༦. པཱ་སཱ་དི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ནི་ག་ཎྛ་ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ངྐི་རི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༤. ལ་ཀྑ་སྶ ས་ར་ཝེ་དྷཾ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ་ན ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝི་དྷིཾ ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དྷ་ཉྙཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷ་ནུ་མྷི ཀ་ཏ་སི་ཀྑཱ’’ཏི. སི་པྤཾ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི དྷ་ནུ་སི་པྤཱ་དི་སི་པྤ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ. མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་ན པ་མཱ་ཎེ་ན ས་ར་པཱ་ཏ་ཡོ་གྱ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏ་ཏྟཱ དཱི་གྷ་པཱ་སཱ་དོ.
ས་མྤ་ཏི ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏོཏི ཨ་ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏོ. དྭེ་དྷི་ཀ་ཛཱ་ཏཱཏི ཛཱ་ཏ་དྭེ་དྷི་ཀཱ ས་ཉྫཱ་ཏ་བྷེ་དཱ. དྭེ་ཛ྄ཛྷ་ཛཱ་ཏཱཏི དུ་ཝི་དྷ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ. བྷ་ཎྜ་ནྟི པ་རི་བྷཱ་ས་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི བྷ་ཎྜ་ནཾ, ཝི་རུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཾ. ཏནྟི བྷ་ཎྜ་ནཾ. ‘‘ཨི་དཾ ན་ཧཱ་ནཱ་དི ན ཀ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི པ་ཉྙ་ཏྟ་ཝ་ཏྟཾ པ་ཎྞ་ཏྟི. དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡནྟི པཱ་ཝ་ཙ་ནཾ སི་དྡྷ་ནྟཾ. ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱ མུ་ཁ་ས་ཏྟཱི་ཧི. ས་ཧི་ཏཾ མེཏི མ་ཡ྄ཧཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཧི་ཏཾ སི་ལི་ཊྛཾ པུ་བྦཱ་པ་ར་ས་མྦ་ནྡྷཾ ཨ་ཏྠ་ཡུ་ཏྟཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏ’’ནྟི. ཨ་དྷི་ཙི་ཎྞནྟི ཨཱ་ཙི་ཎྞཾ. ཝི་པ་རཱ་ཝ་ཏྟནྟི ཝི་རོ་དྷ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རཱ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ, པ་རཱ་ཝ་ཏྟཾ དཱུ་སི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན པ་གུ་ཎཾ, ཏཾ མ་མ ཝཱ་དཾ ཨཱ་ག་མྨ ནི་ཝ་ཏྟ’’ནྟི. པ་རི་ཡེ་ས་མཱ་ནོ ཝི་ཙ་ར ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ སི་ཀྑཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཙེ ས་ཀྐོ་སི, ཨི་དཱ་ནི་ཡེ་ཝ མ་ཡཱ ཝེ་ཋི་ཏཾ དོ་སཾ ནི་བྦེ་ཋེ་ཧི. མ་ར་ཎ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་གྷཱ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན མ་ར་ཎ་མེ་ཝ. ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟ་སྶ ཨི་མེ་ཏི ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟི་ཡཱ, ཏེ པ་ན ཏ་སྶ སི་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་སཱུ’’ཏི. པུ་རི་མ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏོ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ པ་ཊི་ཝཱ་ནཾ, ཏཾ རཱུ་པཾ ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པ་ཊི་ཝཱ་ན་རཱུ་པཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི. ཀ་ཐ་ནཾ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནཾ. པ་ཝེ་ད་ནཾ ཧེ་ཏུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ བོ་དྷ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་པྤ་ཝེ་དི་ཏེ་ཏི དུ་ཝི་ཉྙཱ་པི་ཏེ’’ཏི. ན ཨུ་པ་ས་མཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་པ་ས་མ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ས་མ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཾ, ཏ་སྨིཾ. ས་མུ་སྶི་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཐཱུ་པཾ, པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷི་ནྣ་ཐཱུ་པེ་ཏི བྷི་ནྣ་པ་ཏི་ཊྛེ’’ཏི, ཐཱུ་པོཏི ཝཱ དྷ་མྨ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཨ་ཉྙེ དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ས་མུ་སྶི་ཏ་ཊྛེ་ན, སོ ནི་ག་ཎྛ་སྶ ས་མ་ཡེ. ཀེ་ཧི་ཙི ཨ་བྷི་ནྣ་ས་མྨ་ཏོ་པི བྷི་ནྣོ ཝི་ན་ཊྛོ ཨེ་ཝ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི སོ བྷི་ནྣ་ཐཱུ་པོ, སོ ཨེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ མུ་ཙྩི་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ནཾ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ, ཏ་མེ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་ས་ར་ཎོ, ཏ་སྨིཾ བྷི་ནྣ་ཐཱུ་པེ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ར་ཎེ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པྤ་མཱ་ཎནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མུ་ཊྛི ཧུ་ཏྭཱ པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ. ནཱ་ནཱ་ནཱི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ནཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན.
༡༦༥. ཏ་ཐེ་ཝ ས་མུ་དཱ་ཙ་རིཾ་སུ བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་ག་ཏི་ཡཱ. སཱ་མཱ་ཀཱ་ནནྟི སཱ་མཱ་ཀ་དྷ་ཉྙཱ་ནཾ.
‘‘ཡེ་ན་སྶ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཙུ་ནྡ་སྶ དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ ཨ་ཧོ་སི, ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེཏི བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ན་མེ་ཏཾ, ན ཝི་སེ་ས་ནཾ. ས་ཏྠུ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཧི དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ.
དྷ་མྨ་ར་ཏ་ན་པཱུ་ཛཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཾ ཨ་དཱ་སཱིཏི ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི.
ཀ་ཐཱ་ཡ མཱུ་ལནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཱ ལ་བྷི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ. ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱིཏི ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, དཱ་ལི་དྡི་ཡ་པ་ངྐ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ནྡྷ་མནྟི ས་མྨ་དེ་ཝ དྷ་མ་ནྟོ. ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ པ་ཧཱ་རེ་ཡེ་ཝ ཏ་ཡོ ཏ་ཡོ ཝཱ་རེ ཀ་ཏྭཱ དི་ཝཱ ན་ཝ་ཝཱ་རེ ར་ཏྟིཾ ན་ཝ་ཝཱ་རེ.ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི བུ་དྡྷུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན, པ་ཉྷཱ་པུ་ཙྪ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ་པི ག་ཙྪ་ཏེ་ཝ, ག་ཙྪ་ནྟོ ཙ དི་ཝ་ས་སྶ…པེ… ག་ཙྪ་ཏི. ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཉྷོ་ཝ པ་ཉྷུ་དྡྷཱ་རོ, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཧཱ་པ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ, ས་ཏྠུ ཙ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཀི་ལཱ་སུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པྤ་ཝེ་དི་ཏ་དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༦. ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ་པི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ. སཱ་མི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ སཱ་མི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ་ཝ ཏ་སྶཱ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝནྟི ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཾ. ཙུ་ནྡ་ཏྠེ་རེ་ན ཧི ཨཱ་ནཱི་ཏཾ ཀ་ཐཱ་པཱ་བྷ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི དུ་ར་ཀྑཱ་ཏེ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དྭེ་དྷི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ན་ཉྷེ་ཏཾ.
ཡ་སྨཱ …པེ… པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ཙ ནེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་སྨཱ…པེ… པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི དོ་སེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ་སུ གུ་ཎེ་སུ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་སྶ ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཝོ་ཀྐ་མྨཱཏི ཨ་པ་ས་ཀྐེ་ཏྭཱ. ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ལོ་པེ་ན ཙཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ, ཝོ་ཀྐ་མྨ ཝོ་ཀྐ་མྨཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཏ་སྶ ཝོ་ཀྐ་མ་ན་སྶ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ནི་ར་ནྟ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི. དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨཱ་ད་ཡོཏི ཏེ་ན ས་ཏྠཱ་རཱ ཝུ་ཏྟ་མུ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་དྷ་མྨཾ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཱ་ད་ཡོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ ཨ་སཱ་མཱི་ཙི་པ་ཊི་པ་དཱ་ད་ཡོ ཙ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་མྤཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ, དོ་སེ་སུ ཨ་ན་བྷི་ནི་ཝེ་སི་ཏཱ, ཨ་ས་ནྡི་ཊྛི་པ་རཱ་མཱ་སི་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝ’’ནྟི པ་དེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པ་ཀཱ་ར་སྶ ཀཱ་མཾ ཏི་རོ་ཀྑ་ཏཱ, པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་ཐཱ ‘‘ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏཱུ’’ཏི པ་དེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རོ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝི་ཧི་ཏོ, ཏ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏཱུ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་པཱི་ཏི ཨི་དཾ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་མཱ་ད་པི་ཏ་ཏྟཱ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨ་པུ་ཉྙཾ པ་ས་ཝ་ཏི.
༡༦༧. ཉཱ་ཡ་ཏི མུ་ཏྟི་དྷ་མྨོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཉཱ་ཡོ, ཏེ་ན ས་ཏྠཱ་རཱ ཝུ་ཏྟོ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨོ, ཏཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི ཉཱ་ཡ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ, སོ པ་ན ཡ་སྨཱ ཏ་སྶ མུ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མེ ཀཱ་ར་ཎ་ས་མྨ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ར་ཎ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ’’ཏི. ནི་པྥཱ་དེ་སྶ་ཏཱིཏི སཱ་དྷེ་སྶ་ཏི, སི་དྡྷིཾ ག་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. དུ་ཀྑ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀནྟི ས་མྤ་ཏི, ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ དུ་ཀྑ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ. ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ.
ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པྤ་ཝེ་དི་ཏ་དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༨. ནི་ཡྻཱ་ཏཱིཏི ཝ་ཏྟ་ཏི, སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ.
༡༧༠. ཨི་དྷ སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཨ་པ་སྶ་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ས་ཏྠུ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏཱ, དྷ་མྨ་སྶ ཙ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ ཀི་ཏྟི་ཏཱ་ཏི ‘‘ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ པ་སཾ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨི་མི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ཝོ་དཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཨ་བོ་དྷི་ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་པྤ་ཝེ་དི་ཏ་ཏྠཱ, པ་ར་མ་ཏྠཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཾ ཨ་པཱ་པི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་སྶཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘སཱ་ཝ་ཀཱ ས་དྡྷ་མྨེ’’ཏི དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ‘‘ཨ་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ, ཨ་སྶ ས་དྡྷ་མྨེ’’ཏི. ས་བྦ་ས་ངྒ་ཧ་པ་དེ་ཧི ཀ་ཏནྟི ས་བྦ་སྶ སཱ་ས་ན་ཏྠ་སྶ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་པ་དེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཾ ཀ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ས་ངྒ་ཧཱ་ནི པ་དཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ས་ངྒ་ཧ་པ་ད་ཀ་ཏཾ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ. ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ན ཙ ས་ངྒ་ཧ་པ་ད་ཀ་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. རཱ་གཱ་དི་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎཾ, ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ པ་ཊི་ཧ་ར་ཎཾ ནི་བྦཱ་ན་པཱ་པ་ནཾ པ་ཊི་ཧཱ་རོ, སོ ཨེ་ཝ ཨཱ-ཀཱ་ར་སྶ ཨི-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཧི་རོ, པ་ཊི་ཧི་རོ ཨེ་ཝ པཱ་ཊི་ཧི་རོ, ས་ཧ པཱ་ཊི་ཧི་རེ་ནཱ་ཏི ས་པྤཱ་ཊི་ཧི་རཾ, ཏ་ཐཱ སུ་པྤ་ཝེ་དི་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་པྤཱ་ཊི་ཧི་རཾ ཀ་ཏ་ནྟི ས་པྤཱ་ཊི་ཧི་ར་ཀ་ཏཾ. ཏཱ་དི་སཾ པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ནེ ནི་ཡུ་ཏྟཾ, ནི་ཡྻཱ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ’’ནྟི. དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ཏོཏི དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ རཱུ་པཱི་དེ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི. སུ་པྤ་ཀཱ་སི་ཏནྟི སུ་ཊྛུ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ. ཡཱ་ཝ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་ཧཱིཏི ཝཱ ཡཱ་ཝ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཡ་ཏྟ་ཀཱ དེ་ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ ཙ, ཏཱ་ཝ ཏེ ས་བྦེ ཨ་བྷི་བྱཱ་པེ་ཏྭཱ སུ་པྤ་ཀཱ་སི་ཏཾ. ཨ་ནུ་ཏཱ་པཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཏ་པྤོ, སོ པ་ན ཨ་ནུ་ཏཱ་པཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཏཱ་པ་ཀ་རོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
༡༧༢. ཐི་རོཏི ཋི་ཏ་དྷ་མྨོ ཀེ་ན་ཙི ཨ་སཾ་ཧཱ་རི་ཡོ, ཨ་སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཐེ་ར་ཀཱ་ར་ཀཱ དྷ་མྨཱ.
༡༧༣. ཡོ་གེ་ཧི ཁེ་མ་ཏྟཱཏི ཡོ་གེ་ཧི ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏ་ཏྟཱ. ས་དྡྷ་མྨ་སྶཱཏི ཨ་སྶ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ. ཨ་སྶཱཏི ཙ ཨ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ.
༡༧༤. ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོ ནཱ་མ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ. སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ནོ་པི ཏཱ་དི་སཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ‘‘བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་མཱ་ནཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
༡༧༦. ས་བྦ་ཀཱ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣནྟི ཡ་ཏྟ་ཀེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་མྤ་ནྣཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏེ་ཧི ས་བྦེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་མྤ་ནྣཾ ས་མྤ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ག་ཏཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ, ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཝཱ. ཨི་མ་མེ་ཝ དྷ་མྨནྟི ཨི་མ་མེ་ཝ སཱ་ས་ན་དྷ་མྨཾ.
ཨུ་ད་ཀེ་ན པ་དེ་ས་ཉྙུ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀེ ཨ་ཏྠེ པ་ཡུ་ཏྟཾ པ་ཧེ་ལི༹་ཀ་ས་དི་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀེ ཨ་ཏྠེ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་ད་ཀོ སུ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ས་ངྒཱ་ཡི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༧. ས་ངྒ་མྨ ས་མཱ་ག་མྨཱཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ནཾ ག་ཏི་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་མྨ ཋཱ་ན་ནྟ་ར་ཏོ པ་ཀྐོ་ས་ནེ་ན ས་མཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ག་མྨ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ངྒ་ནྟྭཱ ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ’’ཏི. ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་ཏྠནྟི པ་ད་ནྟ་རེ ཨཱ་ག་ཏ་ཨ་ཏྠེ་ན ས་ཧ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏ་མ་ཏྠཾ. བྱ་ཉྫ་ནེ་ན བྱ་ཉྫ་ནནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་མཱ་ནེ་ནྟེ་ཧཱིཏི ས་མཱ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ཧི, ཨོ་པ་མྨཾ ཝཱ ཨཱ་ནེ་ནྟེ་ཧི. ས་ངྒཱ་ཡི་ཏ་བྦནྟི ས་མྨ་དེ་ཝ གཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ པ་ན ས་ངྒཱ་ཡ་ནཾ ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་ཙེ་ཏ་བྦ’’ནྟི.
༡༧༨. ཏ་སྶ ཝཱ བྷཱ་སི་ཏེཏི ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ བྷཱ་སི་ཏེ ཨ་ཏྠེ ཙེ་ཝ བྱ་ཉྫ་ནེ ཙ. ཨ་ཏྠ་མི་ཙྪཱ་ག་ཧ་ཎ་རོ་པ་ནཱ་ནི ཡ་ཐཱ ཧོ་ནྟི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ག་ཎྷཱ་ཏི, ན ས་ཏི་ཡེ་ཝ ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི བྱ་ཉྫ་ནཾ རོ་པེ་ཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ, ན ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི. ཨུ་པ་པ་ནྣ་ཏ་རཱ་ནཱིཏི ཡུ་ཏྟ་ཏ་རཱ་ནི. ཨ་ལླཱི་ན་ཏ་རཱ་ནཱིཏི སི་ལི་ཊྛ་ཏ་རཱ་ནི. ཡཱ ཙེ་ཝཱཏི ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཝི་བྷ་ཏྟི་ལོ་པེ་ན ཝཱ. པུ་ན ཡཱ ཙེ་ཝཱཏི ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ནེ་ཝ ནི་དྡེ་སོ. ནེ་ཝ ཨུ་སྶཱ་དེ་ཏ་བྦོཏི ན ཨུ་ཀྐཾ་སེ་ཏ་བྦོ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ན ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏ་བྦོཏི ན ས་ནྟ་ཛྫེ་ཏ་བྦོ ཝི་ཝཱ་ད་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ. དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠནྟི ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ.
༡༨༡. ཨ་ཏྠེ་ན ཨུ་པེ་ཏནྟི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨུ་པེ་ཏཾ ཏཾ ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨུ་པེ་ཙྩ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པོ ཙ ཏ་སྶ བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ་ར’’ནྟི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་སཾ་ས་ཐཱཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན དྷ་མྨ་བྷཱ་ཎ་ཀཾ ཨ་མུཾ བྷི་ཀྑུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ལཱ་བྷཱ ནོ ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་སཾ་ས་ཐ. ཨི་དཱ་ནི་སྶ པ་སཾ་ས་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་སོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་སཱཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ ས་ཏྠུ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཙ་སྶ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘བུ་དྡྷོ ནཱ་མ ཨེ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ལཱ་བྷཱ ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ་སྶ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པི་ཡ་ག་རུ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ས་ཏྠཱ ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་སཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ.
པ་ཙྩ་ཡཱ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༢. ཏ་ཏོ་པི ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རནྟི ཡཱ པུ་བྦེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་སཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨི་དྷ པ་ན ཙུ་ནྡ ས་ཏྠཱ ཙ ཧོ་ཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༡༦༧, ༡༦༩) པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་རི ‘‘ཨི་དྷ ཙུ་ནྡ ས་ཏྠཱ ཙ ལོ་ཀེ ཨུ་ད་པཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༡༧༠, ༡༧༡) དེ་ས་ནཱ ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ. ཏ་ཏོ་པི ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ ས་ཝི་སེ་སཾ དེ་ས་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡ་ཧེ་ཏཱུཏི པ་ཙྩ་ཡ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཧེ་ཏུ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཱ ཨཱ་ས་ཝཱཏི པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཧེ་ཏུ ཙེ་ཝ པ་རི་བྷོ་ག་ཧེ་ཏུ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཱ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་ད་ཡོ. ཏེ་སཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ མི་ཙྪཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཀ་པྤེ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༨) ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཡོ་ནི་སོ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༣; ཨ. ནི. ༦.༥༨) ཙ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨུ་པ་དི་ས་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ནཱ་མ. ‘‘ཡོ ཏུ་མྷེ་སུ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི མི་ཙྪཱ ག་ཎྷཱ་ཏི, སོ ནེ་ཝ ཨུ་སྶཱ་དེ་ཏ་བྦོ, ན ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏ་བྦོ, སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦོ ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ས་ནྟི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨེ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ནྣེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ བྷ་ཎྜ་ན་ཧེ་ཏུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ནཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ནཱ་མ. ཡ་ཐཱ ཏེ ན པ་ཝི་ས་ནྟཱིཏི ཏེ ཨཱ་ས་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ ན ཨོ་ཏ་ར་ནྟི. མཱུ་ལ་གྷཱ་ཏེ་ན པ་ཊི་ཧ་ན་ནཱ་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ མཱུ་ལ་གྷཱ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མཱུ་ལ་གྷཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ནཱ་ཡ. ཏནྟི ཙཱི་ཝ་རཾ. ཡ་ཐཱ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨི་ད་མ་ཏྠི་ཀ་ཏ་མེ་ཝ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་ད་ཡོ་པི.
སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་གཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༣. སུ་ཁི་ཏནྟི ས་ཉྫཱ་ཏ་སུ་ཁཾ. པཱི་ཎི་ཏནྟི དྷཱ་ཏཾ སུ་ཧི་ཏཾ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ པ་ན ཡ་སྨཱ ཐཱུ་ལ་ས་རཱི་རོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཐཱུ་ལཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༡༨༦. ན་ཋི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱཏི ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྷཱ་ཝོ་པི ཏེ་སཾ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛི་ཝ྄ཧཱ ནོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀཱ་མཾ ‘‘པ་ཉྩ་ཧི ཙ་ཀྑཱུ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ་ཀྑཱུ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ཉྷི ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑཱུ་ཏི. ཏ་སྶ ཝཱ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ་སུ ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཛཱ་ན་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཧ་ཏྠཱ་མ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘པ་སྶ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ནེ་མཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཐ་མྦྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛ་བྷཱུ་མི་པྤེ་དེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱུ་མིཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛོ’’ཏི. སུ་ཊྛུ ནི་ཁཱ་ཏོཏི བྷཱུ་མིཾ ནི་ཁ་ནི་ཏྭཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཋ་པི་ཏོ. ཏ་སྨིནྟི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝེ. ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ ཨ་ཙ་ལོ ཨ་ས་མྤ་ཝེ་དྷཱི, ཡ་སྨཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ སེ་ཏུ་གྷཱ་ཏོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ. སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ད་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སུ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ ཏཱ་ཝ ན་ཝ་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཝི་ཡ ཨ་བྷ་བྦཱ, སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ནོ པ་ན ‘‘ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཉྩ་མ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཨ་བྷ་བྦཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཨི་ཏ་རེ་སུ ས་ཏྟ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་བྷ་བྦཱ་ཝ.
པ་ཉྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༧. གི་ཧི་བྱ་ཉྫ་ནེ་ནཱཏི གི་ཧི་ལི་ངྒེ་ན. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ པ་ན གི་ཧི་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ་པི ན ཏི་ཊྛ་ཏི ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་སྶ ཝ་སེ་ནཱཏི བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན. ཨ་ཡཾ པ་ཉྷོཏི ‘‘ཨ་བྷ་བྦོ སོ ན་ཝ ཋཱ་ནཱ་ནི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙ་རི་ཏུ’’ནྟི ཨ་ཡཾ པ་ཉྷོ ཨཱ་ག་ཏོ ཨི་ཏ་ར་སྶ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ, པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ན ཝཱ ཨ་བྷ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ བྷི་ཀྑུ་ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷི་ནྣ་དོ་ས་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པ་རི་ཙྪེ་དནྟི ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ, ཏ་ཡི་དཾ སུ་ཝི་པུ་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧ་ནྟ’’ནྟི. ཉེ་ཡྻ་སྶ ཧི ཝི་པུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་པུ་ལ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨ་པ་རི་ཙྪེ་ད’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་མྤི ཉེ་ཡྻཾ ས་ཏྠུ ཉཱ་ཎ་སྶ ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྪེ་ད་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཉཱ་ཎ་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀཾ ནེ་ཡྻ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ནི. ༦༩, ༡༥༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༨༥; པ་ཊི. མ. ༣.༥) ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨ་པ་ཉྙཱ་པ་ནནྟི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཝི་ས་ཡེ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ. ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝི་ཡ-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ, ན་ནུ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་བྦ་མྤི ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ‘‘ཨ་ཀྑ’’ནྟི པ་ན ཙ་ཀྑཱ་དི་ཨི་ནྡྲི་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཨ་ཀྑཾ པ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཙ་ཀྑཱ་དི་ནི་སྶི་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏ་སྶ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑ’’ནྟི ལོ་ཀེ ནི་རུ་ལ༹ྷ་མེ་ཏ་ནྟི ཏཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙ, ན པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ད་ནྟི –
‘‘ཨཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཀཱ་ས་ནཾ, ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏ་ཙེ་ཏ་སཾ;
ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏེ ཉཱ་ཎཾ, པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཾ ཝ་སི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝི་ཧི་ཏ་ཀེ་ནཱཏི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏེ་ན. ས་ངྒཱ་ཧེ་ཏ་བྦནྟི ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ཡི་ཏ་བྦཾ, ཀ་ཐ་ནཾ པ་ན པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦནྟི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཏཱ་དི་སནྟི ས་ཏ་ཏཾ ས་མི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཀཾ. ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱིཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཝི་ནཱ ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཀཱ་ཀཱ་རེ་ན ཙ ཉཱ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡ་སྶ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ ན སི་ཡཱ. ཨ་ཐཱ་པི སི་ཡཱ, ཨ་ནི་རུ་པི་ཏ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ སི་ཡཱ, ཏེ་ན ཙ ཉཱ་ཎཾ ཉེ་ཡྻཾ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ས་དི་ས་མེ་ཝ སི་ཡཱ. ན ཧི ‘‘ཨི་དཾ ཏ’’ནྟི ཝི་ཝེ་ཀེ་ན ཨ་ན་ཝ་བུ་དྡྷོ ཨ་ཏྠོ ཉཱ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཙ་ར་ཏོ ཙ ཏི་ཊྛ་ཏོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི བཱ་ལ་ལཱ་པ་ན་མ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐ་རི་ཝ བཱ་ལཱ ཨ་བྱ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་ནྟཱི’’ཏི.
ས་ཏིཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏཱི་ཏི ས་ཏཱ་ནུ་སཱ་རི, ས་ཏི་ཡཱ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི. ཉཱ་ཎཾ པེ་སེ་སཱིཏི ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སི. ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་སྶ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏཾ ཨ་ནི་ཝཱ་རི་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ‘‘བོ་དྷི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཉཱ་ཎ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༢༡༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ བོ་དྷི, ཏ་ཏོ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ‘‘བོ་དྷི་ཛཾ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བོ་དྷི་ཛཾ བོ་དྷི་མཱུ་ལེ ཛཱ་ཏཾ ཙ་ཏུ་མ་གྒཉཱ་ཎཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་དྡི་སྶ ཏ་སྶ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་ཐཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨ་ཏཱི་ར་ཀཾ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏཱི་ཏི? ཨ་ཏཱི་ཏ་སྶ པ་ན ཨ་དྡྷུ་ནོ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏཱི་ར་ཀཾ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཏ་ཏྠ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཀོ ཨེ་ཏྠ ཝི་རོ་དྷོ. ཏི་ཏྠི་ཡཱ པ་ན ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ – ‘‘ཏ་ཡི་དཾ ཀིཾ སུ, ཏ་ཡི་དཾ ཀ་ཐཾ་སཱུ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཝི་ཧི་ཏ་ཀཾ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་རཾ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ས་ཏི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ པ་ཡོ་ཛ་ནེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མྤི ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨ་ཏཱི་ར་ཀ་མེ་ཝ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཡྻ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་ཏྠཾ ཝཱ པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྠཾ ཝཱ ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི. ཡཾ པ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ, ཏ་ཏྠ སེ་ཏུ་གྷཱ་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ. ‘‘བྷཱ་ར་ཏ་ཡུ་དྡྷ་སཱི་ཏཱ་ཧ་ར་ཎ་ས་དི་ས’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏྠ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ས་ཧེ་ཏུ་ཀནྟི ཉཱ་པ་ཀེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ. སོ པ་ན ཧེ་ཏུ ཡེ་ན ནི་ད་སྶ་ནེ་ན སཱ་དྷཱི་ཡ་ཏི, ཏཾ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཏེ་ན ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ. ཡ་ཐཱ ཧི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ ཧེ་ཏུ, ཨེ་ཝཾ སཱ་དྷ་ཀཾ ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི. ཡུ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝཱཏི ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ. ཡེ ཧི ཝེ་ནེ་ཡྻཱ ཏ་སྶཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ, ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཡོ་ཛ་ནེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝཱ ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ཏྟོ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཝ་ཧོ ཀཱ་ལོ, ཏ་དཱ ཨེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༨༨. ‘‘ཏ་ཐཱ ཏ་ཐེ་ཝ ག་ད་ན་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཙ དྷ་མྨ་ཨ་ཏྠ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་རཱུ་པཾ, ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དི་ཊྛ་ནྟི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦ་ཏོ, ཏེ་ན ཡཾ དི་ཊྛཾ, ཡཾ དི་སྶ་ཏི, ཡཾ ད་ཀྑ་ཏི, ཡཾ ས་ཏི ས་མ་ཝཱ་ཡེ པ་སྶེ་ཡྻཾ, ཏཾ ས་བྦཾ ‘‘དི་ཊྛཾ’’ ཏྭེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སུ་ཏ་ནྟི ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ སོ་ཏ་བྦ་ཏོ. མུ་ཏནྟི ས་ནི་སྶ་ཡེ་ན གྷཱ་ནཱ་དི་ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ན ས་ཡཾ པ་ཏྭཱ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ’’ཏི. ཝི་ཉྙཱ་ཏནྟི ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ པ་ན དི་ཊྛཱ་དི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི. པ་ཏྟནྟི ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཏྟཾ, ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཝཱ’’ཏི. པ་རི་ཡེ་སི་ཏནྟི པ་ཏྟི་ཡཱ་མ་ཏྠཾ པ་རི་ཡི་ཊྛཾ, ཏཾ པ་ན པ་ཏྟཾ ཝཱ སི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཏྟཾ ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་པྤ་ཏྟཾ ཝཱ’’ཏི. པ་ད་དྭ་ཡེ་ནཱ་པི དྭི་པྤ་ཀཱ་ར་མྤི པ་ཏྟཾ, དྭི་པྤ་ཀཱ་ར་མྤི པ་རི་ཡེ་སི་ཏཾ, ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཉྩ་རི་ཏནྟི ཙོ་པ་ནཾ ཨ་པཱ་པེ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་སཾ་ཙ་རི་ཏཾ, པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པཱི་ཏ་ཀ་ནྟི ཨཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ལོ་ཧི་ཏ་ཀ་ཨོ་དཱ་ཏཱ་དི ས་བྦཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་བྷཱ་གཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སུ་མ་ནོཏི རཱ་ག་ཝ་སེ་ན, ལོ་བྷ་ཝ་སེ་ན, ས་དྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ སུ་མ་ནོ. དུ་མྨ་ནོཏི བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན, ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཝཱ དུ་མྨ་ནོ. མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོཏི ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟོ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ངྑ་ས་དྡོ པ་ཎ་ཝ་ས་དྡོ, པ་ཏྟ་ག་ནྡྷོ པུ་པྥ་ག་ནྡྷོ, པ་ཏྟ་ར་སོ ཕ་ལ་ར་སོ, ཨུ་པཱ་དི་ནྣཾ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣཾ, མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཱ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་པྤ་ཏྟནྟི ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ས་མྤ་ཏྟཾ, ཨ་ཝི་དི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ས་ཙྪི་ཀ་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཐེ་ཝ ག་ཏ་ཏྟཱཏི ཏ་ཐེ་ཝ ཉཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏྟཱ. ག་ཏ-ས་དྡེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྠཾ བུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ག་ཏི་ཨ་ཏྠཱ ཧི དྷཱ་ཏ་ཝོ བུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ.
ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༩. ‘‘ཨ་ས་མ་ཏཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ས་མོ་པི ནཱ་མ ཀོ་ཙི ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ས་མ་ཏཱ, ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ཏཱ ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ ས་དྡྷ་མྨ་ཝ་ར་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དྷ་མྨ་རཱ་ཛ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ས་ཏྠཱ ཨི་མེ་སུ དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་སུ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སཱི་ཧ་ནཱ་དནྟི ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དཾ སེ་ཊྛ་ནཱ་དཾ. སེ་ཊྛ་ནཱ་དོ ཧེ་ས, ཡ་དི་དཾ ཋ་པ་ནཱི་ཡ་སྶ པ་ཉྷ་སྶ ཋ་པ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཋ་པ་ནཱི་ཡ་ཏཱ ཙ་སྶ པཱ་ལི༹་ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཱ ཨེ་ཝ ‘‘ན ཧེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཡ་ཐཱ ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སེ་ན ཨི་ཏྠ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་ནྟ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ནཾ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ, ས་ཏྟོ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟོ ཝི་ས་ཏྟོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཏྟོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་ཏྠ་ཏྟནྟི ཙ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
‘‘ཨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཝི་དྷུ་ར་ཏཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཝི་པྤ་ལཱ་པ་ཏཾ ཏ་སྶ ཝཱ་ད་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡ་ལོ་ཀ་ཏྠ་ཝི་དྷུ་ར་མྤི ས་མཱ་ནཾ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཝི་ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི ཀོ་ཙི ཨཱ་ས་ངྐེ་ཡྻཱ་ཏི ཏ་དཱ་ས་ངྐཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ན ཙ དྷ་མྨ་སཾ་ཧི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་ཝ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ནི་སྶི་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་དི་པི ཏཾ ན ཝི་ཝ་ཊྚོ་ག་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཝི་ཝ་ཊྚ་སྶ པ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ནུ ཁོ་ཏི ཀོ་ཙི ཨཱ་ས་ངྐེ་ཡྻཱ་ཏི ཏ་དཱ་ས་ངྐཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ན ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
༡༩༠. ཀཱ་མཾ ཏ་ཎྷཱ་པི དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ‘‘དུ་ཀྑ’’ནྟི བྱཱ་ཀཱ་ཏ་བྦཱ, པ་བྷ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན སཱ ཏ་ཏོ ཝི་སུཾ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ‘‘ཏ་ཎྷཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶེ་ཝ དུ་ཀྑ་སྶ པ་བྷཱ་ཝི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན་ནུ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ་པི དུ་ཀྑ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི? ས་ཙྩཾ ས་མུ་ད་ཡོ, ཏ་སྶཱ པ་ན ཀ་མྨ་སྶ ཝི་ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཏོ, དུ་ཀྑུ་པྤཱ་ད་ནེ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ སཱ་ཏི་ས་ཡོ ས་མུ་ད་ཡ་ཊྛོ་ཏི སཱ ཨེ་ཝ སུ་ཏྟེ་སུ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི བྱཱ་ཀ་ཏ’’ནྟི. ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱིཏི དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ. ‘‘དུ་ཀྑ་པ་རི་ཛཱ་ན་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་ད་སྶ་ནཾ, ཏེ་ན མ་གྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠོ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ད་སྶི་ཏོ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན ཧི བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ན ཝི་ནཱ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་ད་ཡོ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི. ས་ཙྩ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནཾ ཨ་པྤ་མཱ་ད་པ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀི་ཏྟི་ས་དྡཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་ཏྠཱ་ཝ་ཧཾ, ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཝ ཉཱ་ཎ་སྶ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ན་ཝ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ས་མྤཱ་པ་ཀཾ ན ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ ཨ་བྦྷུ་ད་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི ཨ་ནུ་ག་ཏ་མེ་ཝ སི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏཾ ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྠ་ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི. ན་ཝ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ནི་སྶི་ཏནྟི ན་ཝ་ཝི་དྷ་མྤི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཾ ཏ་ད་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་སྨཱ ས་ཙྩ་ས་མྦོ་དྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏཾ ས་ཙྩ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནཾ ‘‘ཨཱ་དི་པ་དྷཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ཙི་ཏྟེ ཨཱ་དཱ་ཏ་བྦ་ཏོ.
པུ་བྦ་ནྟ་ས་ཧ་ག་ཏ་དི་ཊྛི་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༡. ཏཾ མ་ཡཱ བྱཱ་ཀ་ཏ་མེ་ཝཱཏི ཏཾ མ་ཡཱ ཏ་ཐཱ བྱཱ་ཀ་ཏ་མེ་ཝ, བྱཱ་ཀཱ་ཏ་བྦཾ ནཱ་མ མ་ཡཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ན་ཏྠཱི་ཏི བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱ་ཝེ་ཀ་ལླེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ནྟོ’’ཏི. པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣཱ དི་ཊྛི་ཡོ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨ་ཝ་སྶ་ཡཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ‘‘དི་ཊྛི་ཡོ་ཝ དི་ཊྛི་ནི་སྶ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱཏི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཡོ, དི་ཊྛི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་མེ་ཝ ད་སྶ་ནཾ ས་ཙྩནྟི ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ ད་སྶ་ནཾ ས་ཙྩཾ ཨ་མོ་གྷཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ. ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ མོ་གྷནྟི ‘‘ཨ་ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ མོ་གྷཾ ཏུ་ཙྪཾ, མི་ཙྪཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ས་ཡཾ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ས་ཡཾ་ཀཱ་རོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་ཡཾ་ཀ་ཏོ’’ཏི, ཡཱ་དི་ཙྪི་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༡༩༢. ཨ་ཏྠི ཁོཏི ཨེ་ཏྠ ཁོ-ས་དྡོ པུ་ཙྪཱ་ཡཾ, ཨ་ཏྠི ནཱུ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠི ཁོ ཨི་དཾ ཨཱ་ཝུ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ཝུ་སོ ཡཾ ཏུ་མྷེ་ཧི ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་ད་མ་ཏྠི ཁོ ཨི་དཾ ཝཱ་ཙཱ་མ་ཏྟཾ, ནོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཝཱ་ཙཱ་ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟ་ཏོ ཏ་སྶ ཡཾ ཁོ ཏེ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ མོ་གྷཾ ཨ་ཉྙ’’ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ ནཱ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མཱིཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཙ ཡོ་ཛ་ནཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༠) ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. དི་ཊྛི་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱཏི དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་པ་ནེ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨེ་སཱ དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི ཏ་སྶཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ས་མུ་ད་ཡ་ཏོ, ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ཏོ, ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ, ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཉྙཱ་པ་ནེ. ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ས་མེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ས་མཾ ཀ་ཉྩི ནེ་ཝ ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི. ཨ་དྷི་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ. ཡཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ དི་ཊྛི་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཨ་ལླཱི་ནཱ་ཏི ཏ་ཉྩ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཐཱ་མ་སཱ པ་རཱ་མཱ་སཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ཝོ་ཧ་ར་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡཱ་ཡཾ ‘‘དི་ཊྛི་པ་ཉྙ་ཏྟི ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ དི་ཊྛི་ཡཱ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀེ་ཧི ཨེ་ཝཾ ག་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཏ་ཏྠ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ན་ཏྠི, སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༠) ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ཨེ་ཝ. ‘‘ཨ་དྷི་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ པ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནཱ ལོ་ཀ་སྶ ནི་བྦི་དཱ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན བ་ཧུ་ལཱི་ཀཱ་རཱ་ཏི ཏ་སྶཱ ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝེ་དེ་ནྟོ ‘ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མ་ས་མཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི’ཏི སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་དཱི’’ཏི ཀེ་ཙི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༡༩༢) པ་ན ‘‘ཡ་ཉྩ ཝུ་ཏྟཾ ‘པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ’ཏི ཡ་ཉྩ ‘ཨ་དྷི་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’ཏི, ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ’’ནྟི ‘‘ཨི་དྷ པ་ན པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི པ་ཉྙ་ཏྟི ཙེ་ཝ ཨ་དྷི་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཨ་དྷི་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་སྶ་པི ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་དཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡཾ པེ་ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀནྟི ཙ པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷེ་ད་ཏོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ‘‘ཁ་ནྡྷཱ’’ཏི པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ ད་སྶ་ནཱ པ་ཀཱ་ས་ནཱ ཋ་པ་ནཱ ནི་ཀྑི་པ་ནཱ. ‘‘ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི ད་སྶེ་ཏི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི པ་ཊྛ་པེ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༢༠, ༩༧) ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཧི པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ ད་སྶ་ནཱ པ་ཀཱ་ས་ནཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ནཱ་མ, ‘‘སུ་པ་ཉྙ་ཏྟཾ མ་ཉྩ་པཱི་ཋ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༢༦༩) ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པ་ནཱ ནི་ཀྑི་པ་ནཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ནཱ་མ, ཨི་དྷ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཡུ་ཛྫ་ཏི.
དི་ཊྛི་ནི་སྶ་ཡ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༦. པ་ཛ་ཧ་ན་ཏྠནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་ཡ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྠཾ. ཡ་སྨཱ ཏེ་ན པ་ཛ་ཧ་ནེ་ན ས་བྦེ དི་ཊྛི་ནི་སྶ་ཡཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ ཧོ་ནྟི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཡཱ་ཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨ་ཝོ་ཙ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏ་མ་ཏྟཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དེ་སི་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཉྙ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་སི་ཏཱ་ཏི ཀ་ཐི་ཏཱ. པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ཏི ཋ་པི་ཏཱ’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཡ དི་ཊྛི་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ནེ་སཾ པ་ཧཱ་ནཾ, དེ་ས་ནཱ པ་ན ཏ་དུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སེ་སཾ ས་བྦཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི.
པཱ་སཱ་དི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ.