༣. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ཏྟ་དཱི་པ་ས་ར་ཎ་ཏཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༠. ཨུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པཱ་ཀ་ཊཾ, ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ, པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ, ཨ་པ་ཙུ་རཾ, དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཉྩ. ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནཱ་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཨུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནགྒ་ཧ་ཎཾ. ‘‘མཱ་ཏུ་ལཱ’’ཏི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ཨེ་ཀོ རུ་ཀྑོ, ཏ་སྶཱ ཨཱ་ས་ནྣ་པྤ་དེ་སེ མཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ན་ག་ར་མྤི ‘‘མཱ་ཏུ་ལཱ’’ ཏྭེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མཱ་ཏུ་ལཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ་ཀེ ན་ག་རེ’’ཏི. ཨ་ཝི་དཱུ་རེཏི ཏ་སྶ ན་ག་ར་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ.
ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ སུ་ཏྟེ ‘‘བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱ་ཛཱ ད་ལ༹ྷ་ནེ་མི ནཱ་མ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝཾ་ས་དཱི་པི་ཀཱ ཀ་ཐཱ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏཱ, ‘‘ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ཡུ་ཀཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ཡུ་ཀཱ པུ་ཏྟཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ས་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྠ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝཾ་ས་དཱི་པི་ཀཱ་ཡ སུ་ཏྟ་ནྟ་ཀ་ཐཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཉྷི ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀི་ཏྟ་ནཾ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཏ་མཾ. ས་མཱ་ག་མེ་ནཱཏི ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ན.
‘‘བྷ་ཏྟ་གྒཾ ཨ་མ་ནཱ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཀེ་ཝ་ལཾ ཏེ་སཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟཾ. ཨ་མ་ནཱ་པནྟི ཨ་མ་ནུ་ཉྙཾ. བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏོ ཨ་པྤ་ཀོ་པི ཨ་པ་རཱ་དྷོ ཨ་པྤ་ཀོ ཀཱ་རོ ཝི་ཡ ག་རུ་ཏ་ར་ཝི་པཱ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷེ་ཧི ས་དྡྷིཾ…པེ… ས་དི་སཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ མཱ་ཏུ་ལ་ན་ག་ར་སྶ ས་མཱི་པེ, ཏ་སྶཾ ཝཱ པ་རི་སཱ་ཡཾ.
ཨ་ཏྟ་དཱི་པཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མཾ ཡོ པ་རོ ན ཧོ་ཏི, སོ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ས་ས་ནྟཱ་ནོ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཧི་ཏ་སུ་ཁེ་སི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན ཨ་ཏྟ་ནི་བྦི་སེ་ས་ཏྟཱ དྷ་མྨོ ཨི་དྷ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ དྷ་མྨོ’’ཏི. དྭི་དྷཱ ཨཱ་པོ ག་ཏོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི དཱི་པོ, ཨོ་གྷེ་ན ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཏོ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གོ. ཨི་དྷ པ་ན ཀཱ་མོ་གྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏྟཱ དཱི་པོ ཝི་ཡཱ་ཏི དཱི་པོ, ཨ་ཏྟཱ དཱི་པོ པ་ཏི་ཊྛཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ཏྟ་དཱི་པཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ནཾ དཱི་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི. དཱི་པ་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ར་ཎ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨ་ཉྙ་ས་ར་ཎ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨ་ཉྙ་ས་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་ད་ཉྷི ན ཨ་ཉྙཾ ས་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཎ་སྶེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་སྶ ས་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ ཙ ཏེ་ན ཨི་ཏ་ར་སྶཱ་པི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སི་དྡྷི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་ན སཱ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཨེ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཏི་ཀོ ཨ་ཏྟཱ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ཀ་ཐཾ ཏ་སྶ དཱི་པ་ས་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡི་ཀོ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྟཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི ‘‘ཀོ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མཱ’’ཏི. ཨི་ཏ་རོ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ དྷ་མྨོ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རོ་པི པ་ཋ་མ་ཝཱ་ར་སྶེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན དེ་སི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ནཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
གོ་ཙ་རེཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ གོ་ཙ་ར་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་རི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི. ས་ཀེཏི ཀ་ཐཾ པ་ནཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པེ་ཏྟི་ཀེ ཝི་ས་ཡེ’’ཏི. པི་ཏི་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ གོ་ཙ་རོ’’ཏི ཏེ་ན ཨུ་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ པེ་ཏྟི་ཀེ ཝི་ས་ཡེཏི. ཙ་ར་ནྟནྟི སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ’’ཏི, ཙ་ར་ནྟཱ་ན་ནྟི ཙ ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ནཱ་ཡཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན་པི ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀི་ལེ་ས་མཱ་ར་སྶ ཨོ་ཏཱ་རཱ་ལཱ་བྷེ་ནེ་ཝ ཨི་ཏ་ར་མཱ་རཱ་ན་མྤི ཨོ་ཏཱ་རཱ་ལཱ་བྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོཏི གོ་ཙ་རེ ཙ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ, ཝ་ཏྠུ པ་ན བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ.
ས་ཀུ་ཎེ ཧ་ནྟཱི་ཏི ས་ཀུ་ཎ་གྒྷི, མ་ཧཱ་སེ་ན་ས་ཀུ་ཎོ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་པྤ་ཏྟཱཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ག་ཏཱ. ན མྱཱ་ཡནྟི མེ ཨ་ཡཾ ས་ཀུ་ཎ་གྒྷི ནཱ་ལཾ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ. ན་ངྒ་ལ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ར་ཎནྟི ན་ངྒ་ལེ་ན ཀ་སི་ཏ་པྤ་དེ་སོ. ལེ་ཌྜུ་ཊྛཱ་ནནྟི ལེ་ཌྜཱུ་ནཾ ཨུ་ཊྛ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ. ས་ཀེ བ་ལེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ བ་ལ་ཧེ་ཏུ. ཨ་པ་ཏྠ་དྡྷཱཏི ཨ་ཝ་གཱ་ལ༹ྷ་ཏྠ་མྦྷཱ ས་ཉྫཱ་ཏ་ཏྠ་མྦྷཱ. ཨ་སྶ་ར་མཱ་ནཱཏི ཨ་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ནྟཱི.
མ་ཧ་ནྟཾ ལེ་ཌྜུནྟི ན་ངྒ་ལེ་ན བྷི་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ སུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཏི་ཁི་ཎ་སི་ངྒ་ཨ་ཡོ་གྷ་ན་ས་དི་སཾ མ་ཧ་ནྟཾ ལེ་ཌྜུཾ. ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱཏི ཏ་སྶ ཨ་དྷོ་བྷཱ་གེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་ལཱི་ན་ཡོ་གྒ་པྤ་དེ་སཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཏ་སྶུ་པ་རི ཙ་ངྐ་མ་ནྟོ ཨ་སྶ་ར་མཱ་ནོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ‘‘ཨེ་ཧི ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ ཨ་སྶ་ར་མཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ས་ནྣ་ཡ྄ཧཱཏི ཝཱ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་བྷོ པ་ཀྑེ ས་མཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ. པ་ཙྩུ་པཱ་དཱིཏི པཱ་ཝི་སི. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཡ་ཏྠ པུ་བྦེ ལཱ་པོ ཋི་ཏོ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ལེ་ཌྜུ་མྷི. ཨུ་རནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ར་པྤ་དེ་སཾ. པ་ཙྩ་ཏཱ་ལེ༹་སཱིཏི པ་ཏི ཨ་ཏཱ་ལེ༹་སི སཱ་ར་མྦྷ་ཝ་སེ་ན ཝེ་གེ་ན ག་ནྟྭཱ པ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ ཝི་དྷཱ་རེ་ནྟཱི པ་ཏཱ་ལེ༹་སི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎནྟི པ་ཙྩ་ཡཾ. ‘‘ཨ་ཝ་ས་ར’’ནྟི ཀེ་ཙི.
‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི? ཡ་ཐཱ་ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི ཨེ་ཝ. ཨཱ་དི་ཏོ ཧི ‘‘ཨ་ཏྟ་དཱི་པཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༨༠) ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཏེ ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཀུ་ས་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནནྟི ཨ་ཝ་ཛྫ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ. ‘‘ཨ་ཝ་ཛྫ་ར་ཧི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན’’ནྟི ཀེ་ཙི. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མེ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ, དུ་ཏི་ཡེ པ་ན ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨཱ་པི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ, ཀ་ཐཾ ཏེ་སཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ན་ནྟི? ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ‘‘ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨཱ སཱི་ལཱ་དི ཝི་ཡ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ས་མཱ་དཱ་ནནྟི པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ས་མྨཱ ཨཱ་དཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨཱ ཧི པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་ཧི་ཏཱ ཨཱ་ཡུ་ཨཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་ཀུ་ས་ལ་ཝི་སེ་སུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པུ་ཉྙནྟི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ཉྙ་ཕ་ལཾ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི. པུ་ཉྙ་ཕ་ལནྟི ཙ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་ཉྙ་ཉྩ པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཉྩ པུ་ཉྙ་ཕ་ལ’’ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི པུ་ཉྙ་མྤི པུ་ཉྙ་ཝི་པཱ་ཀོ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི.
‘‘མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཧེ་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. སི་ནེ་ཧ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ སི་ནེ་ཧ་སྶ ཝ་སེ་ན, ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ. ན ཧི སི་ནེ་ཧ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ཏྠི. མུ་དུ་མ་དྡ་ཝ་ཙི་ཏྟནྟི མེ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏི་ཝི་ཡ མ་དྡ་ཝ་ནྟཾ ཙི་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟཾ ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་ཀུ་ས་ལཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ …པེ… མུ་དུ་མ་དྡ་ཝ་ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝི་ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་ཀུ་ས་ལཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི…པེ… བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ད་ཉྙེ་པི པ་ན དཱ་ན་སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨཱ ཝ་ཊྚ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་ཀུ་ས་ལཾ ཝི་ཝ་ཊྚ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་ཀུ་ས་ལནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་རི་ཡོ་སཱ་ནནྟི ཕ་ལ་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཕ་ལ་དཱ་ཡ ཀོ་ཊི སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟི, དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཙ པ་ཝ་ཏྟི་སི་རི་ཝི་བྷ་ཝོ་ཏི པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ‘‘མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ’’ཏི ཝི་སེ་སི་ཏཾ, མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི. མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝི་ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་ཀུ་ས་ལ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཾ སུ་ཏྟ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ད་སྶི་སྶ་ཏི ‘‘ཨ་ཐ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ངྑོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༡༠༨).
ད་ལ༹ྷ་ནེ་མི་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་རཱ་ཛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༡. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༡༡༠) སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཊྛཱ་ནེ ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་བྷཱ་ཝེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ ཀུ་ས་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ. ཏ་ཏྠ ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་ཀུ་ས་ལཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ‘‘བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི, ཨཱ་ར་བྷ་ནྟོ ཙ དེ་སི་ཡ་མཱ་ན་མ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨེ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ར་བྷཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཋ་མཾ ཏ་ཐཱ ཨ་དཱི་པེ་ནྟོ་པི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ དཱི་པེ་ཏི ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༨༢. ཨཱི་ས་ཀ་མྤཱིཏི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི. ཨ་ཝ་ས་ཀྐི་ཏནྟི ཨོ་ག་ཏ་བྷ་ཊྛཾ. ནེ་མི་ཨ་བྷི་མུ་ཁནྟི ནེ་མི་པྤ་དེ་ས་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ. བ་ནྡྷིཾ་སུ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན་སྶ ཨོ་ས་ཀྐི་ཏཱ་ནོ་ས་ཀྐི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏུཾ. ཏ་དེ་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཱ ཙ་ཝ་ནཾ. ཨ་ཏི་བ་ལ་ཝ་དོ་སེཏི ར་ཉྙོ བ་ལ་ཝ་ཏི ཨ་ན་ཏྠེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ ས་ཏི.
ཨ་པྤ་མ་ཏྟོཏི ར་ཉྙོ ཨཱ་ཎཱ་ཡ པ་མཱ་དཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ.
ཨེ་ཀ་ས་མུ་དྡ་པ་རི་ཡ་ནྟ་མེ་ཝཱཏི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. སོ ཨུ་ཏྟ་ར་ཏོ ཨ་སྶ་ཀ་ཎྞ་པ་བྦ་ཏེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཨེ་ཀ་ས་མུ་དྡ་པ་རི་ཡ་ནྟོ. པུ་ཉྙི་དྡྷི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧཱ་ཡ པུ་ཉྙི་དྡྷི་ཡཱ ཝ་སེ་ན.
༨༣. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ཨ་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ. སུ་ཀ་ཏཾ ཀ་མྨནྟི ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི.
‘‘ད་ས་ཝི་དྷཾ, དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་གོ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. པཱུ་རེ་ནྟེ་ནེ་ཝཱཏི པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་ནེ་ཝ. ནི་དྡོ་སེཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ དོ་སཱ་ནཾ ཨ་པ་ག་མ་ནེ ནི་དྡོ་སེ. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ ཝ་ཏྟེཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་རཱ་ཛཱུ་ཧི ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྟེ. བྷཱ་ཝི་ནི བྷཱུ་ཏེ ཝི་ཡ ཧི ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ག་མཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ བུ་དྡྷོ’’ཏི (སུ. ནི. ༤༡༠). ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝཱ་པི ཧི ཏེ ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་ནྟེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ.
ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཨ་རི་ཡ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༤. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་དེ་ནྟོ སོ དྷ་མྨོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་ད་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏེ་ན ཏ་ད་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ. ས་ཀྐ་རོ་ནྟོཏི ཨཱ་ད་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་རོ་ནྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ག་རུཾ ཀ་རོ་ནྟོཏི པཱ་སཱ་ཎ་ཙྪ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ག་རུ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་རུཾ ཀ་རོ་ནྟོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨིཾ གཱ་ར་ཝུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི. མཱ་ནེ་ནྟོཏི ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན མ་ནེ་ན པི་ཡཱ་ཡ་ནྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝཾ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏོ ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་ཏོ ཨེ་ཝ་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ཀྐཱ་རཱ་དི་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ ཨ་པ་དི་སི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་སྶ ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་ཏ་ར་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་སུ ས་ཀྐ་ཙྩ ས་མུ་པ་ཙི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་དཱི་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ནི་ནྣ་པོ་ཎ་པ་བྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་སྶཱཏི ར་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་གུ་ཏྟི་ཡཱ. པ་རཾ ར་ཀྑ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཨ་ན་ཏྠ་ཏོ ར་ཀྑ་ནྟོ ཏེ་ནེ་ཝ པ་ར་ཏྠ་སཱ་དྷ་ནེ་ན ཁ་ནྟི་ཨཱ་དི་གུ་ཎེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ར་ཀྑ་ཏི. མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱཏི མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ན་གེ་ཧཱ་དཱི་ནཾ སཱི་ཏུ་ཎྷཱ་དི་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནེ་ན ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ. ཨ་ནྟོ ཛ་ན་སྨིནྟི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བྷཱུ་ཏེ པུ་ཏྟ་དཱ་རཱ་དི་ཛ་ནེ.
‘‘སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ར་ཀྑཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཝ་ཏྠ་ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ནི དེ་ཧཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ, ཨི་ཏ་རེ་ན གུ་ཏྟིཾ. བྷ་ཏྟ་ཝེ་ཏ་ན་ས་མྤ་དཱ་ནེ་ན་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནཱ་དཱི་ནི ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི པི-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎེ་སུ. ནི་ག་མོ ནི་ཝཱ་སོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ནེ་ག་མཱ, ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་པ་དཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ག་མ་ཝཱ་སི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ན་ཝ་ཝི་དྷཱ མཱ་ན་མ་དཱཏི ‘‘སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༤.༡༠༨; དྷ. ས. ༡༡༢༡; ཝི་བྷ. ༨༦༦; མ་ཧཱ་ནི. ༢༡, ༡༧༨) ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ན་ཝ་ཝི་དྷཱ མཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ མ་དཱ. མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ཧེ་ཏྠ པ་མ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ མཱ་ན་མ་དོ. སོ་བྷ་ནེ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་ཀ་མྨེ ར་ཏོ་ཏི སཱུ་ར་ཏོ ཨུ-ཀཱ་ར་སྶ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ སོ་ར་ཙྩཾ, ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ, ས་བྦཾ ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏཾ. སུ་ཊྛུ ཨོ་ར་ཏོ་ཏི སོ་ར་ཏོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ སོ་ར་ཙྩཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ སུ་ཙ་རི་ཏཾ. རཱ་གཱ་དཱི་ནནྟི རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་མཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ. ད་མ་ནཱ་དཱི་ཧཱིཏི ད་མ་ན་ས་མ་ན་པ་རི་ནི་བྦཱ་པ་ནེ་ཧི. ཨེ་ཀ་མ་ཏྟཱ་ནནྟི ཨེ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. རཱ་གཱ་དཱི་ན་ཉྷི པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཾ ད་མ་ནཱ་དི་པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ན མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་མུ་ཁེ་ན པ་ཛ་ཧ་ན་ཏོ. ཨེ་ཀ་མ་ཏྟཱ་ནནྟི ཝཱ ཝི་ཝེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཾ ཨེ་ཀཱ་ཀི་ནཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ. ཀཱ་ལེ ཀཱ་ལེཏི ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦེ ཀཱ་ལེ ཀཱ་ལེ.
ཨི་དྷ ཋ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་དཾ ཁོ, ཏཱ་ཏ, ཏ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ. ཝ་ཏྟནྟི ཨ་རི་ཡ་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟཾ. ས་མཱ་ནེ་ཏ་བྦནྟི ‘‘ད་ས་ཝི་དྷཾ, དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷ’’ནྟི ཙ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཙ ས་མཱ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཨ་ནཱུ་ནཾ ཨ་ན་དྷི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་དྷ་མྨ་རཱ་ག་སྶཱཏི ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ རཱ་ག་སྶ. ཝི་ས་མ་ལོ་བྷ་སྶཱཏི ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་པི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ལོ་བྷ་སྶ.
ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༥. ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶཱཏི པ་རི་པུ་ཎྞེ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ, ནོ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶཱ’’ཏི. ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པ་ན་སྶ པཱ་རི་པཱུ་རཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཏ་ཏྠ ‘‘ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་སྶ ཏཱ་ཝ ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན དྭཱ་ད་ས་ཧི་པི སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ་ཧི པཱུ་ར་ཏི, པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ, པ་ཉྙཱ་སཱ་ཡ ཝཱ སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ་ཧི. ཨ་ཡ་ཉྩ བྷེ་དོ དྷ་མྨ་ཙྪ་ནྡ་སྶ་པི ཏི་ཀྑ་མ་ཛ྄ཛྷ་མུ་དུ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན, ཨི་ཏ་ར་སྶ ཏ་ཏོ བྷི་ཡྻོ་པཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༠. ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཏི་ཡཱཏི པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏཾ པུ་རཱ་ཎཾ ཏ་ནྟིཾ པ་ཝེ་ཎིཾ ལ་ངྒྷི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པོ་རཱ་ཎ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ན པ་བྦ་ནྟཱིཏི ས་མི་དྡྷི་ཡཱ ན པཱུ་རེ་ནྟི, ཕཱི་ཏཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏྠ་ཙི སུ་ཉྙཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩེ ར་ཉྙཱ ཨ་མཱ ས་ཧ ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་མ་ཙྩཱ, ཡེ་ཧི ཝི་ནཱ རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩཾ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ པ་རི་སཱ་ཡ བྷ་ཝཱ་ཏི པཱ་རི་ས་ཛྫཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་སཱ་ཝ་ཙ་རཱ’’ཏི. ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རེ ཋ་པི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཡཾ, ཝ་ཡ་ཉྩ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ག་ཎེ་ནྟཱི་ཏི ག་ཎ་ཀཱ. ཛཱ་ཏི་ཀུ་ལ་སུ་ཏཱ་ཙཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན པུ་ཐུ་ཏྟཾ ག་ཏ་ཏྟཱ མ་ཧ་ཏཱི མ་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ, ཏེ པ་ན མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་མ་ཙྩཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་ཨ་མ་ཙྩཱ’’ཏི. ཡེ ར་ཉྙོ ཧ་ཏྠཱ་ནཱི་ཀཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏཱ, ཏེ ཨ་ནཱི་ཀ་ཊྛཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠི་ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ད་ཡོ’’ཏི. མ་ནྟཾ པ་ཉྙཾ ཨ་སི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ནྟཱི་ཏི མ་ནྟ་སྶཱ་ཛཱི་ཝི་ནོ, མ་ཏི་ས་ཛཱི་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཡེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩེ ཨུ་པ་དེ་ས་དཱ་ཡི་ནོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ནྟཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞཱ་དི་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༡. བ་ལ་ཝ་ལོ་བྷ་ཏྟཱཏི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ ཨི་དཱ་ནི ད་ལི་དྡ་མ་ནུ་སྶཱ ནཱ་མ བ་ཧཱུ, ཏེ་སཾ ས་བྦེ་སཾ དྷ་ནེ ཨ་ནུ་པྤ་དི་ཡ་མཱ་ནེ མ་ཡ྄ཧཾ ཀོ་ས་སྶ པ་རི་ཀྑ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་བ་ལ་ཝ་ལོ་བྷ་ཏྟཱ. ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་བྷཱུ་མཱི་སཱུཏི ཚ་ཀཱ་མ་ས་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་སུ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་ཀཱ་མ་བྷཱུ་མཱི་སུ. ཀ་མྨ་སྶ ཕ་ལཾ ཨ་གྒཾ ནཱ་མ, ཏཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨུ་དྡྷ་གཱ་མཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡྷཾ ཨ་གྒཾ ཨ་སྶཱ’’ཏི. ས་གྒེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ, ས་གྒ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི ཝཱ སོ་ཝ་གྒི་ཀཱ. ད་ས་ནྣཾ ཝི་སེ་སཱ་ནནྟི དི་བྦ་ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞ་ཡ་ས་སུ་ཁ་ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཱ་ན་ཉྩེ་ཝ དི་བྦ་རཱུ་པཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཕ་ལ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ. ཝ་ཎྞགྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ས་ཀོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཎྞོ ག་ཧི་ཏོ, རཱུ་པགྒ་ཧ་ཎེ་ན བ་ཧི་དྡྷཱ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ.
༩༢. སུ་ཊྛུ ནི་སི་དྡྷནྟི ཡ་ཐཱ་ཡཾ ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཏ་ཏོ ནི་སེ་དྷི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. མཱུ་ལ་ཧ་ཏནྟི ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པ་ནེ་ན མཱུ་ལེ ཨེ་ཝ ཧ་ཏཾ.
༩༦. རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཙ་ར་ཎཾ ཙ་རི་ཏྟཾ, ཙ་རི་ཏྟ་མེ་ཝ ཙཱ་རི་ཏྟཾ, མེ་ཐུ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཏཾ པ་ན ‘‘པ་རེ་སཾ དཱ་རེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘མི་ཙྪཱ་ཙཱ་ར’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
༡༠༠. པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དི་ཊྛཱིཏི ‘‘ཨ་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ (མ. ནི. ༡.༤༤༡; ༢.༩༤; ཝི་བྷ. ༧༩༣) ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ དི་ཊྛི.
༡༠༡. མཱ་ཏུ་ཙྪཱ་དི་ཀཱ ཨུ་པ་རི ས་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི. ཨ་ཏི་བ་ལ་ཝ་ལོ་བྷོཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བ་ལ་ཝཱ བ་ཧ་ལ་ཀི་ལེ་སོ, ཡེ་ན ཨ་ཀཱ་ལེ, ཨ་དེ་སེ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. མི་ཙྪཱ་དྷ་མྨོཏི མི་ཙྪཱ ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཨ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་ཀོ ལོ་བྷ་དྷ་མྨོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་སཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོཏི ཡེ་ན མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན པུ་གྒ་ལོ ‘‘མ་ཏྟེ་ཡྻོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ, ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཙ ཀི་རི་ཡཱ མ་ཏྟེ་ཡྻ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མཱ་ཏ་རི ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. ཡཱ ས་མྨཱ པ་ཛྫི་ཏ་བྦེ ས་མྨཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི, སོ་པི དོ་སོ ཨ་གཱ་ར་ཝ་ཀི་རི་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶཱ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཝ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ ཙ ཨ་མ་ཏྟེ་ཡྻ་ཏཱ’’ཏི. ཀུ་ལེ ཛེ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ལེ ཝུ་དྡྷཱ་ནཾ མ་ཧཱ་པི་ཏུ་ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏུ་ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཏི་ཀཱ་དཱི་ནཾ.
ད་ས་ཝ་སྶཱ་ཡུ་ཀ་ས་མ་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༣. ‘‘ཡ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མ་ཡོ ཨཱ་མ་ཊྛོ, བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི. ཨ་ལཾ པ་ཏི་ནོ་ཏི ཨ་ལཾ་པ་ཏེ་ཡྻཱ. ཏ་སྶཱ པ་རི་ཡ་ཏྟ་ཏཱ བྷ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་གྒ་ར་སཱ་ནཱིཏི མ་དྷུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན, བྷེ་ས་ཛྫ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨ་གྒ་བྷཱུ་ཏ་ར་སཱ་ནི.
དི་པྤི་སྶ་ནྟཱིཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མུ་ཛྫ་ལི་སྶ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ནྟི་པི ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཧོ པུ་རི་སོཏི མཱ་ཏཱ་དཱི་སུ་པི ཨཱི་དི་སོ, ཨ་ཉྙེ་སཾ ཀེ་སཾ ཀིཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སྶ་ཏི, ཨ་ཧོ ཏེ་ཛ་ཝ་པུ་རི་སོ་ཏི.
གེ་ཧེ མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ ཝི་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ གེ་ཧེ དཱ་སི་བྷ་རི་ཡཱ་བྷཱུ་ཏ་མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ ཝི་ཡ. མི་སྶཱི་བྷཱ་ཝནྟི མཱ་ཏཱ་དཱི་སུ བྷ་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་ཡ ཙཱ་རི་ཏྟ་ས་ངྐ་རཾ.
བ་ལ་ཝ་ཀོ་པོཏི ཧ་ནྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ བ་ལ་ཝ་ཀོ་པོ. ཨཱ་གྷཱ་ཏེ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཧ་ན་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཕ་རུ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏྟཾ ཝི་བཱ་དྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་སྶ་ཡ་ད་ཧ་ན་ར་སོ ཧི དོ་སོ. བྱཱ་པཱ་དེ་ཏཱིཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, མ་ནོ་པ་དཱུ་ས་ན་ཏོ མ་ན་སྶ པ་ཀོ་པ་ན་ཏོ. ཏི་བྦནྟི ཏི་ཀྑཾ, སཱ པ་ན་སྶ ཏི་ཀྑ་ཏཱ ས་རཱི་རེ ཨ་ཝ་ཧ་ནྟེ་པི སི་ནེ་ཧ་ཝ་ཏྠུཾ ལ་ངྒྷི་ཏྭཱ་པི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པི་ཡ་མཱ་ན་སྶ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
༡༠༤. ཀ་པྤ་ཝི་ནཱ་སོ ཀ་པྤོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, ཨ་ནྟ་རཱ་ཝ ཀ་པྤོ ཨ་ནྟ་ར་ཀ་པྤོ. ཏ་ཎྷཱ་དི་བྷེ་དོ ཀ་པྤོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀ་པྤོ, ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་ཝ ལོ་ཀ་ཝི་ནཱ་སོ’’ཏི. སྭཱ་ཡཾ ཨ་ནྟ་ར་ཀ་པྤོ ཀ་ཏི་ཝི་དྷོ, ཀ་ཐ་ཉྩ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ, ཀིཾ ག་ཏི་ཀོ་ཏི ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་ར་ཀ་པྤོ ཙ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ལོ་བྷུ་སྶ་དཱ་ཡཱཏི ལོ་བྷཱ་དྷི་ཀཱ་ཡ པ་ཛཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ.
ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟ་ཡིཾ་སཱུཏི པུ་བྦེ ཡ་ཐཱ་ནུ་སྶ་ཝཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎེ་ན, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཨཱ་ཡུ་ཝི་སེ་ས་སྶ ལ་བྷ་ན་ཏོ. གུ་མྦ་ལ་ཏཱ་དཱི་ཧི ག་ཧ་ནཾ ཋཱ་ནནྟི གུ་མྦ་ལ་ཏཱ་དཱི་ཧི ས་ཉྪ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ག་ཧ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ. རུ་ཀྑེ་ཧི ག་ཧ་ནནྟི རུ་ཀྑེ་ཧི ནི་ར་ནྟ་ར་ནི་ཙི་ཏེ་ཧི ག་ཧ་ན་བྷཱུ་ཏཾ. ན་དཱི་ཝི་དུ་གྒནྟི ཚི་ནྣ་ཏ་ཊཱ་ཧི ན་དཱི་ཧི ཨོ་ར་ཏོ, པཱ་ར་ཏོ ཙ ཝི་དུ་གྒཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་དཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. པ་བྦ་ཏེ་ཧི ཝི་ས་མཾ པ་བྦ་ཏ་ནྟ་རཾ. པ་བྦ་ཏེ་སུ ཝཱ ཚི་ནྣ་ཏ་ཊེ་སུ དུ་རཱ་རོ་ཧཾ ཝི་ས་མ་ཊྛཱ་ནཾ. ས་བྷཱ་གེཏི ཛཱི་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ན་བྷཱ་གེ ས་དི་སེ ཀ་རི་སྶ་ནྟི.
ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༥. ཨཱ་ཡ་ཏནྟི ཝཱ དཱི་གྷཾ ཙི་ར་ཀཱ་ལི་ཀཾ. མ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཧི ཉཱ་ཏི་ཀྑ་ཡོ ཨཱ་ཡ་ཏོ ཨ་པུ་ན་རཱ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ན རཱ་ཛ་བྷ་ཡཱ་དི་ནཱ ཨུ་ཀྐ་མ་ན་ཝ་སེ་ན པུ་ན་རཱ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་པི ཏ་སྶ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. ཨོ་ས་ཀྐེ་ཡྻཱ་མཱཏི ཨོ་ར་མེ་ཡྻཱ་མ. ཝི་ར་མ་ཎ་མྤི ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཛ་ཧ་ན་མེ་ཝ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཛ་ཧེ་ཡྻཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. སཱི་ལ་ག་བྦྷེ ཝ་ཌྜྷི་ཏ་ཏྟཱཏི མཱ་ཏུ, པི་ཏུ ཙ སཱི་ལ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཏ་ད་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏེ ག་བྦྷེ ཝ་ཌྜྷི ‘‘སཱི་ལ་ག་བྦྷེ ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཏེ་ན ཨུ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་ཡ ཏ་ད་ཉྙ་སྶཱ་པི བཱ་ཧི་ར་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཝི་སེ་སཱ་དྷཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༧) ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཁེ་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ. ན་ནུ ཙ ཏཾ ཝི་སེ་སཱ་དྷཱ་ནཾ ཛཱ་ཡ་མཱ་ནཾ རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ པ་ན ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཧི་ཏ་ཝི་སེ་སཱ་ཡ ཨ་རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏི་པི ལ་དྡྷཱུ་པ་ཀཱ་རཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏེ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ ས་བྦོ་པི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏོ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཡ་ཐཱ པ་ན ར་ཉྙོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ པུ་ཉྙ་ཝི་སེ་སཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཏ་སྶ ཨི་ཏྠི་ར་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཏེ ཏེ ཝི་སེ་སཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི ཏ་བྦྷཱ་ཝེ བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པུ་ཉྙ་ཝི་སེ་སཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཏེ་སཾ པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཁེ་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ སཾ་ཝེ་ག་དྷ་མྨ་ཚ་ནྡཱ་དི་ས་མུ་པ་བྲཱུ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཏ་དཱ ཏེ་སཾ ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཏ་ཐཱ ཨུ་ལཱ༹་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ, ཏ་ཏྠཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ་ཝ སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཏ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཁེ་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་པི པ་ན ཨི་དྷཱ་པི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ.
ཀོ་ཊྛཱ་སཱཏི ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཝ་སྶཱ་ཡུ་ཀཱ་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་སཱི་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ཡུ་ཀ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཀོ་ཊྛཱ་སཱ. ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཀུ་ལེ ཛེ་ཊྛཱ་པ་ཙཱ་ཡི་ཀཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནཾ ད་ས་ནྣཾ པཱ་པ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ.
ས་ངྑ་རཱ་ཛ་ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༦. ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཏ་ཎྷཱཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ པཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ བྷུ་ཉྫི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ. ཨ་ན་ས་ནནྟི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ས་རཱི་ར་ས་ངྐོ་ཙོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི. གྷ་ན་ནི་ཝཱ་ས་ཏནྟི གཱ་མ་ནི་ག་མ་རཱ་ཛ་དྷཱ་ནཱི་ནཾ གྷ་ན་ནི་ཝི་ཊྛ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ནཱ་ཏི་དཱུ་ར་ཝ་ཏྟི་ཏཾ. ནི་ར་ནྟ་ར་པཱུ་རི་ཏོཏི ནི་ར་ནྟ་རཾ ཝི་ཡ པུ་ཎྞོ ཏ་ཏྲུ་པ་གཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
མེ་ཏྟེ་ཡྻ་བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༧. ཀི་ཉྩཱ་པི པུ་བྦེ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ན་ཀ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཾ, ཨི་དཾ པ་ན ན ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ན་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནཱ་ཡུ་ཀ་ཀཱ་ལེ བུ་དྡྷཱ ན ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི སཾ་སཱ་རེ སཾ་ཝེ་ག་སྶ དུ་བྦི་བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ. ཏ་ཏོ ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཏོ ཨོ་ར་མེ་ཝ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་ཀཱ་ལོ.
༡༠༨. ས་མུ་སྶི་ཏ་ཊྛེ་ན ཡཱུ་པོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཡཱུ་པོ, ཡཱུ་པ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཏྟཱ ཨ་ནེ་ཀ་བྷཱུ་མི་ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རོ་ཝ་ར་ཀཱ་དི་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཡཱུ་པོ, པཱ་སཱ་དོ. ར་ཉྙོ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི་ད་སྶེ་ཏི་ཨུ་སྶཱ་ཧ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. མ་ཧ་ཏཱ རཱ་ཛཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན, མ་ཧ་ཏཱ ཙ ཀི་ཏྟི་ས་དྡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ར་ཉྫ་ན་ཏོ མ་ཧཱ་པ་ནཱ་དོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ ཛཱ་ཏོ. ཛཱ་ཏ་ཀེཏི མ་ཧཱ་པ་ནཱ་ད་ཛཱ་ཏ་ཀེ (ཛཱ. ༡.༣.༤༠ མ་ཧཱ་པ་ནཱ་ད་ཛཱ་ཏ་ཀེ).
པ་ནཱ་དོ ནཱ་མ སོ རཱ་ཛཱཏི ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ པ་ནཱ་དོ ནཱ་མ སོ རཱ་ཛཱ ཨ་སྶོ་སཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནྟ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རཾ ཝི་ཡ ནི་དྡི་ས་ཏི. ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཧི བྷ་དྡ་ཛི་ཏྠེ་རོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཏྠ་པུ་བྦཾ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་སཱ་དཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཡ་སྶ ཡཱུ་པོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཡོཏི ཡ་སྶ ར་ཉྙོ ཨ་ཡཾ ཡཱུ་པོ པཱ་སཱ་དོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཡོ སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡོ. ཏི་རི་ཡཾ སོ་ལ༹་སུ་བྦེ་དྷོཏི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ སོ་ལ༹་ས་ས་ར་པཱ་ཏ་པྤ་མཱ་ཎོ, སོ པ་ན ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ན་པྤ་མཱ་ཎོ ཧོ་ཏི. ཨུ་བྦྷ་མཱ་ཧུ ས་ཧ་སྶ་དྷཱཏི ཨུ་བྦྷཾ ཨུ་ཙྩ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་སྶ པཱ་སཱ་ད་སྶ ས་ཧ་སྶ་དྷཱ ས་ཧ་སྶ་ཀ་ཎྜ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཨཱ་ཧུ, སོ པ་ན ཡོ་ཛ་ན་ཏོ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡོ་ཛ་ན་པྤ་མཱ་ཎོ ཧོ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ གཱ་ཐཱ་སུ་ཁ་ཏྠཾ ‘‘ཨཱ་ཧཱུ’’ཏི དཱི་གྷཾ ཀ་ཏཾ, ཨ་ཧུ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི.
ས་ཧ་སྶ་ཀ་ཎྜོཏི ས་ཧ་སྶ་བྷཱུ་མི་ཀོ, ‘‘ས་ཧ་སྶ་ཁ་ཎྜོ’’ ཏི་པི པཱ་ཋོ, སོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ས་ཏ་གེ་ཎྜཱུཏི ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ནི་ཡཱུ་ཧ་ཀོ. དྷ་ཛཱ་ལཱུཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་ཡཱུ་ཧ་སི་ཁ་རཱ་དཱི་སུ པ་ཏི་ཊྛ་པི་ཏེ་ཧི ས་ཏྟི་དྷ་ཛ་ཝཱི་ར་ངྒ་དྷ་ཛཱ་དཱི་ཧི དྷ་ཛེ་ཧི ས་མྤ་ནྣོ. ཧ་རི་ཏཱ་མ་ཡོཏི ཙཱ་མཱི་ཀ་ར་སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡོ. ཀེ་ཙི པ་ན ཧ་རི་ཏཱ་མ་ཡོཏི ‘‘ཧ་རི་ཏ་མ་ཎི་པ་རི་ཀྑ་ཊོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ག་ནྡྷ་བྦཱཏི ན་ཊཱ. ཚ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་ཏྟ་དྷཱཏི ཚ་མ་ཏྟཱ་ནི ག་ནྡྷ་བྦ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་ཏྟ་དྷཱ ཏ་སྶ པཱ་སཱ་ད་སྶ ས་ཏྟ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ར་ཉྙོ ཨ་བྷི་ར་མཱ་པ་ན་ཏྠཾ ན་ཙྩིཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ ཨེ་ཝཾ ན་ཙྩ་ནྟཱ་པི ཀི་ར རཱ་ཛཱ་ནཾ ཧཱ་སེ་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑིཾ་སུ. ཨ་ཐ ས་ཀྐོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ དེ་ཝ་ན་ཊཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ས་མ་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་སི, ཏ་དཱ རཱ་ཛཱ ཧ་སཱི་ཏི.
ཀོ་ཊི་གཱ་མོ ནཱ་མ མཱ་པི་ཏོ. ཝ་ཏྠཱུཏི བྷ་དྡ་ཛི་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ཏྠུ. ཏཾ ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. བྷ་དྡ་ཛི་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ) ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ. ཨི་ཏ་ར་སྶཱཏི ན་ལ༹་ཀཱ་ར་དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་སྶ. ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱཏི པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟཾ.
དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ད་ཏྭཱཏི ཏཾ པཱ་སཱ་དཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་གྒ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཡོ་ཛ་ནེ་ན དཱ་ན་མུ་ཁེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ. ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱཏི ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ད་ཏྭཱ པུ་ན ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཱ་ནཾ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ནི་ར་པེ་ཀྑ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནཱཏི ‘‘བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ ‘‘པ་བྦ་ཛི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་དཾ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན དེ་ས་ནཱ་མ་གྒེ་ན.
བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༠. ཨི་དཾ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨཱ་ཡུ་སྨིནྟི ཨཱ་ཡུ་སྨིཾ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦེ ཨི་དཾ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ཙི་ར་ཛཱི་ཝི་ཏཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ཨཱ་ཡུ་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི.
ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལ་སྶ ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་པཱ་མོ་ཛྫ་པཱི་ཏི་པ་སྶ་དྡྷི་སུ་ཁ་ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པེ་ཧི ཀཱ་ཡ་སྶ ཕུ་ཊ་ཏྟཱ ས་རཱི་རེ ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ ཝི་པྤ་ས་ནྣཱ ཧོ་ཏི, ཀ་ལྱཱ་ཎོ ཙ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཝི་ཝེ་ཀ་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་དྷི་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ, ཨ་པཱི་ཏི་ཛཾ ཀཱ་ཡ་སུ་ཁཾ, ས་ཏི་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཛཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་སུ་ཁ་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
ཨ་པྤ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ཏཱ་ཝ་ཧོཏི ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཏེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་དི་སཱ་སུ ཕ་ར་ཎ་ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་དི་སཱ་སུ ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ.
‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཾ བ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཏ་སྶ ཨ་ཀུ་པྤ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ན་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
‘‘ལོ་ཀེ’’ཏི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཀ་བ་ལ་མྤཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘དུ་པྤ་ས་ཧཾ དུ་ར་བྷི་ས་མྦྷ་ཝ’’ནྟི ཨི་མེ་ཧི་པི ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ལོ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་ཧེ་ཝ ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཏེ་སཾ བ་ལ་སྶ དུ་པྤ་ས་ཧ་ཏཱ, དུ་ར་བྷི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱ, ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རེ་ཧཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལེ ཨེ་ཝ, ཏ་ད་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་པུ་ཉྙ་མྤཱིཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་པུ་ཉྙ་མྤི པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་མྤི. ཡཱ་ཝ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏི ཝི་ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་མ་ཏ་པཱ་ནཾ པི་ཝིཾ་སུ ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མ་དྷི་ག་མ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ.