༧. ལ་ཀྑ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
དྭ་ཏྟིཾ་ས་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༩. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་དི་གུ་ཎ་མ་ཧ་ཏྟེ་ན མ་ཧ་ནྟོ པུ་རི་སོ་ཏི མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ, སོ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི. ཏཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་སཾ བྱ་ཉྫ་ཡ་ནྟི པ་ཀཱ་སེ་ནྟཱི་ཏི མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི. མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ ནི་མཱི་ཡ་ཏི ཨ་ནུ་མཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ…པེ… ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི.
༢༠༠. དྷཱ་རེ་ནྟཱིཏི ལ་ཀྑ་ཎ་པཱ་ཋཾ དྷཱ་རེ་ནྟི, ཏེ་ན ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཏེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟི, ན པ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནོ ཙ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏེ་ན ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཏཾ, ཡ་དི་དཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཀ་སྨཱ ཨཱ་ཧཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪ་ཏི, ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ‘‘ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ་སྶ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་བྦ་པཱ་ལི་ཕུ་ལློཏི ས་བྦ་སོ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཝི་ཀ་སི་ཏ་པུ་པྥོ. ཝི་ཀ་ས་ན་མེ་ཝ ཧི པུ་པྥ་སྶ ནི་པྥ་ཏྟི. པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀོ ཝི་ཡཱཏི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ལ་དྡྷ་མ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ལ་བྦྷ་ཏི, ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨུ་ནཱ. ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟནྟི ཡཾ ཡཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ནི་བྦ་ཏྟཾ. ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་སྶ ས་རཱུ་པ་ཏོ, ཀི་ཙྩ་ཏོ, པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་ས་ཏོ, པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ, ཕ་ལ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ས་མུ་དྡེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི ས་མཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱཏི ‘‘བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་པི ཨི་ས་ཡོ དྷཱ་རེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་མི་ནཱ ཨི་མི་ནཱ པ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ཧ.
སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༡. ‘‘པུ་རི་མཾ ཛཱ་ཏིནྟི པུ་རི་མཱ་ཡཾ ཛཱ་ཏི་ཡཾ, བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘པུ་བྦེ ནི་ཝུ་ཏྠ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནེ ཋི་ཏོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཝཱ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཧི ཛཱ་ཏི་ཡཾ མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི, ཨཱ་ར་བྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཏ་ཏྠ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨ་པྤ་སུ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ད་ལ༹ྷ་ས་མཱ་དཱ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ནི་ཝུ་ཏྠ་ཀྑ་ནྡྷཱ ‘‘ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཁ་ནྡྷ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ནི་བྦ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཙ ཝི་ཀཱ་ར་སྶ ཨི་དྷ ཨ་ནུ་པ་ཡུ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཛཱ་ཏ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཛཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན. ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘པུ་བྦེ ནི་ཝུ་ཏྠ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི ཨི་མཾ པ་དཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི. བྷ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན. ནི་ཝུ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི ནི་ཝུ་སི་ཏ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. ཨཱ་ལ་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨཱ་ཝ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. ནི་ཝཱ་ས་ཏྠོ ཧི ནི་ཀེ་ཏ་ཏྠོ.
ཏ་ཏྠཱཏི དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ་དི་མྷི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ན སུ་ཀ་རནྟི དེ་ཝ་ག་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁ་ཏཱ་ཡ, དུ་གྒ་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ, དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཙ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ ན སུ་ལ་བྷ་རཱུ་པོ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་སྶ དུ་ལླ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཙ སཱ ཨུ་ལཱ༹་རཱ, ཝི་པུ་ལཱ ཙ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ག་ཏི་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཁེ་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་ཏཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ ‘‘ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏེ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ས་ཏ་གུ་ཎཱ ད་ཀྑི་ཎཱ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑི་ཏ་བྦཱ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་དུ་སྶཱི་ལེ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ས་ཧ་སྶ་གུ་ཎཱ ད་ཀྑི་ཎཱ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑི་ཏ་བྦཱ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༣༧༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. མ་ནུ་སྶ་ག་ཏི་ཡཱ པ་ན སུ་ཁ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ སུ་ལ་བྷ་རཱུ་པོ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་སྶ ཙ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན སུ་ལ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཉྩ ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་མྤི ཝི་སེ་ས་ཏོ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏི, དུ་ཀྑཱུ་པ་ནི་སཱ ས་དྡྷཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་ཡོ་གྷ་ནེ་ན ས་ཏྠ་ཀེ ནི་པྥཱ་དི་ཡ་མཱ་ནེ ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨ་གྒི་མྷི ཏཱ་པ་ནཾ, ཨུ་ད་ཀེ་ན ཝཱ ཏེ་མ་ནཾ ཚེ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ན ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ, ཏཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ན ས་མཱ་ན་ཡོ་ག་ཏོ ཨུ་ད་ཀ་ཏེ་མ་ནཾ ཏ་སྶཱ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་དུ་ཀྑ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ སུ་ཁ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ ཙ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ན ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ, ས་ཏི པ་ན ས་མཱ་ན་ཡོ་ག་ཏོ དུ་ཀྑ་ས་ནྟཱ་པ་ནེ, སུ་ཁུ་མ་བྲཱུ་ཧ་ནེ ཙ ལ་དྡྷཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ མ་ཧཱ་ཛུ་ཏི་ཀཱ མ་ཧཱ་ཝི་པྥཱ་རཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཙྪེ་ད་ན་ས་མ་ཏྠཱ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝོ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ན སུ་ཀ་རཾ, མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏ་སྶེ་ཝ སུ་ཀ་ར’’ནྟི.
ཨ་ཐ ‘‘མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀོ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ? ‘‘མ་ན་སྶ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ མ་ནུ་སྶཱཏི, སཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ས་ཏི་མ་ནྟ་ཏཱ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཡོ་གྱ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཙི་ཏ་མ་ན་ཀཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་གུ་ཎ་ཙི་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ པ་ན ཏེ? ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཝཱ་སི་ནོ ས་ཏྟ་ཝི་སེ་སཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ –
‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཋཱ་ནེ་ཧི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཀཱ མ་ནུ་སྶཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཀེ ཙ མ་ནུ་སྶེ ཨ་དྷི་གྒ་ཎྷ་ནྟི དེ་ཝེ ཙ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? སཱུ་རཱ ས་ཏི་མ་ནྟོ ཨི་དྷ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ’ཏི (ཨ. ནི. ༩.༢༡; ཀ་ཐཱ. ༢༧༡).
ཏ་ཐཱ ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ, ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ, མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ, ཨ་ཉྙེ ཙ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ ས་ཏྟཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཏེ ཧི ས་མཱ་ན་རཱུ་པཱ་དི་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་དྡྷིཾ པ་རི་ཏྟ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ཧི ཨི་ཏ་ར་མ་ཧཱ་དཱི་པ་ཝཱ་སི་ནོ་པི མ་ནུ་སྶཱ ཏྭེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡིཾ་སཱུ’’ཏི ཀེ་ཙི. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི ‘‘ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི, ཨ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི ཙ ས་ཧི་ཏ་སྶ མ་ན་སྶ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ མ་ནུ་སྶཱ. ཡེ ཧི ས་ཏྟཱ མ་ནུ་སྶ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ, ཏེ་སུ ཝི་སེ་ས་ཏོ ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ, ཨ་ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ཙ ཨུ་སྶ་ནྣཱ, ཏེ ལོ་བྷཱ་དི་ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨ་པཱ་ཡ་མ་གྒཾ, ཨ་ལོ་བྷཱ་དི་ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ སུ་ག་ཏི་མ་གྒཾ, ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་མ་གྒ་ཉྩ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི, ཨ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི ཙ ས་ཧི་ཏ་སྶ མ་ན་སྶ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཏྟ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཙ་ཏུ་དཱི་པ་ཝཱ་སི་ནོ ས་ཏྟ་ཝི་སེ་སཱ མ་ནུ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི. ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ན ‘‘མ་ནུ་ནོ ཨ་པ་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. མ་ནུ ནཱ་མ པ་ཋ་མ་ཀ་པྤི་ཀོ ལོ་ཀ་མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏཱ་ཧི་ཏ་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀོ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་སུ ནི་ཡོ་ཛ་ན་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པི་ཏུ་ཊྛཱ་ནི་ཡོ, ཡོ སཱ་ས་ནེ ‘‘མ་ཧཱ་ས་མྨ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟོ, པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ, པ་ར་མྤ་རཱ ཙ ཏ་སྶ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡཾ ཋི་ཏཱ ས་ཏྟཱ པུ་ཏྟ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ‘‘མ་ནུ་སྶཱ, མཱ་ནུ་སཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི ཏེ ‘‘མཱ་ན་ཝཱ, མ་ནུ་ཛཱ’’ཏི ཙ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི. མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱཏི མ་ནུ་སྶེ་སུ བྷཱུ་ཏ་སྶ ཛཱ་ཏ་སྶ, མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ལོ་ཀི་ཡ་མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ན ས་ནྟཱ་ན་སྶ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ སུ་ག་ཏི་ཡཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་དུ་གྒ་ཏི་ཡ་ཉྩ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ག་རུ་ཏ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝཱ ཨེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེཏི ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དི་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. ཋི་ཏེ་ན ཀ་ཏ་ཀ་མྨཾ ན ས་ཀྐཱ སུ་ཁེ་ན དཱི་པེ་ཏུཾ ལོ་ཀེ ཨ་པྤ་ཉྙཱ་ཏ་རཱུ་པ་ཏྟཱ. སུ་ཁེ་ན དཱི་པེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ དེ་སེ ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ན་ག་རེ ཨ་སུ་ཀོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ, བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཧུ་ཏྭཱ ཨི་མཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ སུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཐི་ར་གྒ་ཧ་ཎོཏི ཨ་སི་ཐི་ལ་གྒཱ་ཧཱི ཐཱ་མ་པྤ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎོ. ནི་ཙྩ་ལ་གྒ་ཧ་ཎོཏི ཨ་ཙ་ཉྩ་ལ་གྒཱ་ཧཱི ཏ་ཏྠ ཀེ་ན་ཙི་པི ཨ་སཾ་ཧཱ་རི་ཡོ. པ་ཊི་ཀུ་ཊ་ཏཱིཏི སཾ་ཀུ་ཊ་ཏི, ཛི་གུ་ཙྪ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཝ་ཊྚ་ཏི ཝཱ. པ་སཱ་རི་ཡ་ཏཱིཏི ཝི་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཝེ་པུ་ལླཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི.
ཏ་ཝེ་སོ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡ་ས་དི་སོཏི ཨེ་སོ ཨུ་ད་ཀོ་གྷོ ཏེ་ཝ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡ་ས་དི་སོ.
དཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི དཱ་ནཾ, པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཙེ་ཏ་ནཱ. དི་ཡྻ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ པ་རི་ཡ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན དཱ་ནཾ. སཾ་ཝི་བྷཱ་ག་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་དྡྷིཾ པ་ར་སྶ སཾ་ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝི་བྷཱ་གོ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ. སཱི་ལ་ས་མཱ་དཱ་ནེཏི སཱི་ལ་སྶ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་དཱ་ནེ, ག་ཧ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པཱུ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. མཱ་ཏུ ཧི་ཏོ མ་ཏྟེ་ཡྻོ, ཡ་སྶ པ་ན དྷ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན སོ ‘‘མ་ཏྟེ་ཡྻོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ མ་ཏྟེ་ཡྻ་ཏཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མཱ་ཏུ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྟེ’’ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ‘‘པེ་ཏྟེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཉྙ་ཏ་རེ་སཱུཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་སི་ཊྛེ་སུ ཨ་ཉྙེ་སུ, ཏེ པ་ན ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སཱུ’’ཏི. ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལེ་སཱུཏི ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛེ་སུ ཀུ་ས་ལེ་སུ, སཱ པ་ན ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡུ་པཱ་དཱ་ཡ ཧོ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཾ ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལཾ, ཏ་དུ་ཀྐཾ་ས་ན་ཡེ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏྠི ཀུ་ས་ལཱ, ཨ་ཏྠི ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན་ནུ པ་ཉྙཱ་པཱ་ར་མི་ས་ངྒ་ཧ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀུ་ས་ལཱ ནཱ་མ, ཨི་མེ པ་ན མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཱ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཀ་སྨཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? ས་བྦེ་ས་མྤི མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ པཱ་ར་མི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ ཡཾ ཀི་ཉྩི པུ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ཏི, ས་བྦཾ ཏཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ས་མ་དྷི་ག་མཱ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ས་མྦྷཱ་རཱ་བྱཱ་སོ, དཱི་གྷ་ཀཱ་ལཱ་བྱཱ་སོ, ནི་ར་ནྟ་རཱ་བྱཱ་སོ, ས་ཀྐ་ཙྩཱ་བྱཱ་སོ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་བྱཱ་སཱ ཙ་ཏུ་ར་དྷི་ཊྛཱ་ན་པ་རི་པཱུ་རི་ཏ་ས་མྦ་ནྡྷཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ས་མྤ་ཛྫ་ནྟི.
ས་ཀི་མྤཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་ར་མྤི ཀ་ཏཾ ཝི་ཛཱ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ནྟ་རི་ཏཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་བྷི་ཎྷ་ཀ་ར་ཎེ་ནཱཏི བ་ཧུ་ལཱི་ཀཱ་རེ་ན. ཨུ་པ་ཙི་ཏནྟི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ. པི་ཎྜཱི་ཀ་ཏནྟི པི་ཎྜ་སོ ཀ་ཏཾ. རཱ་སཱི་ཀ་ཏནྟི རཱ་སི་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཏཾ. ཨ་ནེ་ཀ་ཀྑ་ཏྟུ་ཉྷི པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཏ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་པ་རི་བྷཱ་ཝ་ནཾ པི་ཎྜཱི་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་ཡ, རཱ་སཱི་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་ཡ ཙ ཧོ་ཏི. ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཏི སཾ་ཧ་ཙྩ་ཀཱ་རི་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ ཨ་ཏི་ས་མྦཱ་དྷཾ བྷ་ཝ་གྒཾ ཨ་ཏི་ནཱི་ཙཾ, ས་ཙེ པ་ནེ ཏཾ རཱུ་པཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་པུ་ལ་ཏྟཱཏི མ་ཧ་ནྟ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཾ ཀ་མྨཾ མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཱ་ཧི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ དུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་རི་ཏཾ པ་མཱ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་ནྟི པ་མཱ་ཎ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་དྷི་བྷ་ཝ་ཏཱིཏི ཕ་ལ་སྶ ཨུ་ལཱ༹་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཎཱི་ཏཱ་ནཾ བྷོ་གཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཝི་ནྡ་ཏི, ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ནོ་ཝ ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཨ་ཕུ་སི་ཏྭཱ ས་བྦ་པྤ་དེ་སེ་ཧི ཕུ་ས་ན་ཏོ ས་བྦ་པྤ་དེ་སེ་ཧི ཕུ་ས་ནྟི་ཡོ ཨེ་ཏེ་སཾ པཱ་ད་ཏ་ལཱ་ནཾ ས་ནྟཱི་ཏི ‘‘ས་བྦཱ་ཝ་ནྟེ་ཧི པཱ་ད་ཏ་ལེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ནི་ཀྑི་པ་ནེ ས་བྦེ པཱ་ད་ཏ་ལ་པྤ་དེ་སཱ སཾ་ཧ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ནོ ཨ་ནི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ས་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེ་པཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མཾ ཕུ་ས་ཏི, ས་མཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཨི་མ་སྶ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ས་མ་དྷི་ག་མེ་ན ལ་དྡྷ་བྦ་ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་མུ་ཁེ་ན ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙེ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ན་ར་ཀནྟི ཨཱ་ཝཱ་ཊཾ. ཨ་ནྟོ པ་ཝི་ས་ཏི ས་མ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ. ‘‘ཙ་ཀྐ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན་པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ཡཾ བྷཱུ་མི་པྤ་དེ་སཾ པཱ་ད་ཏ་ལཾ ཕུ་ས་ཏི, ཏ་ཏྠ ཙ་ཀྐ་ལ་ཀྑ་ཎ་མྤི ཕུ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ པ་ན ཏ་ཐཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཱ་ཏི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཏྟ་ནེ ‘‘ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟ་རཱ་ན་ཡ་ནཾ ཀི་མ་ཏྠི་ཡ’’ནྟི ན ཙི་ནྟེ་ཏ་བྦཾ. སཱི་ལ་ཏེ་ཛེ་ནཱཏི སཱི་ལ་པྤ་བྷཱ་ཝེ་ན. པུ་ཉྙ་ཏེ་ཛེ་ནཱཏི ཀུ་ས་ལ་པྤ་བྷཱ་ཝེ་ན. དྷ་མྨ་ཏེ་ཛེ་ནཱཏི ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏཱི་ཧི་པི པ་དེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ བུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏ་སྶ དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ, ‘‘ད་ས་ནྣཾ པཱ་ར་མཱི་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ.
༢༠༢. མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ་ཝ སཱི་མཱ ས་བྦ་བྷཱུ་མི་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཨ་ཁི་ལ་མ་ནི་མི་ཏྟ་མ་ཀ་ཎྚ་ཀ’’ནྟི ཏཱི་ཧི་པི པ་དེ་ཧི ཐེ་ཡྻཱ་བྷཱ་ཝོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཙྩོ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཁ་ར་ས་མྥ་སྶ་ཊྛེ་ནཱཏི གྷ་ཊྚ་ནེ་ན དུ་ཀྑ་ས་མྥ་སྶ་བྷཱ་ཝེ་ན ཁི་ལཱཏི. ཨུ་པ་དྡ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ན་ཏྠ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ནི་མི་ཏྟཱཏི. ‘‘ཨ་ཁི་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཀ་ཙཱ་རཱི་ཧི ཙོ་རཱ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ‘‘ནི་ར་བྦུ་ད’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ག་ཎ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཙོ་རཱ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘གུ་མྦཾ གུ་མྦཾ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཱི་ཡོཏི ན ཝི་བ་ནྡྷ་ནཱི་ཡོ ཀེ་ན་ཙི ཨ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧ་ནཱི་ཡོ ཋཱ་ན་ཏོ ཨ་ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ནཱི་ཡོ. པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཨ་ནི་ཊྛཾ ཨ་ཏྠེ་ཏཱི་ཏི པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀོ, ཨེ་ཏེ་ན པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་རོ་དྷཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཝེ་རི་པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཏྟོ. པ་ཊི་ཝི་རུ་དྡྷོ ཨ་མི་ཏྟོ པ་ཙྩཱ་མི་ཏྟོ, ཨེ་ཏེ་ན པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་རོ་དྷཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝེ་རི་པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཏྟོ. ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑིཾ་སུ, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ས་ཡ་མེ་ཝ ཝི་གྷཱ་ཏ་བྱ་ས་ནཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ ཙེ་ཝ སཱ་ཝ་ཀ་ཏྟ་ཉྩ པ་ཝེ་དེ་སུཾ.
‘‘ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་མྨཾ ནཱ་མ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡོ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཀ་པྤཱ་དྷི་ཀཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀཾ ནཱ་མ ཏ་སྶེ་ཝ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་ར་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཀ་མྤ་ནཱི་ཡ་སྶ ད་ལ༹ྷཱ་ཝ་ཏྠི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀོ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ པ་རེ་ཧི ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཉཱ་པ་ཀ་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, སྭཱ་ཡཾ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཏ་སྶེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀཾ ནཱ་མ…པེ… མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཋཱ་ན་ག་མ་ནེ་སུ པཱ་དཱ་ནཾ ད་ལ༹ྷཱ་ཝ་ཏྠི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ལ་ཀྑ་ཎཾ ནཱ་མ. པཱ་དཱ་ནཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ ས་མཾ ནི་ཀྑི་པ་ནཾ, པཱ་ད་ཏ་ལཱ་ནཾ ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ཧི ཕུ་ས་ནཾ, ས་མ་མེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ, ཏ་སྨཱ སུ་ཊྛུ ས་མཾ ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ཧི པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ པཱ་དཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་དོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་ཏཱཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཾ. སུ་ཊྛུ ས་མཾ བྷཱུ་མི་ཡཱ ཕུ་ས་ནེ་ནེ་ཝ ཧི ནེ་སཾ ཏ་ཏྠ ད་ལ༹ྷཱ་ཝ་ཏྠི་ཏ་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ, ཡཾ ‘‘ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི་སཾ་སོཏི ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ ཨུ་དྲ་ཡོ, ལ་ཀྑ་ཎ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཕ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལཾ པ་ན ཧེ་ཊྛཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་མེ་ཝ.
༢༠༣. ཀ་མྨཱ་དི་བྷེ་དེཏི ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི་སཾ་ས་ཝི་ས་ཉྙི་ཏེ ཝི་བྷཱ་གེ. གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྠོ པ་ན ཨ་པུ་བྦཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པོ་རཱ་ཎ་ཀ་ཏྠེ་རཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཝ་ཎྞ་ནཱ་གཱ་ཐཱཏི ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཐོ་མ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཐེ་རཱ ནཱ་མ པཱ་ལི༹ཾ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐ་ཉྩ པོ་ཏྠ་ཀཱ་རོ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ག་ཏཱ མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ, ཡེ སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡཾ པོ་ཏྠ་ཀཱ་རུ་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ ས་དྡྷ་མྨཾ ཨ་དྡྷ་ནི་ཡ་ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཨེ་ཀ་པ་དི་ཀོཏི ‘‘ད་ལ༹ྷ་ས་མཱ་དཱ་ནོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋེ ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་ད་གཱ་ཧཱི. ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རོཏི ཏ་ད་ཏྠ་སྶ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ, ཏ་ཡི་དཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་པ་དཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ, ན པ་ན དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀེ་ན ཋ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑི་པ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩ་སྶ བ་ཧུ་ཀཱ་ར་ཏཾ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ ཙ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སྶ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་དྷ་མྨེ ཝ་ད་ནྟོ་པི ཏ་ཏོ ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏི ས་ཙྩེཏི ཝཱ ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ་ཝ ‘‘དྷ་མྨེ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷ་མྨེ་ཏི ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་དྷ་མྨེ’’ཏི. གོ་བ་ལཱི་བ་དྡ་ཉཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་ད་མ་ནེཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རེ. ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་གྒྷ་ཎེ་ན་སྶ ཝཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལ་མེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨི་ཏ་ར་མྤི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ སཾ་ཡ་མ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ‘‘སཾ་ཡ་མེ་ཏི སཱི་ལ་སཾ་ཡ་མེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཙི ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན, ཏཾ སོ་ཙེ་ཡྻཾ, ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དི. ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཧི ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ པུ་ན ཝུ་ཏྟཾ, མ་ནོ་སོ་ཙེ་ཡྻ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ སོ་ཙེ་ཡྻགྒ་ཧ་ཎཾ. ཨཱ་ལ་ཡ་བྷཱུ་ཏནྟི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ. ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨནྟི ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ས་མཱ་ཙ་རི་ཏ་བྦཾ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཉཱ་ཡེ་ན. ‘‘ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཡཱཏི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཧེ་ཋ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ པ་ན སཱི་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཡཱཏི ཀ་རུ་ཎཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱགྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ ག་ཧི་ཏཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ན་ཡེ་ན. ས་ཀ་ལནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཏཾ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ པཱ་ར་མི་ཏཱ་ས་ངྒ་ཧ་པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དཱི་ཧི དྭཱ་ད་ས་དྷཱ ཝི་བྷ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. གཱ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ས་ཙྩེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ད་ས་དྷཱ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ ད་སྶི་ཏཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ་པི.
ཨཾ་ནུ་བྷཱིཏི གཱ་ཐཱ་སུ་ཁ་ཏྠཾ ཨ་ཀཱ་རཾ སཱ་ནུ་ནཱ་སི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་ཡ་ཉྫ་ནི་ཀཱ.ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏ་བྦནྟི པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏ་བྦཾ ཏ་སྶཱཏི མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ, ཏ་སྶ ཝཱ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ. ལ་ཀྑ་ཎ་སཱི་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཏཾ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་རོ ཝུ་ཙྩ་ཏི.
པཱ་ད་ཏ་ལ་ཙ་ཀྐ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༤. བྷ་ཡཾ ནཱ་མ བྷཱི་ཏི, ཏཾ པ་ན ཨུ་བྦི་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན, ཨུ་ཏྟ་ས་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཝི་དྷ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྦེ་ག་བྷ་ཡ་ཉྩེ་ཝ ཨུ་ཏྟཱ་ས་བྷ་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི བྷ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་ནཱུ་དི་ཏཱཏི ཡ་ཐཱ ཙོ་རཱ་ད་ཡོ ཝི་ལུ་པྤ་ན་བ་ནྡྷ་ནཱ་དཱི་ནི པ་ར་སྶ ན ཀ་རོ་ནྟི, ཀ་ཏ་ཉྩ པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ ཙ ཙ་ཎྜ་ཧ་ཏྠི་ཨཱ་ད་ཡོ དཱུ་ར་ཏོ པ་རི་ཝ་ཛྫི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་པ་རི་ཝ་ཛྫི་ཏེ ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ ཋཱ་ནེ ཋི་ཏེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷ་ཝོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་ནཱུ་དི་ཏཱ. ཨ་ཏི་ཝཱ་ཧེ་ཏཱིཏི ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏི. ཏཾ ཋཱ་ནནྟི ཏཾ སཱ་ས་ངྐ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ་ནནྟི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ་ནནྟི ཝཱ ཨ་ནཱ་ད་རེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ཧ པ་རི་ཝཱ་རེ་ནཱ་ཏི ས་པ་རི་ཝཱ་རཾ. ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ དེ་ནྟོ ཡ་དཱ ཏ་སྶ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཉྙ་མྤི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ དེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ ཏཾ དཱ་ན་མ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ ས་པ་རི་ཝཱ་རཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཨ་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ ཏ་སྶ ཨ་ནྣ་དཱ་ན་སྶ པ་རི་ཝཱ་རོ, ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཾ པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡཱ་གུ་བྷ་ཏྟཾ ད་ཏྭཱ་ཝ ཨ་དཱ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་ར་ཏོ་པི. སུ་ཏྟཾ ཝ་ཊྚེ་ཏཱིཏི ཙཱི་ཝ་ར་སྶ སི་བྦ་ན་སུ་ཏྟ་ཀཾ དུ་ཝ་ཊྚ་ཏི་ཝ་ཊྚཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝ་ཊྚི་ཏཾ ཨ་ཀཱ་སི. ར་ཛ་ནནྟི ཨ་ལླི་ཨཱ་དི་ར་ཛ་ན་ཝ་ཏྠུཾ. པ་ཎྜུ་པ་ལཱ་སནྟི ར་ཛ་ནུ་པ་ག་མེ་ཝ པ་ཎྜུ་ཝ་ཎྞཾ པ་ལཱ་སཾ.
ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནཱིཏི ཨ་ནྣཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི. ནི་ས་དགྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ནི་ས་ད་པོ་ཏོ་པི ག་ཧི་ཏོ. ཙཱི་ན་པི་ཊྛཾ སི་ནྡྷུ་ར་ཀ་ཙུ་ཎྞཾ. ཀོ་ཛ་ཝནྟི ཨུ་དྡ་ལོ་མི་ཨེ་ཀ་ནྟ་ལོ་མི་ཨཱ་དི་ཀོ་ཛ་ཝ་ཏྠ་ར་ཎ. སུ་ཝི་བྷ་ཏྟ་ཨ་ནྟ་རཱ་ནཱིཏི སུ་ཊྛུ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཨ་ནྟ་རཱ་ནི, ཨེ་ཏེ་ན ཙ་ཀྐཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ སུ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.
ལ་དྡྷཱ་བྷི་སེ་ཀཱ ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཛི་ཏེ ཝི་ས་ཝི་ཏཱ་ཡ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་དི་ཀེ ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ར་ཉྫེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི, ན ཨི་ཏ་རཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱ་ཛཱ་ནོ་ཏི ཨ་བྷི་སི་ཏྟཱ’’ཏི. རཱ་ཛ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་གཱ་མ་ནི་ག་མཱ་དིཾ ཨི་སྶ་ར་ཝ་ཏཱ་ཡ བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི་ཏི བྷོ་ཛ་ཀཱ, ཏཱ་དི་སོ བྷོ་གོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ཝཱ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི བྷོ་གི་ཀཱ, ཏེ ཨེ་ཝ ‘‘བྷོ་གི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ས་པ་རི་ཝཱ་རཾ དཱ་ནནྟི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་པ་རི་ཝཱ་ར་དཱ་ནཾ. ཛཱ་ནཱ་ཏཱུཏི ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀོ ལོ་ཀོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ ཙ་ཀྐ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ལ་ཀྑ་ཎ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཏི་ཀ་མེ་ཝ སི་ཡཱ, ན ཙ་ཏུ་ཀྐཾ, ཏ་སྨཱ ཙ་ཀྐ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ མ་ཧཱ་པ་རི་ཝཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཉཱ་པ་ཀ་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀཾ ནཱ་མ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་པ་རི་ཝཱ་རཾ…པེ… ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ་ཏི ནི་བྦ་ཏྟ’’ནྟི. ‘‘དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཏཾ ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༣.༢༠༧) ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི, ཏ་ཐཱ ‘‘ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ བྷ་ཝ་ཏི ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༣.༢༢༡) ཙ. ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལཾ པ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་བྷི་བྷ་ཝོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ གཱ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ས་ཏྟུ་མ་དྡ་ནོ’’ཏི.
༢༠༥. ཨེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ཏཾ པ་ན་ཏྠ་ཏོ གཱ་ཐཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཱ ཏ་ད་ཏྠ་པ་རི་དཱི་པ་ནཱ གཱ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི.
པུ་ར་ཏྠཱཏི ཝཱ ‘‘པུ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏོ་པི པུ་བྦེ. ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ, ནཱ་པི ཀ་ཏི་པ་ཡ་ཛཱ་ཏཱི་སུ, ཨ་ཐ ཁོ པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་ཏ་རཱ་སུ ཏ་ཐཱ་ཝ པ་ཊི་པ་ནྣོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པུ་རེ པུ་ར་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མི་སྶཱ་པི ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ‘‘པུ་རེ་པུ་ར་ཏྠཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ལ་བྦྷཱ་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘པུ་རི་མཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀེ་ཙི ‘‘ཨི་མི་སྶཱ ཛཱ་ཏི་ཡཱ པུ་བྦེ ཏུ་སི་ཏ་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ ཏ་ཏྠ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་པ་ནཱུ་ད་ནོཏི ཨ་པ་ནེ་ཏཱ. ཨ་དྷི་མུ་ཏྟོཏི ཡུ་ཏྟ་པ་ཡུ་ཏྟོ.
པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ནཱཏི དཱ་ནཱ་དི་པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེཏི ས་ཏ་མ་ཏྟེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ཨེ་ཀེ་ཀཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི. ན རོ་ཙ་ཡིཾ་སཱུཏི ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཏ་མ་ཏྟེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ནི་བྦ་ཏྟིཾ ན རོ་ཙ་ཡིཾ་སུ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཀ་ཐཾ པ་ན རོ་ཙ་ཡིཾ་སཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ནྟེ་སུ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཀ་མྨནྟི ཨེ་ཀེ་ཀཾ དཱ་ནཱ་དི་པུ་བྦ་ཀ་མྨཾ. ཨེ་ཀེ་ཀཾ ས་ཏ་གུ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ན་ནྟཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཡ་ཏྟ་ཀཱ ས་ཏྟཱ, ཏེ་ཧི ས་བྦེ་ཧི པ་ཙྩེ་ཀཾ ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཀ་ཏཱ་ནི དཱ་ནཱ་དི་པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཱ་ནི ཡ་ཏྟ་ཀཱ་ནི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཀེ་ཀཾ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ མ་ཧཱ་ས་ཏྟེ་ན ས་ཏ་གུ་ཎཾ ཀ་ཏཾ ‘‘ས་ཏ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ས་ཏ-ས་དྡོ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ན ས་ངྑྱཱ་ཝ་ཙ་ནོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་ཏ་གྒྷི ས་ཏཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ ས་ཏ་པུ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ རོ་ཙ་ཡིཾ་སཱུ’’ཏི.
ཨཱ་ཡ་ཏ་པ་ཎྷི་ཏཱ་དི་ཏི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༦. ས་ར་ས་ཙུ་ཏི ནཱ་མ ཛཱ་ཏ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཛཱི་ཝི་ཏྭཱ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ མ་ར་ཎཾ. ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཛི་ཡ་སྶ དྷ་ནུ་ད་ཎྜ་སྶ ཝི་ཡ པཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ་མུ་ཁཾ ཀུ་ཊི་ལ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་ཝ་ངྐ་པཱ་ད་ཏཱ. བ་ཧི་མུ་ཁཾ ཀུ་ཊི་ལ་ཏཱ་ཡ བ་ཧི་ཝ་ངྐ་པཱ་ད་ཏཱ. པཱ་ད་ཏ་ལ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨཱུ་ན་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀ་པཱ་ད་ཏཱ. ཨ་གྒ་པཱ་དེ་ན ཁ་ཉྫ་ན་ཀཱ ཨ་གྒ་ཀོ་ཎྜཱ. པ་ཎྷི་པྤ་དེ་སེ་ན ཁ་ཉྫ་ན་ཀཱ པ་ཎྷི་ཀོ་ཎྜཱ. ཨུ་ནྣ་ཏ་ཀཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨ་ནོ་ན་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མུ་སྶི་ཏ་ས་རཱི་རེ་ན. མུ་ཊྛི་ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠཱཏི ཨཱ་ཝུ་དྷཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཀ་ཏ་མུ་ཊྛི་ཧ་ཏྠཱ. ཕ་ཎ་ཧ་ཏྠ་ཀཱཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ སཾ་ས་ཊྛ་ངྒུ་ལི་ཧ་ཏྠཱ. ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀནྟི ཨི་དཾ ཨི་མེ་སཾ ཏི་ཎྞ་མྤི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཉཱ་པ་ཀ་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཡ་ཏ་པ་ཎྷི་ཏཱ, དཱི་གྷ་ངྒུ་ལི་ཏཱ བྲ་ཧྨུ་ཛུ་ག་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡེ ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀ་ཏྟཾ. ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལཾ པ་ན ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ་ཏཱ་དི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༢༠༧. བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི བྷ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ པ་ཧཱི་ན་སི་ནེ་ཧ་སྶ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ མ་ཡ྄ཧཾ མ་ར་ཎ་ཏོ བྷ་ཡཾ མ་མ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པི་ཡ’’ནྟི. སུ་ཙི་ཎྞེ་ནཱཏི སུ་ཊྛུ ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏེ་ན སུ་ཙ་རི་ཏ་ཀ་མྨུ་ནཱ.
ཙ་ཝི་ཏྭཱཏི ས་གྒ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ. ‘‘སུ་ཛཱ་ཏ་ག་ཏྟོ སུ་བྷུ་ཛོ’’ཏི ཨཱ་ད་ཡོ ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝ་གུ་ཎཱ ཨི་མེ་ཧི ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝི་ནོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཱ. ཙི་ར་ཡ་པ་ནཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏ་ཏོཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཧུ་ཏྭཱ ཡཱ་པ་ན་ཏོ. ཝ་སི་པྤ་ཏྟོཏི ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་ཉྩེ་ཝ ཙེ་ཏོ་ཝ་སི་བྷཱ་ཝ་ཉྩ པ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ, ཀ་ཐཾ ཨི་དྡྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ་པེ་ཏི ཙི་ར་ཏ་ར་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ས་ཏྟུ་སྶ་ད་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༨. ར་སོ ཛཱ་ཏོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ར་སི་ཏཱ་ནི, མ་ཧཱ་ར་སཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ར་ས་ས་མྤ་ནྣཱ་ན’’ནྟི. པི་ཊྛ་ཁ་ཛྫ་ཀཱ་དཱི་ནཱིཏི པཱུ་པ་ས་ཀྑ་ལི་མོ་ད་ཀཱ་དཱི་ནི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ན ཀ་ད་ལི་ཕ་ལཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པི་ཊྛཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཙི་ཏ་བྦ་པཱ་ཡ་སཾ པི་ཊྛ་པཱ་ཡ་སཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་བྷོ་ཛྫ་ཡཱ་གུ་ཨཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
ཨི་དྷ ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀཾ ནཱ་མ ས་ཏྟུ་སྶ་ད་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ པ་ཎཱི་ཏ་ལཱ་བྷི་ཏཱ་ཡ ཉཱ་པ་ཀ་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎེ ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
༢༠༩. ཨུ་ཏྟ་མོ ཨ་གྒ་ར་ས་དཱ་ཡ་ཀོཏི ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མོ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ ཨ་གྒཱ་ནཾ པ་ཎཱི་ཏཱ་ནཾ ར་སཱ་ནཾ དཱ་ཡ་ཀོ. ཨུ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ར་སཱ་ནནྟི པ་ཎཱི་ཏེ་སུ་པི པ་ཎཱི་ཏ་ར་སཱ་ནཾ. ཁ་ཛྫ་བྷོ་ཛྫཱ་དི་ཛོ་ཏ་ཀནྟི ཁ་ཛྫ་བྷོ་ཛྫཱ་དི་ལཱ་བྷ་ཛོ་ཏ་ཀཾ. ལཱ་བྷ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཕ་ལཾ ‘‘ལཱ་བྷ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ’’ནྟི ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝ་ད་ཏི. ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀནྟི ཝཱ ཏ་སྶ པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཛོ་ཏ་ཀཾ. ཏ་དཱ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ-ཀཱ་རོ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ལཱ་བྷི་རུ་ཏྟ་མནྟི ར-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ.
ཀ་ར་ཙ་ར་ཎཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༠. པ་བྦ་ཛི་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དིཾ གི་ཧི་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ ཝ་ཏྠཱ་ཝུ་དྷ་ཡཱ་ན་ས་ཡ་ནཱ་དིཾ.
ས་བྦནྟི ས་བྦཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ. མ་ཀྑེ་ཏྭཱ ནཱ་སེ་ཏི མ་ཀྑི་བྷཱ་ཝེ ཋ་ཏྭཱ. ཏེ་ལེ་ན ཝི་ཡ མ་ཀྑེ་ཏཱིཏི ས་ཏ་དྷོ་ཏ་ཏེ་ལེ་ན མ་ཀྑེ་ཏི ཝི་ཡ. ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཱཏི ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧ་ཀ་ཐཱ་ཡ. ཀ་ཐཱག་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ. པ་རེ་སཾ ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧོ ཀཱ་ཡ་པ་ཡོ་གོ་པི ཨ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ.
ས་མཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱཏི ས་དི་ས་བྷཱ་ཝེ ས་མཱ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པ་ནེ་ན, ཏཾ པ་ན་སྶ ས་མཱ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ, སུ་ཁེ་ན ཨེ་ཀ་ས་མྦྷོ་ག་ཏཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཁུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ; ཏ་སྶ ཙ དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཀ་ས་མྦྷོ་ག་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ན་སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི. སཱ ཙ ས་མཱ་ན་སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ནི་ས་ཛྫཱ་དི་ནཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀཱ་ས་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཨེ་ཀ་པ་རི་བྷོ་གོ ཀཱ་ཏུཾ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཧཱི་ན་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ཙ སོ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི བྷོ་གེ་ན ཨ་དྷི་ཀ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ དུ་སྶ་ངྒ་ཧོ. ན ཧི སོ ཨེ་ཀ་པ་རི་བྷོ་གཾ ཨི་ཙྪ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཨ་ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ཙ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི བྷོ་གེ་ན ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་བྷོ་ཧཱིཏི ཛཱ་ཏི་བྷོ་གེ་ཧི. ས་དི་སོ་པི སུ་ས་ངྒ་ཧོ ཨེ་ཀ་ས་དི་ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨི་ཏ་རེ་ན ས་ཧ ཨེ་ཀ་པ་རི་བྷོ་ག་སྶ པ་ཙྩཱ་སཱི་སཱ་ཡ, ཨ་ཀ་ར་ཎེ ཙ ཏ་སྶ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་དཱི་ཡ་མཱ་ནེ་པི ཀི་སྨི་ཉྩི ཨཱ་མི་སེ ཨ་ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ་པི ས་ངྒ་ཧེ. ན པཱ་པ་ཀེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན པ་སྶ་ཏི པེ་ས་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་རི་བྷོ་གོ་པི…པེ… ཧོ་ཏི.ཨེ་ཝ་རཱུ་པནྟི གི་ཧཱི ཙེ, ཨུ་བྷོ་ཧི ས་དི་སཾ; པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཙེ, སཱི་ལ་ཝ་ནྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
སུ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱིཏི སུ་ཊྛུ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན བྷི་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི.
དཱ་ནཱ་དི་ས་ངྒ་ཧ་ཀ་མྨནྟི དཱ་ནཱ་དི་བྷེ་དཾ པ་ར་ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ.
༢༡༡. ཨ་ན་ཝ་ཉྙཱ་ཏེ་ན ཨ་པ་རི་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏེ་ན. པ་མོ་དོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཧཱ་སོ, ན ཨ་པྤ་མོ་དེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་སེ་དྷ་དྭ་ཡེ་ན སོ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. སོ ཙ ཨོ་ད་གྱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ན དཱི་ནོ དྷ་མྨཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏ་ཏྟཱ ན ག་བྦྷ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན དཱི་ནེ་ན ན ག་བྦྷི་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ག་ཎྷ་ན་གུ་ཎེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨ་ཏི་རུ་ཙི་རནྟི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ རུ་ཙི་ར་ཀ་ཏཾ, ཏཾ པ་ན པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་པཱ་སཱ་དི་ཀ’’ནྟི. སུ་ཊྛུ ཚེ་ཀནྟི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སུ་ནྡ་རཾ. ཝི་དྷཱ་ཏ་བྦོཏི ཝི་དྷཱ་ཏུཾ ས་ནྡི་སི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ. པི་ཡཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི པི་ཡ་ཝ་དཱུ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་བྦ་ཝི་དཱུ’’ཏི. སུ་ཁ་མེ་ཝ སུ་ཁ་ཏཱ, ཏཾ སུ་ཁ་ཏཾ. དྷ་མྨ་ཉྩ ཨ་ནུ་དྷ་མྨ་ཉྩཱཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ཉྩེ་ཝ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཉྩ.
ཨུ་སྶ་ངྑ་པཱ་དཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༢. ‘‘ཨ་ཏྠཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྠ་ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི. ‘‘དྷ་མྨཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐཱ ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶ་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ནི་དཾ་སེ་སཱིཏི ས་ནྡ་སྶེ་སི ཏེ དྷ་མྨེ པ་ཙྩ་ཀྑེ ཀ་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སེ་སི. ནི་དཾ་ས་ན་ཀ་ཐནྟི པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎ་ཀ་ཐཾ. ཛེ་ཊྛ་ཊྛེ་ན ཨ་གྒོ, པཱ་སཾ་ས་ཊྛེ་ན སེ་ཊྛོ, པ་མུ་ཁ་ཊྛེ་ན པཱ་མོ་ཀྑོ, པ་དྷཱ་ན་ཊྛེ་ན ཨུ་ཏྟ་མོ, ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཏྠི་ཀེ་ཧི པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ར་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏོ པ་ཝ་རོཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙཱི་ན་མྤི ‘‘ཨ་གྒོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ཏྠ་སྶ བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ས་བྦཱ་ནི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨུ་དྡྷ་ངྒ་མ་ནཱི་ཡཱཏི སུ་ཎ་ནྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝི་སེ་སཾ ག་མེ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་དྡྷ་ངྒ་མ་ནཱི་ཡཱ. ས་ངྑཱ་ཡ ཨ་དྷོ པི་ཊྛི་པཱ་ད་ས་མཱི་པེ ཨེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་དྷོ་ས་ངྑཱ པཱ་དཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷོ་ས་ངྑ་པཱ་དོ. ས་ངྑཱཏི ཙ གོ་པྥ་ཀཱ་ན་མི་དཾ ནཱ་མཾ.
༢༡༣. དྷ་མྨ་དཱ་ན་ཡ་ཉྙནྟི དྷ་མྨ་དཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཡ་ཉྙཾ.
སུ་ཊྛུ ས་ཎྛི་ཏཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ས་ཎྛི་ཏཱ. པི་ཊྛི་པཱ་ད་སྶ ཨུ་པ་རི པ་ཀ་ཏི་ཨ་ངྒུ་ལེ་ན ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལེ ཛ་ངྒྷཱ་པ་དེ་སེ ནི་གཱུ་ལ༹ྷཱ ཨ་པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་རཱུ་པཱ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཎི་ཛ་ངྒྷ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༤. སི་པྤནྟི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ‘‘སི་པྤ’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་དྷིཾ. ཛཱི་ཝི་ཀ་ཏྠཾ, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྠ་ཉྩ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ཝི་ཛྫཱ, མ་ནྟ་ས་ཏྠཱ་དི. ཙ་ར་ནྟི ཏེ་ན སུ་ག་ཏིཾ, སུ་ཁ་ཉྩ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཙ་ར་ཎཾ. ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ‘‘ཀ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ནྟི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཛཱ་ན་ན་པ་ཉྙཱ’’ཏི. ཏཱ་ནི ཙེ་ཝཱཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་ནི ཙེ་ཝ. ས་ཏྟ ར་ཏ་ནཱ་ནཱིཏི མུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ས་ཏྟ ར་ཏ་ནཱ་ནི. ཙ-ས་དྡེ་ན ར་ཉྙོ ཨུ་པ་བྷོ་ག་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཝ་ཏྠ་སེ་ཡྻཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ར་ཉྙོ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ་ནཱིཏི ར་ཉྙོ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ཡོ་གྱཱ་ནི. ས་བྦེ་སནྟི ‘‘རཱ་ཛཱ་ར་ཧཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧ་ཎཾ. བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་རི་སཱ ནཱ་མ ཨོ་དྷི་སོ ཨ་ནོ་དྷི་སོ ཙ ས་མི་ཏ་པཱ་པཱ, ཏ་ཐ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མ་ཎཱ་ནཾ ཀོ་ཊྛཱ་ས་བྷཱུ་ཏཱ ཙ་ཏ་སྶོ པ་རི་སཱ’’ཏི.
སི་པྤཱ་དི་ཝཱ་ཙ་ནནྟི སི་པྤཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་ནཾ. པཱ་ལི༹་ཡ་མྤི ཧི ‘‘ཝཱ་ཙེ་ཏཱ’’ཏི ཝཱ་ཙ་ན་སཱི་སེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀཱ་ས་ནནྟི ཏཾ་ཏཾ་ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀ་སྶ ནི་ས་ཛྫཱ. པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན གེ་ཧ་ཏོ གེ་ཧཾ གཱ་མ་ཏོ གཱ་མཾ ཛ་ངྒྷཱ་ཡོ ཀི་ལ་མེ་ཏྭཱ པེ་ས་ནཾ ཛ་ངྒྷ་པེ་ས་ནི་ཀཱ. ལི་ཁི་ཏྭཱ པཱ་ཏི་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཨུ་གྒ་ཏ་ཝ་ཊྚི་ཏནྟི གོ་པྥ་ཀ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཛཱ་ཎུ་པྤ་དེ་སཱ མཾ་སཱུ་པ་ཙ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཨུ་གྒ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ སུ་ཝ་ཊྚི་ཏཾ. ཨེ་ཎི་ཛ་ངྒྷ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ས་ཎྛཱ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཎི་མི་ག་ཛ་ངྒྷཱ་ས་དི་ས་ཛ་ངྒྷ་ལ་ཀྑ་ཎཾ.
༢༡༥. ‘‘ཡ་ཏུ་པ་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཏ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ, ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པེ་ན ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨུ་དྡྷ་གྒ་ལོ་མཱ སུ་ཁུ་མ་ཏྟ་ཙོ་ཏྠ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙོ་ད་ཀེ་ན ‘‘ཀིཾ པ་ན ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཨ་ཉྙཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཙོ་དི་ཏོ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ‘‘ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷ ཀ་སྨཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟ་རཾ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི ཨ་ནྟོ་ལཱི་ན་མེ་ཝ ཙོ་ད་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘ཡཾ པ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི…པེ… ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡཾ པ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཡཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀེ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི. ཏཾ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨི་དྷ ཨེ་ཎི་ཛ་ངྒྷ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཀ་ཐ་ནེ ‘‘ཨུ་དྡྷ་གྒ་ལོ་མཱ སུ་ཁུ་མ་ཏྟ་ཙོ་ཏྠ་ཏཱ’’ཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟཾ.
སུ་ཁུ་མ་ཙྪ་ཝི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༦. ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཊྛེ་ན ས་མ་ཎཾ, ན པ་བྦ་ཛྫཱ་མ་ཏྟེ་ན. བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ཊྛེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ, ན ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟེ་ན.
མ་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་ཏོ མ་ཧ་ཏཱི པ་ཉྙཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧཱ་པ་ཉྙོ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ནཱ་ན་ཏྟནྟི ཡཱ་ཧི མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མ་ཧཱ་པ་ཉྙོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀི་ཏྟཱི་ཡ་ཏི, ཏཱ་སཾ མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ ཨི་དཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཨ་ཡཾ ཝེ་མ་ཏྟ་ཏཱ.
ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་སྶ མ་ཧ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཏ་ད་སྶཱ ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ཡཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མ་ཧ་ནྟེ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷེ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ, པ་ཙྩ་ཡ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ, ནི་སྶ་ཡ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ, པ་བྷེ་ད་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ, ཀི་ཙྩ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ, ཕ་ལ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ, ཨཱ་ནི་སཾ་ས་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཙ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏུ ཨ་ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ. པ་ཙྩ་ཡོ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ས་དྡྷཱ་ས་ཏི་ཝཱི་རི་ཡཱ་ད་ཡོ. ནི་སྶ་ཡོ སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ, ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཙ པུ་རི་ས་ཝི་སེ་སཱ. པ་བྷེ་དོ ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གོ. ཀི་ཙྩཾ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ནཾ. ཨཱ་ནི་སཾ་སོ པི་ཡ་མ་ནཱ་པ་ཏཱ་དི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ, (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༦) ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༦༥) ཙ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷཱདཱི་ན་མྤི མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཋཱ་ནཱ་ཋཱ་ནཱ་ནཾ པ་ན མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ, སཱ བ་ཧུ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ, སོ ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒ- (ཝི་བྷ. ༡༨༩) ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༡༨༩) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན, ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ དཱི་ནཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ, (ཝི་བྷ. ༣༥༥) ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༣༥༥) ཙ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན, སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནཾ མ་ཧ་ཏོ ཧི་ཏ་སྶ, མ་ཧ་ཏོ སུ་ཁ་སྶ, མ་ཧ་ཏོ ཨ་ཏྠ་སྶ, མ་ཧ་ཏོ ཡོ་ག་ཀྑེ་མ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་ནི་པུ་ཎ་ཨ་ཏ་ཀྐཱ་ཝ་ཙ་ར་པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ; ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ས་མྦྷཱ་ར་ཏོ, མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏོ, མ་ཧཱ་ཀི་ཙྩ་ཏོ, མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, མ་ཧཱ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ ཙ, ནི་བྦཱ་ན་སྶ མ་ད་ནི་མྨ་ད་ནཱ་དི་མ་ཧ་ཏྟ་སི་དྡྷི་ཏོ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
པུ་ཐུ་པ་ཉྙཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ནཱ་ནཱ་ཁ་ནྡྷེ་སུ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ཡཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ནཱ་མ…པེ… ཨ་ཡཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏེ་སུ་པི ‘‘ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ, བ་ཧུ་ཝི་དྷེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ, བ་ཧུ་ཝི་དྷེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཁ་ནྡྷ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ནཱ་པི ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨི་དཾ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནཱ་མ…པེ...ཨི་དཾ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ, དྭེ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྩ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏཱུ་སཱུཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏུ ནཱ་མ…པེ… ཨ་ཡཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ སོ་ལ༹་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ, དྭེ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མི་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཡི་དཾ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི ཧི དྭི་ནྣ་ཉྩ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨེ་ཝཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཏོ་ཝ, ན ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོ. ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ པ་ན ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཛཱ་ན་ནྟི, ན ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ. ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷཱ་ན་མེ་ཝ པ་ན ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏྟཱ ཨི་མ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ ཁ་ནྡྷོ སེ་ཏོ, ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ལོ༹, ཨི་མ་སྶ མ་ཊྛོ, ཨི་མ་སྶ བ་ཧ་ལ་ཏྟ་ཙོ, ཨི་མ་སྶ ཏ་ནུ་ཏ་ཙོ. ཨི་མ་སྶ པ་ཏྟཾ ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ. ཨི་མ་སྶ པུ་པྥཾ ནཱི་ལཾ, ཨི་མ་སྶ པཱི་ཏ་ཀཾ, ལོ་ཧི་ཏ་ཀཾ, ཨོ་དཱ་ཏཾ, སུ་ག་ནྡྷཾ, དུ་གྒ་ནྡྷཾ. ཕ་ལཾ ཁུ་དྡ་ཀཾ, མ་ཧ་ནྟཾ, དཱི་གྷཾ, ཝ་ཊྚཾ, སུ་ས་ཎྛཱ་ནཾ, དུ་སྶ་ཎྛཱ་ནཾ, མ་ཊྛཾ, ཕ་རུ་སཾ, སུ་ག་ནྡྷཾ, དུ་གྒ་ནྡྷཾ, མ་དྷུ་རཾ, ཏི་ཏྟ་ཀཾ, ཨ་མྦི་ལཾ, ཀ་ཊུ་ཀཾ, ཀ་སཱ་ཝཾ. ཀ་ཎྚ་ཀོ ཏི་ཁི་ཎོ, ཨ་ཏི་ཁི་ཎོ, ཨུ་ཛུ་ཀོ, ཀུ་ཊི་ལོ, ཀ་ཎྷོ, ནཱི་ལོ, ཨོ་དཱ་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི དྷཱ་ཏུ་ནཱ་ན་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྩ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི.
ནཱ་ནཱ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དེ་སཱུཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་བྷེ་ད་ཏོ ཙ ནཱ་ནཱ་པ་བྷེ་དེ་སུ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ངྒེ་སུ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཨ་ངྒཱ་ནི ཧི པ་ཙྩེ་ཀཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ས་ཉྙི་ཏཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ས་ངྑཱ་ར་པི་ཊ་ཀེ ‘‘དྭཱ་ད་ས པ་ཙྩ་ཡཱ དྭཱ་ད་ས པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི. ནཱ་ནཱ་སུ་ཉྙ་ཏ་མ་ནུ་པ་ལ་བྦྷེ་སཱུཏི ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ ནི་ཙྩ་སཱ་རཱ་དི་ཝི་ར་ཧི་ཏེ་སུ སུ་ཉྙ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་སུ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ པ་ཀཱ་རེ་སུ. མ-ཀཱ་རོ ཧེ་ཏྠ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ. ནཱ་ནཱ་ཨ་ཏྠེ་སཱུཏི ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་སུ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ. དྷ་མྨེ་སཱུཏི དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་སུ པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ. ནི་རུ་ཏྟཱི་སཱུཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ནཱ་ནཱ་ནི་རུ་ཏྟཱི་སུ. པ་ཊི་བྷཱ་ནེ་སཱུཏི ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་དཱི་སུ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཉཱ་ཎཱ་ནི ཨི་ད་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀཱ་ནཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༧༢༦, ༧༢༩, ༧༣༡, ༧༣༢, ༧༣༤, ༧༣༦, ༧༣༩) ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཏོ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ན་ཏོ ‘‘པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ་སུ ནཱ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་སུ. ‘‘པུ་ཐུ་ནཱ་ནཱ་སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ སཱི་ལ་སྶ པུ་ཐུ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ. ཡཾ པ་ན ཨ་བྷི་ནྣཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན པུ་ཐུ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ དྷ་མྨེ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མྨཱ’’ཏི, ཏེ་ན་སྶ མ་ད་ནི་མྨ་ད་ནཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པུ་ཐུ་ཏྟཾ པ་རི་དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཝི་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ མ་ཧ་ཏྟཾ, པུ་ཐུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཧཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ, པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཛ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝཾ, ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཀྑཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཧཱ་ས་པ་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧཱ་ས་བ་ཧུ་ལོཏི པཱི་ཏི་བ་ཧུ་ལོ. སེ་ས་པ་དཱ་ནི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. སཱི་ལཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏཱིཏི ཧ་ཊྛ་པ་ཧ་ཊྛོ ཨུ་ད་གྒུ་ད་གྒོ ཧུ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རཾ ཏ་སྶ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་སཱི་ལཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏི. པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཧི པ་ཉྙཱ ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཕུ་ལླི་ཏ་ཝི་ཀ་སི་ཏཱ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ. པུ་ན སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷནྟི ཨ་རི་ཡ་སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་མཱ་ཧ. ‘‘ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ས་བྦཾ ཏཾ རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཁི་པྤཾ ཛ་ཝ་ཏཱིཏི ཡཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི སཱི་གྷ་ཝེ་གེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, པ་ཊི་པ་ཀྑ་དཱུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨི་ནྡེ་ན ཝི་སྶ་ཊྛ་ཝ་ཛི་རཾ ཝི་ཡ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི ཨ་ད་ནྡྷཱ་ཡ་ནྟཱི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝེ་ག་སཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, སཱ ཛ་ཝ་ན་པ་ཉྙཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཝཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཛ་ཝ་ན་པ་ཉྙཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཁ་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ན་ཏོ ཁ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. བྷ་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི བྷ་ཡཱ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་སཱ་ར་ཀ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་སཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྟ་སཱ་ར་ཝི་ར་ཧ་ཏོ, ནི་ཙྩ་སཱ་རཱ་དི་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཙ. ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱཏི ཏུ་ལ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཏུ་ལེ་ཏྭཱ. ཏཱི་ར་ཡི་ཏྭཱཏི ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཏཱི་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཏཱི་ར་ཡི་ཏྭཱ. ཝི་བྷཱ་ཝ་ཡི་ཏྭཱཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ. ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱཏི པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ. རཱུ་པ་ནི་རོ་དྷེཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་རོ་དྷ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ ནི་བྦཱ་ནེ ནི་ནྣ་པོ་ཎ་པ་བྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨི་དཱ་ནི སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཛ་ཝ་ན་པ་ཉྙཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པུ་ན ‘‘རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཀེ་ཙི.
ཉཱ་ཎ་སྶ ཏི་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ས་ཝི་སེ་སཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་པ་ཧཱ་ནེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི. ‘‘ཁི་པྤཾ ཀི་ལེ་སེ ཚི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ པ་ན ཀི་ལེ་སེ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙོ ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙོ ཧོ་ཏི, པ་ཊི་པ་དཱ ཙ་སྶ ན ཙ་ལ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨཱ་ས་ནེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ…པེ… ཨ་དྷི་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
‘‘ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ དུ་ཀྑཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཱ, ས་ངྑ་ཏཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ ཁ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཝ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཝི་རཱ་ག་དྷ་མྨཱ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ད་སྶ་ནེ་ན ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ན ནི་བྦེ་དྷི་ཀ་པ་ཉྙཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨུ་བྦེ་ག་བ་ཧུ་ལོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་བྦེ་ག་བ་ཧུ་ལོཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨ་བྷི་ཎྷ་པ་ཝ་ཏྟ་སཾ་ཝེ་གོ. ཨུ་ཏྟཱ་ས་བ་ཧུ་ལོཏི ཉཱ་ཎུ་ཏྟཱ་ས་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ བ་ཧུ་སོ ཨུ་ཏྲཱ་ས་མཱ་ན་སོ, ཨེ་ཏེ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནུ་པ་སྶ་ན་མཱ་ཧ. ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ན་བ་ཧུ་ལོ’’ཏི པ་ན ཨི་མི་ནཱ ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ན་མཱ་ཧ, ‘‘ཨ་ར་ཏི་བ་ཧུ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟིཾ. བ་ཧི་མུ་ཁོཏི ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ཏོ བ་ཧི་བྷཱུ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་མུ་ཁོ, ཏ་ཐཱ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁོ. ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ནི་བྦེ་དྷོ, སོ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཏྠི, ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ནི་བྦེ་དྷི་ཀཱ, སཱ ཨེ་ཝ པ་ཉྙཱ ནི་བྦེ་དྷི་ཀ་པ་ཉྙཱ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ, ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ ཙ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
༢༡༧. པ་བྦ་ཛི་ཏཾ ཨུ་པཱ་སི་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡཱ་དི་སཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཾ ཨུ་པཱ་ས་ཏོ པ་ཉྙཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཎྜི་ཏཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པཱ་ས་ནཉྩེ་ཏྠ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏཾ, ན ཨུ་པ་ནི་སཱི་ད་ན་མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏཱ’’ཏི. ཨ་ཏྠནྟི ཧི་ཏཾ. ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཀ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ག་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི. བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ ཙཱ་ཡཾ, ཧི་ཏཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྟ་ར-ས་དྡོ ཝཱ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ‘‘ཡ་སྶ་ནྟ་ར་ཏོ ན ས་ནྟི ཀོ་པཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨུ་དཱ. ༢༠) ཝི་ཡ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྠ་ནྟ་རོཏི ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ ག་ཏེ་ནཱཏི པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟེ་ན, པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པྤཱ་དེ ཙ ནི་མི་ཏྟེ ཙ ཚེ་ཀཱཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་དྷི་མྷི ཙེ་ཝ ནི་མི་ཏྟ་ཝི་དྷི་མྷི ཙ ཀུ་ས་ལཱ. ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་མི་ཏྟ་ཀོ་ཝི་ད་ཏཱ་སཱི་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎ་ཀོ་ས་ལླ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ སེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི་ན་ཉྩ ཨུ་པྤཱ་དོ ཨ་ནུ་མཱི་ཡ་ཏི, ཡཱ་ནི ཏེ་ཧི ལ་དྡྷ་བྦ་ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ་ནི ནི་མི་ཏྟཱ་ནི, ཏ་སྨིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ ཙ ནི་མི་ཏྟེ ཙ ཨ་ནུ་མི་ན་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཚེ་ཀཱ ནི་པུ་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཉ་ཏྭཱ པ་སྶི་སྶ་ཏཱིཏི ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་སྶི་སྶ་ཏི, ན ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་སཱུཏི ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཧི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་སུ. ཡ་སྨཱ ཨ་ན་ཏྠ་པ་ཊི་ཝ་ཛྫ་ན་པུ་བྦི་ཀཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་པ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ན་ཏྠོ་པི པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་ན་ཏྠཾ པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནི ཉཱ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི, ཡ་ཏོ ‘‘ཨཱ་ཡུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླཾ ཝི་ཡ ཨ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་མྤི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༨. པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་བ་ལེ་ན ཀོ་དྷ་ཝི་ན་ཡེ་ན ཨ་ཀྐོ་དྷ་ནོ, ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀྐོ་དྷ་ཝ་སི་ཀ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཝཾ མ་གྷ་མཱ་ཎ་ཝོ ཝི་ཡ ན ཀོ་དྷ་ཝ་སཾ ག་ཏ་ཏྟཱ. ནཱ་བྷི་ས་ཛྫཱིཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ན ཨ་བྷི་ས་ཛྫི. ཡ་ཉྷི ཀོ་དྷ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨུ་པ་ནཱ་ཧ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ས་ཛྫ་ནཾ, ཏཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན ལུ་བྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ཊི་ལ་ཀ་ཎྚ་ཀོ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སོ ཧི ཡ་ཏྠ ལ་གྒ་ཏི, ཏཾ ཁོ་བྷེ་ནྟོ ཨེ་ཝ ལ་གྒ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ མ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ. མ་མྨནྟི ཕུ་ཊྛ་མ་ཏྟེ་པི རུ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ནཾ. པུ་བྦུ་པྤ་ཏྟི་ཀོཏི པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣོ. ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རོ བྱཱ་པཱ་དོ ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་སྶ བྱཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱ པ་ཏི་ཏྠི་ཡ་ནཱཏི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏོ བྱཱ་པཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ་པི བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱ པ་ཏི་ཏྠི་ཡ་ནཱ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཐཱ་མ་པྤ་ཏྟི་ཏོ.
སུ་ཁུ་མ་ཏྠ་ར་ཎཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ བྷོ་ཛ་ན་དཱ་ན་སྶ་པི ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་དཱ་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘བྷོ་ཛ་ནཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ ད་ད་མཱ་ནོ དཱ་ཡ་ཀོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ…པེ… ཨཱ་ཡུཾ དེ་ཏི, ཝ་ཎྞཾ དེ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༥.༣༧) ཏ་ཐཱ ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨཱ་མི་ས་དཱ་ནེ་ན ཝཱ’’ཏི.
༢༡༩. ཏི ཨ་དཱ་སི. དེ་ཝོཏི མེ་གྷོ, པ་ཛྫུ་ནྣོ ཨེ་ཝ ཝཱ. ཝ་ར་ཏ་རོཏི ཨུ་ཏྟ་མ་ཏ་རོ. པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཝི་ས་དི་སཱ་ཝ་ཏྠཱ་དི བྷཱ་ཝ་ཏོ ན པ་བྦ་ཛྫཱ་ཏི ཨ་པ་བྦ་ཛྫཱ, གི་ཧི་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཙྪཱ་དེ་ནྟི ཀོ་པཱི་ནཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཙྪཱ་ད་ནཱ་ནི, ནི་ཝཱ་ས་ནཱ་ནི, ཏེ་སཾ ཨ་ཙྪཱ་ད་ནཱ་ན་ཉྩེ་ཝ སེ་ས ཝ་ཏྠཱ་ན་ཉྩ ཀོ་ཛ་ཝཱ་དི ཨུ་ཏྟ་མ་པཱ་ཝུ་ར་ཎཱ་ན་ཉྩ. ཝི་ནཱ་སོཏི ཀ་ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཨ་ཝི་པ་ཙྩི་ཏྭཱ ཝི་ནཱ་སོ.
ཀོ་སོ་ཧི་ཏ་ཝ་ཏྠ་གུ་ཡ྄ཧ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢༠. ས་མཱ་ནེ་ཏཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་ནེ་ཏཱ ས་མཱ་ག་མེ་ཏཱ. ར་ཛྫེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུཾ བ་ཧུ་བྷ་ཏི་ཀ་སྶེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཀ་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ཛྫཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ, ཀ་རོ་ནྟི ཝ་ཛྫ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཀ་མྨ་ནྟི ཝཱ. ན་ནུ ཝ་ཛྫ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ སཱ་ཝ་ཛྫ་ནྟི? ས་ཙྩཾ སཱ་ཝ་ཛྫཾ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ནྟ་སྶ, ཨི་དཾ པ་ན ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཨ་ན་ཏྠཾ པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ‘‘ཉཱ་ཏི་ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཉཱ་ཏ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན ཏཾ ཀ་མྨཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༢༢༡. ཨ་མི་ཏྟ་ཏཱ་པ་ནཱཏི ཨ་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་པ་ན་སཱི་ལཱ, ཨ་མི་ཏྟ་ཏཱ་པ་ནཾ ཧོ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ ཨེ་ཝཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཧི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་མི་ཏྟཱ ནཱ་མ ཀེ་ཙི ཧོ་ནྟི, ཡེ ཏེ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ཙ་ཀྐཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ས་བྦེ་པི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ད་ཡོ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཀཱ ཏེ་སཾ བྷ་ཝ་ནྟི.
པ་ཋ་མ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་རི་མ་ཎྜ་ལཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢༢. ས་མནྟི ས་མཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཏེ་ན ལོ་ཀེ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་གུ་ཎེ་ན ས་མཾ ས་མཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཡ་ཏོ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷི་ནཱ་ཝ ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི. ས་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨ་པ་ར་ནེ་ཡྻོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི. པུ་རི་སཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཝཱ ‘‘ཨ་ཡཾ སེ་ཊྛོ, ཨ་ཡཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མོ, ཨ་ཡཾ ནི་ཧཱི་ནོ’’ཏི ཏཾ ཏཾ པུ་རི་སཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ནཱ་ཏི. པུ་རི་ས་ཝི་སེ་སཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ པུ་རི་སེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཡ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་དཱ་ན་པ་དཱ་ནཱ་དི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཡུ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཀཱ་རཱི ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་མི་ད་མ་ར་ཧ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཊྛེ་ནཱཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན. ས་མ་ས་ངྒ་ཧ་ཀ་མྨནྟི ས་མཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཀ་མྨཾ.
༢༢༣. ཏུ་ལ་ཡི་ཏྭཱཏི ཏཱི་ར་ཡི་ཏྭཱ. པ་ཊི་ཝི་ཙི་ནི་ཏྭཱཏི ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ. ནི་པུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ནི་པུ་ཎཱ, ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ནི་པུ་ཎཱ ཨ་ཏི་ནི་པུ་ཎཱ, སཱ པ་ན ཏེ་སཾ ནི་པུ་ཎ་ཏཱ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མཱ པ་ཉྙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཁུ་མ་པ་ཉྙཱ’’ཏི.
སཱི་ཧ་པུ་བྦ་དྡྷ་ཀཱ་ཡཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢༤. ཁེ་མ་ཀཱ་མོཏི ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝ་ཀཱ་མོ. ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་ཌྜྷི་ཨཱ་ཝ་ཧཾ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡཱ་ཏི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་པ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི.
ས་མ་ནྟ་པ་རི་པཱུ་རཱ་ནཱིཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ཧི པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ནི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཧཱི་ནཱ་ནི ཨ་ནཱུ་ནཱ་ནི. དྷ་ནཱ་དཱི་ཧཱིཏི དྷ་ན་དྷ་ཉྙཱ་དཱི་ཧི.
༢༢༥. ཨོ་ཀ་པྤ་ན་ས་དྡྷཱ ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུཾ ཨོ་ཀྐ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏྭཱ ས་དྡ་ཧ་ན་ས་དྡྷཱ. སཱ ཨེ་ཝ པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨི་མྤི ཨ་བྷི་པྤ་སཱི་ད་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་སཱ་ད་ས་དྡྷཱ.པ་རི་ཡ་ཏྟི་ས་ཝ་ནེ་ནཱཏི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཱ་ཡ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཝ་ནེ་ན. དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཙ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏེ་སནྟི ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ. ས་ཧ ཧཱ་ན་དྷ་མྨེ་ནཱ་ཏི ས་ཧཱ་ན་དྷ་མྨོ, ན ས་ཧཱ་ན་དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་ས་ཧཱ་ན་དྷ་མྨོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨ་ས་ཧཱ་ན་དྷ་མྨ་ཏཱ, ཏཾ ཨ་ས་ཧཱ་ན་དྷ་མྨ་ཏཾ, ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ར་ས་གྒ་ས་གྒི་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢༦. ཏི་ལ་ཕ་ལ་མ་ཏྟ་མྤི བྷོ་ཛ་ནཾ. ས་བྦ་ཏྠ ཕ་ར་ཏཱིཏི ས་བྦཱ ར་སཱ་ཧ་ར་ཎི་ཡོ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཾ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ ཕ་ར་ཏི. ས་མཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཧ་ནྟཱིཏི ཨ་ཝི་ས་མཱ ཨུ་ཛུ་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི.
ཨཱ་རོ་གྱ་ཀ་ར་ཎ་ཀ་མྨནྟི ཨ་རོ་ག་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཧེ་ཋ་ན་ཀ་མྨཾ. མ་དྷུ་རཱ་དི་བྷེ་དཾ ར་སཾ ག་ས་ཏི ཧ་ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ཧི, ས་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ ཏཾ ག་ས་ནྟི གི་ལ་ནྟི ཨ་ནྟོ པ་ཝེ་སེ་ནྟཱི་ཏི ར་ས་གྒ་སཱ, ར་ས་གྒ་སཱ་ནཾ ཨ་གྒཱ ར་ས་གྒ་ས་གྒཱ, ཏེ ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི ར་ས་གྒ་ས་གྒཱི, ཏ་དེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎཾ. བྷ་ཝ་ཏི ཧི ཨ་བྷི་ནྣེ་པི ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཏ་གྒ་ཏ་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏྠཾ བྷི་ནྣཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཝོ་ཧཱ་རོ ཡ་ཐཱ ‘‘སི་ལཱ་པུ་ཏྟ་ཀ་སྶ ས་རཱི་ར’’ནྟི. ར་ས་གྒ་ས་གྒི་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱ ལ་ཀྑ་ཎཾ ར་ས་གྒ་ས་གྒི་ལ་ཀྑ་ཎཾ.
༢༢༧. ཝ་དྷ-ས་དྡོ ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་དྷི་ཏྭཱ ཝ་དྷི་ཏྭཱ རོ་ད་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༨༧༩) བཱ་དྷ་ན་ཏྠོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘མཱ་ར་ཎ་ཝ་དྷེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, མཱ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝ་དྷེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བཱ་དྷ་ན་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཝ་དྷ-ས་དྡོ, མཱ་ར་ཎེ་ན, བཱ་དྷ་ནེ་ན ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་བྦཱ་དྷ་ནཱ་ཡཱཏི བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་རེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་དྡྷཾ བཱ་དྷ་ནེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བ་ནྡྷ་ནཱ་གཱ་ར་པྤ་ཝེ་ས་ནེ་ནཱ’’ཏི.
ཨ་བྷི་ནཱི་ལ་ནེ་ཏྟཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢༨. ཝི་ས་ཊནྟི ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ས་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཀྐ་ཊ་ཀོ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་སཱ་ཙཱིཏི ཝི་རཱུ་པཾ སཱ་ཙི་ཏ་ཀཾ, ཝི་ཛི་མྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ངྐ་ཀྑི་ཀོ་ཊི་ཡཱ’’ཏི, ཀུ་ཊི་ལ་ཨ་ཀྑི་ཀོ་ཊི་པཱ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཙེ་ཡྻ པེ་ཀྑི་ཏཱཏི ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ དི་ཊྛི་པཱ་ཏཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རོཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏོ. ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏི ཏཾ ས་མྨུ་ཁཱ ག་ཙྪ་ནྟཾ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏི, པ་ར་མྨུ་ཁཱ. ཝི་ཏེ་ཡྻཱཏི ཝི་རཱུ་པཾ ཏི་རི་ཡཾ, ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ན་ཀྐ་མཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛི་མྷཾ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ནཾ ནཱ་མ ཀུ་ཊི་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཛ་ན་ཨུ་ཛུ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཛུ་མ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་ཛུཾ པེ་ཀྑི་ཏཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཨུ་ཛུཾ པེ་ཀྑི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ས་ཊནྟི ཨུ་མྨཱི་ལ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཏྠ་ཊཾ. ཝི་པུ་ལཾ ཝི་ཏྠ་ཏནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. པི་ཡཾ པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ ད་སྶ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པི་ཡ་ད་སྶ་ནོ.
ཀཱ་ཎོཏི ཨ་ཀྑཱི་ནི ནི་མྨཱི་ལེ་ཏྭཱ པེ་ཀྑ་ན་ཀོ. ཀཱ་ཀ་ཀྑཱིཏི ཀེ་ཀ་ར་ཀྑོ. ཝ་ངྐ་ཀྑཱིཏི ཛི་མྷ་པེ་ཀྑ་ན་ཀོ. ཨཱ་ཝི་ལ་ཀྑཱིཏི ཨཱ་ཀུ་ལ་དི་ཊྛི་པཱ་ཏོ. ནཱི་ལ་པཱི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏ་སེ་ཏ་ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞོ. ཏ་ཏྠ པཱི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏ་ཝ་ཎྞཱ སེ་ཏ་མ་ཎྜ་ལ་ག་ཏ་རཱ་ཛི་ཝ་སེ་ན, ནཱི་ལ་སེ་ཏ་ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞཱ པ་ན ཏཾ་ཏཾ་མ་ཎྜ་ལ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘པ་སཱ་དོཏི པ་ན ཏེ་སཾ ཝ་ཎྞཱ་ནཾ པ་ས་ནྣཱ་ཀཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཀེ་ཙི. པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞོ པ་སཱ་དོཏི པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞ་པ་རི་ཝཱ་རོ, ཏེ་ཧི ཝཱ པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏོ པ་སཱ་དོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནེ་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི་ཀ་རཱ་ནཱིཏི ‘‘པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞ་པ་སཱ་ད་ཏཱ ཏི་རོ་ཧི་ཏ་ཝི་དཱུ་ར་ག་ཏ་ད་སྶ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཙ་ཀྑུ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ལ་ཀྑ་ཎ་ས་ཏྠེ ཡུ་ཏྟཱཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ས་ཏྠེ ཨཱ་ཡུ་ཏྟཱ སུ་ཀུ་ས་ལཱ.
ཨུ་ཎྷཱི་ས་སཱི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༠. པུ་བྦ་ངྒ་མོཏི ཨེ་ཏྠ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ ནཱ་མ པ་མུ་ཁ་ཏཱ, ཛེ་ཊྛ་སེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཝོ བ་ཧུ་ཛ་ན་སྶ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ཎ་ཛེ་ཊྛ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱཏི པུ་བྦ་ངྒ་མ་སྶ ཀ་མྨཾ. ཡ་སྶ ཧི ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དི་ཀ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ བ་ཧུ་ཛ་ན་སྶ པུ་བྦ་ངྒ་མོ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་ད་སྶ ཀ་མྨཾ ‘‘པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན པུ་བྦ་ངྒ་མ་བྷཱ་ཝོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ ཀ་མྨཾ ནཱ་མ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ’’ཏི. པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་སོཏི པཱི་ཏི་ཡཱ, པཱ་མོ་ཛྫེ་ན ཙ ས་མྤུ་ཎྞ་པ་ཉྙཱ་སཱི་སོ བ་ཧུ་ལཾ སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒཱི ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཏི. མ་ཧཱ་པུ་རི་སོཏི མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ཛཱ་ཏི་ཀོ.
༢༣༡. བ་ཧུ་ཛ་ནནྟི སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ཧུ་ཛ་ན་སྶཱ’’ཏི. པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན པ་ཊི་བྷོ་གོ, ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཏྠུ པ་ཊི་བྷོ་གོ, ཏ་སྶ ཧི་ཏཱ་ཏི པ་ཊི་བྷོ་གི་ཡཱ. དེ་ས་ཀཱ་ལཾ ཉ་ཏྭཱ ཏ་དུ་པ་ཀ་ར་ཎཱུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རཱ ས་ཏྟཱ. ཨ་བྷི་ཧ་ར་ནྟཱིཏི བྱཱ་ཧ་ར་ནྟི. ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་སྶ པ་ཊི་ཧ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཊི་ཧཱ་རོ, ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ཧཱ་ར་ཀནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་ར་བྷཱ་ཝ’’ནྟི. ཝི་ས་ཝ་ནཾ ཝི་ས་ཝོ, ཀཱ་མ་ཀཱ་རོ ཝ་སི་ཏཱ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝི་ས་ཝཱིཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱི’’ཏི.
ཨེ་ཀེ་ཀ་ལོ་མ་ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༢. ཨུ་པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པེ་ཙྩ ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི.
ཨེ་ཀེ་ཀ་ལོ་མ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ལོ་མ་ཀཱུ་པེ ཨེ་ཀེ་ཀ་ལོ་མ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཨེ་ཀེ་ཀེ་ཧི ལོ་མེ་ཧཱིཏི ཨ་ཉྙེ་སཾ ས་རཱི་རེ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨི་མྤི ལོ་མ་ཀཱུ་པེ ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི་པི ལོ་མཱ་ནི ཨུ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ. ཏེ་ཧི པུ་ན པ་ཙྩེ་ཀཾ ལོ་མ་ཀཱུ་པེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀེ་ཧེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ཧི ཀུ་ཎྜ་ལཱ་ཝ་ཏྟེ་ཧི པ་ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཛཱ་ཏེ་ཧི ནི་ཙི་ཏཾ ཝི་ཡ ས་རཱི་རཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀ་ལོ་མཱུ་པ་ཙི་ཏ་ངྒ་ཝཱ’’ཏི.
ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༤. ཨ་བྷི་ནྡི་ཏ་བྦ་པ་རི་སོཏི པ་རེ་ཧི ཀེ་ན་ཙི ས་ངྒ་ཧེ་ན ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ, ཡུ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཝཱ ན བྷི་ནྡི་ཏ་བྦ་པ་རི་སོ.
ཨ་པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙཱ་ཡཱཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, པེ་སུ་ཉྙ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ. པི་སུ་ཎཱ ཝཱ་ཙཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙོ, ཏ་སྶ པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ. ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཱཏི ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཏོ ཨཱུ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ན པ་རི་པུ་ཎྞཱ. ཝི་ར་ལཱ༹ཏི ས་ཝི་ཝ་རཱ.
པ་ཧཱུ་ཏ་ཛི་ཝ྄ཧཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༦. ཨཱ་དེ་ཡྻ་ཝཱ་ཙོཏི ཨཱ་ད་ར་གཱ་ར་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དཱ་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ནོ. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ནོ སི་ར་སཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་སཱ་ས་ནོ.
བ་དྡྷ་ཛི་ཝ྄ཧཱཏི ཡ་ཐཱ སུ་ཁེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སི་རཱ་དཱི་ཧི པ་ལི་བུ་དྡྷ་ཛི་ཝ྄ཧཱ. གཱུ་ལ༹ྷ་ཛི་ཝ྄ཧཱཏི ར་ས་བ་ཧ་ལ་ཏཱ་ཡ གཱུ་ལ༹ྷ་ག་ཎྜ་ས་དི་ས་ཛི་ཝ྄ཧཱ. དྭི་ཛི་ཝ྄ཧཱཏི ཨ་གྒེ ཀ་པྤ་བྷཱ་ཝེ་ན དྭི་དྷཱ་བྷཱུ་ཏ་ཛི་ཝ྄ཧཱ. མ་མྨ་ནཱཏི ཨ་པྤ་རི་པྤུ་ཊ་ཏ་ལཱ་པཱ. ཁ་ར་ཕ་རུ་ས་ཀ་ཀྐ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་དྡོ བྷི་ཛྫ་ཏི བྷི་ནྣ་ཀཱ་རོ ཧོ་ཏི. ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་སྶ་ར་ཏཱ་ཡ ཚི་ནྣ་སྶ་རཱ ཝཱ. ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ བྷི་ནྣ་སྶ་རཱ ཝཱ. ཀཱ་ཀ་སྶ ཝི་ཡ ཨ་མ་ནུ་ཉྙ་སྶ་ར་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཀ་སྶ་རཱ ཝཱ. མ་དྷུ་རོཏི ཨི་ཊྛེ, ཀ་མྨ་ཕ་ལེ་ན ཝ་ཏྠུ་ནོ སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ. པེ་མ་ནཱི་ཡོཏི པཱི་ཏི་ས་ཉྫ་ན་ནོ, པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦོ ཝཱ.
༢༣༧. ཨ་ཀྐོ་ས་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱཏི ཨ་ཀྐོ་སུ་པ་ས་ཉྷི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠུ་ས་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨཱ་བཱ་དྷ་ཀ་རིནྟི གྷ་ཊྚ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རེ་སཾ པཱི་ལཱ༹་ཝ་ཧཾ. བ་ཧུ་ནོ ཛ་ན་སྶ ཨ་ཝ་མ་དྡ་ན་ཏོ, པ་མ་དྡཱ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝཱ བ་ཧུ་ཛ་ན་པྤ་མ་དྡ་ནཾ. ཨ་བཱ་ལ༹ྷནྟི ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨ-ཀཱ་རོ ཝུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠོ ‘‘ཨ་སེ་ཀྑཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡༡) ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བཱ་ལ༹ྷཾ ཕ་རུ་སཾ གི་རནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ན བྷ་ཎཱིཏི ཙེ་ཏྠ ‘‘ན ཨ་བྷ་ཎི ན བྷ་ཎཱི’’ཏི ས་ར་ལོ་པེ་ན ནི་དྡེ་སོ. སུ་སཾ་ཧི་ཏནྟི སུ་ཊྛུ སཾ་ཧི་ཏཾ. ཀེ་ན པ་ན སུ་ཊྛུ སཾ་ཧི་ཏཾ? ‘‘མ་དྷུ་ར’’ནྟི ཨ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་དྷུ་ར་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཀཱ པ་ན་སྶ མ་དྷུ་ར་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཊྛུ པེ་མ་སཾ་ཧི་ཏ’’ནྟི. ཨུ་པ་ཡོ་ག་པུ་ཐུ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡོ ཡཾ ཝཱ་ཙཱ-ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་ཙཱ་ཡོ’’ཏི, སཱ ཙ་སྶཱ ཨུ་པ་ཡོ་ག་པུ་ཐུ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ ‘‘ཧ་ད་ཡ་གཱ་མི་ནི་ཡོ’’ཏི པ་དེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ད་ཊྛ་བྦཱ. ‘‘ཀ་ཎྞ་སུ་ཁ’’ནྟི པཱ་ཋེ བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ་ཡ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝེ་ད་ཡ་ཐཱཏི ཀཱ་ལ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ད་ཡི་ཏྠཱ’’ཏི. བྲ་ཧྨ་སྶ་ར་ཏནྟི སེ་ཊྛ་སྶ་ར་ཏཾ, བྲ་ཧྨུ་ནོ ས་ར་ས་དི་ས་སྶ་ར་ཏཾ ཝཱ. བ་ཧཱུ་ནཾ བ་ཧུནྟི བ་ཧཱུ་ནཾ ཛ་ནཱ་ནཾ བ་ཧུཾ སུ་བྷ་ཎི་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.
སཱི་ཧ་ཧ་ནུ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༨. ཨ་པྤ་དྷཾ་སི་ཀོཏི ཨ་པྤ་དྷཾ་སི་ཡོ. ཡ-ཀཱ་ར་སྶ ཧི ཀ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ ཡ་ཐཱ ‘‘ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༩༧) གུ་ཎ་ཏོཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་གུ་ཎ་ཏོ. ཋཱ་ན་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ནྟ་ར་ཏོ.
པ་ལཱ་པ་ཀ་ཐཱ་ཡཱཏི ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པ་ཀ་ཐཱ་ཡ. ཨ་ནྟོ་པ་ཝི་ཊྛ་ཧ་ནུ་ཀཱ ཨེ་ཀ་ཏོ, ཨུ་བྷ་ཏོ ཝཱ སཾ་ཀུ་ཙི་ཏ་ཝི་སུ་ཀཱ. ཝ་ངྐ་ཧ་ནུ་ཀཱ ཨེ་ཀ་པ་སྶེ་ན ཀུ་ཊི་ལ་ཝི་སུ་ཀཱ. པ་བྦྷཱ་ར་ཧ་ནུ་ཀཱ པུ་ར་ཏོ ཨོ་ལ་མྦ་མཱ་ན་ཝི་སུ་ཀཱ.
༢༣༩. ཝི་ཀི་ཎྞ་ཝ་ཙ་ནཱ ནཱ་མ ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པི་ནོ, ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཨ་ཝི་ཀི་ཎྞ་ཝ་ཙ་ནཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ. ཝཱ་ཙཱ ཨེ་ཝ ཏ་ད་ཏྠཱ་དྷི་ག་མུ་པཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ ‘‘བྱཱ་པྤ་ཐོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཀི་ཎྞ…པེ… ཝ་ཙ་ན་པ་ཐོ ཨ་སྶཱ’’ཏི. ‘‘དྭཱི་ཧི དྭཱི་ཧཱི’’ཏི ན་ཡི་དཾ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ དྭཱི་ཧི དི་གུ་ཎ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭཱི་ཧི དྭཱི་ཧཱི་ཏི ཙ་ཏཱུ་ཧཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘དྭི་དུ་ག་མཱ’’ཏི ཙ་ཏུ་ག་མཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་པྤ་དཱ་ན’’ནྟི. ཏ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝོཏི ཡ་ཐཱ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་པྤ་དྷཾ་སི་ཡ་ཏཱ ཧོ་ཏི གུ་ཎེ་ཧི, ཏ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝོ.
ས་མ་ད་ནྟཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༠. ཝི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལཱ་ཙཱ་ར་ཏཱ་ཡ པ་རི་སུ་དྡྷཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ ས་བྦ་ཐཱ ཝཱ སུ་དྡྷཱ པུ་གྒ་ལཱ པ་རི་ཝཱ་རཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་རི་སུ་དྡྷ་པ་རི་ཝཱ་རོ.
༢༤༡. པ་ཧཱ་སཱིཏི ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན, ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ པ་རི་ཙྩ་ཛི. ཏི་དི་ཝཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནཾ པུ་རཾ ན་ག་རཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཏི་དི་ཝ་པུ་རཱ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་དེ་ཝཱ, ཏེ་སཾ ཝ་རོ ཏི་དི་ཝ་པུ་ར་ཝ་རོ, ཨི་ནྡོ. ཏེ་ན ཏི་དི་ཝ་པུ་ར་ཝ་རེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཀྐེ་ནཱ’’ཏི. ལ་པ་ནྟི ཀ་ཐེ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ལ་པ་ནཾ, མུ་ཁ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ལ་པ་ན་ཛ་ནྟི མུ་ཁ་ཛ’’ནྟི. སུ་ཊྛུ དྷ་ཝ་ལ་ཏཱ་ཡ སུ་ཀྐཱ, ཨཱི་ས་ཀ་མྤི ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ སུ་ཙི. སུ་ནྡ་ར་ས་ཎྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ སུ་ཊྛུ བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ, ཝི་པ་སྶ་ན་ཏོ ཙ སོ་བྷ་ནཱ. ཀཱ་མཾ ཛ་ནཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱུ་ཏོ དེ་ས་ཝི་སེ་སོ ‘‘ཛ་ན་པ་དོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ས་པ་རི་ཝཱ་ར་ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་དཱི་པ་ས་ཉྙི་ཏོ ས་བྦོ པ་དེ་སོ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཛ་ན་པ་དོ’’ཏི. ན་ནུ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ པ་དེ་སོ ས་མུ་དྡ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ, ན ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ་ཏི? སོ པ་དེ་སོ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ ཝཱ ས་མུ་དྡ་ནི་སྶི་ཏཱ, ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པཱ་ད་ནི་སྶི་ཏཱ ཙ ས་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ ཏེ ཏེ པ་དེ་སཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི ཏེ་པི ས་ངྒ་ཎྷ་ནྟོ ‘‘ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙ. ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་རི་ཙྪི་ནྣོཏི ཙ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་སྶཱཏི ཏ་སྶ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ. པུ་ན ཏ་སྶཱཏི ཏ་སྶ ཛ་ན་པ་ད་སྶ. བ་ཧུ་ཛ་ན སུ་ཁནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཏྟ་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ལོ་པེ་ན བ་ཧུ་ཛ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ཧུ་ཛ་ནཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཏེ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཙ་ར་ནྟི, ཏཾ ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མཱ་ན་སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ག་ཏ་པཱ་པོཏི ས་བྦ་སོ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནེ་ན ཝི་ནི་དྡྷུ་ཏ་པཱ་པ་དྷ་མྨོ. ད་ར་ཐོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་ཡི་ཀོ, ཙེ་ཏ་སི་ཀོ ཙ པ་རི་ལཱ༹་ཧོ. ཏ་ཏྠ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ‘‘ཝི་ག་ཏ་པཱ་པོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ག་ཏ་ཀཱ་ཡི་ཀ་ད་ར་ཐ་ཀི་ལ་མ་ཐོ’’ཏི. རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏ་སྶ མ་ལཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན མ་ལཱ. ཀ་ཙ་ཝ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཁི་ལཱ. ས་ཏྟཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ན་ཏྠ་ཀ་ར་ཏྟཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ དོ་སོ ཀ་ལཱིཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དོ་ས་ཀ་ལཱི་ན་ཉྩཱ’’ཏི. པ་ནཱུ་དེ་ཧཱིཏི ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ནཱི་ཧཱ་ར་ཀེ་ཧི, པ་ཛ་ཧ་ན་ཀེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ ས་བྦེ་ས་མྤི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦཾ་ཡེ་ཝ ཏཾ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ ས་བྦ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་སི་ཊྛ་རཱུ་པ་ཏྟཱ ཕ་ལ་སྶ. ན ཧི ཨ་བྷི་ནྣ་རཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཎཾ བྷི་ནྣ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཕ་ལ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་སྶ ཡ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཡཾ ཡཾ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏཾ ཏཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ནྟཱི ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཡཱ་དི་སཾ ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དི་པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝ ‘‘ཨུ་ཎྷཱི་ས་སཱི་ས་ཏཱ་ཡ’’ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ད་ལ༹ྷ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཏཱ་ཝི་སི་ཊྛ་སྶ ཏ་སྶ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨི་ཏ་ར་སྶ ཙ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ་ཝི་སི་ཊྛ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཡཱ་དི་སཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་པ་ཎྷི་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ, ན ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝ དཱི་གྷ་ངྒུ་ལི་ཏཱ་ཡ, བྲ་ཧྨུ་ཛུ་ག་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་སི་ཊྛ་རཱུ་པ་ཏྟཱ ཕ་ལ་སྶ. ན ཧི ཨ་བྷི་ནྣ་རཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཎཾ བྷི་ནྣ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཕ་ལ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨུ་ནཱ ཙ་ཀྑཱ་དི་ནཱ་ནི་ནྡྲི་ཡུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་ད་ཏོ, སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་བྷེ་ད་ཏོ ཝཱ ཀ་མྨ་བྷེ་དོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ. ན ཧི ཡ་ད་ཝ་ཏྠཾ ཀ་མྨཾ ཙ་ཀྑུ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་ད་ཝ་ཏྠ་མེ་ཝ སོ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི ཨ་བྷི་ནྣ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ཝཱ, ཏ་སྨཱ པ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནི་ཀ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ་བྷཱུ་ཏཱ པུ་རི་མ་ནི་པྥ་ནྣཱ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝི་སི་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་སི་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝ་ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀ་མྤི ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་རཱུ་པ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ‘‘ཨེ་ཀ་མྤི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝེ་ར་མ་ཎི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་པ་ཎྷི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞ་མྤི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་པི ན ཀོ་ཙི ཝི་རོ་དྷོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ…པེ… ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ནཱ་ནཱ་ཀ་མྨུ་ནཱ པ་ན ཏེ་སཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི, པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏ་པུ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨི་མཱ་ནི དྭེ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ་ཏི.
ལ་ཀྑ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ.