར་ནྟོ. ཏཾ ཨ་ཏི་ཙ་ར་ཏི ནཱ་མ ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ གི་ཧི་ནིཾ ཨ་ཏི་མ་ཉྙི་ཏྭཱ ཨ་ག་ཎེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཝོ་སྶ་གྒེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡཱ་དི་སོ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཝོ་སྶ་གྒོ གི་ཧི་ནི་ཡཱ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀོ, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷ་ཏྟ་གེ་ཧེ ཝི་སྶ་ཊྛེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. གེ་ཧེ ཨེ་ཝ ཋ་ཏྭཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦ་མྤི ཧི ཀ་སི་ཝཱ་ཎི་ཛྫཱ་དི་ཀ་མྨཾ ཀུ་ལི་ཏྠི་ཡཱ བྷཱ་རོ ན ཧོ་ཏི, སཱ་མི་ཀ་སྶེ་ཝ བྷཱ་རོ, ཏ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ པ་ན ཏཱ་ཡ སུ་གུ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ས་བྦཾ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ ཝི་སྶ་ཊྛཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏཱ མ་ཉྙ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ཏྠི་ཡོ ནཱ་མ པུ་ཏྟ་ལཱ་བྷེ་ན ཝི་ཡ མ་ཧ་གྒྷ་ཝི་པུ་ལཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ལཱ་བྷེ་ན་པི ན ས་ནྟུ་སྶ་ནྟེ་ཝཱ་ཏི ཏཱ་སཾ ཏོ་ས་ནཾ ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་དཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་བྷ་ཝཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ནཱ’’ཏི.
ཀུ་ལི་ཏྠི་ཡཱ སཾ་ཝི་ཧི་ཏ་བྦ་ཀ་མྨ་ནྟཱ ནཱ་མ ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ད་ན་ཝི་ཙཱ་ར་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟ་པ་ཙ་ན་ཀཱ་ལཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མྨཱ་ན་ནཱ་དཱི་ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པི་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཙེ་ཝ བྷོ་ཛ་ན་དཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཙ པ་ཧེ་ཎ་ཀ་པེ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙ་ཏོ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ པ་ཎྞཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཚ་ཎ་དི་ཝ་སཱ་དཱི་སུ པེ་སེ་ཏ་བྦ་པི་ཡ་བྷ་ཎྜེ་ཧི ཙ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པ་རི་ཛ་ནཱ. གེ་ཧ་སཱ་མི་ནི་ཡཱ ཨ་ནྟོ་གེ་ཧ་ཛ་ནོ ནི་ཙྩཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དྷ པ་རི་ཛ་ནོ ནཱ་མ…པེ… ཉཱ་ཏི་ཛ་ནོ’’ཏི. ཨཱ་བྷ་ཏ་དྷ་ནནྟི བཱ་ཧི་ར་ཏོ ཨ་ནྟོ་གེ་ཧཾ པ་ཝེ་སི་ཏ་དྷ་ནཾ. གི་ཧི་ནི་ཡཱ ནཱ་མ པ་ཋ་མཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ད་ནེ ཀོ་ས་ལླཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཏྠ ཙ ཡུ་ཏྟ་པ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ, ཏ་ཏོ སཱ་མི་ཀ་སྶ ཨི་ཏྠི་ཛ་ནཱ་ཡ་ཏྟེ་སུ ཀི་ཙྩཱ་ཀི་ཙྩེ་སུ, ཏ་ཏོ པུ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཛ་ན་སྶ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩེ་སཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟ་ས་མྤཱ་ད་ནཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ནི་ཀྐོ་ས་ཛྫཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ནི་ཀྐོ་ས་ཛྫ་ཏཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ, ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཏ་ཏི་ཡ་དི་སཱ་ཝཱ་རེ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི པ་ཋ་མ་དི་སཱ་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ‘‘པ་ཙྪི་མཱ དི་སཱ པུ་ཏྟ་དཱ་རཱ’’ཏི ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ་པི དཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཙྪི་མཾ དི་སཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི, ན པུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. ཀ་སྨཱ? པུ་ཏྟཱ ཧི དཱ་ར་ཀ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཏྟ་ནོ མཱ་ཏུ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ནེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ཨ་ནུ་ཀ་མྤི་ཏཱ, ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ པ་ན ཡ་ཐཱ ཏེ་པི ཏ་དཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ, སྭཱ་ཡཾ ཝི་དྷི ‘‘པཱ་པཱ ནི་ཝཱ་རེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་མ་དི་སཱ་ཝཱ་རེ ད་སྶི་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཀིཾ པུ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ནཱ་ཏི. དཱ་ནཱ་དི་ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི.
༢༧༠. ཙ་ཏྟཱ་རི་པི ཋཱ་ནཱ་ནི ལ་ངྒྷི་ཏྭཱ པ་ཉྩ་མ་མེ་ཝ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ ཡ་སྶ ནཱ་མཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱིཏི ས་ཧཱ་ཡོ ཨ་ཏྠི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་སྶ ཡ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ ནཱ་མཾ ཀ་ཐེ་ཏི. ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ དུ་ཝི་དྷཾ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ ཝཱ་ཙཱ་ཡ, པ་ཡོ་གེ་ན ཙཱ་ཏི ཏཾ དུ་ཝི་དྷ་མྤི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་ད་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཙ ཨི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཨི་ཏ་ར་ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་སྶ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ, ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ. ཨ་པ་རཱ པ་ཙྪི་མཱ པ་ཛཱ ཨ་པ་ར་པ་ཛཱ, ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཝཱ པ་ཛཱ ཨ་པ་ར་པ་ཛཱ. པ་ཊི་པཱུ་ཛ་ནཱ ནཱ་མ མ་མཱ་ཡ་ནཱ, ས་ཀྐཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ ཙཱ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀེ་ལཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. མ་མཱ་ཡ་ནྟཱིཏི མ་མ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ནྟི.
༢༧༡. ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ ཀ་མྨ་ནྟ་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ནཱཏི དཱ་ས་ཀ་མྨ་ཀ་རཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ བ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཀ་མྨ་ནྟཱ་ནཾ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནེ་ན ཝི་ཙཱ་ར་ཎེ་ན, ཀཱ་རཱ་པ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ད་ཧ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷ་ཏྟ་ཝེ་ཏ་ནཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ནེ་ནཱཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ དཱ་ས་ཀ་མྨ་ཀ་ར་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ བྷ་ཏྟ་སྶ, ཝེ་ཏ་ན་སྶ ཙ པ་དཱ་ནེ་ན. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ ཁུ་དྡ་ཀ་པུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷེ་ས་ཛྫཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་པྤཱ་ཡཱ་ཧཱ་ར་ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སཱ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ར་སཱ་ནཾ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཏཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཙྪ་རི་ཡེ མ་དྷུ་ར་ར་སེ’’ཏི. ཏེ་སནྟི དཱ་ས་ཀ་མྨ་ཀ་རཱ་ནཾ. ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནེ་ནཱཏི ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན. ཝེ་ལཾ ཉ་ཏྭཱཏི ‘‘པ་ཧཱ་རཱ་ཝ་སེ་སོ, ཨུ་པ་ཌྜྷ་པ་ཧཱ་རཱ་ཝ་སེ་སོ ཝཱ དི་ཝ་སོ’’ཏི ཝེ་ལཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཡོ ཀོ་ཙི མ་ཧུ་སྶ་ཝོ ཚ་ཎོ ནཱ་མ. ཀ་ཏྟི་ཀུ་སྶ་ཝོ, ཕ་གྒུ་ཎུ་སྶ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ན་ཀྑ་ཏྟ་ས་ལླ་ཀྑི་ཏོ མ་ཧུ་སྶ་ཝོ ན་ཀྑ་ཏྟཾ.པུ་བྦུ་ཊྛཱ་ཡི་ཏཱ, པ་ཙྪཱ་ནི་པཱ་ཏི་ཏཱ ཙ མ་ཧཱ་སུ་ད་སྶ་ནེ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨི་དྷ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛཱ.
དི་ནྣཱ་དཱ་ཡི་ནོཏི པུ་བྦ་པ་དཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙོ་རི་ཀཱ་ཡ ཀི་ཉྩི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ་མི་ཀེ་ཧི དི་ནྣ་སྶེ་ཝ ཨཱ་དཱ་ཡི་ནོ’’ཏི. ན མ་ཡཾ ཀི་ཉྩི ལ་བྷཱ་མཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏྭཱཏི པ་ཊི་སེ་དྷ་དྭ་ཡེ་ན ཏེ་ཧི ལ་དྡྷ་བྦ་སྶ ལཱ་བྷཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཀིཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཀ་མྨེ་ན ཀ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཏུ་ཊྛ་ཧ་ད་ཡ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏུ་ཊྛ་ཧ་ད་ཡ་ཏཱ་ད་སྶ་ནམྤི ཀ་མྨ་སྶ སུ་ཀ་ཏ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. ཀི་ཏྟི ཨེ་ཝ ཝ་ཎྞོ ཀི་ཏྟི་ཝ་ཎྞོ, ཏཾ ཀི་ཏྟི་ཝ་ཎྞཾ གུ་ཎ་ཀ་ཐཾ ཧ་ར་ནྟི, ཏཾ ཏཾ དི་སཾ ཨུ་པཱ་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི ཀི་ཏྟི་ཝ་ཎྞ་ཧ་རཱ. ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཧི ཀི་ཏྟི, གུ་ཎོ, ཏེ་སཾ ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཐ་ནཾ ཝ་ཎྞོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘གུ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཧཱ་ར་ཀཱ’’ཏི.
༢༧༢. ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ མེ་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མེ་ཏྟཱ་ནི, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི. ཡཱ་ནི པ་ན ཏཱ་ནི ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝི་ཧཱ་ར་ག་མ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནཱ་ཝ་ཊ་དྭཱ་ར་ཏཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ དྭཱ་རཾ ནཱ་མ ཨ་ལོ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ དཱ་ན་སྶ མུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྶ ས་ཏོ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ ཨ་ནཱ་ཝ་ཊ་ཏཱ ཨེ་ཝ་ཉྷི གྷ་ར་མཱ་ཝ་ས་ནྟོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ གེ་ཧ་དྭཱ་རེ པི་ཧི་ཏེ་པི ཨ་ནཱ་ཝ་ཊ་དྭཱ་རོ ཨེ་ཝ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་པི་ཧི་ཏེ་པི གྷ་ར་དྭཱ་རེ ཨཱ་ཝ་ཊ་དྭཱ་རོ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ་པི ཝ་ས་ནྟོ་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. པི་ད་ཧི་ཏྭཱ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ‘‘སཱི་ལ་ཝ་ནྟེ་སཱུ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏོ ད་ཀྑི་ཎ་ཝི་སུ་དྡྷི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཁེ་ཏྟེ་པི དཱ་ནེ་ན ཨ་ནཱ་ཝ་ཊ་དྭཱ་ར་ཏཱ ཨེ་ཝ. ‘‘ས་ནྟ་ཉྙེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ས་ནྟཾ ན་ཏྠི་ཝ་ཙ་ནཾ པུ་ཙྪི་ཏ་པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་མ་དྡ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ‘‘པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཀ’’ནྟི ཨི་དཾ ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀེ ཨེ་ཝ ཨཱ་མི་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘ས་བྦེ ས་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཏེ་སཾ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ནཾ པ་ཀྑ་པཱ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ, ཨོ་དྷི་སོ ཕ་ར་ཎཱ་ཡ་པི མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. ཡཱ་ཡ ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ཝ་ཌྜྷི་ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་ཡ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་ནཾ, ཏ་ཐཱ ནེ་སཾ གེ་ཧ་པ་ཝི་ས་ནཾ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘པ་ཝི་ས་ནྟཱ་པི ཀ་ལྱཱ་ཎེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ནྟི ནཱ་མཱ’’ཏི. སུ་ཏ་སྶ པ་རི་ཡོ་དཱ་པ་ནཾ ནཱ་མ ཏ་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཏ་མ་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན ཝི་སོ་དྷ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཀ་ངྑཾ ཝི་ནོ་དེ་ནྟཱི’’ཏི. ས་ཝ་ནཾ ནཱ་མ དྷ་མྨ་སྶ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཱ་ཡ ཨ་ས་ཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྶ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ སུ་ཏ་སྶ པ་རི་ཡོ་དཱ་པ་ནཾ ནཱ་མ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫཱ་པ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐ་ཏྟཱ་ཡ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཛྫཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི.
༢༧༣. ཨ་ལ་མ་ཏྟོཏི ས་མ་ཏྠ་ས་བྷཱ་ཝོ, སོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མ་ཏྠོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཨ་གཱ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ན་ས་མ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དི་སཱ་ན་མ་སྶ་ན་ཊྛཱ་ནེཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དི་སཱ་ནཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ས་ཉྙི་ཏེ ན་མ་སྶ་ན་ཀཱ་ར་ཎེ. པ་ཎྜི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཀུ་ས་ལོ ཚེ་ཀོ ལ་བྷ་ཏེ ཡ་ས་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་ཎྷ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ས་ཎྷོ, ས་ཎྷ་གུ་ཎོཏི པ་ནེ་ཏྠ སུ་ཁུ་མ་ནི་པུ་ཎ་པ་ཉྙཱ, མུ་དུ་ཝཱ་ཙཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སུ་ཁུ་མ…པེ… བྷ་ཎ་ནེ་ན ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དི་སཱ་ན་མ་སྶ་ན་ཊྛཱ་ནེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ ཚ དི་སཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ ན་མ་སྶ་ཏི ནཱ་མ, ཏཾ ཉཱ་ཎཾ དི་སཱ་ན་མ་སྶ་ན་ཊྛཱ་ནཾ, ཏེ་ན པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཝཱ. ཏེ་ན ཧི ཏཾ་ཏཾ་ཀི་ཙྩ་ཡུ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ ཨི་དྷ ‘‘པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ནི་ཝཱ་ཏ་ཝུ་ཏྟཱིཏི པ་ཎི་པཱ་ཏ་སཱི་ལོ. ཨ་ཏྠ་དྡྷོཏི ན ཐ་དྡྷོ ཐ་མྦྷ་ར་ཧི་ཏོཏི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཐ་མྦྷི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ར་ཧི་ཏོ. ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྤ་ནྣོཏི ཀཱ་ཡི་ཀེ་ན ཝཱི་རི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ནི་ར་ནྟ་ར་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ར་དྡྷ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ས་ཏ་ཏ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཀི་ཙྩེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ ཋཱ་ན་སོ ཏ་ངྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་པ་ཉྙཱ་ཡ.
ས་ངྒ་ཧ་ཀ་རོཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཀོ. མི་ཏྟ་ཀ་རོཏི མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རོ, སོ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ མི་ཏྟེ པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མི་ཏྟ་ག་ཝེ་ས་ནོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཝ་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ཉྙཱུཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦ་ཀཱ་རི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཧཱ་ཡ་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་བྦེ ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཛཱ་ན་ནེ ཝ་ད་ཉྙུ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨཱ་ཀཱ་ར་ས་ལླ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཛཱ་ན་ནེ་པི ཝ་ད་ཉྙུ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡེ་ན ཡེ་ན ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྠ་ཏཾ ཝ་ད་ཉྙཱུ-ས་དྡ་སྶ ད་སྶེ་ཏི. ནེ་ཏཱཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ པཱ་པེ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ པ་ཉྙཱ་ཡ ནེ་ཏཱ’’ཏི. ནེ་ཏི ཏཾ ཏ་མ་ཏྠ་ནྟི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ནེ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ ཨ་ནུ ནེ་ཏི, ཏཾ ཏ་མ་ཏྠ་ནྟི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིནྟི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ དཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ས་ངྒ་ཧེ་ཧི ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦེ པུ་གྒ་ལེ. ཨཱ་ཎི་ཡཱཏི ཨ་ཀྑ་སཱི་ས་ག་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཎི་ཡཱ. ཡཱ་ཡ་ཏོཏི ག་ཙྪ་ཏོ. པུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎཱཏི པུ་ཏྟ་ནི་མི་ཏྟཾ. པུ་ཏྟ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཉྷི པུ་ཏྟེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཾ མཱ་ནཾ ཝཱ པཱུ་ཛཾ ཝཱ.
ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནེཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ. ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནེ ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦེ. པ་ཙྩ་ཏྟནྟི པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་མྨཱ པེ་ཀྑ་ནྟཱིཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦེ པེ་ཀྑ་ནྟི. པ་སཾ་ས་ནཱི་ཡཱཏི པ་སཾ་སི་ཏ་བྦཱ. བྷ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏེ ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦེ ཏ་ཏྠ པུ་གྒ་ལེ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༢༧༤. ‘‘ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ནི་ག་མ་ནཾ. ཡཱ དི་སཱཏི ཡཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཨཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཱ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་དི་དི་སཱ. ན་མ་སྶཱཏི ན་མ་སྶེ་ཡྻཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ‘‘ཡ་ཐཱ ཀ་ཐཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ ག་ཧ་པ་ཏི་པུ་ཏྟ་སྶ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཏྟཱ ‘‘པུ་ཙྪཱ་ཡ ཋ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཀ་ཐི་ཏཾ ན་ཏྠི གི་ཧཱི་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀ་མྨེ ཨ་པྤ་མཱ་ད་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ. མཱ་ཏཱ་པི་ཏུ་ཨཱ་དཱི་སུ ཧི ཏེ་ཧི ཙ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཀ་ཐ་ནེ་ནེ་ཝ རཱ་ཛཱ་དཱི་སུ་པི པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཝི་དྷི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཀ་ཐི་ཏོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. གི་ཧི་ནོ ཝི་ནཱི་ཡ་ནྟི, ཝི་ན་ཡཾ ཨུ་པེ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི གི་ཧི་ཝི་ན་ཡོ. ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛནྟི ཡ་ཐཱ ཨི་དྷ ས་ཏྠཱ་རཱ ཨ་ནུ་སི་ཊྛཾ གི་ཧི་ཙཱ་རི་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཏཾ ཨ་ཝི་རཱ་དྷེ་ཏྭཱ. པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཝུ་དྡྷི་ཡེ་ཝ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠེ་ཧི ཝུ་དྡྷི་ཡེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ ཨ་ཝ་སྶ་མྦྷཱ་ཝི་ནཱི་ཏི.
སི་ངྒཱ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ.