༡༡. ད་སུ་ཏྟ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥༠. ཨཱ་ཝུ་སོ བྷི་ཀྑ་ཝེ་ཏི སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ལ་པ་ནནྟི སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་མ་ནྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ལ་པ་ན་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི, སོ པ་ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ལ་པ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཏྠུ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ ཨེ་ཝེ་ཏྠ ས་ཏྠུ ཨུ་ཙྩ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པ་ནཾ. ས་མྤ་ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཀ་ཏྠ་ཙི ན ནི་བ་དྡྷོ ཝཱ་སོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སཱ, ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་པྤཱ་ཡ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ ག་ཝེ་ས་ནྟཱ ཡཾ ཀི་ཉྩི དི་སཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི དི་སཱ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷཾ ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠཱ་པི པུ་གྒ་ལ་ཝེ་མ་ཏྟ་ཏཾ ཉ་ཏྭཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ དེ་ཏི. མོ་ཧ་ཙ་རི་ཏ་སྶ་པི ཀཱ་མཾ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ས་པྤཱ་ཡཾ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ན བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ག་མཱ་ཡ པ་ཋ་མཾ ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་དྷ་མྨ་སཱ་ཀ་ཙྪཱ་སུ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མོ་ཧ་ཙ་རི་ཏ་སྶ…པེ… ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི. ས་དྡྷཱ་ཙ་རི་ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏོ པུ་རི་མཱ ཚ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡོ ས་པྤཱ་ཡཱ, ཏཱ་སཾ པ་ན ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནེ ཨ་ཡཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཏ་སྶཱཏི བུ་དྡྷི་ཙ་རི་ཏ་སྶ, ཏ་སྶ པ་ན མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི, ཨུ་པ་ས་མཱ་ནུ་སྶ་ཏི, ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ, ཨཱ་ཧཱ་རེ་པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་པྤཱ་ཡཱ, ཏེ་སཾ པ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི…པེ… ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཨེ་ཝ. ཏེ་མཱ་སི་ཀཾ པ་ཊི་པ་དནྟི ཏཱི་ཧི མཱ་སེ་ཧི ས་ནྣི་ཊྛཱ་པེ་ཏ་བྦཾ པ་ཊི་པ་དཾ.
ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུཏི ཨི་མི་སྶཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱུ་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ག་ཙྪ་ནྟེ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་དུ་དྡེ་སི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ‘‘ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟ་བྷི་ཀྑཱུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པེ་སེ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་པ་ལོ་ཀེ་ཐཱཏི ཨཱ་པུ་ཙྪ་ཐ. ‘‘པ་ཎྜི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི སེ་ཝ་ན་བྷ་ཛ་ནེ་སུ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ ཝི་ནེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཧི དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི བྷི་ཀྑཱུ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ ནི་ཡ་ཏཱ ས་མྦོ་དྷི་པ་རཱ་ཡ་ཎཱ’’ཏི. ཨཱ་ཡ་སྨཱ པ་ན མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ‘‘ས་བྦཱ་པི བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི ཛི་གུ་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཝཱ’’ཏི བྷི་ཀྑཱུ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ་ཡེ་ཝ པཱ་པེ་ཏི.
སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ཝི་ནེ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ སཱ་ཝ་ཀ་ཝེ་ནེ་ཡྻཱ ནཱ་མ ན སཱ་ཝ་ཀེ་ཧེ་ཝ ཝི་ནེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་ཝ་ཀ་ཝེ་ནེ་ཡྻཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ད་ས་དྷཱ མཱ་ཏི་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ད་ས་ཀཱ ད་ས་དྷཱ ད་ས་དྷཱ མཱ་ཏི་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཏྟོ་ཏི ད་སུ་ཏྟ་རོ. ད་སུ་ཏྟ་རོ ག་ཏོ་ཏི་པི ད་སུ་ཏྟ་རོ་ཏི ཨེ་ཀ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ད་ས་ཀཱ ད་ས་ཧི ཨུ་ཏྟ་རོ ཨ་དྷི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཏོ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི་པི ད་སུ་ཏྟ་རོ. ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ པ་བྦེཏི ཨེ་ཀ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ད་ས་ཀཱ ད་ས་སུ པ་བྦེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ པ་བྦེ. ད་ས ད་ས པ་ཉྷཱཏི ‘‘ཀ་ཏ་མོ དྷ་མྨོ བ་ཧུ་ཀཱ་རོ ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ད་ས ད་ས པ་ཉྷཱ. ཝི་སེ་སི་ཏཱཏི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཱ. ད་སུ་ཏྟ་རཾ པ་ཝ་ཀྑཱ་མཱིཏི དེ་སི་ཡ་མཱ་ནཾ དེ་ས་ནཾ ནཱ་མ་ཀི་ཏྟ་ན་མུ་ཁེ་ན པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ན་ཏྠཾ. པ་ཝ་ཀྑཱ་མཱིཏི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝ་ཀྑཱ་མི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ཏྠ པ་ཉྙཱ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་ཉྷ་ས་ཏཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ. དྷ་མྨནྟི ཨི་དྷ དྷ་མྨ-ས་དྡོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ‘‘ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༥.༧༣) ཝི་ཡ. སུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཙཱ་ཡཾ དྷ་མྨོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་ནྟི སུ་ཏྟ’’ནྟི. སྭཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ནི་བྦཱ་ནཱ་ཝ་ཧོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ས་མུ་ཙྪེ་དཱ་ཡ ཧོ་ཏི, ས ཙཱ་ཡ་མ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ས་བྦེ་སཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་མོ་ཙ་ནུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨུ་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟོཏི ཨུ་ད་གྒཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ པ་ཎཱི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ, པ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པེ་མཾ ཛ་ནེ་ནྟོཏི བྷ་ཏྟིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ. ཨི་ད་ཉྩ དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་གྒ་ཎྷ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི ཨཱ་ཙི་ཎྞཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥༡. (ཀ) ཀཱ་ར-ས་དྡོ ཨུ་པ-ས་དྡེ་ན ཝི་ནཱ་པི ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི, ‘‘བ་ཧུ་ཀཱ་རཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ པུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༢.༣༤) ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ཧུ་ཀཱ་རོ་ཏི བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རོ’’ཏི.
(ཁ) ཝ་ཌྜྷ་ནེ ཝུ་ཏྟེ ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨུ་པྤཱ་ད་ན་པུ་བྦི་ཀཱ ཧི ཝ་ཌྜྷ་ནཱ་ཏི. ན་ནུ ཙ ‘‘ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ པེ་ཏྠ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི? ཨ་ཉྙ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ནཱ་ཡཾ ཝི་རོ་དྷོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻོ’’ཏི ཏཱི་ཧི་པི པ་རི་ཉྙཱ་ཧི པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཾ ཝ་ཏྭཱ་པི ‘‘ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ.
(ག) ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧཱིཏི ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཧི.
(གྷ) པ་ཧཱ་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱཏི པ་ཛ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ. མི་སྶ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
(ང) སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཧཱ་ནཱ་ཝ་ཧོ པ་རི་ཧཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀོ.
(ཙ) ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཝི་སེ་སཾ ག་མེ་ཏཱི་ཏི ཝི་སེ་ས་གཱ་མཱི.
(ཚ) དུ་པྤ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་རོཏི ཨ་ནུ་པ་ཙི་ཏ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རེ་ཧི པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ.
(ཛྷ) ཨ་བྷི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ.
ས་བྦ་ཏྠ མཱ་ཏི་ཀཱ་སཱུཏི དུ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་སུ ས་བྦཱ་སུ མཱ་ཏི་ཀཱ་སུ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ཡ་སྨཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་དྷ་མྨཾ ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ བ་ཧུ་ཀཱ་རོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀེ་ན ཨུ་པ་ཀ་ཏྟ་བྦཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཡ་ཉྩ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻོ’’ཏི. པ་རི་ཉྙཱ ཙ ནཱ་མ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་ཛ་ཧ་ན་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི. པ་ཛ་ཧ་ནྟེ་ན ཙ ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡོ, ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡོ’’ཏི. ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན, དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཉྩེ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦ་ནི་པྥཱ་ད་ནཾ སི་དྡྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷོ, ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཏ་ཡི་དཾ དྭ་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་ཛཱ་ན་ནེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻོ’’ཏི. ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་ཉྩེ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཾ, ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ནི་ཊྛི་ཏ་ཀི་ཙྩོ་ཝ ཧོ་ཏི, ནཱ་སྶ ཨུ་ཏྟ་རི ཀི་ཉྩི ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ཨེ་ཀ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝི་དྷིཾ ཨུ་དྡི་ས་ནྟོ ཨི་མཱ་ནི ད་ས པ་དཱ་ནི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨུ་དྡི་སི.
(ཀ) ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཨུ་དྡི་ཊྛ་དྷ་མྨེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཏ་མོ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ཏི ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ས ན་ཡོ དུ་ཀཱ་དཱི་སུ. ཝེ་ལུ༹་ཀཱ་རོཏི ཝེ་ནོ. སོ ཧི ཝེ་ལུ༹་ཝི་ཀཱ་རེ་ཧི ཀི་ལ་ཉྫཱ་དི་ཀ་ར་ཎེ་ན ‘‘ཝེ་ལུ༹་ཀཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ནྟོ, བ་ཧི ཙ ས་བྦ་ག་ཏ་ག་ཎྛིཾ ནཱི་ཧ་ར་ཎེ་ན ནི་གྒ་ཎྛིཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ཀེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་སེཏི ཨེ་ཀ་ཀཱ་དཱི་སུ ད་ས་སུ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཀོ་ཊྛཱ་སེ.
ས་བྦ་ཏྠ་ཀཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀནྟི ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཝ་ནྟཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ག་བྦྷཾ ག་ཎྷཱ་པ་ནེཏི ཡ་ཐཱ ཨུ་པ་རི ཝི་པ་སྶ་ནཱ པ་རི་པ་ཙྩ་ཏི ཏི་ཀྑཱ ཝི་ས་དཱ ཧུ་ཏྭཱ མ་གྒེ་ན གྷ་ཊེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་ཌྜྷ་ནེ. ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་དཱི་སཱུཏི ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་དཱི་སུ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦེ་སུ, ཏེ་སཾ ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི. ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ནེ་སཱུཏི ཋཱ་ནེ, ཨ་ཊྛཱ་ནེ ཙ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦེ. མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡནྟི མ་ཧ་ཏི་ཡཾ ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན མ་ནོ་མ་ཡི་དྡྷི ཨཱ་དི་ཀཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཊྛ་སུ ཝི་ཛྫཱ་སཱུཏི ཨ་མྦ་ཊྛ་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༡.༢༧༩) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡཱ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ ཝི་ཛྫཱ་སུ.
ཏེ་ནེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ཐོ་མེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ནནྟི ཨ་པྤ་མཱ་དཾ.
ཐཱ་མ་ས་མྤ་ནྣེ་ནཱཏི ཉཱ་ཎ་བ་ལ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན. དཱི་པེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མྤཱ་ད་ནེ བ་ཧུ་པ་ཀཱ་རོ’’ཏི པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ. ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་པ་ཀྑི་ཀ་མ་ཏྠཾ ཨ་པྤ་མཱ་དེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
(ཁ) ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏཱིཏི ར་སྶཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་སོ, ནི་དྡེ་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཏཾ ས་མཱ་ས་པ་དཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ཊྛི་ཀཱ་ནི པུ་ཉྫ་ཀི་ཏཱ་ནི ཏེ་རོ་ཝ་སྶི་ཀཱ་ནི…པེ… པཱུ་ཏཱི་ནི ཙུ་ཎྞི་ཀ་ཛཱ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༧༩) ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ‘‘ཙུ་ཎྞི་ཀ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི ‘‘ཙུ་ཎྞི་ཀ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་ཏི་ཡཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཏིཾ་ས་ཝི་དྷེ ཋཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ. སུ་ཁ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱཏི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ སུ་ཁ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ, པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་པི ‘‘སུ་ཁ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ.
(ག) པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཝི་ས་ཡོ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཎོ ཝི་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ པ་གྒྷ་ར་ཏི, སོ ས་མྤ་ཡོ་ག་ས་མྦྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ས་ཧ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧཱི་ཏི སཱ་ས་ཝོ. ཏ་ཐཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཧི་ཏོ་ཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ པ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་དྷི པ་ཊི་ཀྑེ་པོ.
(གྷ) ཨ་སྨཱི་ཏི མཱ་ནོཏི ‘‘ཨ་སྨཱི’’ཏི པ་ཝ་ཏྟོ མཱ་ནོ.
(ཙ) ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ནི་ཙྩེ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ པ་ཐ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ.
(ཚ) ཨི་དྷ པ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ན་ནྟ་རོ མ་གྒོ ‘‘ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཀོ ཙེ་ཏོ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཀ་སྨཱ? ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཏྟཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཕ་ལ་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ. ས་དྡ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཕ་ལཾ ཨ་ན་ནྟ་རཾ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ན་ནྟ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ, ཏཾ ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཡོ་ཛ་ནོ་ཏི ཝཱ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཀོ.
(ཛ) ཕ་ལནྟི ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་པ་ཉྙཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ཨ་ཀུ་པྤཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ.
(ཛྷ) ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧཱ་རོ, པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛི་ཏི་ཀཱ’’ཏི. ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོཏི ཨ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ས་མ་ཉྙེ་ན ཨེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ.
(ཉ) ཨ་ཀུ་པྤཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི ཨ་ཀུ་པྤ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་བྦཱ་པི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ཀུ་པྤཱ ཨེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ཀོ་པ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ.
ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ལ་དྡྷ་ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ. པ་རི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦེ་ཧཱིཏི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་པ་དེ་ཧི. པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ པ་ཧཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཀཱ་ཝཱ་ར་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ས་ཧེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཕ་ལཾ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་ཏྟ་མེ ཨེ་ཝ པ་དེ ལ་བྦྷ་ཏི. ཕ་ལཾ པ་ན ཨ་ནེ་ཀེ་སུ་པི པ་དེ་སུ ལ་བྦྷ་ཏི པ་ཋ་མ་ཊྛ་མ་ན་ཝ་མ་ད་ས་མེ་སུ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. ཡ་སྨཱ ཏཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ད་ས་མེ ཨེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི, ཨི་ཏ་རེ་སུ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཏ་སྨཱ ‘‘ལ་བྦྷ་ཏི ཨེ་ཝཱ’’ཏི སཱ་ས་ངྐཾ ཝ་ད་ཏི.
ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱཏི ཡེ་ན བ་ཧུ་ཀཱ་རཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝེ་ན དེ་སི་ཏཱ, ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ. ཡཱ་ཐཱ་ཝཱཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཱཏི ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ན ཏ་ཐཱ ན ཧོ་ནྟཱིཏི ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཉྩ་ཧི་པི པ་དེ་ཧི ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ས་མྨཱཏི ཉཱ་ཡེ་ན. ཡཾ པ་ན ཉཱ་ཏཾ, ཏཾ ཧེ་ཏུ་ཡུ་ཏྟཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཏུ་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཨོ་ཀ་པྤ་ནཾ ཛ་ནེ་སཱིཏི ཛི་ན་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་པྤ་སཱ་དཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི.
ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
དྭེ་དྷ་མྨ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥༢. (ཀ) ‘‘ས་བྦ་ཏྠཱ’’ ཏི ཨི་དཾ ‘‘སཱི་ལ་པཱུ་ར་ཎཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ‘‘སཱི་ལ་པཱུ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཱ་ན་མྤི ཨ་པྤ་མཱ་ད་སྶ ཝི་ཡ ས་བྦ་ཏྠ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ནཱ་ཏི་ཝི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ ཏེ་སཾ. ས་ཏི་ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ ཧི ཨ་པྤ་མཱ་དོ, སོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏཱ ས་ཏི ཨེ་ཝ, སཱ ཙ ཁོ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦཱ, ཨི་ཏ་རཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
(ཁ) ཏེ་སཾ པ་ཉྩ་ས་ཏ་མ་ཏྟཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ ཀ་ཐི་ཏཱ.
(ཚ) ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ སཾ་ཀི་ལེ་ས་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཧེ་ཏུ, པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ པ་ཙྩ་ཡོ. ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡ་ཐཱ ཙ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་ཡ, ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཙ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་ཏི ‘‘ཨི་མེ དྭེ དྷ་མྨཱ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཨི་མེ་ཧི དྷ་མྨཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་སུ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝི་སཾ་ཡོ་གཱ ནཱ་མ ཀཱ་མ་ཡོ་གཱ་དི་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་བྷེ་དཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ནོ དྷ་མྨཱ, ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ནོ དྷ་མྨཱ, ཀ་ཎྷཱ དྷ་མྨཱ, སུ་ཀྐཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༠༡, ༡༠༤) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
(ཛྷ) པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་མེ་ཙྩ ས་མྦྷུ་ཡྻ ཀ་ཏ་ཏྟཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏུ. ཀེ་ན་ཙི ཨ་ན་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏུ.
(ཉ) ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཝི་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན, ཝི་དི་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཙ ཝི་ཛྫཱ. ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ས་བྦ་སོ ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ.
ཨ་བྷི་ཉྙཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཉྙཱ་དཱི་ནི. ཨེ་ཀ་ཀ་ས་དི་སཱ་ནེ་ཝ པུ་རི་མ་ཝཱ་རེ ཝི་ཡ ཝི་བྷ་ཛྫ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་ཏོ. མ་གྒོ ཀ་ཐི་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘མ་གྒོ་ཝ ཀ་ཐི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘མ་གྒོ ཀ་ཐི་ཏོ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ ‘‘ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཕ་ལ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་པ་དེ ཕ་ལཾ ཀ་ཐི་ཏནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཕ་ལ་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཕ་ལཾ ཀ་ཐི་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ ཝི་ཛྫཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏ་ད་ཉྙ་སྶ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ.
དྭེ་དྷ་མྨ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཏ་ཡོ་དྷ་མྨ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥༣. (ཚ) སོཏི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒོ. ས་བྦ་སོ ཀཱ་མཱ་ནཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ན་ཏོ. ཨཱ་རུ་པྤེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ ནཱ་མ ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཨ་གྒ་མ་གྒོ. པུ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏོཏི རཱུ་པཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་སོ ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ. ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ས་ངྑཱ་རཱ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་རོ་དྷོ, ཨ་གྒ་མ་གྒོ. ཏེ་ན ཧི ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚེ ནི་རོ་དྷི་ཏེ ཨི་ཏ་ར་མྤི ཝ་ཊྚ་དྭ་ཡཾ ནི་རོ་དྷི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ པ་ན ནི་རོ་དྷ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏྟཱ ཨ་གྒ་ཕ་ལཾ ‘‘ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ’’ནྟི. ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལེ་ན ཧི ནི་བྦཱ་ནེ དི་ཊྛེ’’ ཏི ཨི་དཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ནི་བྦཱ་ན་ད་སྶ་ན་སྶཱ་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏ་ནི་རོ་དྷ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ’’ ཏི ཨི་ད་མྤི ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི.
(ཛ) ཨ་ཏཱི་ཏཾ སཱ་ར་མྨ་ཎནྟི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ཏཱི་ཏཱ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘མ་གྒོ ཀ་ཐི་ཏོ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦེ ཕ་ལཾ ཀ་ཐི་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི.
(ཉ) ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡེ ཉཱ་ཎནྟི ཙ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ནྟེ ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ མ་གྒོ ཀ་ཐི་ཏོ སི་ཡཱ.
ཏ་ཡོ་དྷ་མྨ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཙ་ཏུ་དྷ་མྨ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥༤. (ཀ) དཱ་རུ་མ་ཡཾ ཙ་ཀྐཾ དཱ་རུ་ཙ་ཀྐཾ, ཏ་ཐཱ ར་ཏ་ན་ཙ་ཀྐཾ. ཨཱ་ཎ་ཊྛེ་ན དྷ་མྨོ ཨེ་ཝ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནཾ ཨ་པ་རཱ་པ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཙ་ཀྐཾ, ཏ་ཐཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀེ དེ་སེཏི པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་དེ་སེ. སེ་ཝ་ནཾ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ. བྷ་ཛ་ནཾ བྷ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྨཱ ཋ་པ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཡོ་ནི་སོ ཋ་པ་ནཾ ས་དྡྷཱ་དཱི་སུ ནི་ཝེ་ས་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་ད་མེ་ཝེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎནྟི ཨི་ད་མེ་ཝ པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐ་མེ་ཏྠ ཨེ་ཏེ་སུ ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐེ་སུ པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སོ ཨེ་ཝ ཙ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མྨཱ ཋ་པེ་ཏི ཨ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་སྶ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཋ་མོ ལོ་ཀི་ཡོ་ཝ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ་ཝ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ད་སུ་ཏྟ་ར་སུ་ཏྟེ. པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ལོ་ཀི་ཡཱ་ཝཱཏི མ་གྒ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ ལོ་ཀི་ཡཱ ཨེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
(ཙ) ཀཱ་མ་ཡོ་ག་ཝི་སཾ་ཡོ་གོ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒོ, དི་ཊྛི་ཡོ་ག་ཝི་སཾ་ཡོ་གོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒོ, ཨི་ཏ་རེ དྭེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
(ཚ) པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ལཱ་བྷིནྟི ཡྭཱ་ཡཾ ཨ་པྤ་གུ་ཎ་སྶ པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ལཱ་བྷཱི, ཏཾ. ཀཱ་མ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟཱིཏི ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་མ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི ཙོ་དེ་ནྟི ཏུ་དེ་ནྟི. ཏ་སྶ ཀཱ་མཱ་ནུ་པ་ཀྑ་ནྡཱ་ནཾ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སོ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི ཧཱ་ཡ་ཏི པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡོ ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ད་ནུ་དྷ་མྨ་ཏཱཏི ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ས་བྷཱ་ཝོ. ‘‘ས་ཏི ས་ནྟི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ མི་ཙྪཱ་ས་ཏིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྶ ཧི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པ་ས་བྷཱ་ཝཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་ནྟ་ཏོ པ་ཎཱི་ཏ་ཏོ དི་སྭཱ ཨ་སྶཱ་ད་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་མཱ་ནཱ ནི་ཀ་ནྟི ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ནི་ཀ་ནྟི་ཝ་སེ་ན སོ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི ནེ་ཝ ཧཱ་ཡ་ཏི, ན ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཋི་ཏི་ཀོ་ཊྛཱ་སི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཋི་ཏི་བྷཱ་གི་ཡོ ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི.
ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཧ་ག་ཏཱཏི ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་ནྟ་ཏོ པ་ཎཱི་ཏ་ཏོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ. ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟཱིཏི པ་གུ་ཎ་པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་ཏྠཱ་ཡ ཙོ་དེ་ནྟི ཏུ་དེ་ནྟི, ཏ་སྶ ཨུ་པ་རི དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནུ་པ་ཀྑ་ནྡཱ་ནཾ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སོ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏ་སྶ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ‘‘ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡོ ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ནི་བྦི་དཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱཏི ཏ་མེ་ཝ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷིཾ ཛྷཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏཾ ནི་བྦི་དཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཧ་ག་ཏཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཉྷི ཛྷཱ་ན་ངྒེ་སུ པ་བྷེ་དེ་ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟེ་སུ ནི་བྦི་ནྡ་ཏི ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ནི་བྦི་དཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟཱིཏི ནི་བྦཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཙོ་དེ་ནྟི ཏུ་དེ་ནྟི. ཝི་རཱ་གཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏོཏི ཝི་རཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ནི་བྦཱ་ནེ་ན ཨུ་པ་ས་ཉྷི་ཏོ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཉྷི ‘‘ས་ཀྐཱ ཨི་མི་ནཱ མ་གྒེ་ན ཝི་རཱ་གཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏུ’’ནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ‘‘ཝི་རཱ་གཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་པི ཝི་རཱ་གཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མ. ཏ་སྶ ཏེ་སཾ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སོ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ‘‘ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡོ ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ས་བྦ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོཏི དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཀཱ ས་བྦཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོཏི ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཏཱ་ཝ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
མ་གྒོ ཀ་ཐི་ཏོ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ཏྟཱ. ཕ་ལཾ ཀ་ཐི་ཏཾ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ.
ཙ་ཏུ་དྷ་མྨ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཉྩ་དྷ་མྨ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥༥. (ཁ) ‘‘པ་ཉྩ་ངྒི་ཀོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི ས་མཱ་དྷི་ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ཏི པཱི་ཏི་ཕ་ར་ཎ་ཏཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཧི ཏ་མེ་ཝ ཝི་བྷ་ཛ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱི་ཏིཾ ཕ་ར་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.‘‘སོ ཨི་མ་མེ་ཝ ཀཱ་ཡཾ ཝི་ཝེ་ཀ་ཛེ་ན པཱི་ཏི་སུ་ཁེ་ན ཨ་བྷི་ས་ནྡེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༤༢༧) ན་ཡེ་ན པཱི་ཏི་ཡཱ, སུ་ཁ་སྶ ཙ ཕ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་རཱ་ག་ཝི་རཱ་ག་ཏཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རེ་སཾ ཙེ་ཏོ ཕ་ར་མཱ་ནཱ. ཨཱ་ལོ་ཀ་ཕ་ར་ཎེཏི ཀ་སི་ཎཱ་ལོ་ཀ་སྶ ཕ་ར་ཎེ ས་ཏི ཏེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ལོ་ཀེ་ན ཕ་རི་ཏ་པྤ་དེ་སེ. ཏ་སྶ ས་མཱ་དྷི་སྶ རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ.
པཱི་ཏི་ཕ་ར་ཎ་ཏཱ སུ་ཁ་ཕ་ར་ཎ་ཏཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཋ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ ཏཱ ‘‘པཱ་དཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཙེ་ཏོ་ཕ་ར་ཎ་ཏཱ ཨཱ་ལོ་ཀ་ཕ་ར་ཎ་ཏཱཏི ཏཾ་ཏཾ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ ཏཱ ‘‘ཧ་ཏྠཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་དྷཱ་ན་སྶ ས་རཱི་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཀཱ་ཡོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘སཱི་སཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
(ཛ) ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑ་ད་ར་ཐ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་ནཾ ཝི་ག་ཏ་ཏྟཱ ལོ་ཀི་ཡ་ས་མཱ་དྷི་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡ་མེ་ཏྠ སུ་ཁ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་པྤི་ཏ་པྤི་ཏ་ཀྑ་ཎེ སུ་ཁ་ཏྟཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སུ་ཁོ’’ཏི. པུ་རི་མ་སྶ པུ་རི་མ་སྶ ཝ་སེ་ན པ་ཙྪི་མཾ པ་ཙྪི་མཾ ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡ ས་ནྟ་ཏ་ར་པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མོ པུ་རི་མོ…པེ… སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི.
ཀི་ལེ་ས་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནེ་ན ལ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཀི་ལེ་ས་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་བྷཱ་ཝནྟི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་བྷཱ་ཝཾ. ལ་དྡྷ་ཏྟཱ པ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་བྦྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ལོ་ཀི་ཡ་ས་མཱ་དྷི་སྶ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ་ནི ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནི་ཀ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ནི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཨ་ཉྙེ ཀི་ལེ་སཱ ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཱ, ཨི་མ་སྶ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི་སྶ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ ན ནི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཝཱ་རེ་ཏ་བྦ་ཉྩ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མ་གྒཱ་ན་ནྟ་རཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཙ ཨ་པྤ་ཡོ་གེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ, ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ ན་ས་ངྑཱ་ར་ནི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཝཱ་རི་ཝཱ་ཝ་ཊོ. ‘‘ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ་པི ས་ཏི་ཡཱ ས་ཏི་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ས་ཏོ ཨེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ན་ས་ཏི་ཡཱ ས་ཏོཏི ད་སྶེ་ཏི. སེ་སེ་སུ ཉཱ་ཎ་ངྒེ་སུ. པ་ཉྩ་ཉཱ་ཎི་ཀོཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི་མུ་ཁེ་ན པ་ཉྩ ཉཱ་ཎཱ་ནེ་ཝ ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ནི, ནི་དྡི་ཊྛཱ་ནི ཙ.
མ་གྒོ ཀ་ཐི་ཏོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཱི་སེ་ན ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ. ཕ་ལཾ ཀ་ཐི་ཏཾ ཨ་སེ་ཀྑཱ་ནཾ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ.
པ་ཉྩ་དྷ་མྨ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཚ་དྷ་མྨ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥༦. མ་གྒོ ཀ་ཐི་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
ས་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥༧. (ཉ) ཧེ་ཏུ་ནཱཏི ཨཱ་དི་ཨ་ནྟ་ཝ་ནྟ་ཏོ, ཨ་ན་ཙྩ་ནྟི་ཀ་ཏོ, ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏོ, ནི་ཙྩ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཏུ་ནཱ. ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཡ་ཐཱ ཨི་མེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏཱི་ཏེ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཙ ཨ་ནི་ཙྩཱ ས་ངྑ་ཏཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ ཁ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཝ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཝི་རཱ་ག་དྷ་མྨཱ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ ན་ཡ་ན་ན་ཡེ་ན. ཀཱ་མཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ས་བྦེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི སུ་དི་ཊྛཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ, ཏཾ པ་ན ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཀི་ཙྩ་ཏོ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན སུ་དི་ཊྛཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ, ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ་ཝ་སྶ་ཡོ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭེ་པི ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཊྛེ་ན ཨ་ངྒཱ་ར་ཀཱ་སུ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ནི་ནྣ་སྶེ་ཝཱཏི [ནི་ནྣ་སྶ (ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ)] ནི་ནྣ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ. ཨ་ནྟོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ལཱ་མ་ཀ་ཊྛེ་ན ཏ་ཎྷཱ. བྱ་ནྟཾ ཝི་ག་ཏ་ནྟཾ བྷཱུ་ཏ་ནྟི བྱ་ནྟཱི་བྷཱུ་ཏནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ར་ཏི་བྷཱུ་ཏཾ, [ནི་ཡ་ཏི་བྷཱུ་ཏཾ (ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ) ཝི་ག་ཏ་ནྟི་བྷཱུ་ཏཾ (?)] ནི་ཏྟ་ཎྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨི་དྷ ས་ཏྟ་ཀེ. བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་པ་དེ མ་གྒོ ཀ་ཐི་ཏོ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ.
པ་ཋ་མ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥༨. (ཀ) ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡི་ཀཱ་ཡཱཏི ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡི་ཀཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝི་ན་ཡོ ཨེ་ཝ ཝེ་ན་ཡི་ཀོ’’ཏི, ཏ་སྶཱ ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡི་ཀཱ་ཡ. ཀཱ པ་ན སཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི. སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་སྶཱཏི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་དི་སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་སྶ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཏ་རུ་ཎ་ས་མ་ཐ་པ་ཉྙཱ་ཝ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཏ་རུ་ཎ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ [ཏ་རུ་ཎ་ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ (ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ)]. ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏཱ་ཡཱཏི པ་ཋ་མཱ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ, དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ པ་ན ན་ཏྠི མ་གྒ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. པེ་མནྟི ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི, ཏཾ པ་ན ཝ་ལླ་བྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ གེ་ཧ་སི་ཏ་ས་དི་སཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘གེ་ཧ་སི་ཏ་པེ་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ག་རུ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ག་རུ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ག་རུ་ཙི་ཏྟོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ག་རུ་ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ག་རུ་མྷི ག་རུ་ཀཱ་རོ. ‘‘ཀི་ལེ་སཱ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི. ག་རཱུ་ན་ཉྷི ས་ནྟི་ཀེ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཀི་ལེ་སཱ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
(ཚ) པེ་ཏཱཏི པེ་ཏ་མ་ཧི་དྡྷི་ཀཱ. ཨ་སུ་རཱ་ནནྟི དེ་ཝཱ་སུ་རཱ་ནཾ. པེ་ཏཱ་སུ་རཱ པ་ན པེ་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཏེ་སཾ པེ་ཏེ་ཧི ས་ངྒ་ཧོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷོ་ཝ. ཨཱ་ཝཱ་ཧ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ས་མྦྷོ་ག་སཾ་ས་གྒ་མུ་ཁེ་ན པེ་ཏེ་ཧེ་ཝ ཨ་སུ་རཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི.
(ཛ) ཨ་པྤི་ཙྪ་སྶཱཏི ནི་ཨི་ཙྪ་སྶ. ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ཧེ་ཏྠ ཨ་པྤ-ས་དྡོ ‘‘ཨ་པྤ་ཌཾ་ས་མ་ཀ་ས་ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༡༠.༡༡) ཝི་ཡ. པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨ་པྤི་ཙྪོ པ་ཙྩ་ཡ་ཨ་པྤི་ཙྪོ, ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨི་ཙྪཱ་ར་ཧི་ཏོ. ཨ་དྷི་ག་མ་ཨ་པྤི་ཙྪོཏི ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཨ་དྷི་ག་མ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ཨི་ཙྪཱ་ར་ཧི་ཏོ. པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཨ་པྤི་ཙྪོཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ཨི་ཙྪཱ་ར་ཧི་ཏོ. དྷུ་ཏ་ངྒ་ཨ་པྤི་ཙྪོཏི དྷུ་ཏ་ངྒེ་སུ ཨ་པྤི་ཙྪོ དྷུ་ཏ་ངྒ་ཝི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་ཙྪཱ་ར་ཧི་ཏོ. ས་ནྟ་གུ་ཎ་ནི་གཱུ་ཧ་ནེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནི སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཛྷཱ་ནཱ་དི་གུ་ཎཱ་ན་ཉྩེ་ཝ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་གུ་ཎ་སྶ ཙ དྷུ་ཏ་ངྒ་གུ་ཎ་སྶ ཙ ནི་གཱུ་ཧ་ནེ་ན ཚཱ་ད་ནེ་ན. ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ནི་པྤ་ཛྫ་ཏི སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ནོ མ་ཧི་ཙྪ་སྶཱཏི མ་ཧ་ཏི་ཡཱ ཨི་ཙྪཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ, ཨི་ཙྪཾ ཝཱ མ་ཧ་ནྟ་སྶ ནོ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི ཨ་ནུ་དྷ་མྨ་སྶཱ་པི ཨ་ནི་ཙྪ་ན་ཏོ.
པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶཱཏི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀེ་ཧི ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཊྛ་ཨཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝོ་ཝ ཨི་དྷ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཀ་མྨནྟི ཡོ་ག་ཀ་མྨཾ.
ས་ཏྟེ་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙ ས་ངྒ་ཎ་ནཾ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ, སཱ ཨཱ་ར་མི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ཨཱ་རཱ་མོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་རཱ་མོ, ཏ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ཡ ཙེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶཱཏི པ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀེ ནི་ནྣ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི. ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཧི ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་པི. ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཧི པ་ཏི་ཊྛ་ཏོ ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ‘‘བྷ་ཝེ་སུ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རོ ཨ་ན་ཏྠོ’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟོ ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་ར་ཉཱ་ཎཾ ཨ་བྷི་པ་ཏྠེ་ཏི, ཏ་ད་ཏྠ་ཉྩ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་རོ་ཏི. མཱ་ནཱ་ད་ཡོ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ སཾ་སཱ་རེ པ་པ་ཉྩེ་ནྟི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི པ་པ་ཉྩཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་པྤ་པ་ཉྩ་སྶཱ་ཏི ཝི་ག་ཏ་མཱ་ན་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་པ་པ་ཉྩ་སྶཱ’’ཏི.
མ་གྒོ ཀ་ཐི་ཏོ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ.
ན་ཝ་དྷ་མྨ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥༩. (ཁ) ཝི་སུ་དྡྷིནྟི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷིཾ, ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་མེ་ཝ ཝཱ. ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལནྟི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རཱ་དི་ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་པ་རི་སུ་དྡྷི་ཝ་ནྟཾ སཱི་ལཾ. པཱ་རི་སུ་དྡྷི་པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ངྒནྟི པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་རི་སུ་དྡྷི་ཡཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ངྒཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་དྷཱ་ན་ངྒ’’ནྟི. ས་མ་ཐ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷི་བྷཱ་ཝོ ཝོ་དཱ་ནཾ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ པ་གུ་ཎ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི. ཝི་ག་ཏུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཉྷི ‘‘པ་གུ་ཎ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ན ས་ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཾ ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཏོ. ས་ཏྟ་དི་ཊྛི་མ་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཏོ ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི. པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧོ ཨ་དྡྷ་ཏྟ་ཡ་ཀ་ངྑཱ་མ་ལ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎ་ཝི་སུ་དྡྷི. ཡ་སྨཱ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏ་སྶ ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་པི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷཱི་ཏི ས་པྤ་ཙྩ་ཡཾ ནཱ་མ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཡ་སྨཱ པ་ན ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟེ་ན ཏཱི་སུ ཨ་དྡྷཱ་སུ ཀ་ངྑཱ་མ་ལ་ཝི་ཏ་ར་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎ་ཝི་སུ་དྡྷི ‘‘དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མ་གྒཱ་མ་གྒེ ཉཱ་ཎནྟི མ་གྒཱ་མ་གྒེ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཉཱ་ཎཾ. ཉཱ་ཎནྟི ཨི་དྷ ཏ་རུ་ཎ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷཱི’’ཏི ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཡཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཡ་དི ‘‘ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷཱི’’ཏི ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ‘‘པ་ཉྙཱ’’ཏི ཙ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ, མ་གྒོ པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི? མ་གྒོ བ་ཧུ་ཀཱ་ར་པ་དེ ཝི་རཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏོ. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘ཨི་དྷ བ་ཧུ་ཀཱ་ར་པ་དེ མ་གྒོ ཀ་ཐི་ཏོ’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༣༥༩).
(ཚ) ཙ་ཀྑཱ་དི་དྷཱ་ཏུ་ནཱ་ན་ཏྟནྟི ཙ་ཀྑཱ་དི་རཱུ་པཱ་དི་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཝེ་མ་ཏྟ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ. ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཱ་དི་ནཱ་ན་ཏྟནྟི ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་སོ་ཏ་ས་མྥ་སྶ་གྷཱ་ན་ས་མྥ་སྶཱ་དི་ས་མྥ་སྶ་ཝི་བྷཱ་གཾ. ས་ཉྙཱ་ནཱ་ན་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་དི་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ན་ཏྟ་མྤི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ, ཏཾ པ་ན ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཡ྄ཧ་ཏི. ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན བྱཱ་པཱ་ད་ས་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ས་ཉྙཱ་ནི་དཱ་ན་ཏྟཱ པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ་ནཾ ‘‘ས་ཉྙཱ་ནཱ་ན་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་ངྐ་པྤ་ནཱ་ན་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཡཾ ས་ངྐ་པྤེ་ཏི, ཏཾ པ་པ་ཉྩེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ས་ངྐ་པྤ་ནཱ་ན་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྩ ཚ་ནྡ་ནཱ་ན་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཚ་ནྡ་ནཱ་ན་ཏྟནྟི ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཚ་ནྡ་སྶ ནཱ་ན་ཏྟཾ. རཱུ་པ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོཏི རཱུ་པ་ཝི་ས་ཡོ རཱུ་པཱ་བྷི་པ་ཏྠ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ. ས་དྡ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀི་ལེ་སོ ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨ་པྤ་ཏྟེ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཏྟོ ཝི་ཡ པ་རི་ལཱ༹་ཧོ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ པ་ན ཀི་ལེ་ས་ཚ་ནྡ་སྶ ཝ་སེ་ན རཱུ་པཱ་དི་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་དི་ནཱ་ན་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟ་སྶ ས་ཙེ ཏཾ རཱུ་པཱ་དི ལ་བྦྷེ་ཡྻ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་དི་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་དི་ནཱ་ན་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི.
(ཛ) མ་ར་ཎཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེཏི མ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཎེ, མ་ར་ཎཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ས་ཧ་ག་ཏ་པ་ཉྙཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཧཱ་རཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶཱཏི ག་མ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཧཱ་རཾ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ཏོ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ. ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ནྟ་སྶཱཏི ནི་བྦི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཨ་ས་ཛྫ་ནྟ་སྶ.
ད་ས་དྷ་མྨ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦༠. (ཛྷ) ནི་ཛྫ་ར་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱིཏི པ་ཛ་ཧ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱཔ་དེ མ་གྒོ ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཧེ་ཊྛཱ..པེ… པུ་ན ག་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨི་དྷ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་དེ མ་གྒོ ཀ་ཐི་ཏོ’’ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༣༦༠) ཀི་ཉྩཱ་པི ནི་ཛྫི་ཎྞཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ནི་ཛྫི་ཎྞཱ་པི ན ས་མུ་ཙྪི་ནྣཱ་ཏི ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པུ་ན ག་ཧི་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་ད་ཡོ་པི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱི་ནཱ་པི ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨི་དྷ པུ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་པ་དེ་སུ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་པ་དེ་སུ ན་ཡོ ནེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ.
ཨེ་ཏྠ ཙཱཏི ‘‘ས་མྨཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཙ ཨ་ནེ་ཀེ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པཱ་ལི༹་པ་དེ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན, པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཝི་མུ་ཙྩ་ནཾ ས་མྨཱ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཙ མ་གྒ་ཕ་ལེ་སུ ཨ་ཊྛ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི་པི ས་དྡྷཱ་དཱི་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་ཊཱ་ནི. མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ཧི ཕ་ལེ་སུ བྷཱ་ཝ་ནཱ པཱ་རི་པཱུ་རཱི ནཱ་མཱ་ཏི. ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སི་ནེ་ཧ་ན་ཊྛེ་ནི་ད་ཉྷི. སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་སཱ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ སི་ནེ་ཧ་ནྟཾ ཏེ་མེ་ནྟཾ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པ་ཝ་ཏྟ་ས་ནྟ་ཏི་ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཊྛེ་ནཱཏི ཝི་པཱ་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཛཱི་ཝ་ནེ ཨ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན. ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ག་མ་ནཾ.
ཨ་དྡྷེ་ན ས་ཧ ཚ་ཊྛཱ་ནི པ་ཉྷ་ས་ཏཱ་ནི, པ་ཉྙཱ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ས་ཧ པ་ཉྷ་ས་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ཡ་སྨཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ‘‘ད་ས་སུ ནཱ་ཐ་ཀ་ར་ཎ་དྷ་མྨེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ད་ས་ཀ་སི་ཎཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ད་ས་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་མུ་ཁེ་ན པ་རི་ཉྙཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟོ ད་ས་མི་ཙྪ་ཏྟེ, ད་ས་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐེ ཙ པ་ཧཱ་ཡ ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐེ་སུ ཙ ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏོ ད་ས་སུ ཨ་རི་ཡཱ་ཝཱ་སེ་སུ ཨཱ་ཝ་སི་ཏུ་ཀཱ་མོ ད་ས་ས་ཉྙཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ད་ས་ནི་ཛྫ་ར་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ ད་ས་ཨ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨོ་ཝཱ་དཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ནྟོ དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛ་པེ་སི. པ་མོ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷཱུ་ཏི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནྟཱ སི་ར་སཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪིཾ་སཱུ’’ཏི. ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ་ཡཱཏི ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་དེ་སི་ཏ་དེ་ས་ནཱ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ཧ་ཊྛ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ, ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་ཨ་ཏྠ་ཝེ་ད་དྷ་མྨ་ཝེ་དེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་མེ་ཝ སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་མཱ་ནཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏེ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་བྷེ་དེ དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ནྟཱ. ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི…པེ… པ་ཏི་ཊྛ་ཧིཾ་སཱུཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡ, ཐེ་ར་སྶ ཙ དེ་ས་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་དྡྷཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པ་རི་ཝཱ་རཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ ས་ཎྛ་ཧིཾ་སཱུ་ཏི.
སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
ད་སུ་ཏྟ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ.