༥. ས་མྤ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༡. པཱ་ཝཱ་རེ་ནྟི ས་ཉྪཱ་དེ་ནྟི ས་རཱི་རཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཝཱ་རོ, ཝ་ཏྠཾ. པཱ་ཝ་ར་ཎཾ ཝཱ པཱ་ཝཱ་རོ, ‘‘ཝ་ཏྠཾ དུ་སྶ’’ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡཱ ཨེ་ཏེ་ཏི དུ་སྶ་མེ་ཝ པཱ་ཝཱ་རོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ བ་ཧུ་ཝི་དྷོ ཨ་ནེ་ཀ་ཀོ་ཊི་པྤ་བྷེ་དོ བྷ་ཎྜ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི དུ་སྶ་པཱ་ཝཱ་རི་ཀོ. སོ ཀི་ར པུ་བྦེ ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ དུ་སྶ་པཱ་ཝཱ་ར་བྷ་ཎྜ་མེ་ཝ བ་ཧུཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱ་ཎི་ཛྫཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཏེ་ན ནཾ སེ་ཊྛི་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏ་མྤི ‘‘པཱ་ཝཱ་རི་ཀོ’’ ཏྭེ་ཝ ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི. བྷ་ག་ཝ་ཏཱིཏི ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཝཱ, ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཐེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་བྦཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ‘‘ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི ཏ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘སོ་མ་ན་སྶ་པ་ཝེ་ད་ན་ཏྠ’’ནྟི ཀ་སྨཱ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཾ, ཏ་ཡི་དཾ ཨ་མྦཾ པུ་ཊྛ་སྶ ལ་བུ་ཛཾ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ས་དི་ས་ནྟི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་ཏ་བྦཾ. ཡཱ ཧི་སྶ ཐེ་ར་སྶ ཏ་དཱ བྷ་ག་ཝ་ཏི སོ་མ་ན་སྶུ་པྤ་ཏྟི, སཱ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་རཱུ་པཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙོ་དི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝོ་ཙཱ་ཏི, སཱ ཨེ་ཝ ཙ ཡ་སྨཱ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་རཱུ་པཱ པ་ཝེ་ད་ན་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ ཏ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཡོ་ཛེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པྤ་ནྣ་སོ་མ་ན་སྶ་པ་ཝེ་ད་ན་ཏྠ’’ནྟི པ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཾ.
ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ སོ་མ་ན་སྶ་པ་ཝེ་ད་ནེ. ཝི་ཧཱ་རེ ནི་ཝཱ་ས་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན སུ་ནི་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝཱ་ས་ནོ. ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱཏི ཨཱ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ.
ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཧོ ས་ནྟོ ཝ་ཏཱ་ཡཾ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷོ, ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཙ ནེ་སཾ ཏཾ ཏཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་རི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་སྶེ་ཝ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཝི་བྷཱ་གོ, ‘‘པ་ཉྙཱ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཙ ག་ཧི་ཏ་སྶེ་ཝ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཝི་བྷཱ་གོ ཨུ་དྡྷ་ཊོ. ‘‘ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ་སུ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཐེ་ར་སྶ ཨི་ཏ་རེ་ཧི སཱ་ཏི་ས་ཡ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎ་མྤི པ་ན ‘‘ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏ་མེ་ཝ, ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨི་ཏ་རེ་སཾ པེ་ཏྠ ག་ཧི་ཏ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏྠེ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. ཏ་ཐཱ དྷ་མྨ་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཾ དྷ་མྨེ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. ནི་རུ་ཏྟི་པ་བྷེ་ད་སྶ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཾ ནི་རུ་ཏྟི་ཡཾ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. པ་ཊི་བྷཱ་ན་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཾ པ་ཊི་བྷཱ་ནེ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ, (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༤༢༨) ཏཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ (ཝི་སུ་དྡྷི. ཊཱི. ༢.༤༢༨) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སཱ་ཝ་ཀ་ཝི་ས་ཡེ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ས་བྦ་ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ་སུ. ཏ་སྶཱ་པི ཧི ཝི་སུཾ པ་རི་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཡཱ པ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ པ་རི་པཱུ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ས་མ་དྷི་ག་མེ་ནེ་ཝ་སྶ ས་མ་དྷི་ག་མོ ཧོ་ཏི. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶེ་ཝ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ནཾ ཡཱ་ཝ ནི་སི་ནྣ་པ་ལླ་ངྐཱ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱི་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ གུ་ཎེ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏུ་མཱ་ར་དྡྷོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་སྨཱ གུ་ཎཱ་ནཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨཱ་པཱ་ཐཱ་ག་མ་ནཾ ན་ཏྠི, ས་ཏི ཙ ཏ་སྨིཾ ཨ་ནི་རཱུ་པི་ཏ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ཐེ་རོ ས་ཝི་ས་ཡེ ཋ་ཏྭཱ ཏེ ཨ་ནུ་པ་དཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ནུ་སྶ་རི, ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ ཙ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ སཱི་ལཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱི་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ, སཱི་ལཾ ཨཱ་ར་བྦྷཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡ་སྨཱ ཙེ་ཏྠ ཐེ་རོ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎེ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཙ་ཏུ་ཀྐ་པ་ཉྩ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་རི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ཝ་ཏྟ་བྦེ་སུ ཏཱ་ནི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎཾ མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༡.༡༥༢) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སཱ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་ས་སུ་ཏྟེ (ཨ. ནི. ༤.༢༨) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ངྒཱད་ཡོ ས་ངྒཱི་ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༡༧) ད་སུ་ཏྟ་ར་སུ་ཏྟེ་སུ (དཱི. ནི. ༣.༣༥༥) ཨཱ་ག་མི་སྶ་ནྟི. ཚ སཱ་ར་ཎཱི་ཡ དྷ་མྨཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༢.༡༤༡) ཨཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ. སུ་ཁཾ སུ་པ་ནཱ་ད་ཡོ (ཨ. ནི. ༡༡.༡༥; པ་ཊི. མ. ༢.༢༢) ཨེ་ཀཱ་ད་ས མེ་ཏྟཱ་ནི་སཾ་སཱ. ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡, མ་ཧཱ་ཝ. ༡༥, པ་ཊི. མ. ༢.༣༠) ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སུ ཏི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ དྭཱ་ད་ས དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཱ་ཀཱ་རཱ. མ་གྒ་ཕ་ལེ་སུ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ཊྛ ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཚ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཙུ་དྡ་ས བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནི. པ་ཉྩ་ད་ས ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནི་ཡཱ དྷ་མྨཱ མེ་གྷི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༣༡) ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ, སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཱ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༣.༡༤༨), ཨ་ཊྛཱ་ར་ས བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༦༩, ༡༥༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༨༥; པ་ཊི. མ. ༣.༥; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༣༠༥) ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ –
ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སེ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་སེ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ་སེ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ. ཨི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི, ས་བྦཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ, ས་བྦཾ མ་ནོ་ཀ་མྨཾ ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི. ཨི་མེ་ཧི ཚ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ན་ཏྠི ཚ་ནྡ་སྶ ཧཱ་ནི, ན་ཏྠི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཧཱ་ནི, ན་ཏྠི ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཧཱ་ནི, ན་ཏྠི ས་མཱ་དྷི་སྶ ཧཱ་ནི, ན་ཏྠི པ་ཉྙཱ་ཡ ཧཱ་ནི, ན་ཏྠི ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཧཱ་ནི. ཨི་མེ་ཧི དྭཱ་ད་ས་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ན་ཏྠི ད་ཝཱ, ན་ཏྠི ར་ཝཱ, ན་ཏྠི ཨ་པྥུ་ཊྛཾ, ན་ཏྠི ཝེ་གཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ, ན་ཏྠི ཨ་བྱཱ་ཝ་ཊ་མ་ནོ, ན་ཏྠི ཨ་པྤ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ‘‘ན་ཏྠི ད་ཝཱཏི ཁི་ཌྜཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཀི་རི་ཡཱ ན་ཏྠི. ན་ཏྠི ར་ཝཱཏི ས་ཧ་སཱ ཀི་རི་ཡཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ས་ཧ་སཱ པ་ན ཀི་རི་ཡཱ ད་ཝཱ, ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཉྙ་སྶ ཀ་ར་ཎཾ ར་ཝཱ. ན་ཏྠི ཨ་པྥུ་ཊནྟི ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཕུ་སི་ཏཾ ན་ཏྠི. ན་ཏྠི ཝེ་གཱ་ཡི་ཏ་ཏྟནྟི ཏུ་རི་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ ན་ཏྠི. ན་ཏྠི ཨ་བྱཱ་ཝ་ཊ་མ་ནོཏི ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ ན་ཏྠི. ན་ཏྠི ཨ་པྤ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱཏི ཨ་ཉྙཱ་ཎུ་པེ་ཀྑཱ ན་ཏྠི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ན་ཏྠི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཧཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་པ་ཋི་ཏྭཱ ‘‘ན་ཏྠི ཚ་ནྡ་སྶ ཧཱ་ནི, ན་ཏྠི ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཧཱ་ནི, ན་ཏྠི ས་ཏི་ཡཱ [ས་ཏྟི་ཡཱ (ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ)] ཧཱ་ནཱི’’ཏི པ་ཋ་ནྟི.
ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ངྒེ་སུ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཉཱ་ཎཱ་ནི་ཡེ་ཝ (སཾ. ནི. ༢.༣༣) སུ་ཁ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཡ་ཏོ ཁོ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨེ་ཝཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནི་རོ་དྷཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནིཾ པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༢.༣༣).
ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ས་མུ་ད་ཡོཏི ཙེ་ཏྠ ཛཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. སེ་ས་པ་དེ་སུ བྷ་ཝཱ་ད་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ པ་རོ་པ་ཎྞཱ་ས ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ.
‘‘ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཉཱ་ཎཾ, ‘‘ཨ་ས་ཏི ཛཱ་ཏི་ཡཱ ན་ཏྠི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ཏཱི་ཏ་མྤི ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ‘‘ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཉཱ་ཎཾ, ‘‘ཨ་ས་ཏི ཛཱ་ཏི་ཡཱ ན་ཏྠི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མྤི ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ‘‘ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཉཱ་ཎཾ, ‘‘ཨ་ས་ཏི ཛཱ་ཏི་ཡཱ ན་ཏྠི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཉཱ་ཎཾ. ‘‘ཡ་མྤི ཨི་དཾ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎཾ, ཏ་མྤི ཁ་ཡ་དྷ་མྨཾ ཝ་ཡ་དྷ་མྨཾ ཝི་རཱ་ག་དྷ་མྨཾ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨ’’ནྟི ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ངྒེ་སུ པ་ཙྩེ་ཀཾ ས་ཏྟ ས་ཏྟ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི (སཾ. ནི. ༢.༣༤) ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ཡ་མྤཱིཏི ཚ་བྦི་དྷ་མྤི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎནྟི ཚ་པི ཉཱ་ཎཱ་ནི ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎཾ. ‘‘ཁ་ཡ་དྷ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་སྶ ད་སྶ་ནཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ན ཏཾ ‘‘ཨ་ངྒ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, པཱ་ལི༹་ཡཾ (སཾ. ནི. ༢.༣༤) པ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨ་ནྟི ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ས་ཏྟ་མཾ ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དི་སྶ་ཏི. ན ཧི ཡ་མྤི ཨི་དཾ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎཾ, ཏ་མྤི ཉཱ་ཎ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ ཧོ་ཏི ཉཱ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཉཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་སྶ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ, ‘‘ཁ་ཡ་དྷ་མྨཾ…པེ… ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་སཾ ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒོ ཙཱ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི…པེ… ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ཙི ཏཱ་ཝ ཨཱ་ཧུ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ དེ་ཝ་སི་ཀཾ དྭཱ་ད་ས་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ཏྟུཾ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, དྭཱ་ད་ས་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ཏྟུ་མེ་ཝ ཙ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏཱ་སཾ པུ་རེ་ཙ་རཾ, ས་ཧ་ཝ་ཙ་ར་ཉྩ ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི ཨ་བྷེ་ཛྫ་ཏཾ, མ་ཧ་ཏྟ་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ར་ཧ་ནྟཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ དྭེ ཝི་ཏ་ཀྐཱ བ་ཧུ་ལཾ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི – ཁེ་མོ ཙ ཝི་ཏ་ཀྐོ, པ་ཝི་ཝེ་ཀོ ཙ ཝི་ཏ་ཀྐོ’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༣༨).
ཁེ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ, པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ. བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི བྷ་ཝ་ངྒ་པ་རི་ཝཱ་སོ ལ་ཧུ་ཀོ, མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟོ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཀ་ཏི་པ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ་ཧེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. པ་ཉྩ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ད་ས, ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཙཱ་ཏི དྭཱ་ད་སེ་ཏཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཙྩེ་ཀཾ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ཏྟུཾ པུ་རེ་བྷ་ཏྟཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟ’’ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྩཱ་རི་ཏ་ཉཱ་ཎཾ མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཀེ་ཙི.
ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ཡཾ ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་དི་ཝ་སེ པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་མུ་ཁེ་ན པ་ཊི་ལོ་མ་ན་ཡེ་ན ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཉཱ་ཎཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷ་ནྟེ་ན ཡ་ཐཱ ནཱ་མ པུ་རི་སོ སུ་ཝི་དུ་གྒཾ མ་ཧཱ་ག་ཧ་ནཾ མ་ཧཱ་ཝ་ནཾ ཚི་ནྡ་ནྟོ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ནི་སཱ་ན་སི་ལཱ་ཡཾ ཕ་ར་སུཾ སུ་ནི་སི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ནི་སཱ་ན་སི་ལཱ་ས་དི་སི་ཡོ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཉཱ་ཎ་སྶ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་ས་ནྟོ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ལ་ཀྑ་ཀོ་ཊི་ལ་ཀྑ་ཀོ་ཊི་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི…པེ… མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎཾ ནི་སྶཱ་ཡཱ’ཏི’’. ན་ནུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ པ་རི་ཀ་མྨེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི? ན་ཡི་དཾ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཊི་པྤ་ཎཱ་མ་ནཱ་དཱི་སུ ས་ཝི་སེ་སཾ པ་རི་ཀ་མྨ་པུ་བྦ་ངྒ་མེ་ན ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ས་མཱ་པ་ཛྫི. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ལོ་ཀི་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ པ་རི་ཀ་མྨེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ ཏ་ཛྫཾ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
‘‘ཨ་པ་ར་མྤ་རཱ’’ཏི པ་དཾ ཡེ་སཾ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠི, ཏེ ཨ་པ་ར་མྤ་རི་ཡཱ་ཝ. ཀུ་ས་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡནྟི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པ་ནེ. ཨ་ནུ་ཏྟ་རོཏི ཨུ་ཏྟ་མོ. ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ ཋ་ཏྭཱཏི ཉཱ་ཎཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ ཋ་ཏྭཱ ཡཱ་དི་སོ པུ་བྦཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ པུ་བྦ་ཡོ་གོ, ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ. མ་ཧ་ནྟ་ཏོ ས་དྡ་ཧ་ཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ག་མེ་ན ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ་པི ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཨ་ཝ་སེ་ས་ཨ་ར་ཧ་ནྟེ་ཧཱིཏི པ་ཀ་ཏི་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི. ཨ་སཱི་ཏི མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ པ་ར་མ་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ནཱ་མ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ. ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་ཐེ་རཱཏི མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ན་མ་ཧཱ་ཀོ་ཊྛི་ཀ་ཏྠེ་རཱ. ཏེ་སུ་པི ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེ་སུ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ པ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་སི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ཏོ་པི ཨེ་ཀོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་ཉཱ་ཎོ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ར་ཏྟཱ. ས་ཏི་པི པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཱ ཨ་ཝི་སེ་སེ་སུ བ་ཧཱུ་སུ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ་སུ པུ་བྦ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀི་ཡེ ཝི་ས་ཡེ སི་ཡཱ ཀ་སྶ་ཙི ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་སི་ཊྛ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷོ་ཝ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ མ་ཧ་ནྟ་ཏོ ས་དྡ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཧེ་ཊྛཱ ཨཱ་ག་ཏ་དེ་ས་ནཱ་སོ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. བུ་དྡྷཱ ཧི བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ མ་ཧ་ཏྟཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ་ཝ པ་སྶ་ནྟི, ན ས་དྡ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན.
ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ག་མྦྷཱི་རོ ཨུ་ཏྟཱ་ནོཏི ག་མྦྷཱི་རོ ཝཱ ཨུ་ཏྟཱ་ནོ ཝཱ་ཏི ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨུ་པ་མེ་ཡྻེ་ན སཾ་ས་ནྡ་ནཾ. བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ་སུ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་མྤི ལོ་ཀི་ཡ་མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཉཱ་ཎཾ ཨ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཏྟི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀ་བྱཱ་མ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཏ་ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡཱཏི པ་མཱ་ཎ་ཏོ ཉཱ་ཏ་ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ. ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ན ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ནུ་རཱུ་པཾ, ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཉྩ ཨ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ད་ས་བྱཱ་མ་ཡོ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ས་ཙྩཱ་ན་མྤི པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ན་པུ་བྦ་ཡོ་ག་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཎཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ, མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ཉཱ་ཎ་སྶ ད་ས་བྱཱ་མ་ཨུ་ད་ཀཾ ཨོ་པ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རེ་སཾ ད་སུ་ཏྟ་ར་དི་གུ་ཎ་ད་ས་གུ་ཎ་ཨ་སཱི་ཏི་གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨོ་པ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཾ. ན་ནུ ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ པ་རི་མི་ཏ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ, ཐེ་རེ་ན ཙ ཏེ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཉཱ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ སོ པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སོ པུ་རི་སོཏི སོ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་བྱཱ་མ་ས་ཧ་སྶ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ཡོ་ཏྟེ་ན ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་བྱཱ་མ་ས་ཧ་སྶ་ཊྛཱ་ནེ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡེ ཨུ་ད་ཀཾ མི་ནི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ པུ་རི་སོ. སོ ཧི ཐེ་ར་སྶ ཨུ་པ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏོ. དྷ་མྨ་ནྭ་ཡེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཉཱ་ཎེ་ན. ཏ་ཉྷི སི་དྡྷཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ‘‘དྷ་མྨ་ནྭ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ནྭ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་སྶ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཨ་ནྭ་ཡ་བུ་དྡྷི, ཨ་ནུ་མེ་ཡྻཾ ཨ་ནུ་མི་ནོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་མཱ་ནཾ, ནི་ད་སྶ་ནེ དི་ཊྛ་ན་ཡེ་ན ཨ་ནུ་མེ་ཡྻཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ‘‘ན་ཡ་གྒཱ་ཧོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་ནྭ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སྭཱ་ཡཾ དྷ་མྨ་ནྭ་ཡོ ན ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎེ ཋ་ཏྭཱ’’ཏི. ཡ་དི ཐེ་རོ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཏོ པ་ཙྩ་ཀྑེ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙེ ན་ཡ་གྒཱ་ཧེ་ན ག་ཎྷི, ན་ནུ ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ པ་རི་མི་ཏ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཏི? ན་ཡི་དཾ ཨེ་ཝ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ན་ནྟཱ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ’’ཏི.
‘‘ས་དྡ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཐེ་རེ་ན ཧི…པེ… བ་ཧུ་ཏ་རཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀ་ཐཾ པ་ནཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་བྷེ་ད་ཀཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཀ་ཐཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་མཱ་ཡ་མི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ ཝི་ཉྙཱུ པུ་རི་སཱ བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཨཱ་ཛཱ་ན་ནྟཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༦༧) ཨི་ཏོ ན་ཝ ཨི་ཏོ ན་ཝཱཏི ཨི་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཡཱ་ཝ ད་ཀྑི་ཎ་ཏཱི་རཱ ན་ཝ ཨི་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཡཱ་ཝ ཨུ་ཏྟ་ར་ཏཱི་རཱ ན་ཝ. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ སུ་ཏྟེ་ན ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘བུ་དྡྷོ་པཱི’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.
ཡ་མ་ཀ་ཡུ་ག་ལ༹་མ་ཧཱ་ན་དཱི་མ་ཧོ་གྷོ ཝི་ཡཱཏི དྭི་ནྣཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ས་མཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཡུ་ག་ལ༹་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ན་དཱི་ནཾ མ་ཧོ་གྷོ ཝི་ཡ.
ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཡོ་ཡཾ མ་མ པ་སཱ་དོ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨོ་གཱ་ལ༹ྷོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཏཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀ་ཏྭཱ. པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏུཾ ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ་ཏོ, པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ, ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀི་ཙྩ་ཏོ, ཕ་ལ་ཏོ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. པཱུ་ར་ཏྟནྟི པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝོ. པ་གྒྷ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེཏི ཝི་ཀི་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ, པ་ཏ་ན་ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པ་ས་ནྣོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་སཱ་ད་སྶ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏཱ དཱི་པི་ཏཱ་ཏི ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་དྡྷོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་པི ས་དྡྷཱ་ཡ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་དྡ་ཧཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་ཉྙོ, ཨ་དྷི་ཀོ ཨ་བྷི་ཉྙོ བྷི་ཡྻོ་བྷི་ཉྙོ, སོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ‘‘བྷི་ཡྻོ་བྷི་ཉྙ་ཏ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཡྻ་ཏ་རོ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏོ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ན ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ, ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛཱ པ་ཉྙཱ, བྷི་ཡྻོ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི བྷི་ཡྻོ་བྷི་ཉྙོ, སོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན བྷི་ཡྻོ་བྷི་ཉྙ་ཏ་རོ, སྭཱ་ཡ་མ་སྶ ཨ་ཏི་ས་ཡོ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཡྻ་ཏ་རཱ་བྷི་ཉྙོ ཝཱ’’ཏི. ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ས་མྦོ་དྷི, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ, ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཉྩ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྷི ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ, ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ས་མྦོ་དྷི ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ད་ཏྠ་ད་སྶ་ནེ པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤོ, པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤོ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ, ན་ནུ ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནི་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ས་ཝཱ་ས་ན་མེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི. ས་ཝཱ་ས་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ཉྷི ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཏཾ པ་ན ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ན་སྶ ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ ཝཱ’’ཏི. ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ བོ་དྷི་ཏྟ་ཡ་པཱ་རི་པཱུ་རཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་པྤ་དེ་སཱཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ. ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ག་ཧི་ཏེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏེ་ན ག་ཧི་ཏཱ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ས་བྦནྟི ཏེ་ཧི ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦཾ. ཏེ་ནཱཏི ས་མྦོ་དྷི་ནཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན.
༡༤༢. ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏཱ སཱ་ཏ་ར་སཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་དྷུ་རེ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. པ་སཾ་སཱ་ཡ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏཱ ཝི་སི་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སེ་ཊྛེ’’ཏི, ཨོ་བྷཱ་ས་སྶ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏཱ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་པུ་ལེ’’ཏི. ཨུ་ས་བྷ་སྶ ཨ་ཡ་ནྟི ཨཱ་ས་བྷཱི, ཨི་དྷ པ་ན ཨཱ་ས་བྷཱི ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ས་བྷཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ས་བྷ་སྶ ཝཱ་ཙཱ་ས་དི་སཱི’’ཏི. ཡེ་ན པ་ན གུ་ཎེ་ན་སྶཱ ཏཾ་ས་དི་ས་ཏཱ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཙ་ལཱ ཨ་ས་མྤ་ཝེ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཏོ ཀུ་ཏོ་ཙི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཝོ. ཝི་ཛྫཱ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཏཾ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟཱི པ་ཝེ་ཎཱི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ. ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཏི་ཡཱ ‘‘ཨི་ཏི་ཀི་ར ཨེ་ཝཾ་ཀི་རཱ’’ཏི པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ ཨི་ཏི་ཀི་ར. པི་ཊ་ཀ་སྶ ག་ནྠ་སྶ ས་མྤ་དཱ་ན་ཏོ ས་ཡཾ ས་མྤ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧ་ཎཾ པི་ཊ་ཀ་ས་མྤ་དཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཏ་ཐེ་ཝ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི དི་ཊྛི་ཡཱ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་མ་ནཾ དི་ཊྛི་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི. ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མེ་ཧི ཝི་ནཱ ཏ་ཀྐ་མ་གྒཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏ་ཀྐ་ནཾ ཏ་ཀྐོ. ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཝི་དྷིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ན་ཡ་གྒཱ་ཧོ. ཡ་སྨཱ བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡེ ཋ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཡཾ ཐེ་ར་སྶ ཙོ་ད་ནཱ, ཐེ་ར་སྶ ཙ སོ ཨ་ཝི་ས་ཡོ, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཱི་ཧ་ནཱ་དོ ཝི་ཡཱ་ཏི སཱི་ཧ་ནཱ་དོ, ཏཾ་ས་དི་ས་ཏཱ ཙ་སྶ སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན, སོ ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སཱི་ཧ་ནཱ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནེ་ཝ ད་ནྡྷཱ་ཡ་ནྟེ་ནཱཏི ན མ་ནྡཱ་ཡ་ནྟེ་ན. ན བྷ་གྒ་རཱ་ཡ་ནྟེ་ནཱཏི ཨ་པ་རི་ས་ངྐ་ནྟེ་ན.
ཨ་ནུ་ཡོ་ག་དཱ་པ་ན་ཏྠནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ སོ་དྷཱ་པེ་ཏུཾ. ཝི་མ་དྡ་ཀྑ་མ་ཉྷི སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ནྟོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ སོ་དྷེ་ཏི ནཱ་མ. ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟོ ཙ ནཾ སོ་དྷཱ་པེ་ཏི ནཱ་མ. དཱ་ཏུནྟི སོ་དྷེ་ཏུཾ. ཀེ་ཙི ‘‘དཱ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཡོ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏི, སོ ཨེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ དེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི. ནི་གྷཾ་ས་ནནྟི ཝི་མ་དྡ་ནཾ. དྷ་མ་མཱ་ནནྟི ཏཱ་པ་ཡ་མཱ་ནཾ, ཏཱ་པ་ནཉྩེ་ཏྠ ག་གྒ་རི་ཡཱ དྷ་མཱ་པ་ན་སཱི་སེ་ན ཝ་ད་ཏི. ས་བྦེ ཏེཏི ས་བྦེ ཏེ ཨ་ཏཱི་ཏེ ནི་རུ་དྡྷེ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ, ཏེ་ནེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི – ཡེ ཏེ ཨ་ཧེ་སུཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཏ་ཝ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ ཨོ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ, ཏེ་སཾ ཏཱ་ཝ སཱ་ཝ་ཀ་ཉཱ་ཎ་གོ་ཙ་རེ དྷ་མྨེ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནྟོ མཱ་རཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ལོ་ཀི་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཙཱ་རཾ ཏྭཾ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་སི. ཡེ པ་ན ཏེ ཨ་བྦྷ་ཏཱི་ཏཱ ཏ་ཏོ པ་ར་ཏོ ཚི་ནྣ་ཝ་ཊུ་མཱ ཚི་ནྣ་པ་པ་ཉྩཱ པ་རི་ཡཱ་དི་ཎྞ་ཝ་ཊྚཱ ས་བྦ་དུ་ཀྑ་ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ, ཏེ་སཾ ས་བྦེ་ས་མྤི སཱ་ཝ་ཀ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ དྷ་མྨེ ཀ་ཐཾ ཛཱ་ནི་སྶ་སཱི་ཏི.
ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ནཱཏི པ་ན-ས་དྡོ ཝི་སེ་ས་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ནོ, ཏེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏེ་སུ ཏཱ་ཝ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ ཉཱ་ཎ་སྶ ས་ཝི་ས་ཡེ ག་ཏི, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ པ་ན ས་བྦ་སོ ཨ་ས་ཉྫཱ་ཏེ་སུ ཀ་ཐ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཛོ་ཏེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཝི་དི་ཏཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏེ ས་ཏྟཱ་ཧེ ཨེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡོ, ན ཏ་ཏོ པ་ར་ནྟི? ན་ཡི་དཾ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ནཱ་ཡཾ དོ་སོ.
ཝི་དི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ན ཀ་རོ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ནེ་ཝ ཏཱ་དི་ས་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སྶ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ, སེ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཏོ ཙ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཐེ་རོ དྭ་ཡ་ས་མྦྷ་ཝེ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་མེ་ཝ ཨ་ཀཱ་སི, ན ཝི་བྷ་ཛྫ བྱཱ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཐེ་རོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པཱ་རཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ མི་ནོ་ཏཱི་ཏི པཱ་ར་མཱི, སཱ ཨེ་ཝ ཉཱ་ཎ་ནྟི པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎཾ, སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎཾ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎཾ, ཏ་སྨིཾ. སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་ཀྐཾ་ས་པ་རི་ཡ་ནྟ་ག་ཏེ ཛཱ་ན་ནེ ནཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡོ་གོ, ཨ་ཐ ཁོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ཛཱ་ན་ནེ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎེཏི སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡེ’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཐཱ སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི. སཱི་ལ ..པེ… ས་མ་ཏྠནྟི སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཾ ཛཱ་ན་ན་ས་མ་ཏྠཾ. བུ་དྡྷ་སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ཧི བུ་དྡྷཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩ་སྶ, པ་རེ་ཧི ‘‘བུ་དྡྷཱ’’ཏི ཛཱ་ན་ན་སྶ ཙ ཀཱ་ར་ཎཾ.
༡༤༣. ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཡ སཾ་ས་ཡ་པི་ཊྛི་ཀཾ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ད་མི་ད’’ནྟི ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཉེ་ཡྻཾ དྷཱ་རེ་ཏི ནི་ཙྪི་ནོ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨོ, པ་ཙྩ་ཀྑ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཉཱ་ཎ་སྶཱ’’ཏི. ཨ་ནུ་ཨེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནྭ་ཡོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ’’ཏི. པ་ཙྩ་ཀྑ་སི་དྡྷ་ཉྷི ཨ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི དི་ཊྛེ་ན ཨ་དི་ཊྛ་སྶ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝི་དི་ཏེ ཝེ་ད་ཀ་མྤི ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་དི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཉཱ་ཎཾ ན་ཡ་གྒཱ་ཧོ ཝི་དི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་དི་ཏོཏི ཝི་དྡྷོ པ་ཊི་ལ་དྡྷོ, ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པྤ་མཱ་ཎོཏི ཨ་པ་རི་མཱ་ཎོ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟོ’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏྟཱ, ཏེ་ན ཝཱ ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན, ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཐེ་རོ ཡཾ ཡཾ ཨ་ནུ་མེ་ཡྻ་མ་ཏྠཾ ཉཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ་སྶ ཨ་ས་ངྒ་མ་པྤ་ཊི་ཧ་ཊ་ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ ཨི་མི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨི་མི་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན. པཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཐི་ར་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་དྡྷ་མུ་དྡྷཾ ཨཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་དྡྷཱ་པཾ, པཱ་ཀཱ་ར་མཱུ་ལཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པཱ་ཀཱ་ར་དྭཱ་ར་བ་ནྡྷ་པ་རི་ཁཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཙྩ་ནྟེ བྷ་ཝཾ པ་ཙྩ་ནྟི་མཾ. པ་ཎྜི་ཏ་དོ་ཝཱ་རི་ཀ་ཊྛཱ་ནི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཐེ་རོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀ་དྭཱ་ར་ནྟི ཀ་སྨཱ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སི. ཡ་སྶཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཝ་སེ་ན པུ་རི་སོ ‘‘པ་ཎྜི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ པ་ཎྜི་ཙྩནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྜི་ཙྩེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཏཾ་ཏཾ་ཨི་ཏི་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་སུ ཚེ་ཀ་བྷཱ་ཝོ བྱ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡཾ. མེ་དྷ་ཏི ས་མྨོ་སཾ ཧིཾ་ས་ཏི ཝི་དྷ་མ་ཏཱི་ཏི མེ་དྷཱ, སཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མེ་དྷཱ་ཝཱི. ཋཱ་ནེ ཋཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ, ཋཱ་ན་སོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་པ་ཉྙཱ. ཨ་ནུ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནུ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, སོ ཨེ་ཝ པ་ཐོ་ཏི ཨ་ནུ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་པ་ཐོ, པ་རི་ཏོ པཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ནུ་སཾ་ཡཱ་ཡ་ན་མ་གྒོ. པཱ་ཀཱ་ར་བྷཱ་གཱ ས་ནྡྷཱ་ཏ་བྦཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པཱ་ཀཱ་ར་ས་ནྡྷི, པཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཕུ་ལླི་ཏ་པྤ་དེ་སོ. སོ པ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟེ་ན དྭི་ནྣ་མྤི ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ག་མེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭི་ནྣཾ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ནཾ ཨ་པ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཚི་ནྣ་ཊྛཱ་ནནྟི ཚི་ནྣ་བྷི་ནྣ་པྤ་དེ་སོ, ཚི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ. ཏ་ཉྷི ‘‘ཝི་ཝ་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཀི་ལི་ཊྛནྟི མ་ལཱི་ནཾ. ཨུ་པ་ཏཱ་པེ་ནྟཱིཏི ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧེ་ན ས་ནྟཱ་པེ་ནྟི. ཝི་བཱ་དྷེ་ནྟཱིཏི པཱི་ལེ༹་ནྟི. ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ཧི ན ཀི་ཉྩི ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ན དེ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱཏི པ་ཙྩ་ཡཱུ་པ་གྷཱ་ཏེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཏོ. ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ སུ་ཊྛུ ཋ་པི་ཏ་ཙི་ཏྟཱཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་ཡ་པི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་མྨ་དེ་ཝ ཋ་པི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ས་མུ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ.
པུ་རི་མ་ན་ཡེ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ཙ མི་སྶ་ཀཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. མི་སྶ་ཀཱཏི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན མི་སྶ་ཀཱ. ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ ནེ་སཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏེ་སུ ཙ ས་བྦ་སོ ཨ་དྷི་ག་ཏེ་སུ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མྤི ཨ་དྷི་ག་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ མ་གྒོ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཏི ག་ཧི་ཏེ སུ་ནྡ་རོ པ་ཉྷོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི མ་ཧཱ་སི་ཝ་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ཧ, ན པ་ནེ་ཝཾ ག་ཧི་ཏཾ པོ་རཱ་ཎེ་ཧཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ. ཐེ་རོཏི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ.
ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ པ་ཙྩ་ནྟ་ན་ག་རཱ་དཱི་སུ. ན་ག་རཾ ཝི་ཡ ནི་བྦཱ་ནཾ ཏ་ད་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ, ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ན་ཉྩ པ་རི་སྶ་ཡ་ར་ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ. པཱ་ཀཱ་རོ ཝི་ཡ སཱི་ལཾ ཏ་དུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཏོ ཨཱ་ར་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་པ་ཐོ ཝི་ཡ ཧི་རཱི སཱི་ལ་པཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘པ་རི་ཡཱ་ཡ་པ་ཐོ་ཏི ཁོ བྷི་ཀྑུ ཧི་རི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. དྭཱ་རཾ ཝི་ཡ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ནི་བྦཱ་ན་ན་ག་ར་པྤ་ཝེ་ས་ན་ཨ་ཉྫ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཎྜི་ཏ་དོ་ཝཱ་རི་ཀོ ཝི་ཡ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ནི་བྦཱ་ན་ན་ག་ར་པ་ཝི་ཊྛ་པ་ཝི་ས་ན་ཀཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཏོ. དི་ནྣོཏི དཱ་པི་ཏོ, སོ་དྷི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༤༤. ནི་པྥ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི སི་དྡྷི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ཨ་དྷི་ག་མ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པ་ཉྩ་ན་ཝུ་ཏི་པཱ་ས་ཎྜེ’’ཏི ཨི་དཾ ཡ་སྨཱ ཐེ་རོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ ཏེ ཏེ པཱ་ས་ཎྜི་ནོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ནི་བྦཱ་ནཾ པུ་ཙྪི, ཏེ ནཱ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་སུཾ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ པ་ན པཱ་ས་ཎྜཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཏ་སྶ་ཡེ་ཝ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻ་སྶ དེ་སི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ. པ་ར་སྶ ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟོ ཝི་ཡ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎཾ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ ཨ་ཀཱ་སི ཨ་དྷི་ག་ཙྪི. ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་རནྟི ཧེ་ཊྛི་མ་སྶ ཧེ་ཊྛི་མ་སྶ ཨུ་ཏྟ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་རཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པི་ཏ་ཏཱ་ཡ པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཎཱི་ཏཾ. ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་རནྟི ཝཱ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི. པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཎཱི་ཏནྟི པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཾ, པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་མ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཎྷནྟི ཀཱ་ལ༹་ཀཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཾ. སུ་ཀྐནྟི ཨོ་དཱ་ཏཾ ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨཾ. ས་ཝི་པ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱཏི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ ས་ཝི་པ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ཨ་ཡཾ ཀ་ཎྷ་དྷ་མྨོ, ཨི་མ་སྶ ཨ་ཡཾ པ་ཧཱ་ཡ་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཎྷཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ སུ་ཀྐཾ, ‘‘ཨ་ཡཾ སུ་ཀྐ་དྷ་མྨོ, ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཡཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ སུ་ཀྐཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏྭཱ ཀ་ཎྷཾ.ས་ཨུ་སྶཱ་ཧནྟི ཕ་ལུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ས་བྱཱ་པཱ་རཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཝི་པཱ་ཀ’’ནྟི. ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་སྨིཾ དེ་སི་ཏེ དྷ་མྨེཏི ཏ་སྨིཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏུ་མྷེ་ཧི དེ་སི་ཏེ དྷ་མྨེ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ དྷ་མྨཾ ནཱ་མ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ. ཏཾ་ཛཱ་ན་ནེ ཧི ཝུ་ཏྟེ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ན་ནཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷ་ནྟི. ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི ཨི་དཾ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཝི་པ་ཀྑོ པ་ན པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘དྷ་མྨེ་སུ ནི་ཊྛཾ ཨ་ག་མ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་དེ. ཐེ་ར་ས་ལླཱ་པོཏི ཐེ་རཱ་ནཾ ས་ལླཱ་པ་ས་དི་སོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཝཱ་དོ. ཀཱ་ལ༹་ཝ་ལླ་ཝཱ་སཱིཏི ཀཱ་ལ༹་ཝ་ལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི. ཨི་དཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏ་ར་ཧི ‘‘ཨི་དཱ་ཧཾ བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཀཱ་ལེ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེཏི ‘‘དྷ་མྨེ་སུ ནི་ཊྛཾ ཨ་ག་མ’’ནྟི ཨི་མ་སྨིཾ པ་དེ་སེ, ཨི་མ་སྨིཾ ཝཱ ནི་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ ཡོ་ནི་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནེ. ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ་སུ ནི་ཊྛ་ངྒ་ཏོ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎ་ས་མ་དྷི་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ ཐེ་རོ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ་སུ ནི་ཊྛ་ངྒ་ཏོ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨི་དཱ་ནི པ་ན ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦནྟི ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི སུ་མ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ ནི་ཊྛ་ངྒ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་ཡོ་ག་པ་རི་ཧཱ་རཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་དི་པི དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ‘‘སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎཾ མ་ཡཱ ས་མ་དྷི་ག་ཏ’’ནྟི ཨི་ཏོ པུ་བྦེ་པི ཛཱ་ནཱ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཨི་དཱ་ནི པ་ན ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་པ་རི་མེ་ཡྻ་བྷེ་དེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ ན་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཏ་སྨིཾ ཉཱ་ཎེ ནི་ཊྛ་ངྒ་ཏོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མ་ཧཱ་སི་ཝ་ཏྠེ་རོ…པེ… དྷ་མྨེ་སཱུ་ཏི སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎེ ནི་ཊྛ་ངྒ་ཏོ’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙ.
བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ པ་ན ན་ཡ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏེ ན་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཏོ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟོ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎེ ཏ་ཐཱ་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ཊྛ་ངྒ་ཏ་ཏྟཱ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ ཏ་སྶ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན, ཏེ་ན ཏེ་ན བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩ་བ་ཧུ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཙ ‘‘དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ན་ནྟཱ་པ་རི་མེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ན་ཉྙ་ཝི་ས་ཡཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ན་ཡ་ཏོ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནེ་ན ཐེ་ར་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡོ བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་སཱ་དོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཡྻོ་སོ་མ་ཏྟཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘སུ་ཊྛུ ཨ་ཀྑཱ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཨེ་ཝ་སྶ སུ་ཊྛུ ཨ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ མ་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ ཧི དྷ་མྨ་སྶ ཡ་ད་ཏྠཾ དེ་སི་ཏོ, ཏ་ད་ཏྠ་སཱ་དྷ་ནེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཕ་ལ་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཡྻཱ་ཏཱིཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཕ་ལ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཊྚ་ཙཱ་ར་ཀ་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ, ནི་ཡྻཱ་ན་སཱི་ལོ་ཏི ཝཱ. རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་ནི་མྨ་ད་ན་ས་མ་ཏྠོཏི ཨི་དྷཱ་པི ‘‘པ་ས་ནྣོ་སྨི བྷ་ག་ཝ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝ་ངྐཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཛི་མྷ་ཀུ་ཊི་ལེ, ཨ་ཉྙེ ཙ པ་ཊི་པ་ཏྟི་དོ་སེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཱ ཝི་ཡ དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཱ, ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ཙ དྷ་མྨེ་སུ ནི་ཊྛ་ངྒ་མ་ནེ་ན སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎེ ནི་ཊྛ་ངྒ་ཏ་ཏྟཱ མ་ཡ྄ཧཾ སུ་ཊྛུ ཝི་བྷཱུ་ཏཱ སུ་པཱ་ཀ་ཊཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཐེ་རོ ‘‘སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨོ, སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ས་ངྒྷོ་ཏི པ་སཱི་དི’’ནྟི ཨ་ཝོ་ཙ.
ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༥. ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝོཏི སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ བྷ་ག་ཝཱ ཡེ་ན གུ་ཎེ་ན, སོ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝོ, ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ. ཡ་སྨཱ ཏ་སྶཱ་པི གུ་ཎ་སྶ ཀི་ཉྩི ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ ན་ཏྠི ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ དེ་ས་ནཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ་ཏི ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཾ. ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ ཧི ཨེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ, ཏ་སྨཱ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཧེ་ཏུ་པི བྷ་ག་ཝཱ་ཝ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷཱུ་མིཾ ད་སྶེ་ནྟོཏི ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ. ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཧི ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཝི་ས་ཡོ. ཝུ་ཏྟ་པ་དེཏི ‘‘ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ཝཱ་ཀྱེ, ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ. ‘‘པ་ཉྩ་དྷཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཚེ་ཀ་ཊྛེ་ན་པི ཀུ་ས་ལཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ‘‘ཀུ་ས་ལོ ཏྭཾ ར་ཐ་སྶ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སཱུ་ཏི (མ. ནི. ༢.༨༧)? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, སོ པ་ན ཚེ་ཀ་ཊྛོ ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཝི་སུཾ ན ག་ཧི་ཏོ. ‘‘ཀ་ཙྩི ནུ བྷོ་ཏོ ཀུ་ས་ལཾ, ཀ་ཙྩི བྷོ་ཏོ ཨ་ནཱ་མ་ཡ’’ནྟི (ཛཱ. ༡.༡༥.༡༤༦; ༢.༢༢.༢༠༠༨) ཛཱ་ཏ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཛཱ་ཏ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ པ་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་གྱ་ཊྛེ་ན ཀུ་ས་ལཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, ག་ཧ་པ་ཏ་ཡོ, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ ཝཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཝཱ སཱ་ཝ་ཛྫཱ ཝཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སེ་སུ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ‘‘ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཊྛེ་ན ཀུ་ས་ལཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ‘‘ཀོ་ས་ལླ’’ནྟི པ་ཉྙཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཀ་སྶ ཀུ་ས་ལ་སྶ ཀོ་ས་ལླ་ས་མྨཱུ་ཏ་ཊྛོ, ད་ར་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ ནི་དྡ་ར་ཐ་ཊྛོ, ‘‘ཀུ་ས་ལ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀ་ནི་དྡི་ས་ན་ཏོ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛོ ཙ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡ་སི་དྡྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨ…པེ… ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི. བཱ་ཧི་ཏི་ཀ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༢.༣༥༨) བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རཱ་དི་ཀེ ཝ་ཎྞེ་ནྟེ་ན དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀེ་ན ‘‘ཡོ ཁོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ’’ཏི ཀུ་ས་ལོ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ར་ཉྙོ པ་སེ་ན་དི་སྶ ཝུ་ཏྟོ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་བྦ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ར་ཧི་ཏཱ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རཱ་ད་ཡོ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ ཙ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཛྫ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་མ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏྠོ ཀུ་ས་ལ-ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན…པེ… ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཕ་ལ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ན ཨི་དྷ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ’’ནྟི ཨི་ད་ཉྩ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི ས་ཝི་པཱ་ཀ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ.
‘‘ཙུ་དྡ་ས་ཝི་དྷེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༦; མ. ནི. ༡.༡༠༩) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་གྒ་ཧ་ཊྛེ་ནཱཏི ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑ་སྶ པ་གྒ་ཎྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ་སྶ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཏཱ. ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ནི་པྤ་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ཚ་ནྡཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ཨི་དྡྷི་པཱ་དེ་སུ ཝི་སི་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝཱ, ཨི་ཏ་རེ ཨ་ཝི་སི་ཊྛཱ, ཏེ་ས་མྤི ཝི་སེ་སོ ཚ་ནྡཱ་དི་ཀ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ནྡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི.
ཨ་དྷི་མོ་ཀྑཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་སཱ་དཱ་དྷི་མོ་ཀྑཱ་དི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནཱཏི ཨ་དྷི་མོ་ཀྑཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑ་ཏོ, ཝ་ཊྚ་ཙཱ་ར་ཀ་ཏོ ཙ ནི་གྒ་མ་ན་ཊྛེ་ན. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ནཱཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་པ་གྒ་ཧ་ས་མྤི་ཡཱ་ཡ་ན་པ་སྶ་མྦྷ་ན་ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ཧེ་ཏུ་ཊྛེ་ནཱཏི ནི་བྦཱ་ན་སྶ ས་མྤཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན. ད་སྶ་ནཱ་དི་ནཱཏི ད་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་རོ་པ་ན་པ་རི་གྒ་ཧ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཝོ་དཱ་པ་ན་པ་གྒ་ཧུ་པ་ཊྛཱ་ན་ས་མཱ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན.
སཱ་ས་ན་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི སཱ་ས་ནཾ ནཱ་མ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ. ཏ་ཏྠ ཡེ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ, ཏེ སཱ་ས་ན་སྶ ཨཱ་དི, མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ མ་ཛ྄ཛྷེ, ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, ཏཾ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ་ས་ན་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
པུ་ན ཨེ་ཏ་དཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ བྷ་ནྟེཏི ཡ་ཐཱ་ར་དྡྷཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་ག་མ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ པུ་ན ཝ་ཙ་ན་ཉྷི ནི་ག་མ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ དེ་ས་ནནྟི ཏཾ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ དེ་ས་ནཱ་པྤ་ཀཱ་རཾ, དེ་ས་ནཱ་ཝི་དྷིཾ, དེ་སེ་ཏ་བྦ་ཉྩ, ས་ཀ་ལཾ ཝཱ ས་མྤུ་ཎྞཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་སེ་སཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ན་ཏོ ཨེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་རི ཨུ་པ་རི ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཾ ན་ཏྠི. ཨི་ཏོཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏ་ཏོ. ཨ་ཉྙོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨོ ཝཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལོ ཝཱ ཨ་ཡཾ ནཱ་མ ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ན་ཏྠི ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི ས་བྦ་སྶེ་ཝ ས་མྨ་དེ་ཝ ཏུ་མྷེ་ཧི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ. ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནེ, དེ་ས་ནཱ་ཡ་ཉྩ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ ན་ཏྠི.
ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཎྞ་ཏྟི་དེ་ས་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༦. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་སཱུཏི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ, རཱུ་པཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ས་མྦོ་དྷ་ནེ་སུ, ཏེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་ར་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ, ས་བྷཱ་ག་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ, ས་མུ་ད་ཡ་ཏོ, ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ཏོ, ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏོ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ, ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཙ དེ་ས་ནཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ག་བྦྷཱ་ཝ་ཀྐ་ནྟི་དེ་ས་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༧. ག་བྦྷོ་ཀྐ་མ་ནེ་སཱུཏི ག་བྦྷ་བྷཱ་ཝེ་ན མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཨ་ཝ་ཀྐ་མ་ནེ་སུ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སེ་སུ, ག་བྦྷེ ཝཱ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ ཨ་ཝ་ཀྐ་མ་ནེ་སུ. པ་ཝི་ས་ཏཱིཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟོ པ་ཝི་ས་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཋཱ་ཏཱིཏི ས་ནྟཱ་ན་ཊྛི་ཏི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི. པ་ཀ་ཏི་ལོ་ཀི་ཡ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་ཋ་མཱ ག་བྦྷཱ་ཝ་ཀྐ་ནྟཱིཏི པ་ཙུ་ར་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ག་བྦྷཱ་ཝ་ཀྐ་ནྟི དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷ པ་ཋ་མཱ. ‘‘དུ་ཏི་ཡཱ ག་བྦྷཱ་ཝ་ཀྐ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་ལ་མེ་ཝཱཏི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
ཁི་པི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟཱིཏི ཏ་ཐཱ ཝཱ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. སེ་སནྟི པུ་ན ‘‘ཨེ་ཏ་དཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡ’’ཏི་ཨཱ་དི པཱ་ཋ་པྤ་དེ་སཾ ཝ་ད་ཏི.
ཨཱ་དེ་ས་ན་ཝི་དྷཱ་དེ་ས་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༨. པ་ར་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་དི་ས་ཏི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནི, ཡ་ཐཱ་ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་ནི, ཏཱ་ནི ཨེ་ཝ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་རཱུ་པེ་ན ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་དེ་ས་ན་ཝི་དྷཱ, ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་བྷཱ་གཱ, ཏཱ་སུ ཨཱ་དེ་ས་ན་ཝི་དྷཱ་སུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་དེ་ས་ན་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སཱུ’’ཏི. ཨཱ་ག་ཏ་ནི་མི་ཏྟེ་ནཱཏི ཡ་སྶ ཨཱ་དི་ས་ཏི, ཏ་སྶ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཨུ་པ་ག་ཏ་ནི་མི་ཏྟེ་ན, ནི་མི་ཏྟ་པྤ་ཏྟ་སྶ ལཱ་བྷཱ་ལཱ་བྷཱ་དི་ཨཱ་དི་ས་ན་ཝི་དྷི་ད་སྶ་ན་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨེ་ཝ་མྤི ཏེ མ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ར་སྶ ཙི་ཏྟཱ་དི་ས་ན་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཾ, ཏཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྠུ ཨཱ་ག་ཏཾ. ག་ཏ་ནི་མི་ཏྟཾ ནཱ་མ ག་མ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ. ཋི་ཏ་ནི་མི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མཱི་པེ ཋཱ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ, པ་ར་སྶ ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན, ཋཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་ར་ཙི་ཏྟ་ཝི་དཱུ་ནཾ, ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ཝཱ ས་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ར་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཉ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ནྟཱ་ནཾ ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ. ཡ་ཀྑ་པི་སཱ་ཙཱ་དཱི་ནནྟི ཧི་ངྐཱ་ར་ཡ་ཀྑཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ཀ་ཎྞ་པི་སཱ་ཙཱ་དི་པི་སཱ་ཙཱ་ནཾ, ཀུ་མྦྷ་ཎྜ་ནཱ་གཱ་དཱི་ན་ཉྩ.
ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་པྥཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཝ་སེ་ན. ཨུ་པྤ་ནྣནྟི ཏ་ཏོ ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ. ཝི་པྤ་ལ་པ་ནྟཱ་ནནྟི ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་བོ་དྷ་ན་ཏོ ཝི་རཱུ་པཾ, ཝི་ཝི་དྷཾ ཝཱ པ་ལ་པ་ནྟཱ་ནཾ. སུ་ཏྟ་པ་མ་ཏྟཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཊྚ་ཁི་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨི་དཾ ཝ་ཀྑཱ་མི, ཨེ་ཝཾ ཝ་ཀྑཱ་མཱི་ཏི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཡ་ཏོ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་པྥཱ་ར་ས་དྡོ ནཱ་མ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (ཨ་བྷི. ཨ་ཊྛ. ༡.ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་དྭཱ་ར་ཀ་ཐཱ་པི) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཛཱ་ག་ར་ནྟཱ་ནཾ པ་ཀ་ཏི་ཡཾ ཋི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པྤ་ལ་པ་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་པྥཱ་ར་ས་དྡོ ཀ་དཱ་ཙི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཡོ ལོ་ཀེ ‘‘མ་ནྟ་ཛ་པྤོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་སྶ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏཱ་དི་ས་ཉྷི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་ཧ་ཛ་མེ་ཝ ‘‘ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཏཱ་ལུ་ཙ་ལ་ནཱ་དི་ཀ་ར་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ སུ་ཁུ་མ་ས་དྡཾ དི་བྦ་སོ་ཏེ་ན སུ་ཏྭཱ ཨཱ་དི་ས་ཏཱི་ཏི སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི (དྷ. ས. མཱུ་ལ་ཊཱི. ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་དྭཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨཱ་ན་ནྡཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ཝོ་ཙ. ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨེ་ཝ པ་ན ནཱ་ཏི་སུ་ཁུ་མོ ཨ་ཏྟ་ནོ, ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་པྤ་དེ་སེ ཋི་ཏ་སྶ ཙ མཾ་ས་སོ་ཏ་སྶཱ་པི ཨཱ་པཱ་ཐཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ཏ་སྶཱཏི ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ. ཏ་སྶ ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་སྶ ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡ་མྤི ཨཱ་དེ་ས་ན་ཝི་དྷཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཏ་སྶ ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་སྶ ས་དྡ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ. ན ཧི ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཙི་ཏྟཾ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན་པི ཏ་ད་ཏྠ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ན ཙི་ཏྟ་སྶ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཡ་དེ་ཀེ ‘‘ཡཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཡ་ཏོཏི ཡ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཡ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་སྶ ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཎྞེ་ནྟི, ཏ་མྤི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ.
མ་ན་སཱ ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི མ་ནོ་ས་ངྑཱ་རཱ, ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ. པ་ཎི་ཧི་ཏཱཏི པུ་རི་མ་པ་རི་བ་ནྡྷ་ཝི་ན་ཡེ་ན པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཧི་ཏཱ ཋ་པི་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ སུ་ཊྛ་པི་ཏཱ’’ཏི. ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཝི་ཏ་ཀྐ་ནཾ ནཱ་མ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཝ་ཏྟེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ནེ་ཏི. ཨཱ་ག་མ་ནེ་ནཱཏི ཛྷཱ་ན་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན. པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ནཱཏི མ་གྒ་སྶ ས་བྦ་པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ར་མྦྷེ་ན. ཨུ་བྷ་ཡཾ པེ་ཏཾ ཡོ ས་ཡཾ ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷཱི, ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒོ ཙ ཨ་ཉྙཾ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ ཨ་དྡྷཱ ཛྷཱ་ནཾ ལ་བྷི་སྶ་ཏི, མ་གྒཾ ཨ་དྷི་ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ནཱ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ག་མ་ནེ་ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ན་ནྟ་རཱཏི ཝུ་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་དཱ ཧི པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་ཏ་ཀྐ་པ་ཛཱ་ན་ནེ་ནེ་ཝ ཛྷཱ་ན་སྶ ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡ་ཏཱ་དི་ཝི་སེ་ས་པ་ཛཱ་ན་ནཾ.
ཀིཾ པ་ནི་དཾ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎཾ པ་ར་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཛཱ་ན་ནྟཾ ཨི་དྡྷི་ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་བྦེ་ས་མྤི ཙི་ཏྟཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི? ནོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ན ཨ་རི་ཡཱ་ནནྟི ཡེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཏེ ཨ་རི་ཡཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཱ, ཏཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཧི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ས་བྦེ་ས་མྤི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་རི་ཡོ་པི ཧེ་ཊྛི་མོ ཨུ་པ་རི་མ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨུ་པ་རི་མོ ཧེ་ཊྛི་མཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ན ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཀིཾ ཨེ་ཝཾ སོ ཏ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རི་མོ པ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་སྶ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི, པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨུ་པ་རི་མོ ཧེ་ཊྛི་མཾ ན ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ས་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་སནྟི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ. ཧེ་ཊྛི་མཱ ཧེ་ཊྛི་མཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི བྷཱུ་མ་ནྟ་ར་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཀ་པྤཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྲུ་པ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ན ཨུ་པ་རི་བྷཱུ་མི་པ་ཏྟི. ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཏ་སྶ ཀ་དཱ་ཙི བྱ་བྷི་ཙཱ་རོ་པི སི་ཡཱ, ན པ་ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཉཱ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙེ་ཏོ…པེ… ན་ཏྠཱི’’ཏི. ‘‘ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི སེ་སཾ ནཱ་མ.
ད་སྶ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་དེ་ས་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༩. བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེཏི བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ. ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཧེ་ས ནི་དྡེ་སོ. ཨཱ་ཏ་པྤ་ནྟི ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ཏ་པྤ་ཏི ཀོ་ས་ཛྫཾ ས་བྦ་མྤི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑ་ནྟི. ཀུ་ས་ལ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶེ་ཝ ཧེ་ཏྠ ག་ཧ་ཎཾ ཨ་པྤ་མཱ་དཱ་དི་པ་ད་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ. པ་ད་ཧི་ཏ་བྦ་ཏོཏི པ་ད་ཧ་ན་ཏོ, བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཝཱ་ཡ་མ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏོཏི ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ན་ཏོ. ཨཱི་དི་སཱ་ནཾ པ་དཱ་ནཾ བ་ཧུ་ལཾ་ཀ་ཏྟུ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨཱ་ཏ་པྤ་པ་ད་སྶ ཝི་ཡ ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ན་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ན་པྤ་མ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་པྤ་མཱ་དོ, ས་ཏི་ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ. ས་མྨཱ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མྨཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟོ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་མེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཝ་ད་ཏི. དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མེ་ན པ་ཋ་མཱ, ད་སྶ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡེ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་ཀཱ་ར་སྶ ས་མྨ་དེ་ཝ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཏྟཱ, ད་སྶ་ན་མ་གྒ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ པ་ཋ་མ་སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝི་ནཱ ད་སྶ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི.
ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཚ་ཝི་མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏཾ ཨ་ཊྛིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏཱིཏི ཏཱ་ནི ཨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛི་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི. ཨ་ཊྛི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཊྛི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི. ཡོ ཧི བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ལོ་ཀ་ཀ་སི་ཎེ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀེ ཀཱ་ཡེ ཨ་ཊྛིཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི, ཏ་སྶཱ་ཡཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི དུ་ཏི་ཡཱ ད་སྶ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཊྛི ཨ་ཊྛཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡོ པ་ནེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཡཾ དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་ར་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ, སོ མ་གྒ་སོ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠ ཝཱ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡ་སྶ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ ཨ་ཊྛི་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ‘‘ཨི་མཾ ཙེ་ཝཱ’’ཏི ‘‘ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཙཱ’’ཏི ཙ-ས་དྡོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཏཾ ཛྷཱ་ནནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ཨ་ཡནྟི ཨ་ཡཾ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི. སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ནཱ་ག་མ་ན་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝི་ནཱ མུ་ཁྱཱ དུ་ཏི་ཡཱ ད་སྶ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི. ཡཱ་ཝ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒཱ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠཱ ད་སྶ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི.
པཱ་ལི༹་ཡཾ པུ་རི་ས་སྶ ཙཱཏི ཙ-ས་དྡོ བྱ་ཏི་རེ་ཀེ, ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་དྭ་ཡ་ཏོ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨི་མ་སྶ ཝི་སེ་སཾ ཛོ་ཏེ་ཏི. ཨ་ཝི་ཙྪེ་དེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ སོ་ཏ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སོ་ཏཾ, ཏ་དེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པུ་རི་མ་ཏོ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ པ་ཙྪི་མ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཨ་སྶ སོ་ཏཱ་ག་ཏ་ཏཱ་ཡ སོ་ཏ་ས་དི་ས་ཏཱ, ཏ་སྨཱ པ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སོ་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དྭཱི་ཧི་པི བྷཱ་གེ་ཧཱིཏི ཨོ་ར་བྷཱ་ག་པ་ར་བྷཱ་གེ་ཧི. ཨི་དྷ་ལོ་ཀོ ཧི་སྶ ཨོ་ར་བྷཱ་གོ, པ་ར་ལོ་ཀོ པ་ར་བྷཱ་གོ དྭི་ནྣ་མྤི ཝ་སེ་ནེ་ཏཾ ས་མྦ་ནྡྷ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ བྷི་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཀཱ་མཾ ན་ཏྠི ཀ་སྶ་ཙི པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏཱ, ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཏཾ ‘‘པ་ཏི་ཊྛི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རེ ཙེ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨཱ་ཧཱ་རེ ཨ་ཏྠི རཱ་གོ, ཨ་ཏྠི ན་ནྡཱི, ཨ་ཏྠི ཏ་ཎྷཱ, པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཏ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་རུ་ལ༹ྷཾ. ཡ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་རུ་ལ༹ྷཾ…པེ… ཨ་ཏྠི ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༢.༦༤; ཀ་ཐཱ. ༢༩༦; མ་ཧཱ་ནི. ༧).
ཀ་མྨནྟི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨཾ, ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཀ་མྨ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟནྟི ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཾ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྷི ཡེ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ ས་ཧ་ག་ཏཾ, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ག་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ནཱ་མ ཨི་དྷ ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ. ཀ་མྨ་བྷ་ཝཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནྟནྟི ཀ་མྨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་མྨཾ ཛ་ཝཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན ཏ་ད་བྷི་མུ་ཁཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན པ་ར་ལོ་ཀེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་སྶ ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནེ་ན. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ར་ཏོ ཝི་པཱ་ཀཾ དཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཾ ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ནཱ་མ, དཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ པ་ན པ་ར་ལོ་ཀེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཏོ ཨ་བྦོ་ཙྪི་ནྣ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡ་ཉྩ ཏེ་ཧི ‘‘པ་ར་ལོ་ཀེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ་པི པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་མེ་ཝ. ན ཧི ཏ་སྶ ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ནཱ པ་ར་ལོ་ཀེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. སེ་ཀྑ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎནྟི སེ་ཀྑཱ་ནཾ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་ཉྩ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ན་ཀ་ཉཱ་ཎཾ. ཀ་ཐི་ཏཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦ་སྶ ཙེ་ཏ་སོ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ན་ཏོ.
ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་ཡ ད་སྶ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ཏི་ཡ་ད་སྶ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
པུ་རི་མཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ པུ་བྦེ ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དཱ་ནི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་ཙྩ་ལ་མེ་ཝ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ད་སྶི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ པ་དཾ ཙ་ལི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨ་པ་རོ ན་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ པ་ཋ་མ་ད་སྶ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ ཨ་པུ་བྦཾ ན་ཏྠི. དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཨ་ཊྛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ཀ་སི་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷ་དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡཱ ད་སྶ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མྤི ཏ་ཐེ་ཝ པ་ཊི་ལ་དྡྷཾ. ད་སྶ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ པ་ན ཡོ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་ལོ་ཀ་ཀ་སི་ཎེ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀེ ཨ་ཊྛིཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཝ་ཎྞ་ཀ་སི་ཎ་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཛྷཱ་ནཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི, ཏ་སྶ. ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཏ་ཏི་ཡཱ ད་སྶ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་སྶ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཝ་སེ་ན. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཱཏི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཏཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཏཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ ད་སྶ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི. ཨི་དྷཱ་པི སེ་ཀྑ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནེ་ན ཏ་ཏི་ཡཱ ད་སྶ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི, ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནེ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠཱ ད་སྶ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷེ་སཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ སཾ་ས་ནྡེ་ཡྻ. ‘‘པ་ཋ་མ་མ་གྒོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཊྛི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པཱ་ད་ཀོ པ་ཋ་མ་མ་གྒོ པ་ཋ་མཱ ད་སྶ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ཊྛི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པཱ་ད་ཀོ དུ་ཏི་ཡ་མ་གྒོ དུ་ཏི་ཡཱ ད་སྶ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི. པ་ར་ཙི་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པཱ་ད་ཀཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོཏི. པུ་རི་ས་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཛཱ་ན་ནཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཝ་སེ་ན ད་ཊྛ་བྦཾ.
པུ་གྒ་ལ་པ་ཎྞ་ཏྟི་དེ་ས་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༠. པུ་གྒ་ལ་པ་ཎྞ་ཏྟཱི་སཱུཏི པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པ་ནེ་སུ. གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཋ་པ་ནེ་སུ. ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ལོ་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་ཝ་སེ་ན. ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཧེ་ས, ཡ་དི་དཾ ‘‘ས་ཏྟོ པུ་གྒ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི. རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟོ. ཏ་སྶ ཏ་སྶ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ་སྶ པཱུ་ར་ཎ་ཏོ ག་ལ་ན་ཏོ, མ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཏ་ན་ཏོ ཙ པུ་གྒ་ལོ. ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ ན་ཡ་ན་ཏོ ན་རོ. ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ པོ་ས་ན་ཏོ པོ་སོ. ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་སུ ཝོ་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་སུ. ‘‘ས་བྦ་མེ་ཏཾ པུ་གྒ་ལོ’’ཏི ཨི་མི་སྶཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ལོ་ཀ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་སཱུཏི ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་ག་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་སུ. ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ ཧོ་ཏི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཏ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ན་སྶ.
དྭཱི་ཧི བྷཱ་གེ་ཧཱིཏི ཀཱ་ར་ཎེ, ནི་སྶ་ཀྐེ ཙེ་ཏཾ པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན, མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ཏི་པི་ཊ་ཀ་ཙཱུ་ལ༹་ནཱ་ག་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དོ, ‘‘ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ, རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཙ ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ཏི་པི་ཊ་ཀ་མ་ཧཱ་དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དོ, ‘‘ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཝི་མུ་ཏྟོ་ཝ མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ཏི་པི་ཊ་ཀ་ཙཱུ་ལཱ༹་བྷ་ཡ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དོ ཙཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ཏི་ཎྞ་མྤི ཐེ་ར་ཝཱ་དཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་ངྒ་ཧོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་མུ་ཏྟོཏི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟོ, ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ནེ་ཧི ཝཱ ཀཱ་ཡ་དྭ་ཡ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟ་ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོཏི བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་ག་ཏི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟོ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི. པཱ་ལཱི༹ཏི པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་པཱ་ལི༹. ཨ་ཊྛ ཝི་མོ་ཀྑེ ཀཱ་ཡེ་ན ཕུ་སི་ཏྭཱཏི ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ. པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་སྶ དི་སྭཱ ཨཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ, མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི པ་སྶི་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི ཨཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ཧོ་ནྟི. དི་སྭཱཏི ད་སྶ་ན་ཧེ་ཏུ. ན ཧི ཨཱ་ས་ཝེ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ནྟི, ད་སྶ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ པ་ན པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ‘‘དི་སྭཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ད་སྶ་ནཱ་ཡ་ཏྟ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ད་སྶ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡ་སྶ པུ་རི་མ་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ཏོ མུ་ཏྟོ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏྟཱ. ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ, ན ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ཀ་དེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སུ ཧི ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི ས་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ན པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི.
ཕུ་ཊྛ་ནྟཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཕུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ ཕུ་ཊྛ་ནྟོ, ཕུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་རོ ཀཱ་ལོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཕུ་ཊྛཱ་ན་ནྟ་ར་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ས་ཙྪི་ཀ་ཏོ ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ ཛྷཱ་ན་ཕ་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨཱ་ས་ཝཱཏི ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་ཏྟ་ཡ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ ཨཱ་ས་ཝཱ. ཡོ ཧི ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏོ, ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ཀ་དེ་ས་ཏོ ཙ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ཝི་མུ་ཏྟོ, ཏེ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑོ ཨཱ་ལོ་ཙི་ཏོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ན པ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏོ. ནི་རོ་དྷཾ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཙྩེ་སུ ཨཱ་ས་ཝེ་སུ ཁེ་པི་ཏེ་སུ ཏེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཾ ནི་རོ་དྷཾ ཡ་ཐཱ་ལོ་ཙི་ཏཾ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑཱིཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཏུ ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏྟཱ.
དི་ཊྛ་ནྟཾ པ་ཏྟོཏི ད་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘དི་ཊྛ་ཏྟཱ པ་ཏྟོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཏེ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ནི་རོ་དྷ་སྶ པ་ཏྟ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྑཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཋ་མ་ཕ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨ་གྒ་མ་གྒཱ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་སོ་པི ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑཱི ཝི་ཡ ཚ་བྦི་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དཾ དུ་ཀྑནྟི ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ, ན ཨི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཨི་དཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཙ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཎྷཾ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ ‘‘དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཎྷཾ པ་ན ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ ཨི་ཏོ ས་མུ་དེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ཉྩ ས་མུ་ད་ཡོ ཙ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཝཱུ་པ་ས་མ་ནྟི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ‘‘ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་རི་ཡོ པ་ན ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ཏཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏེ་ན ཏཾ ‘‘ཨ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ས་ཙྩ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏཱཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན བོ་དྷི་མ་ཎྜེ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ ཝི་དི་ཏཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཀ་ཏཱ. དྷ་མྨཱཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ. ཝོ་དི་ཊྛཱ ཧོ་ནྟཱིཏི སུ་དི་ཊྛཱ ཧོ་ནྟི. ཝོ་ཙ་རི་ཏཱཏི སུ་ཙ་རི་ཏཱ, ཏེ་སུ ཏེ་ན པ་ཉྙཱ སུ་ཊྛུ ཙ་རཱ་པི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡནྟི ཨ་ཡཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ པུ་གྒ་ལོ ‘‘དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ས་དྡྷཱ་ཡ ཝི་མུ་ཏྟོཏི ས་དྡ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་མུ་ཏྟོ, ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦ་ཐཱ ཨ་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ་པི ས་དྡྷཱ་མ་ཏྟེ་ན ཝི་མུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟོཏི ཝཱ ས་དྡྷཱ་ཡ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑི་མྷི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ནོ ཙ ཁོ ཡ་ཐཱ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ, ན ཨེ་ཝཾ ས་དྡྷཱ་ཡ ཝི་མུ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀིཾ པ་ན ནེ་སཾ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི? ན་ཏྠི. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན. དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟོ ཧི ཨཱ་ག་མ་ན་མྷི ཀི་ལེ་སེ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ནྟོ ཨ་པྤ་དུ་ཀྑེ་ན, ཨ་ཀི་ལ་མ་ནྟོ ཙ ས་ཀྐོ་ཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏུཾ, ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ དུ་ཀྑེ་ན ཀི་ལ་མ་ནྟོ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏི, ཏ་སྨཱ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དྷཱ་རེ་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨོ, པ་ཉྙཱ. པ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མནྟི པ་ཉྙཱ་པ་དྷཱ་ནཾ. པ་ཉྙཾ ཝཱ་ཧེ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ་ཝཱ་ཧཱི, པ་ཉྙཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྙཱ ཝཱ ཨི་མཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝཱ་ཧེ་ཏི, ནི་བྦཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ག་མེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རིནི་དྡེ་སེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཏ་སྨཱཏི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༧༧༠, ༧༧༦) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ, ཏཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ (ཝི་སུ་དྡྷི. ཊཱི. ༢.༧༧༦) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
པ་དྷཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༡. པ་ད་ཧ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན. ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ པ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ད་ཧི་ཏ་བྦ་ཏོ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏོ.
པ་ཊི་པ་དཱ་དེ་ས་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༢. དུ་ཀྑེ་ན ཀ་སི་རེ་ན ས་མཱ་དྷིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶཱཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨཱ་ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ ཀི་ཙྪེ་ན དུ་ཀྑེ་ན ས་ས་ངྑཱ་རེ་ན ས་པྤ་ཡོ་གེ་ན ཀི་ལ་མ་ནྟ་སྶ ཀི་ལེ་སེ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་མཱ་དྷིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶ. ད་ནྡྷཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏེ་སུ ཀི་ལེ་སེ་སུ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་རི་ཝཱ་སེ ཙི་རཾ ཝ་སི་ཏྭཱ ཏཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་མཱ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ད་ནྡྷཾ ས་ཎི་ཀཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟ་སྶ, ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ པཱ་པུ་ཎ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཡཱ ཨེ་སཱ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ དུ་ཀྑ་ཏྟཱ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་རི་ཝཱ་ས་པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ད་ནྡྷ་ཏྟཱ མ་གྒ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་པི པ་ཉྙཱ ཨཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘དུ་ཀྑ་པ་ཊི་པ་དཱ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་པ་རི ཏཱི་སུ པ་དེ་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
བྷ་སྶ་ས་མཱ་ཙཱ་རཱ་དི་དེ་ས་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༣. བྷ་སྶ་ས་མཱ་ཙཱ་རེཏི ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རེ. ཋི་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ར་དྡྷཾ ཏཾ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐེ་ནྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཐཱ་མ་གྒཾ ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ནྟོ’’ཏི. མུ་སཱ་ཝཱ་དཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏནྟི ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ན མུ་སཱ་ཝཱ་དེ་ན ཨུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ. ཝི་བྷཱུ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝི་སུཾ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་བྷཱུ་ཏི་ཀཾ, ཏ་དེ་ཝ ཝེ་བྷཱུ་ཏི་ཡཾ, པེ་སུ་ཉྙཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷེ་ད་ཀ་ར་ཝཱ་ཙ’’ནྟི. ཀ་ར་ཎུ་ཏྟ་རི་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ སཱ་ར་མྦྷ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ་ཏི སཱ་ར་མྦྷ་ཛཱ. ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཏྭཾ དུ་སྶཱི་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བ་ཧི་དྡྷཱ་ཀ་ཐཱ ཨ་མ་ནཱ་པཱ, མ་ནཱ་པཱ་པི པ་ར་སྶ ཙི་ཏྟ་ཝི་གྷཱ་ཏཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ཀ་ར་ཎུ་ཏྟ་རི་ཡ་པ་ཀྑི་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝི་ཀྑེ་པ་ཀ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟནྟི ཝི་ཀྑེ་པ་ཀ་ཐཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ. ཛ་ཡ་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ ཧུ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཛ་ཡཾ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ. ཡཾ ཀི་ཉྩི ན བྷཱ་ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཉྙཱ, མ་ནྟ་ནཾ ཛཱ་ན་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ‘‘མ་ནྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘མ་ནྟེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠཾ ནི་པཱ་ཏ་པ་ད་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ’’ཏི. ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཐ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ, སུ་ཎ་ནྟ་སྶ ཙ ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཀ་ཐཾ. ཧ་ད་ཡེ ནི་ད་ཧི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟནྟི ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཝེ་དཱ་དི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟེ ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ, ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་ངྒ་ས་མྤ་ནྣཱ་པི ཝཱ་ཙཱ ཨ་ཀཱ་ལེ བྷཱ་སི་ཏཱ ཨ་བྷཱ་ཛ་ནེ བྷཱ་སི་ཏཱ ཝི་ཡ ན ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡུ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ སུ་བྷཱ་སི་ཏ་ཝཱ་ཙཱ ས་ཙྩ་ས་མྦོ་དྷཱ་ཝ་ཧཱ་དི་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ནཾ མ་ཧི་དྡྷི་ཀཱ མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷཱ་སི་ཏཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
སཱི་ལཱ་ཙཱ་རེཏི སཱི་ལེ ཙ ཨཱ་ཙཱ་རེ ཙ པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལེ ཙེ་ཝ པ་རི་སུ་དྡྷ་མ་ནོ་ས་མཱ་ཙཱ་རེ ཙ. ཋི་ཏོཏི པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟོ. ས་ཙྩཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཙྩོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙྩ་ཀ་ཐོ’’ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་དྡྷོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི. ‘‘ན་ནུ ཙ ཧེ་ཊྛཱ ས་ཙྩཾ ཀ་ཐི་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ? ཧེ་ཊྛཱ ཧི ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན ས་ཙྩཾ ཀ་ཐི་ཏཾ, པ་ཊི་པ་ཀྑ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷ སཱི་ལཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན ཏཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ས་ཙྩཾ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཾ. ‘‘པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ཨཱ་ར་བྦྷ་ནྟ་ར་ཉྩེ་ཏཾ, ཏ་ཐཱ་པི ས་ཙྩཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ས་ཙྩ་སྶ ཀ་ཐ་ནཾ པུ་ན་རུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ར་སྶ ཙོ་ད་ནཱ་ཝ་ས་རོ མཱ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཏ་ཏྠ པ་རི་ཧཱ་རཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཨི་དྷ ཀ་སྨཱ པུ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཧེ་ཊྛཱ ཝཱ་ཙཱ་ས་ཙྩཾ ཀ་ཐི་ཏཾ ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ སུ་བྷཱ་སི་ཏ་ཝཱ་ཙཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན. ཨ་ནྟ་མ་སོ…པེ… ད་སྶེ་ཏུཾ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ སཱི་ལཾ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེ ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཏྟ་ཀཾ ཁོ, རཱ་ཧུ་ལ, ཏེ་སཾ སཱ་མ་ཉྙཾ, ཡེ་སཾ ན་ཏྠི ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དེ ལ་ཛྫཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏ་བྦཾ.
གུ་ཏྟཱ ས་ཏི་ཀ་ཝཱ་ཊེ་ན པི་ད་ཧི་ཏཱ དྭཱ་རཱ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི གུ་ཏྟ་དྭཱ་རོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་ཡེ་ས་ན་པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ན་པ་རི་བྷོ་ག་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ. ས་མནྟི ཨ་ཝི་ས་མཾ. ས་མ་ཙཱ་རི་ཏཱ ཧི ཀཱ་ཡ་ཝི་ས་མཱ་དཱི་ནི པ་ཧཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་དི་པཱུ་ར་ཎཾ. ནི་ས་ཛྫཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ན ‘‘ཨཱ་ཝ་ར་ཎཱི་ཡེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ པ་རི་སོ་དྷེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་པ་རི་སོ་དྷ་ན་ཉྷི ཛཱ་ག་རི་ཡཱ་ནུ་ཡོ་གོ, ན ནི་དྡཱ་ཝི་ནོ་ད་ན་མ་ཏྟཾ. ནི་ཏྟ་ནྡཱིཏི ཝི་ག་ཏ་ཐི་ན་མི་དྡྷོ. སཱ པ་ན ནི་ཏྟ་ནྡི་ཏཱ ཀཱ་ཡཱ་ལ་སི་ཡ་ཝི་ག་མ་ནེ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ཡཱ་ལ་སི་ཡ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དུ་ཝི་དྷོ་པི ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཏཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡེ་ནཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྒ་མྨ ག་ཎ་ཝི་ཧཱ་རོ ས་ཧ་ཝཱ་སོ ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ, སཱ པ་ན ཀི་ལེ་སེ་ཧི་པི ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ཏུཾ ‘‘ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ག་ཎེ་ན ས་ངྒ་ཎི་ཀཾ ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀ་ནྟི. ཨཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རཱི, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན. ཀི་ལེ་ས་ས་ངྒ་ཎི་ཀནྟི ཀི་ལེ་ས་ས་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ. ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན, པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ. ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ.
ཀ་ལྱཱ་ཎ་པ་ཊི་བྷཱ་ནོཏི སུ་ནྡ་ར་པ་ཊི་བྷཱ་ནོ, སཱ པ་ན་སྶ པ་ཊི་བྷཱ་ན་ས་མྤ་དཱ ཝ་ཙ་ན་ཙཱ་ཏུ་རི་ཡ་ས་ཧི་ཏཱ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་ཀྐ་ར་ཎ…པེ… ས་མྤ་ནྣོ ཙཱ’’ཏི. ‘‘པ་ཊི་བྷཱ་ན’’ནྟི ཧི ཉཱ་ཎ་མྤི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཉཱ་ཎ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཝ་ཙ་ན་མྤི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཡུ་ཏྟཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟཾ པ་ཊི་བྷཱ་ན་མ་སྶཱ་ཏི ཡུ་ཏྟ་པ་ཊི་བྷཱ་ནོ. པུ་ཙྪི་ཏཱ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ སཱི་གྷཾ བྱཱ་ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ནོ མུ་ཏྟ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་ཏི ནོ མུ་ཏྟ་པ་ཊི་བྷཱ་ནོ. ཨི་དྷ པ་ན ཝི་ཀི་ཎྞ་ཝཱ་ཙོ མུ་ཏྟ་པ་ཊི་བྷཱ་ནོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘སཱི་ལ་ས་མཱ་ཙཱ་ར་སྨི་ཉྷི ཋི་ཏ་བྷི་ཀྑུ མུ་ཏྟ་པ་ཊི་བྷཱ་ནོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ག་མ་ན་ས་མ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨ་སྶུ་ཏཾ དྷ་མྨཾ ག་མེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ་ཡ. དྷཱ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཱ་ཡཱཏི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ས་ཏི་ཝཱི་རི་ཡ་ས་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཡ་ཏྟཾ དྷ་མྨཾ དྷཱ་རེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ་ཡ. མུ་ན་ན་ཏོ ཨ་ནུ་མི་ན་ན་ཏོ མུ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་མཱ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ ནཱ་མཾ. ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧཱིཏི ‘‘ག་ཏི་མཱ དྷི་ཏི་མཱ མུ་ཏི་མཱ’’ཏི ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི. ཧེ་ཊྛཱཏི ཧེ་ཊྛཱ ‘‘ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ. ཨི་དྷཱཏི ‘‘དྷི་ཏི་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ. ཝཱི་རི་ཡ་མྤི ཧེ་ཊྛཱ གུ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཧེ་ཊྛཱཏི ‘‘ཛཱ་ག་རི་ཡཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ, ཛྷཱ་ཡཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. ཨི་དྷཱཏི ‘‘དྷི་ཏི་མཱ མུ་ཏི་མཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་ག་ཎྷ་ན་པ་ཉྙཱ ཀ་ཐི་ཏཱ ཀ་ར་ཎ་པུ་བྦཱ་པ་ར་ཀོ་ས་ལླ་པ་ཉྙཱ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ་པི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་སྶཱ་དཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་སུ ཨ་གི་དྡྷོ’’ཏི.
ཨ་ནུ་སཱ་ས་ན་ཝི་དྷཱ་དེ་ས་ནཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༤. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནི ས་མྦྷཱུ་ཏེ་ན པ་ཐ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན. པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོཏི ཝི་སུ་དྡྷིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ.
༡༥༥. ཀི་ལེ་ས་ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎེཏི ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཛཱ་ན་ནེ.
༡༥༦. པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་མཱ་ནོཏི པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ག་ཎྷ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་དྡྷ་ཀྑ་ནྡྷེ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི ནཱ་མ་གོ་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཀྐོ་ཏི པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏུཾ. ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏཾ, ‘‘ཨ་མུ་ཏྲཱ་སིཾ ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶཱཏི ཙ ཨཱ་རོ་ཧ་ནེ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶ, ཨོ་རོ་ཧ་ནེ པ་ན ཉཱ་ཎ་སྶ ཐི་ར་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་དྡྷ་ཀྑ་ནྡྷེ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏནྟི པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་རོ་དྷཾ. ན ས་ལླ་ཀྑེ་སི དི་ཊྛཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ན ཀུ་ཎྛ་ཉཱ་ཎ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི. ཋཱ་ནནྟི ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ. ནི་ཡ་མོཏི ཝཱ་ད་ནི་ཡ་མོ པ་ཊི་ནི་ཡ་ཏ་ཝཱ་ད་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༡༥༧. པི་ཎྜ་ག་ཎ་ནཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨེ་ཀཾ དྭེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ག་ཎེ་ཏྭཱ ས་ངྐ་ལ་ན་པ་དུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དི་ནཱ པི་ཎྜ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཎ་ནཱ་ཡ. ཨ་ཙྪི་དྡ་ཀ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྡ་ཀ་ག་ཎ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ག་ཎ་ནཱ ཀ་མ་ག་ཎ་ནཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ རུ་ཀྑེ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི པ་ཎྞཱ་ནཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཛ་ལཱ་ས་ཡེ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཨུ་ད་ཀཱ་ལ༹ྷ་ཀཱ་ནཱི’’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ ག་ཎེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་མྤི པི་ཎྜེ་ཏྭཱ ག་ཎ་ནཱ. ཀ་མ་ག་ཎ་ནཱ ཧི ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཝི་ཙྪི་ཛྫ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྪི་ནྡི་ཀཱ. སཱ པ་ནེ་སཱ ག་ཎ་ནཱ ས་ཝ་ན་ནྟ་རཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ མ་ན་སཱ་ཝ ག་ཎེ་ཏ་བྦ་ཏོ ‘‘མ་ནོ་ག་ཎ་ནཱ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནོ་ག་ཎ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི. པི་ཎྜ་ག་ཎ་ན་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི, ན ཝི་བྷཱ་ག་ག་ཎ་ནཾ. ས་ངྑཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཉྙཱ་པཱ་ར་མི་ཡཱ པཱུ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨི་ཏ་རཱ་སཾ པཱུ་ར་ཎེ་ན ཝི་ནཱ ཏ་སྶཱ པཱུ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ད་ས་ནྣཾ པཱ་ར་མཱི་ནཾ པཱུ་རི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྟ་ཀ་ནྟི ད་སྶེ་ཐཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི ཐེ་རོ. ཡཾ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘སཱ་ཀཱ་རཾ ས་ཨུ་དྡེ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨཱ་ཡུ་ནོ ཝ་སྶཱ་དི་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནཾ ཏ་སྶ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
༡༥༨. ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ནཾ ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ནྣ་སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ ཝི་ཡ ཝི་བྷཱ་གཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏ་བུ་དྡྷཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མི་ནཱ་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨ་ཉྙེ་ཧི བུ་དྡྷེ་ཧི ཨེ་ཀ་ས་དི་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ.
༡༥༩. ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན སཱ་ས་ཝཱ. ཨུ་པེ་ཙྩ ཨཱ་དྷཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པཱ་དྷཱི, དོ་སཱ་རོ་པ་ནཱ་ནི, ས་ཧ ཨུ་པཱ་དྷཱི་ཧཱི་ཏི ས་ཨུ་པཱ་དྷི་ཀཱ. ཨ་ན་རི་ཡི་དྡྷི་ཡ་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་དོ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨུ་པཱ་ར་མྦྷཾ ད་ད་ནྟི, སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཀེ་ཝ་ཊྚ་སུ་ཏྟེ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ནོ ‘‘ཨ་རི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི སཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ནི་དྡོ་སེ་ཧི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏོ ནི་དྡོ་སཱ དོ་སེ་ཧི ས་ཧ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་པཱ་ར་མྦྷཱ. ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨི་དྡྷཱི་ཏི ཨ་རི་ཡི་དྡྷཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨ་པྤ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ས་ཉྙཱིཏི ཨི་ཊྛ་ས་ཉྙཱི ཨི་ཊྛཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ. པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལེཏི ཨ་མ་ནུ་ཉྙེ ཨ་ནི་ཊྛེ. དྷཱ་ཏུ་ས་ཉྙནྟི ‘‘དྷཱ་ཏུ་ཡོ’’ཏི ས་ཉྙཾ. ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ནེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨ་ནི་ཊྛ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི ཨ་ནི་ཊྛེ ས་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ. མེ་ཏྟཱ་ཡ ཝཱ ཕ་ར་ཏཱིཏི མེ་ཏྟཾ ཧི་ཏེ་སི་ཏཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ནྟོ ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ ཏཾ ཏ་ཏྠ ཕ་ར་ཏི. དྷཱ་ཏུ་ཏོ ཝཱ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏཱིཏི དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཙི་ནྟ་ནེ་ན དྷཱ་ཏུ་སོ, པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཝཱ ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨ་པྤ་ཊི་ཀྐཱུ་ལེ ས་ཏྟེ ཉཱ་ཏི་མི་ཏྟཱ་དི་ཀེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཙི་ནྟ་ནེ་ན ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ས་བྷཱ་ག་བྷཱུ་ཏེ ‘‘ཀེ་སཱ་དི ཨ་སུ་ཙི་ཀོ་ཊྛཱ་ས་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཾ ཕ་ར་ཏི ཨ་སུ་བྷ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ་ཡཱཏི ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎཱ་པཱ་ཐེ པ་རི་སུ་དྡྷ་པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ‘‘ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ་ཡཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ་ཡ ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ.
ཏཾ དེ་ས་ནནྟི ཏཾ དྭཱི་སུ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱ་སུ དེ་ས་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ དེ་ས་ནཱ་ཝི་དྷིཾ. ཨ་སེ་སཾ ས་ཀ་ལནྟི ཨ་སེ་སཾ ནི་ར་ཝ་སེ་སཾ ས་མྤུ་ཎྞཾ ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་སེ་སཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ཏོ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཾ ན་ཏྠི. ཨི་ཏོཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏ་ཏོ. ཨ་ཉྙོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨོ ཝཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལོ ཝཱ ཨ་ཡཾ ནཱ་མ ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ན་ཏྠི ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི ས་བྦ་སྶེ་ཝ ས་མྨ་དེ་ཝ ཏུ་མྷེ་ཧི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ. དྭཱི་སུ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱ་སུ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནེ, དེ་ས་ནཱ་ཡ་ཉྩ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ ན་ཏྠི. ཨི་མི་ནཱ་པཱིཏི པི-ས་དྡོ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ་པི ད་ཊྛ་བྦོ. ཡཾ ཏཾ བྷ་ནྟེ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཏ་སྶེ་ཝ པ་སཱ་ད་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ.
ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ས་ཏྠུ་གུ་ཎ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༠. པུ་བྦེ ‘‘ཨེ་ཏ་དཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཨེ་ཝཱ་ཡཾ པ་ཀཱ་རོ ‘‘ཡཾ ཏཾ བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རེ་ནཱ་པི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི. བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ས་དྡ་ཧ་ན་ཏོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་དྡྷཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ནཱ་མ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ, མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ ཧི མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡཾ ས་ཏྟཱ ཨཱ་ས་ཏྟཱ ལ་གྒཱ ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་སཾ་ཧཱ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཏོ ནེ་སཾ ན ཀ་ཐ་ཉྩི ཏ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ ས་དྡྷཱ་ཡ་པི ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན, ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཾ ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ་ན ཙ ཝི་སི་ཊྛ་ཝི་ས་ཡཾ ‘‘ས་དྡྷེ་ན ཀུ་ལ་པུ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་དཾ, ཏ་སྨཱ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ས་མ་དྷི་ག་མ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ས་བྦ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ས་མ་དྷི་ག་མ་སྶ ‘‘ན་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་མཱ་ས་པ་དེ་སུ ‘‘ཝཱི་རི་ཡཾ ཐཱ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དཱ་ནི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ར་ཀྐ་མ་པ་དཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ན དྷོ་ར་ཡ྄ཧ་པ་དཾ. ན ཧི ཏཾ ཝཱི་རི་ཡ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་ནྟ་ཝཱ་ཙ་ཀཾ. དྷུ་རཱ་ཡ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཧི དྷོ་ར་ཡ྄ཧོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ དྷུ་རཾ ཝ་ཧ་ན་ས་མ་ཏྠེ་ན མ་ཧཱ་པུ་རི་སེ་ནཱ’’ཏི. པ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝཱི་རི་ཡེ་ནཱཏི ཨ་སི་ཐི་ལ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན. ཐི་ར་ཝཱི་རི་ཡེ་ནཱཏི ཨུ་སྶོ་ལ༹ྷཱི་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན. ཨ་ས་མ་དྷུ་རེ་ཧཱིཏི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་དྷུ་རེ་ཧི. པ་རེ་སཾ ཨ་ས་ཡ྄ཧ་ས་ཧ་ནཱ ཧི ལོ་ཀ་ནཱ་ཐཱ. ཏཾ ས་བྦཾ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་པ་རི་མེ་ཡྻ་བྷེ་དཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ གུ་ཎ་ཛཱ་ཏཾ. པཱ་ར་མི་ཏཱ, བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ, ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟཱ་ཏི ཡ་སྨཱ ཨི་དཾ ཏ་ཡཾ ས་བྦེ་ས་མྤི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ…པེ… ཨཱུ་ནོ ན་ཏྠཱི’’ཏི.
ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་གནྟི ཀཱ་མ་སུ་ཁེ ཨ་ལླཱི་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནཾ. ཀོ ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་ར་ལོ་ཀཾ ‘‘ཨ་ཏྠཱི’’ཏི, ཨེ་ཏྠ ‘‘ཀོ ཨེ་ཀ་ཝི་ས་ཡོ་ཡཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་གོ་ཙ་རོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་དི་ཊྛི ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སུ་ཁོཏི ཨི་ཊྛོ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧོ. པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ་ཡཱཏི ཏཱ་པ་ས་པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ་ཡ ཏ་རུ་ཎི་ཡཱ. མུ་དུ་ཀཱ་ཡཱཏི སུ་ཁུ་མཱ་ལཱ་ཡ. ལོ་མ་སཱ་ཡཱཏི ཏ་རུ་ཎ་མུ་དུ་ལོ་མ་ཝ་ཏི་ཡཱ. མོ་ལི༹་བ་ནྡྷཱ་ཧཱིཏི མོ་ལི༹ཾ ཀ་ཏྭཱ བ་ནྡྷ་ཀེ་སཱ་ཧི. པ་རི་ཙཱ་རེ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་རི་ཙཱ་རི་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཝཱ ཏ་ཏྠ པ་རི་ཏོ ཙཱ་རེ་ནྟི. ལཱ་མ་ཀནྟི པ་ཊི་ཀི་ལི་ཊྛཾ. གཱ་མ་ཝཱ་སཱི་ནཾ བཱ་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་མི་ད་ནྟི པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀཾ. ཡ་ཐཱ པ་ན ཏཾ ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་མི་ད’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་ཧི སེ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨ་ན་རི་ཡེ་ཧི སེ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝཱ ཨ་ན་རི་ཡཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ནི་དྡོ་ས་ཏྠོ ཨ་རི་ཡ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ན་རི་ཡ་ནྟི ན ནི་དྡོ་ས’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཡུ་ཏྟནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་དི་ཝི་ཝི་དྷ་ཝི་པུ་ལཱ་ན་ཏྠ་ས་ཉྷི་ཏཾ. ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ལ་མ་ཐ་སྶ ཁེ་ད་ན་སྶ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནཾ. དུ་ཀྑཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི དུ་ཀྑཾ. དུ་ཀྑ་མ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི དུ་ཀྑ་མཾ.
ཨཱ་བྷི་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནནྟི ཨ་བྷི་ཙེ་ཏོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ ཝི་སུ་དྡྷཾ ཙི་ཏྟཾ, ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟཾ ཝཱ, ཏ་སྨིཾ ཨ་བྷི་ཙེ་ཏ་སི ཛཱ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་བྷི་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནི, ཨ་བྷི་ཙེ་ཏོ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ་ནི ཝཱ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཙྩ་ཀྑོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཏྠ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ, རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛྷཱ་ནཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏཱ་ནི ཧི ཨ་པྤེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཱ ཛྷཱ་ཡི་ནོ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ནེ་ཀྑ་མྨ་སུ་ཁཾ ཝི་ནྡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི. ཀ་ཐི་ཏཱ ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏི ས་པྤཱི་ཏི་ཀ་ཏྟཱ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་སུ་ཁུ་མ་ས་ཉྷི་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ས་ཧ མ་གྒེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཀ་ཐི་ཏཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ ཙུ་ནྡ སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་གཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་བྦི་དཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༡༨༤) ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཐི་ཏཱ. ཙ་ཏྟཱ་རི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནི ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཀ་ཐི་ཏཱ་ནཱིཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱིཏི ནི་ཀཱ་མེ་ན ལཱ་བྷཱི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ལཱ་བྷཱི. ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱི’’ཏི. ཨ་དུ་ཀྑ་ལཱ་བྷཱིཏི སུ་ཁེ་ནེ་ཝ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ. ཨ་ཀ་སི་ར་ལཱ་བྷཱིཏི ཨ་ཀ་སི་རཱ་ནཾ ཝི་པུ་ལཱ་ནཾ ལཱ་བྷཱི, ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧི ལཱ་བྷཱི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན པ་ན ས་ཀྐོ་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཏ་ཐཱ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, པཱ་རི་བ་ནྡྷ་ཀེ པ་ན ཀི་ཙྪེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཏ་ཐཱ ཙ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, པཱ་རི་བ་ནྡྷ་ཀེ ཙ ཨ་ཀི་ཙྪེ་ནེ་ཝ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏི, ན ས་ཀྐོ་ཏི ནཱ་ལི༹་ཀ་ཡ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་དེ ཝུ་ཊྛཱ་ཏུཾ. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ས་བྦ་སོ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་པཱ་རི་བ་ནྡྷ་ཀ་ཏྟཱ ཝ་སི་བྷཱ་ཝ་སྶ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦ་མེ་ཏཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་ཀྐོ་ཏི.
ཨ་ནུ་ཡོ་ག་དཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༡. ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱཏི ཨི་མཱ་ཡ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨི་མཾ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ་ཡ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ. ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧི ཏཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཀི་སྶཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘པ་རི་གྒ་ཧ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཀེ་ཙི. ས་བྦེ་ས་མྤི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཨེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟཾ. ‘‘ཏ་ནྣི་ཝཱ་སཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ དེ་ཝཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པ་ཀ་མྤ་ན་དེ་ཝ་ཏཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཱ་དི་ནཱ ཛཱ་ཏ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་ན ས་མཱ་ན་ཡོ་ག་ཀྑ་མ་ཊྛཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟཾ. ས་ར་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ཎཱ་ཁེ་ཏྟཾ. བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ས་ཡ་ཁེ་ཏྟཾ. ཨོ་ཀྐ་མ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ནྣ་མེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་དི་ཀཱ་ལེ་པི ཏ་སྶ པ་ཀ་མྤ་ན་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. ཨཱ་ཎཱ་ཁེ་ཏྟཾ ནཱ་མ, ཡཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ སཾ་ཝ་ཊྚ་ཏི, ཝི་ཝ་ཊྚ་ཏི ཙ. ཨཱ་ཎཱ ཝ་ཏྟ་ཏི ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ སི་ར་སཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ་ན, ཏ་ཉྩ ཁོ ཀེ་ཝ་ལཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ, ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན. ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ པ་ན ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༨༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི ཨཱ་ཎཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻེ་ཝ.
ནུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི པ་ན ཨ་ཏྠཱིཏི ‘‘ན མེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ཏྠི, ས་དི་སོ མེ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༨༥; ༢.༣༤༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡; ཀ་ཐཱ. ༤༠༥) ཨི་མི་སྶཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཋ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ, ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སུ་ཏྟེ ‘‘ཀིཾ པ་ནཱ་ཝུ་སོ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཨ་ཏྠེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་ཉྙོ ས་མ་ཎོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་མ་ས་མོ ས་མྦོ་དྷི་ཡ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༣.༡༦༡) ཨེ་ཝཾ པུ་ཊྛོ ‘‘ཨ་ཧཾ བྷ་ནྟེ ནོ་ཏི ཝ་དེ་ཡྻ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༣.༡༦༡) ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ ཨེ་ཀི་སྶཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭེ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༡༦༡; མ. ནི. ༣.༡༢༩; ཨ. ནི. ༡.༢༧༧; ནེ་ཏྟི. ༥༧; མི. པ. ༥.༡.༡) ཨི་མཾ སུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ ཙ བུ་དྡྷ་ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཾ ཨི་མཾ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨེ་ཀ་ཏོཏི ས་ཧ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ པ་ན ཀཱ་ལོ ཀ་ཐཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣོ་ཏི? ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ བོ་དྷི་པ་ལླ་ངྐེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནི་སི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི པ་ཊི་ལོ་མ་ཀྐ་མེ་ན ཝ་ད་ཏི. ཁེ་ཏྟ་པ་རི་གྒ་ཧོ ཀ་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏི ‘‘ཨི་དཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟ’’ནྟི. ཀེ་ན པ་ན པ་རི་གྒ་ཧོ ཀ་ཏོ? ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ན. པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེཏི ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎཾ, དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨི་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི པ་རི་ཙྪི་ནྣེ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེ.
ཏི་པི་ཊ་ཀ་ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ན ནི་ཝཱ་རི་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཱི་ཎི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནེ་ན སཱ་ས་ན་སྶ ཨོ་ས་ཀྐི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ལ་དྡྷཱ་ཝ་ས་རཱ ཧོ་ཏི. པ་ཊི་པ་དཱཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཝ་ཧཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ.
‘‘པ་རི་ཡ་ཏྟི པ་མཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཡི་དཾ ཧཱི་ནཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨ་སྶ ཧི ཋི་ཏིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི.
མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡཱཏི ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༣༩, ༤༤; པཱ་ཙི. ༤༥) ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པཱ་ལི༹་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ. ནི་དཱ་ནུ་དྡེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏེ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ, པ་བྦ་ཛྫཱ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨེ་སུ ཙ སཱ་ས་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཝཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ དྷ་ར་ནྟེ ཨེ་ཝ པ་བྦ་ཛྫཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཙ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨེ་ཝ ཏ་དུ་བྷ་ཡེ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཏ་ཡི་དཾ ཏ་ཡཾ སཱ་ས་ན་སྶ ཋི་ཏི་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་པ་བྦ་ཛྫཱ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་སུ ཋི་ཏཱ་སུ སཱ་ས་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཝཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་དྷཱི་ནཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨ་ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ, ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཙ པ་བྦ་ཛྫཱ་དྷཱི་ནཱ, ཏ་སྨཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ, ཏཾ སི་དྡྷི་ཡཱ སི་དྡྷཱ་སུ པ་བྦ་ཛྫུ་པ་ས་མྤ་དཱ་སུ ཙ སཱ་ས་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨོ་ས་ཀྐི་ཏཾ ནཱ་མཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཀ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཱི་ལ་བྷེ་ད་དྭ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ན་ཊྛཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, པ་ཙྪི་མ་ཀ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏོ པ་རཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཱ་ས་ནཾ, པ་ཙྪི་མ་ཀ་སཱི་ལ་བྷེ་ད་ཏོ པ་རཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་སཱ་ས་ནཾ ཝི་ན་ཊྛཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སཱ་ས་ན་ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨེ་ཏེ་ན ཀཱ་མཾ ‘‘སཱ་ས་ན་ཊྛི་ཏི་ཡཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི པ་མཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, པ་རི་ཡ་ཏྟི པ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་ཏི སཱ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ ཧོ་ཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནོ་ས་ཀྐ་ན་སྶ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ཡི་དཾ སཱ་ས་ནོ་ས་ཀྐ་ནཾ དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནོ་སཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཱི་ཎི པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ནཱ་དི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཏཱཏི ར་སྨི་ཡོ. ཀཱ་རུ་ཉྙནྟི པ་རི་དེ་ཝ་ན་ཀཱ་རུ་ཉྙཾ. ཛ་མྦུ་དཱི་པེ, དཱི་པ་ནྟ་རེ་སུ, དེ་ཝ་ནཱ་ག་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ་སུ ཙ ཝི་པྤ་ཀི་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ་ནཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་པ་ལླ་ངྐ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ནཾ, ར་སྨི་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ, ཏ་ཏྠ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨེ་ཀ་ཛཱ་ལི་བྷཱ་ཝོ ཙཱ་ཏི ས་བྦ་མེ་ཏཾ ས་ཏྠུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡ་ཏྟཱཏི དྭཱི་སུ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་དོ་ས་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བུ་དྡྷཱ ནཱ་མ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ནྣ་སུ་ཝ་ཎྞཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ས་དི་སཱ་ཏི ཏེ་སཾ དེ་ས་ནཱ་པི ཨེ་ཀ་ར་སཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཡ ཙ ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི, ཨེ་ཏེ་ན ཙ ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡ་ཏྟ་མེ་ཝ སཱ་དྷེ་ཏི. ‘‘ཝི་ཝཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཝཱ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ དྭེ ཨེ་ཀ་ཏོ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཏ་ཏྠཱཏི མི་ལི་ནྡ་པ་ཉྷེ (མི. པ. ༥.༡.༡). ཨེ་ཀུ་དྡེ་སོཏི ཨེ་ཀོ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷོ ཨ་བྷི་ནྣོ ཨུ་དྡེ་སོ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨེ་ཀཾ ཨེ་ཝ བུ་དྡྷཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀ་བུ་དྡྷ་དྷཱ་ར་ཎཱི, ཨེ་ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཏེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ, ཡེ་ན དུ་ཏི་ཡཾ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཾ དྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ ཨ་ཡཾ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ནི་པྥ་ནྣཱ་ན་ཉྷི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་སེ་སོ ན ས་ཀྐཱ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུ་ནྟི. ‘‘ན དྷཱ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཨ་དྷཱ་ར་ཎཾ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ཙ་ལེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཙ་ལེ་ཡྻཱཏི པ་རི་པྥ་ནྡེ་ཡྻ. ཀ་མྤེ་ཡྻཱཏི པ་ཝེ་དྷེ་ཡྻ. ན་མེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཀ་པ་སྶེ་ན ན་ཏཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨོ་ཎ་མེ་ཡྻཱཏི ཨོ་སཱི་དེ་ཡྻ. ཝི་ན་མེ་ཡྻཱཏི ཝི་ཝི་དྷཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ན་མེ་ཡྻ. ཝི་ཀི་རེ་ཡྻཱཏི ཝཱ་ཏེ་ན བྷུ་ས་མུ་ཊྛི ཝི་ཡ ཝི་པྤ་ཀི་རེ་ཡྻ. ཝི་དྷ་མེ་ཡྻཱཏི ཝི་ན་སྶེ་ཡྻ. ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཡྻཱཏི ས་བྦ་སོ ཝི་དྡྷ་སྟཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ན ཀ་ཏྠ་ཙི ཏི་ཊྛེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཋཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་མུ་པཱ་དི་ཀཱཏི ས་མཾ ཨུ་དྡྷཾ པ་ཛྫ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་མུ་པཱ་དི་ཀཱ, ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨུ་པ་རི ས་མཾ་གཱ་མི་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཎྞེ་ནཱཏི ས་ཎྛཱ་ནེ་ན. པ་མཱ་ཎེ་ནཱཏི ཨཱ་རོ་ཧེ་ན. ཀི་ས་ཐཱུ་ལེ་ནཱཏི ཀི་ས་ཐཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན, པ་རི་ཎཱ་ཧེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྭི་ནྣ་མྤཱིཏི དྭེ་པི, དྭི་ནྣ་མྤི ཝཱ ས་རཱི་ར་བྷཱ་རཾ.
ཚཱ་དེ་ནྟནྟི རོ་ཙེ་ནྟཾ རུ་ཙིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟཾ. ཏ་ནྡཱི་ཀ་ཏོཏི ཏེ་ན བྷོ་ཛ་ནེ་ན ཏ་ནྡཱི་བྷཱུ་ཏོ. ཨ་ནོ་ཎ་མི་ཏ་ད་ཎྜ་ཛཱ་ཏོཏི ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠ་བྷོ་ཛ་ནེ་ན ཨོ་ཎ་མི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནོ་ཎ་མི་ཏ་ད་ཎྜོ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏོ. ས་ཀིཾ བྷུ་ཏྟོ་ཝཱཏི ཨེ་ཀཾ ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཀཾ བྷུ་ཏྟ་མ་ཏྟོ་ཝ མ་རེ་ཡྻཱཏི. ཨ་ཏི་དྷ་མྨ་བྷཱ་རེ་ནཱཏི དྷ་མྨེ་ན ནཱ་མ པ་ཐ་ཝཱི ཏི་ཊྛེ་ཡྻ, ས་ཀིཾ ཏེ་ནེ་ཝ ཙ་ལ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པུ་ཙྪ་ཏི. པུ་ན ཐེ་རོ ར་ཏ་ནཾ ནཱ་མ ལོ་ཀེ ཀུ་ཊུ་མྦཾ ས་ནྡྷཱ་རེ་ནྟཾ, ཨ་བྷི་མ་ཏ་ཉྩ ལོ་ཀེ་ན; ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ག་རུ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ས་ཀ་ཊ་བྷ་ངྒ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏི་བྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ དི་ཊྛ་མེ་ཝཾ དྷ་མྨོ ཙ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནཾ དྷཱ་རེ་ནྟོ, ཨ་བྷི་མ་ཏོ ཙ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ག་མྦྷཱི་ར་པྤ་མེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་རུ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཏི་བྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ པ་ཐ་ཝི་ཙ་ལ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དྷ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ དྭེ ས་ཀ་ཊཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཨོ་ཀྐ་མ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེ པ་ཐ་ཝི་ཀ་མྤ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་སྶཱཏི ཨེ་ཀ་སྨཱ, ཨེ་ཀ་སྶ ཝཱ ས་ཀ་ཊ་སྶ ར་ཏ་ནཾ ཏ་སྨཱ ས་ཀ་ཊ་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨོ་སཱ་རི་ཏནྟི ཨུ་ཙྩཱ་རི་ཏཾ, ཀ་ཐི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་གྒོཏི ས་བྦ་ས་ཏྟེ་ཧི ཨ་གྒོ.
ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཀ་ཏི་ཀཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཀི་ཏྟི་མཱ པ་ཀ་ཏི་ཀཱ. ཀཱ་ར་ཎ་མ་ཧ་ནྟ་ཏྟཱཏི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཾ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ, མ་ཧ་ནྟེ་ཧི བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨེ་ཧི པཱ་ར་མི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཐ་ཝིཨཱ་དཱི་ནི མ་ཧ་ནྟཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི, མ་ཧ་ནྟཱ ཙ ས་ཀྐབྷཱ་ཝཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཝ, ཨེ་ཝཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ་པི མ་ཧ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ ཨེ་ཀོ ཨེ་ཝ. ཀོ ཙ ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡོ? བུ་དྡྷ་བྷཱུ་མི, ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཝཱ ཉེ་ཡྻ་མེ་ཝཾ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སོ ཝི་ཡ ཨ་ན་ནྟ་ཝི་ས་ཡོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཀོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀི་སྶཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་སུ ཨ་པ་ར་སྶ བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.
‘‘ས་མྨུ་ཁཱ མེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྠ་རི པ་སཱ་དུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ་ཝ་ཧ་མྤི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་སྶ…པེ… པ་ཊི་པ་ད’’ནྟི. ཝཱ་ད་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཏ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཝཱ་དཱ་ནུ་པཱ་ཏོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་དོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི.
ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཨ་བྦྷུ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༢. ཨུ་དཱ་ཡཱིཏི ནཱ་མཾ, མ་ཧཱ་ས་རཱི་ར་ཏཱ་ཡ པ་ན ཐེ་རོ མ་ཧཱ་ཨུ་དཱ་ཡཱིཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ, ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝི་ན་ཡེ ནི་སཱི་ད་ན་སྶ ད་སཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ. པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞཱཏི ཁུ་དྡི་ཀཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ པ་ཉྩ་པྤ་ཀཱ་རཱ. པཱི་ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པེ་ཧི ཨ་ཏི་བྱཱ་པི་ཏ་དེ་ཧོ ‘‘ནི་ར་ནྟ་རཾ པཱི་ཏི་ཡཱ ཕུ་ཊ་ས་རཱི་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ་སྶཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཕ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎ་མྤི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པྤ-ས་དྡོ ‘‘ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༠༡; ༥.༡༥༨; ཨ. ནི. ༧.༧༡) ཝི་ཡ ཨི་དྷ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཏི ནི་ཏྟ་ཎྷ་ཏཱ’’ཏི. ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ཡ་ཐཱ་བ་ལ་ཡ་ཐཱ་སཱ་རུ་པྤ་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི.
ན ན ཀ་ཐེ་ཏི ཀ་ཐེ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ཧེ་ཏུནྟི ཙཱི་ཝ་རུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཐཾ ན ཀ་ཐེ་ཏི. ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝི་ནེ་ཏ་བྦ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན. ཀ་ཐེ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཝི་ན་ཡཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ས་བྦཱ་བྷི་བྷཱུ ས་བྦ་ཝི་དཱུ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ (མ. ནི. ༡.༢༨༥; ༢.༣༤༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡; ཀ་ཐཱ. ༤༠༥; དྷ. པ. ༣༥༣) གཱ་ཐཱ་པི ‘‘ད་ས་བ་ལ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ (སཾ. ནི. ༢.༢༡, ༢༢) སུ་ཏྟ་ནྟཱ་པི.
༡༦༣. ཨ་བྷི་ཀྑ་ཎནྟི ཨ་བྷི་ཎྷཾ. ནི་གྒཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཱ, པུ་ཙྪ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་སཾ ས་བྦཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི.
ས་མྤ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ.