༩. མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༧༣. ‘‘ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་དཾ སུ་ཏྟ་མ་བྷཱ་སཱི’’ཏི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪ་ཏི, སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ པ་ན ‘‘པཱ་ཀ་ཊ’’ནྟི ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ‘‘ཀུ་རུ་ར་ཊྛ་ཝཱ་སཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མུ་ཊྛཱ་ནནྟི ཧི དེ་ས་ནཱ་ནི་དཱ་ནཾ, ཏཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷཾ, སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མྤི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་ར་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ བྷ་ག་ཝ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ. ཏཱ་ཡ ཧི ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་ད་པཱ་དི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟེ་སུ ཙ ཀཱ་རུ་ཉྙ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. (དཱི. ནི. ༢.༦༩; མ. ནི. ༡.༢༨༣; ༢.༣༣༩; སཾ. ནི. ༡.༡༧༢; མ་ཧཱ་ཝ. ༩) བཱ་ཧི་རཾ པ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨ་པ་རི་ཝཱ་ར་སྶ ས་ཧ་མྤ་ཏི་མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘བྲ་ཧྨུ་ནོ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ’’ཏི. (དཱི. ནི. ༢.༦༩; མ. ནི. ༡.༢༨༣; ༢.༣༣༩; སཾ. ནི. ༡.༡༧༩; མ་ཧཱ་ཝ. ༩) ཏ་ད་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནུ་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལ་ཉྷི དྷ་མྨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཛ་ནི་ཏཾ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཾ པ་ཊི་པ་སྶ་མྦྷེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི. ཡ་ཐཱ ཙ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ, ཨེ་ཝཾ ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཙ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ས་བྦ་ཉྷི ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ, ཏེ་སཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་རཾ, ས་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དིཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཀོ་ས་ལླེ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝི་ཙི་ཏྟ་ན་ཡ་དེ་ས་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སཱི་ཏི. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མྤི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་ར་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷ་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ ཡཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ, ཡེ་ན ཙ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, བཱ་ཧི་རཾ པ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀུ་རུ་ར་ཊྛ་ཝཱ་སཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི, ཏེ་ན ‘‘ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པེ་སུ ཀ་ཏ་རོ་ཡ’’ནྟི སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ པུ་ཙྪི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་ཏ་རོ ‘‘ཀུ་རུ་ར་ཊྛ་ཝཱ་སཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཡཾ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ’’ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཀུ་རུ་ར་ཊྛཾ ཀི་ར ཏ་དཱ ཏཾ་ནི་ཝཱ་སི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་ནྟ་ཏཱ་དི་ནཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ, པུ་བྦེ ཙ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་བ་ལེ་ན ཏ་དཱ ཨུ་ཏུ་ཨཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པུ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟ་ཀུ་རུ་ཝ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ ཝི་ཡ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨུ་ཏུ་ཨཱ་དི་ས་མྤ་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ནྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཨུ་ཏུ་ས་པྤཱ་ཡཱ་དི་ཡུ་ཏྟཾ ཏཾ ར་ཊྛཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཙི་ཏྟ་ས་རཱི་ར་ཀ་ལླ་ཏཱ་ཡཱཏི ཙི་ཏྟ་སྶ, ས་རཱི་ར་སྶ ཙ ཨ་རོ་ག་ཏཱ་ཡ. ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་པ་ཉྙཱ་བ་ལཱཏི ལ་དྡྷཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ, ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཝཱ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་པ་ཉྙཱ་ཏེ་ཛཱ. ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཋཱ་ནེ་སུཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙུ་དྡ་ས་སུ ཋཱ་ནེ་སུ, ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ, ཏ་ཐཱ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན, དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཋཱ་ནེ་སུ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. སུ་ཝ་ཎྞ་ཙ་ངྐོ་ཊ་ཀ་སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་སུ པ་ཀྑི་ཏྟཱ་ནི སུ་མ་ན་ཙ་མྤ་ཀཱ་དི་ནཱ་ནཱ་པུ་པྥཱ་ནི, མ་ཎི་མུ་ཏྟཱ་དི་ས་ཏྟ་ར་ཏ་ནཱ་ནི ཙ ཡ་ཐཱ བྷཱ་ཛ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཝི་སེ་སཾ སོ་བྷ་ནྟི, ཀི་ཙྩ་ཀ་རཱ་ནི ཙ ཧོ་ནྟི མ་ནུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ སཱི་ལ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ བྷཱ་ཛ་ན་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཀུ་རུ་ར་ཊྛ་ཝཱ་སི་པ་རི་སཱ་ཡ དེ་སི་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ བྷི་ཡྻོ་སོ མ་ཏྟཱ་ཡ སོ་བྷ་ཏི, ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡ་ཐཱ ཧི པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཀུ་རུ་ར་ཊྛེ.

པ་ཀ་ཏི་ཡཱཏི ས་ར་ས་ཏོ་པི, ཨི་མི་སྶཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པུ་བྦེ་པཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི ས་ཏྠུ དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ར་ཏོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གཾ.

ཝི་སྶ་ཊྛ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀི་སྨི་ཉྩི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནི་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝི་སྶ་ཊྛ་ཙི་ཏྟེ་ན བྷ་ཝི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, པ་མཱ་ད་ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་པྤ་མ་ཏྟེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡ་ན-ས་དྡོ མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཡ་ན་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི པ་དུ་དྡྷཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘མ་གྒ་སྶ ཧཱི’’ཏི ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ཡ་དི མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨ་ཡ་ན-ས་དྡོ, ཀ་སྨཱ པུ་ན ‘‘མ་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་མ་གྒོཏི ཨེ་ཀོ ཨེ་ཝ མ་གྒོ. ན ཧི ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་མ་གྒོ ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ན་ནུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་དྷ མ་གྒོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་ད་ཉྙེ ཙ བ་ཧཱུ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ཨ་ཏྠི, ཏེ པ་ན ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཉཱ་ཎ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ནི་དྡེ་སེ ག་ཧི་ཏཱ, ཨུ་དྡེ་སེ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ན དྭི་དྷཱ་པ་ཐ་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་མ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཡ ཨ་ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཀེ་ནཱཏི ཨ་ས་ཧཱ་ཡེ་ན. ཨ་ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱ ཙ དུ་ཝི་དྷཱ ཨ་ཏྟ་དུ་ཏི་ཡ་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ, ཡཱ ‘‘ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཎྷཱ་དུ་ཏི་ཡ་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ, ཡཱ ‘‘པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛེ་ན པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི. སེ་ཊྛོ་པི ལོ་ཀེ ‘‘ཨེ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཡཱ་ཝ པ་རེ ཨེ་ཀཱ་ཧཾ ཝོ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་སྶཱ་ཏི སེ་ཊྛ་སྶཱ’’ཏི. ཡ་དི སཾ་སཱ་ར་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཊྛོ ཨ་ཡ་ན་ཊྛོ, ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ, ཀ་ཐཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མ་སྨིཾ ཁོཏི ཨེ་ཏྠ ཁོ-ས་དྡོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ, ཏ་སྨཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དེ་ས་ནཱ་བྷེ་དོ་ཡེ་ཝ ཧེ་སོ, ཡ་དི་དཾ ‘‘མ་གྒོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨ་ཡ་ནོ’’ཏི ཝཱ. ཨ་ཡ་ན-ས་དྡོ ཝཱ ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཨེ་ཀོ ཝཱ’’ཏི.

ནཱ་ནཱ་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟོཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ཏ་ཏྠཱ་པི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ནཱ་དི་མུ་ཁེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ. ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནནྟི ཨེ་ཀ་གཱ་མི་ནཾ, ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནི་བྦཱ་ན་ཉྷི ཨ་དུ་ཏི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘ཨེ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཉྷི ས་ཙྩཾ ན དུ་ཏཱི་ཡ་མ་ཏྠཱི’’ཏི (སུ. ནི. ༨༩༠). ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ བྷི་ཀྑ་ཝེ དྷ་མྨཱ ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ ཝི་རཱ་གོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒཾ ཨ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. (ཨ. ནི. ༤.༣༤; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠) ཁ་ཡོ ཨེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ཏི ཁ་ཡ་ནྟོ, ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཁ་ཡ་ནྟཾ དི་ཊྛ་ཝཱ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཁ་ཡ་ནྟ་ད་སྶཱི. ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ས་བྦེ་པི ས་ཏྟེ ཧི་ཏེ་ན ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཏཱི་ཏི ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱི. ཨ་ཏ་རིཾ་སཱུཏི ཏ་རིཾ་སུ. པུ་བྦེཏི པུ་རི་མ་ཀཱ བུ་དྡྷཱ, པུ་བྦེ ཝཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལེ.

ཏནྟི ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ཏཾ ཝཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཝུ་ཏྟི་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ན ཧི ས་ངྑེ་ཡྻ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟ་ཝཱ་ཙི་ནོ ཨེ་ཀ་ས་དྡ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་ཝུ་ཏྟི་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏཱ ཨ་ཏྠི. ‘‘ས་ཀི་མྤི ཨུ་དྡྷཾ ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༧.༧༢) ཝི་ཡ ས་ཀིཾ ཨ་ཡ་ནོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ བྱ་ཉྫ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་མ་ཏྠཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨེ་ཀཾ ཨ་ཡ་ནཾ ཨ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་ས་པ་ད་ཏྠཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པཱིཏི པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ན, པ་ཙྪི་མ་ན་ཡེ་ན ཙ. ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་གྒ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་ར་མྤི ཨ་ཡ་ཏཱི’’ཏི པུ་རི་མ་ན་ཡ་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ད་སྶ་ནཾ, ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཉྩ་སྶ ཨ་ཡ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པ་ཙྪི་མ་ན་ཡ་སྶ.

ཨི་མ་སྨིཾ པ་དེཏི ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོ ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ མ་གྒོ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝཱ་ཀྱེ, ཨི་མ་སྨིཾ ཝཱ ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒོ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ’’ཏི ཝི་དྷཱ་ན་པ་དེ. མི་སྶ་ཀ་མ་གྒོཏི ལོ་ཀི་ཡེ་ན མི་སྶ་ཀོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ. ཝི་སུ་དྡྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ནྟོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཏྠེ་རོ ‘‘མི་སྶ་ཀ་མ་གྒོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་ཏ་རོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཧེ་ཏུ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒོ’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙ.

ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱཏི ‘‘ཀཱ་ལོ བྷ་ནྟེ དྷ་མྨ་ས་ཝ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཀཱ་ལཱ་རོ་ཙ་ན་ས་དྡཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ, པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཙ སུ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཝཾ ‘‘སུ་ནྡ་རཾ མ་ནོ་ཧ་རཾ ཨི་མཾ ཀ་ཐཾ ཚ་ཌྜེ་མཱ’’ཏི ཨ་ཚ་ཌྜེ་ནྟཱ ཨུ་ཙྪུ་བྷཱ་རཾ ཝི་ཡ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ན ཝི་ཙ་ར་ནྟི. ཨཱ་ལུ་ལེ༹་ཏཱིཏི ཝི་ལུ་ལི༹་ཏོ ཨཱ་ཀུ་ལོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀཱ་ཡ་ན་མ་གྒོ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་མ་གྒོཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠེ སི་དྡྷེ ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ཏྠཾ སོ པ་ན ཡ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་གྒཱ་ན་ཊྛ་ངྒི་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ གཱ་ཐཱ་པི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་ཏོ་ཝ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ.

ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ནཾ,སོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ན ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ན་ཊྛེ་ན, ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་གྒ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ. ‘‘ག་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘རཱ་གཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ‘‘རཱ་གོ མ་ལཾ, དོ་སོ མ་ལཾ, མོ་ཧོ མ་ལ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༩༢༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ‘‘ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཝི་ས་མ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི པ་ན ཨི་མི་ནཱ ས་བྦེ་ས་མྤི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ ཏེ ཝི་སུཾ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ. ‘‘ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀཱ་མཾ ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ, ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཝ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པ་མ་ལ་ཝ་སེ་ན པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨི་དཾ ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཧ་ཙྩ བྷཱ་སི་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཙི་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ ཡ་སྨཱ སོ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ སོ་ཙ་ནཾ ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ ཙེ་ཏ་སོ ས་ནྟཱ་པོ ཨ་ནྟོ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ སོ་ཀོ. ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཝ སོ་ཀཱ་ཝ་ཏི་ཎྞ་ཏོ ‘‘ཀ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀ ཀ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༢.༣༥༣, ༣༥༤; སཾ. ནི. ༢.༦༣) པ་རི་དེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཝི་པྤ་ལཱ་པོ པ་རི་ད་ཝ་ནཾ པ་རི་དེ་ཝོ. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ནཾ ཨི་དྷ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏཾ པ་ན་སྶ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཝ་ཧ་ཏཾ ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ ཡཾ པུ་བྦེ, ཏཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཧཱིཏི ཨ་ཏཱི་ཏེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སོ་དྷ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྪཱཏི པ་ར་ཏོ. ཏེཏི ཏུ་ཡ྄ཧཾ. མཱ་ཧཱུཏི མཱ ཨ་ཧུ. ཀི་ཉྩ་ནནྟི རཱ་གཱ་དི་ཀི་ཉྩ་ནཾ, ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སོ་དྷ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཛ྄ཛྷེཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ. ནོ ཙེ ག་ཧེ་སྶ་སཱིཏི ན ཨུ་པཱ་དི་ཡི་སྶ་སི ཙེ, ཨེ་ཏེ་ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ཁ་ནྡྷ་པྤ་བ་ནྡྷེ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཨུ་པ་ས་ནྟོ ཙ་རི་སྶ་སཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་དྡྷ་ཏྟ་ཡ་ག་ཏ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སོ་དྷ་ནེ ས་ཏི ནི་བྦུ་ཏ་ས་བྦ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རི་སྶ་སཱི་ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ན གཱ་ཐཾ ནི་ཊྛ་པེ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཾ གཱ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི.

པུ་ཏྟཱཏི ཨོ་ར་སཱ, ཨ་ཉྙེ་པི ཝཱ དི་ནྣ་ཀ་ཀི་ཏྟི་མཱ་ད་ཡོ ཡེ ཀེ་ཙི. པི་ཏཱཏི ཛ་ན་ཀོ, ཨ་ཉྙེ་པི ཝཱ པི་ཏུ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ. བ་ནྡྷ་ཝཱཏི ཉཱ་ཏ་ཀཱ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – པུ་ཏྟཱ ཝཱ པི་ཏཱ ཝཱ བ་ནྡྷ་ཝཱ ཝཱ ཨ་ནྟ་ཀེ་ན མ་ཙྩུ་ནཱ ཨ་དྷི་པ་ནྣ་སྶ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ མ་ར་ཎ་ཏོ ཏཱ་ཎཱ་ཡ ན ཧོ་ནྟི. ཀ་སྨཱ? ན་ཏྠི ཉཱ་ཏཱི་སུ ཏཱ་ཎ་ཏཱཏི. ན ཧི ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན མ་ར་ཎ་ཏོ ཨཱ་ར་ཀྑཱ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ པ་ཊཱ་ཙཱ་རེ ‘‘ཨུ་བྷོ པུ་ཏྟཱ ཀཱ་ལ་ངྐ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ་པ. ཐེ་རཱི ༡.༤༩༨) མཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ པ་རི་དེ་ཝི, དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱཏི ཡ་ཐཱ་ནུ་ལོ་མཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ སཱ་མུ་ཀྐཾ་སི་ཀཱ་ཡ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ས་ཧ་སྶ་ན་ཡ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏེ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི. ཀ་ཐཾ པ་ནཱ་ཡཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཧི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་ནཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མོ ཨ་ཏྠི. ‘‘ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ’’ཏི པ་ནི་དཾ སོ་ཀ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཋ་མཾ སུ་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, སཱ་པི ཧི ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་རི་ཝཱ་ར་བ་ནྡྷཱ ཨེ་ཝ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཀ་ཐཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཨི་ཏ་ར་གཱ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. བྷཱ་ཝ་ནཱཏི པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ. སཱ ཧི ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ, ཏ་སྨཱ. ཏེ་པཱིཏི ས་ནྟ་ཏི་མ་ཧཱ་མ་ཏྟ་པ་ཊཱ་ཙཱ་རཱ་པི.

པ་ཉྩ་ས་ཏེ ཙོ་རེཏི ས་ཏ་ས་ཏ་ཙོ་ར་པ་རི་ཝཱ་རེ པ་ཉྩ་ཙོ་རེ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པེ་སེ་སི, ཏེ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཐེ་རཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཐེ་ར་སྶ ས་མཱི་པེ ས་མཱ་ག་ཙྪིཾ་སུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ ག་ནྟྭཱ ཐེ་རཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དིཾ་སཱུ’’ཏི. ཝེ་ད་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱཏི ཨཱུ་རུ་ཊྛི་བྷེ་ད་པ་ཙྩ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ. པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ལེ་ས་སྶ་པི ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷཾ སཱི་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི. ཐེ་ར་སྶ ཧི སཱི་ལཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ པ་རི་སུ་དྡྷཾ སཱི་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་ལཱ༹་རཾ པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཨཱུ་རུ་ཊྛི་བྷེ་ད་ཛ་ནི་ཏཾ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་སི. ཏི་ཡཱ་མ་ར་ཏྟིནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ན་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཾ ཨ་པྤ་མཱ་དཾ, པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པ་ན་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. པཱ་དཱ་ནཱིཏི པཱ་དེ. སཾ་ཡ་མེ་སྶཱ་མཱིཏི ས་ཉྙ་པེ་སྶཱ་མི, ས་ཉྙ་ཏྟིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྚི་ཡཱ་མཱིཏི ཛི་གུ་ཙྪཱ་མི. ཧ་རཱ་ཡཱ་མཱིཏི ལ་ཛྫཱ་མི. ཝི་པ་སྶི་སནྟི ས་མྤ་སྶིཾ.

པ་ཙ་ལཱ་ཡ་ནྟཱ་ནནྟི པ་ཙ་ལཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ནི་དྡཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ. ཨ་ག་ཏིནྟི ཨ་གོ་ཙ་རཾ. ཝ་ཏ་ས་མྤ་ནྣོཏི དྷུ་ཏ་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ. པ་མཱ་དནྟི པ་ཙ་ལཱ་ཡ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨོ་རུ་དྡྷ་མཱ་ན་སོཏི ཨུ་པ་རུ་དྡྷ་ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟོ. པ་ཉྫ་ར་སྨིནྟི ས་རཱི་རེ. ས་རཱི་ར་ཉྷི ནྷཱ་རུ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཨ་ཊྛི་ས་ངྒྷཱ་ཊ་ཏཱ་ཡ ཨི་དྷ ‘‘པ་ཉྫ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

པཱི་ཏ་ཝ་ཎྞཱ་ཡ པ་ན པ་ཊཱ་ཀཱ་ཡ ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏོ, མ་ལླ་ཡུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘པཱི་ཏ་མ་ལློ’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཏོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ པཱི་ཏ་མ་ལླ་ཏྠེ་རོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ. ཏཱི་སུ ར་ཛྫེ་སཱུཏི པ་ཎྜུ་ཙོ་ལ༹་གོ་ལ༹་ར་ཛྫེ་སུ. ‘‘ས་བྦ་མ་ལླཱ སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ ས་ཀྐཱ་ར་ས་མྨཱ་ནཾ ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པཾ ཨཱ་ག་མྨ. ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ངྐུ་སཾ ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ‘མ་མཱ’ཏི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ན་ཏུ་མྷཱ་ཀ་ཝ་གྒེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་མ་ཏྟ་ཧ་ཏྠི་ནོ ཨ་ངྐུ་སཾ ཀ་ཏྭཱ. པཱ་དེ་སུ ཨ་ཝ་ཧ་ནྟེ་སཱུཏི ཨ་ཏི་ཝེ་ལཾ ཙ་ངྐ་མ་ནེ་ན ཨ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠེ་སུ. ཛ་ཎྞུ་ཀེ་ཧི ཙ་ངྐ་མ་ཏི ‘‘ནི་སི་ནྣེ ནི་དྡཱ་ཡ ཨ་ཝ་ས་རོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་སྶ ས་ཕ་ལ་ཏཱ་པ་ཝེ་ད་ན་མུ་ཁེ་ན ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཏ་ཏྠ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱ. བྷཱ་སི་ཏནྟི ཝ་ཙ་ནཾ, ཀ་སྶ པ་ན ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་སྶ ས་བྦ་ལོ་ཀ་གྒ་ཝཱ་དི་ནོ’’ཏི. ‘‘ན ཏུ་མྷཱ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཡི་དཾ མེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ ཝ་ཏཱ’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ་རི, ཏེ་ན ཨི་དཱ་ནཱ་ཧཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ བྷ་ངྒ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ རོ་ག་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་རོ་གོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཨ་སྶཱཏི ས་ཀྐ་སྶ. ཨུ་པ་པ་ཏྟཱིཏི དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི. པུ་ན པཱ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ཝ ཨ་ཧོ་སི ས་ཀྐ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་པ་ནྣ་ཏྟཱ.

སུ་བྲ་ཧྨཱཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མོ. ཨ་ཙྪ་རཱ་ནཾ ནི་ར་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ ཏ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ས་ཏ་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ནི་ཙྩཾ ཨུ་ཏྲ་སྟ་མི་དཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨུ་ཏྲ་སྟནྟི ས་ནྟ་སྟཾ བྷཱི་ཏཾ. ཨུ་བྦི་གྒནྟི སཾ་ཝི་གྒཾ. ཨུ་ཏྲ་སྟནྟི ཝཱ སཾ་ཝི་གྒཾ. ཨུ་བྦི་གྒནྟི བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་ཧ ནི་སྶ་ཡེ་ན ས་ཉྩ་ལི་ཏཾ. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ་སཱུཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ. ཀི་ཙྩེ་སཱུཏི ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཨི་ཏི་ཀ་ཏྟ་བྦེ་སུ. ‘‘ཀི་ཙྪེ་སཱུ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, དུ་ཀྑེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ, བྷཱ་ཝི་དུ་ཀྑ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པྤ་ཏི་ཏེ་སཱུཏི ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཀི་ཙྩེ་སཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་དཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཝཱ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཾ དུ་ཀྑཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི.

བོ་ཛ྄ཛྷཱཏི བོ་དྷི་ཏོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲཱ’’ཏི ཙ པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ, བོ་དྷིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་པ་སཱཏི ཏ་པོ་ཀ་མྨ་ཏོ, ཏེ་ན མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ས་ལླེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རཱཏི མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོ, ཨེ་ཏེ་ན ས་ཏི་སཾ་ཝ་ར་སཱི་སེ་ན ས་བྦ་མྤི སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ, ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ན་ཡེ་ན ཝཱ ས་བྦ་མྤི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦ་ནི་སྶ་གྒཱཏི ས་བྦ་སྶ་པི ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏོ ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ. ཀི་ལེ་སེ་སུ ཧི ནི་སྶ་ཊྛེ་སུ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚཾ, ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་ཉྩ ནི་སྶ་ཊྛ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. སོ་ཏྠིནྟི ཁེ་མཾ ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝ་ཏཾ.

ཉཱ་ཡ་ཏི ནི་ཙྪ་ཡེ་ན ཀ་མ་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏཾ ཝཱ ཉཱ་ཡ་ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཉཱ་ཡོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ’’ཏི. ཏ་ཎྷཱ་ཝཱ་ན་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝཱ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཎྷཱ ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཁ་ནྡྷཾ, ཀ་མྨུ་ནཱ ཕ་ལཾ, ས་ཏྟེ་ཧི ཙ དུ་ཀྑཾ ཝི་ན་ཏི སཾ་སི་བྦ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཝཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཡི་དཾ ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ནཾ, ན ཝཱ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏེ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ་ན་ནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ, ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏུ. པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ན ཝི་ནཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི.

ན་ནུ ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི ཙི་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཝི་སུ་དྡྷི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ སོ་ཀ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ད་ཡོ་པི ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཏེ པུ་ན ཀ་སྨཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་ས་ན་ཡུ་ཏྟི་ཀོ་ཝི་དེཏི ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡཾ དྷ་མྨ་ནཱི་ཏི་ཡཾ ཚེ་ཀེ. ཏཾ ཏ་མ་ཏྠཾ ཉཱ་པེ་ཏཱིཏི ཡེ ཡེ བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལཱ ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ བོ་དྷེ་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ ཏེ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ བོ་དྷེ་ནྟོ ཏཾ ཏ་མ་ཏྠཾ ཉཱ་པེ་ཏི. ཏཾ ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོཏི ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་ག་ཎེ་ནྟོ ཏཾ ཏ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ. ན ཧི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་ཉཱ་པ་ཀཱ་དི་སཱ་དྷ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཱ་ཏི. སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཛཱ་ཡ་ཏི, ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟ་སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝ་སྶ ན ཀ་དཱ་ཙི ཙི་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི ཨ་ཏྠི སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན དོ་མ་ན་སྶ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི དུ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་ཧི ཕུ་ཊྛཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཾ སོ་ཀཱ་ད་ཡོ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟི, པ་རི་ཉྙཱ་ཏེ་སུ ཙ ཏེ་སུ ཏེ ན ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མེ་ནཱ’’ཏི. ཉཱ་ཡ་སྶཱཏི ཨ་གྒ་མ་གྒ་སྶ, ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཙ. ཏ་ད་དྷི་ག་མེ་ན ཧི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མོ. ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ས་ཧ་བྷཱ་ཝཱི་པི ཨི་ཏ་རཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟོ. ཉཱ་ཡ་སྶཱ་དྷི་ག་མོ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱཏི ཕ་ལ་ཉཱ་ཎེ་ན ཝཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ནི་བྦཱ་ན་སྶ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནནྟི པ་སཾ་སཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཡི་དཾ ན ཨི་དྷེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ས་ཏྠུ ཨཱ་ཙི་ཎྞཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐེ་ཝ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དི་མྷི ཀ་ལྱཱ་ཎ་མཱ་དི ཝཱ ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ཏྠཾ. བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ. སཱི་ལཱ་དི་པ་ཉྩ་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཏོ, ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ. ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦ་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་སུ་དྡྷཾ. སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནབྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, མ་གྒབྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཉྩ ཝོ པ་ཀཱ་སེ་སྶཱ་མཱིཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༤༧) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སཱཏི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝཾ་སཱ པ་ཝེ་ཎི་ཡོ. ཨ་གྒ་ཉྙཱཏི ཨ་གྒཱ་ཏི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ ས་བྦ་ཝཾ་སེ་ཧི སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ར་ཏྟ་ཉྙཱཏི ཙི་ར་ར་ཏྟཱ་ཏི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ. ཝཾ་ས་ཉྙཱཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝཾ་སཱ་ཏི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ. པོ་རཱ་ཎཱཏི པུ་རཱ་ཏ་ནཱ ཨ་ན་དྷུ་ནཱ་ཏ་ན་ཏྟཱ. ཨ་ས་ངྐི་ཎྞཱཏི ཨ་ཝི་ཀི་ཎྞཱ ཨ་ན་པ་ནཱི་ཏཱ. ཨ་ས་ངྐི་ཎྞ་པུ་བྦཱཏི ‘‘ཀིཾ ཨི་མེ་ཧཱི’’ཏི ཨ་རི་ཡེ་ཧི ན ཨ་པ་ནཱི་ཏ་པུ་བྦཱ. ན ས་ངྐཱི་ཡ་ནྟཱིཏི ཨི་དཱ་ནི་པི ཏེ་ཧི ན ཨ་པ་ནཱི་ཡ་ནྟི. ན ས་ངྐཱི་ཡི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་པི ཏེ་ཧི ན ཨ་པ་ནཱི་ཡི་སྶ་ནྟི. ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཊྛཱ…པེ… ཝི་ཉྙཱུ་ཧཱིཏི ཡེ ལོ་ཀེ ཝི་ཉྙཱུ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ, ཏེ་ཧི ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑ་ཏཱ ཨ་ནི་ནྡི་ཏཱ, ཨ་ག་ར་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཝི་སུ་དྡྷི་ཨཱ་དི་དཱི་པ་ནེ་ཧི. པ་དེ་ཧཱིཏི ཝཱ་ཀྱེ་ཧི, ཝི་སུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠ་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ་ཧི ཝཱ དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧི. ཨུ་པ་དྡ་ཝེཏི ཨ་ན་ཏྠེ. ཝི་སུ་དྡྷིནྟི ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཧོ. པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནཾ པ་རི་ཙ་ཡོ. ཨ་ཏྠ་སྶ ཧ་ད་ཡེ ཋ་པ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎཾ. པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཝཱ་ཙ་ནཾ.

ག་ནྡྷཱ་ར་ཀོཏི ག་ནྡྷཱ་ར་དེ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣོ. པ་ཧོ་ནྟཱིཏི ས་ཀྐོ་ནྟི. ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་མ་གྒཱཏི མི་ཙྪཱ་མ་གྒཱ, མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ་ནི་ཡ་ཏ་མ་གྒཱ་པི ཝཱ. སུ་ཝ་ཎྞནྟི ཀཱུ་ཊ་སུ་ཝ་ཎྞ་མྤི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མ་ཎཱིཏི ཀཱ་ཙ་མ་ཎི་པི, མུ་ཏྟཱཏི ཝེ་ལུ༹་ཛཱ་པི, པ་ཝཱ་ལ༹ནྟི པ་ལླ་ཝོ་པི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ར་ཏྟ་ཛ་མྦུ་ན་དཱ་དི་པ་དེ་ཧི ཏེ ཝི་སེ་སི་ཏཱ.

ན ཏ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱཏི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ, ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ་སྶ ཝི་སུཾ ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་ཏྠ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཧེ་ཊྛཱ ག་ཧ་ཎེ་སུ ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཨ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཉྩ་མ་སྶ པ་ན ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ‘‘ན ཨུ་དྡྷ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཧེ་ཏྠ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་བྷཱ་གོ་ཏི. ཏ་ཡོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱཏི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ, ན ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ནྟི. ཨཱ་དཱི་སུ ཧི ས་ཏི་གོ་ཙ་རོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཕ་སྶ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡོ, ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ, མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༤༠༨) ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ས་བྷི་གོ་ཙ་རཱ་ནཾ པ་ཀཱ་ས་ཀེ སུ་ཏྟ་པྤ་དེ་སེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ‘‘པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པཱ་ལི༹་ཡ’’མྤི (པ་ཊི. མ. ༢.༣༤) ཨ་ཝ་སེ་ས་པཱ་ལི༹་པྤ་དེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠོ ཨཱ་དི-ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ཏི་ཡཱ པ་ཊྛཱ་ནནྟི ས་ཏི་ཡཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ. དཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟ་སྶ རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ས་ཏི་ཡཱ ཋཱ་ནཾ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏཾ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘པ་དྷཱ་ནཾ ཋཱ་ན’’ནྟི. པ-ས་དྡོ ཧི ཨི་དྷ ‘‘པ་ཎཱི་ཏཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. སཾ. མཱ་ཏི་ཀཱ ༡༤) ཝི་ཡ པ་དྷཱ་ན་ཏྠ་དཱི་པ་ཀོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨ་རི་ཡོཏི ཨ་རི་ཡཾ ས་བྦ་ས་ཏྟ་སེ་ཊྛཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟེ.(མ. ནི. ༣.༣༡༠) སུ་ཏྟེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཧི སུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི –

‘‘ཏ་ཡོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཡ་ད་རི་ཡོ…པེ… ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨི་ཏི ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཀི་ཉྩེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀོ ཧི་ཏེ་སཱི ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘ཨི་དཾ ཝོ ཧི་ཏཱ་ཡ ཨི་དཾ ཝོ སུ་ཁཱ་ཡཱ’ཏི. ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ ན སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི. ན སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧ་ནྟི, ན ཨ་ཉྙཱ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ནྟི, ཝོ་ཀྐ་མྨ ཙ ས་ཏྠུ སཱ་ས་ནཱ ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ན ཙེ་ཝ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏོ ཙ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཨི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཋ་མཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ད་རི་ཡོ སེ་ཝ་ཏི…པེ… ཨ་ར་ཧ་ཏི.

པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྠཱ…པེ...ཨི་དཾ ཝོ སུ་ཁཱ་ཡཱ་ཏི. ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ཙྩེ སཱ་ཝ་ཀཱ ན སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི…པེ… ན ཙ ཝོ་ཀྐ་མྨ ས་ཏྠུ སཱ་ས་ནཱ ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ན ཙེ་ཝ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ན ཙ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ ཙ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ ཙ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཏི་ཡཾ.

པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ…པེ… སུ་ཁཱ་ཡཱ་ཏི, ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི…པེ… ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏ་ཉྩ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏོ ཙ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཏི་ཡ’’ནྟི (མ. ནི. ༣.༣༡༡).

ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ན་ཡེ་ཧི ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏ་ཏཱ, ནི་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི་ཏཱ་ཡ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱ ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. བུ་དྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཧི ནི་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི་ཏཱ ཧོ་ཏི ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ན པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ. པ-ས་དྡོ ཨཱ་ར་མྦྷཾ ཛོ་ཏེ་ཏི, ཨཱ་ར་མྦྷོ ཙ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཝ་ཏྟ་ཡི་ཏ་བྦ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ས་ཏི་ཡཱ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ན-ས་དྡོ ཧི བ་ཧུ་ལཾ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཀ་མྨ་ཏྠོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཐཱ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠོ་པི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ‘‘པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊྛཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ-ས་དྡོ བྷུ་ས་ཏྠ་ཝི་སི་ཊྛཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ནཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨོ་ཀྐ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པུ་ན བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ས་ཏི, ས་དྡཾ, པ་ཊྛཱ་ན་ས་དྡ་ཉྩ ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏེ་ན པུ་རི་མ་ཝི་ཀ་པྤེ ས་ཏི, ས་དྡོ, པ་ཊྛཱ་ན-ས་དྡོ ཙ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ས་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱཏི ཙི་ར་ཀ་ཏ་སྶ, ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན. ཨི་དནྟི ཡཾ ‘‘ས་ཏི་ཡེ་ཝ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དཾ. ཨི་དྷ ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ.

ཡ་དི ཨེ་ཝནྟི. ཡ་དི ས་ཏི ཨེ་ཝ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ས་ཏི ནཱ་མ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཀ་སྨཱ ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི་བ་ཧུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི བ་ཧུ་ཀཱ ཏཱ ས་ཏི་ཡོ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘མ་གྒོ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. མ་གྒ་ཊྛེ་ནཱཏི ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛེ་ན. ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ ཧི མ་གྒ་དྷ་མྨོ, ཏེ་ནེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟཱུ་པ་ག་ཏོ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཙ ཏ་ད་ཏྠཾ མ་གྒཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི, ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཏི. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏ་སྶོ་པི ཙེ་ཏཱཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་པི ཙ ཨེ་ཏཱ ས་ཏི་ཡོ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ. ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཱཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་དི་ཝི་དྷ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ས་ཏི་ཡེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ་པི ཝི་པ་ལླཱ་ས་སྶ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ནེ་ནེ་ཝ ཧེ་ཏྠ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ མ་གྒ་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘མ་གྒོ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷེ་དེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི ཙ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཡ ས་ཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོ ཨ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ དེ་ས་ནཱ སཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ཝ, ན ཨ་ན་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ནི་ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཊི་པཱ་དེ་ཏུཾ ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་པྤ་མ་དྡ་ན’’ནྟི (སཾ. ནི. ༥.༢༢༤) སུ་ཏྟ་པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་ད་སྶ་ནཾ སཾ་ས་ནྡ་ཏི. ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ནི་ག་མ་ནཾ.

ཝི་སེ་ས་ཏོ ཀཱ་ཡོ, ཝེ་ད་ནཱ ཙ ཨ་སྶཱ་ད་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཏ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ ཏེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སུ་ཁུ་མེ་སུ ཨ་སུ་བྷ་དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཱ་ནི མ་ནྡ་ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཙ་རི་ཏེ་ཧི སུ་ཀ་རཱ་ནཱི་ཏི ཏཱ་ནི ཏེ་སཾ ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏ་ཐཱ ‘‘ནི་ཙྩཾ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎེ་སུ ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ད་སྶ་ནཱ་ནི ས་རཱ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ས་ཉྙཱ་ཕ་སྶཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ནཱ་ཏི་པྤ་བྷེ་དཱ་ཏི་པྤ་བྷེ་ད་ག་ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཏ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ མ་ནྡ་ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙཱ་ནཾ དི་ཊྛི་ཙ་རི་ཏཱ་ནཾ སུ་ཀ་རཱ་ནཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཏཱ་ནི ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ན་མྤི དི་ཊྛི་ཡཱ་ཏི ས་ཏི་པི ནེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ ཡོ ཡ་སྶཱ སཱ་ཏི་ས་ཡ་པ་ཙྩ་ཡོ, ཏཾ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙ་ས་མ་ཐ་ཡཱ་ནི་ཀོ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཾ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ས་ཎྛ་ཧ་ན་ཏོ’’ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱ་ནི་ཀ་སྶ པ་ན སུ་ཁུ་མེ ཙི་ཏྟེ, དྷ་མྨེ་སུ ཙ ཙི་ཏྟཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ མ་ནྡ་ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱ་ནི་ཀཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ.

ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཏྠ-ས་དྡ་སྶ ‘‘པ་ཧཱ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ར་ཏོ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ས་ཝི་སེ་སཱ ཀཱ་ཡེ ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི ཝི་སེ་སེ་ན ཀཱ་ཡོ ཀཱ་མོ་གྷ་སྶ ཝ་ཏྠུ, བྷ་ཝེ་སུ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན བྷ་ཝ་སྶཱ་དོ ཧོ་ཏཱི་ཏི བྷ་ཝོ་གྷ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ ཝ་ཏྠུ, ས་ནྟ་ཏི་གྷ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙི་ཏྟེ ཨ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི དི་ཊྛོ་གྷ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཝ་ཏྠུ, དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་སྶ དུ་ཀྐ་ར་ཏྟཱ, དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ ཙ ས་མྨོ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫོ་གྷ་སྶ དྷ་མྨཱ ཝ་ཏྠུ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སུ ཏེ་སཾ པ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ.

ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་མོ་གྷཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཐ་ནེ་ནེ་ཝ ཀཱ་མ་ཡོ་ག་ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དཱི་ན་མྤི ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི ཨོ་གྷེ་ཧི ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཱ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཙ ཀཱ་ཡོ ཀཱ་མོ་གྷཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠུ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ་སྶ ཝ་ཏྠུ. ‘‘དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ ཝི་སེ་སེ་ན བྱཱ་པཱ་ད་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ་སྶ ཝ་ཏྠུ. ཙི་ཏྟེ ནི་ཙྩ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་སྶ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་ལེ་ན སུ་དྡྷཱི་ཏི ཨཱ་དི པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཝ་ཏྠུ. ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན བྷཱུ་ཏཾ བྷཱུ་ཏ་ཏོ ཨ་པ་སྶ་ནྟ་སྶ བྷ་ཝ་ཝི་བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨི་དཾ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ དྷ་མྨཱ ཝ་ཏྠུ. ཀཱ་ཡ་སྶ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ཝ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཧི ཀཱ་ཡོ ཀཱ་མོ་གྷ་སྶ ཝ་ཏྠུ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ་པི ཝ་ཏྠུ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷི་ནྣ་ཏྟཱ. སུ་ཁ་ཝེ་ད་ན་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ར་ལོ་ཀ་ནི་ར་པེ་ཀྑོ ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ (དཱི. ནི. ༡.༡༧༡; མ. ནི. ༡.༤༤༥; ༢.༩༥, ༢༢༥; ༣.༩༡, ༡༡༦; སཾ. ནི. ༣.༢༡༠; དྷ. ས. ༡༢༢༡; ཝི་བྷ. ༩༣༨) པ་རཱ་མཱ་སཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ཝེ་ད་ནཱ ཝ་ཏྠུ. ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨི་ཏ་རུ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ག་ནྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ ཨེ་ཝ. ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཚ་ནྡ་དོ་སཱ་ག་ཏི་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ ཀཱ་མོ་གྷ་བྱཱ་པཱ་ད་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ ཨེ་ཝ. ས་ནྟ་ཏི་གྷ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་རཱ་གཱ་དི་ཙི་ཏྟེ ས་མྨོ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི མོ་ཧཱ་ག་ཏི་ཡཱ ཙི་ཏྟཾ ཝ་ཏྠུ. དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཝ་བོ་དྷེ བྷ་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི བྷ་ཡཱ་ག་ཏི་ཡཱ དྷ་མྨཱ ཝ་ཏྠུ.

ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ས་མུ་ད་ཡཱ, ཕ་སྶ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡོ, (སཾ. ནི. ༥.༤༠༨) ས་ངྑཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ་ནྟི (མ. ནི. ༣.༡༢༦; ཨུ་དཱ. ༡; ཝི་བྷ. ༢༢༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་ར་ཕ་སྶ་མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཧཱ་རཱ ཀཱ་ཡཱ་དི་པ་རི་ཛཱ་ན་ནེ་ན པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་ཧཱ་ར་པ་རི་ཉྙ་ཏྠ’’ནྟི. པ་ཀ་ར་ཎ་ན་ཡོཏི ནེ་ཏྟི་པ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སུ་ཏྟ་ནྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡོ.

ས་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ, ཀུ་ས་ལཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ས་ར་ནྟི ག་ཙྪ་ནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ས་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཀ་ཏྟེ ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝེ ནི་བྦཱ་ནེ ས་མོ་ས་ར་ཎཾ ས་མཱ་ག་མོ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་མོ་ས་ར་ཎཾ. ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཧི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨེ་ཀ་ནི་བྦཱ་ན་པ་ཝེ་ས་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཝཱ ས་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ས་མོ་ས་ར་ཎཾ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་མོ་ས་ར་ཎཾ, ཏཾ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཝ, ཨེ་ཀ་ནི་བྦཱ་ན་པ་ཝེ་ས་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ས་ར་ཎེ་ཀ་ཏྟ་ས་མོ་ས་ར་ཎཱ་ནི ས་ཧེ་ཝ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ་ནི, པུ་རི་མ་སྨིཾ ཝི་སུཾ. ས་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝཱ ག་མ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏི ཏ་དེ་ཝ ག་མ་ནཾ ས་མོ་ས་ར་ཎ་ནྟི, ས་མོ་ས་ར་ཎེ ཝཱ ས་ཏི-ས་དྡ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཝ ས་ཏཱི་ཏི ས་ཏི-ས་དྡ་ཏྠ་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝཱ པུ་རི་མཾ ས་ཏི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ, པ་ཙྪི་མཾ ཨེ་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶཱ་ཏི ནི་བྦཱ་ན་ས་མོ་ས་ར་ཎེ་པི ས་ཧི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཏཱ་ནི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཧོ་ནྟི.

‘‘ཙུ་དྡ་ས་ཝི་དྷེ་ན, ན་ཝ་ཝི་དྷེ་ན, སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷེ་ན, པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨུ་པ་རི པཱ་ལི༹་ཡཾ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༤) ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་པ་བྦཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་སཾ པ་ན ཨ་ན་ནྟ་ར་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན, ཏ་ད་ནུ་ག་ཏ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཏཱ ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཀ་བྷ་ཎྜ་ས་དི་ས་ཏཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཏཾ་ཏཾ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སྶ ད་ཊྛ་བྦཱ.

ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ ཨི་ཏ་རཱ་སཾ པུ་ཙྪཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ནི་དྡེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན དེ་སེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ ཙ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ཨི་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མྤཱ་ད་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ད་སྶ་ནཾ, སོ ཙ་སྶ ས་ནྣི་སྶ་ཡོ སཱ་ས་ན་ཏོ ཨ་ཉྙོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དྷཱ་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ’’ཏི. དྷ་མྨ…པེ… ལ་པ་ན་མེ་ཏཾ ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྨུ་ཁཱ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ, ཏ་ཉྩ དྷ་མྨ་སྶ ས་ཀྐ་ཙྩ་ས་ཝ་ན་ཏྠཾ. ‘‘གོ་ཙ་རེ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཙ་ར་ཐ ས་ཀེ པེ་ཏྟི་ཀེ ཝི་ས་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༣.༨༠; སཾ. ནི. ༥.༣༧༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ བྷི་ཀྑུ་གོ་ཙ་རཱ ཨེ་ཏེ དྷ་མྨཱ, ཡ་དི་དཾ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷི་ཀྑུཾ ད་སྶེ་ཏི བྷི་ཀྑུ་མྷི ཏཾ་ནི་ཡ་མ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ’’ཏི. ས་ཏྠུ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ, ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ ཙ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡཱ བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝོ. ཏ་སྨིཾ ག་ཧི་ཏེཏི བྷི་ཀྑུ་མྷི ག་ཧི་ཏེ. བྷི་ཀྑུ་པ་རི་སཱ་ཡ ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ རཱ་ཛ་ག་མ་ན་ཉཱ་ཡེ་ན ཨི་ཏ་རཱ པ་རི་སཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨི་ཏ་ར་མྤི ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ‘‘ཡོ ཙ ཨི་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ས་མཾ ཙ་རེ་ཡྻཱཏི ཀཱ་ཡཱ་དི ཝི་ས་མ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཧཱ་ཡ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ས་མཾ ཙ་རེ་ཡྻ. རཱ་གཱ་དི་ཝཱུ་པ་ས་མེ་ན ས་ནྟོ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་ད་མེ་ན ད་ནྟོ, ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ནི་ཡ་ཏོ, སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཏཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི, ས་བྦ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ད་ཎྜཱ་དི་ཨོ་རོ་པ་ནེ་ན ནི་དྷཱ་ཡ ད་ཎྜཾ. ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏོ སོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ས་མི་ཏ་པཱ་པ་བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ་ཧི ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ, ས་མ་ཎོ, བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

‘‘ཨ་ཡ་ཉྩེ་ཝ ཀཱ་ཡོ, བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ ནཱ་མ་རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘སུ་ཁ་ཉྩ ཀཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༧༡, ༢༨༧; པཱ་རཱ. ༡༡), ‘‘ཡཱ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་ཡ་སྶ པ་སྶ་དྡྷི པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ཁ་ནྡྷཱ ཀཱ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ཀཱ་ཡེ་ཏི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀེ་སཱ་དཱི་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཀེ་སཱ་དི་ས་ཉྙི་ཏཱ་ནཾ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཙ་ཡ་ཊྛོ ས་རཱི་ར་ཊྛོ ཀཱ་ཡ་ཊྛོ’’ཏི ས་དྡ་ན་ཡེ་ན ཀཱ་ཡ-ས་དྡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི.

ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏོཏི ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ་པི ཨེ་ཏྠ སི་ཏཱ, ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ཀཱ་ཡེ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པ་ས་ངྒེ་པི ཨཱ་པ་ནྣེ ཏ་ཏོ ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མཱུ་ཧ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ་སྶ ཀཱ་ཡ-ས་དྡ་སྶ, ས་མུ་དཱ་ཡུ་པཱ་དཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་སུ་བྷཱ་ཀཱ་ར་སྶ ‘‘ཀཱ་ཡེ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཐཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་མྤི ཙི་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཙི་ཏྟེ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝེ་ད་ནཱ པ་ན སུ་ཁཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་སཱུ’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐེ་ཝ ཙ ནི་དྡེ་སོ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, དྷ་མྨཱ ཙ པ་རོ་པ་ཎྞཱ་ས་བྷེ་དཱ, ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་དཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཏེ་པི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ.

ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱི་གཱ་ཧ་ས་མ་ཉྙཱ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ན་སཱ་རཱ་དཱ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཀཱ་ཡཾ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒེ་ཧི, ཏཱ་ནི ཙ ཀེ་སཱ་དཱི་ཧི, ཀེ་སཱ་དི་ཀེ ཙ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པེ་ཧི ཝི་ནི་བྦྷུ་ཉྫ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ ན ཀཱ་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པཱ་སཱ་དཱ་དི་ན་ག་རཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མཱུ་ཧེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱི་ཝཱ་དི་ནོ་པི ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱི་གཱ་ཧཾ ན ཀ་རོ་ནྟི, ‘‘ན་ག་རཾ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི པ་ན ཀེ་ས་ཉྩི ས་མ་ཉྙཱ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་དི་ས་མ་ཉྙཱ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནེ ན་ག་ར་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ས་མཱུ་ཧོ, ཀེ་ས་ལོ་མཱ་དི་ས་མཱུ་ཧོ, བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ས་མཱུ་ཧོ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མཱུ་ཧོ, ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟོ ཀཱ་ཡོ་པི ནཱ་མ ཀོ་ཙི ན་ཏྠི, པ་གེ་ཝ ཨི་ཏྠི་ཨཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡོ ཝཱ ཨི་ཏྠཱི ཝཱ པུ་རི་སོ ཝཱ ཨ་ཉྙོ ཝཱ ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཏྟ་ཛཱི་ཝཱ་དིཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི, ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱི པ་ན ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ཀཱ་ཡཱ་དི་ས་མ་ཉྙཱ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ…པེ… ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱཏི ཀཱ་ཡཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན.

ཡཾ པ་སྶ་ཏཱིཏི ཡཾ ཨི་ཏྠིཾ, པུ་རི་སཾ ཝཱ པ་སྶ་ཏི. ན་ནུ ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་ད་སྶ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ‘‘ཨི་ཏྠིཾ པ་སྶཱ་མི, པུ་རི་སཾ པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ‘‘ཡཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ཡཾ པ་སྶ་ཏི, ན ཏཾ དི་ཊྛཾ ཏཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན མི་ཙྪཱ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་རཱུ་པ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཾ ཀེ་སཱ་དི་བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དི་ཊྛཾ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ དི་ཊྛཾ ཝཱ ཏཾ ན ཧོ་ཏི. ཡཾ དི་ཊྛཾ, ཏཾ ན པ་སྶ་ཏཱིཏི ཡཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཀེ་སཱ་དི་བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དི་ཊྛཾ, ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ བྷཱུ་ཏ་ཏོ ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པ་སྶཾ བ་ཛ྄ཛྷ་ཏེཏི ཨི་མཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཀི་ལེ་ས་བ་ནྡྷ་ནེ་ན བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི.

ན ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱིཏི ན ཨ་ཉྙ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ཨ་སུ་བྷཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ཀཱ་རཱ་ནུ་པ་སྶཱི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ ཨེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏི. པ་ཐ་ཝཱི་ཀཱ་ཡནྟི ཀེ་སཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ པ་ཐ་ཝིཾ དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧ་ཏྟཱ ‘‘ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཐ་ཝི་མེ་ཝ ཝཱ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་བྷེ་དཾ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་ར་ག་ཏཾ, པུ་བྦཱ་པ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ‘‘ཨཱ་པོ་ཀཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཨེ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶཱཏི ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལེ་ཧི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ.

ཨི་དཱ་ནི ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་རཱ་ན་མྤི ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱིཏི ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀཾ ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་སྶ་ནྟོ ཨེ་ཝ་ཉྩ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཀཱ་ར་མྤི ‘‘ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཙ་སྶ ནི་ཙྩ་གྒཱ་ཧ་སྶ ལེ་སོ་པི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནོ ནི་ཙྩ་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༣.༣༥) ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ-ཀཱ་རོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཏེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནོ ནི་ཙྩ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཙེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨཱ་ས་ངྐི་ཏ་བྦཾ པ་ཊི་ཡོ་གཱི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་པ་ར་ཏྟཱ ཨེ་ཝ-ཀཱ་ར་སྶ, ཨུ་པ་རི དེ་ས་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ ཙ ཏཱ་སཾ. ‘‘དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཨ་ནི་ཙྩ་སྶ དུ་ཀྑ་ཏྟཱ ཏ་མེ་ཝ ཙ ཀཱ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ན་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ, ན ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦཾ, ཡ་ཉྩ ན ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦཾ, ན ཏ་ཏྠ ར་ཉྫི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་བྦི་ནྡ་ཏི, ནོ ན་ནྡ་ཏི. ཝི་ར་ཛྫ་ཏི, ནོ ར་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ར་ཛྫ་ནྟོ རཱ་གཾ ནི་རོ་དྷེ་ཏི, ནོ ས་མུ་དེ་ཏི ས་མུ་ད་ཡཾ ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཙ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ཏི, ནོ ཨཱ་དི་ཡ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀཱ་ཡཾ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡ་ཁ་ནྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཏོ, ས་ངྑ་ཏ་དོ་ས་ད་སྶ་ནེ་ན ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏེ ནི་བྦཱ་ནེ ཏ་ནྣི་ནྣ་ཏཱ་ཡ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཏོ ‘‘པ་རི་ཙྩཱ་ག་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ ཙེ་ཝ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀི་ལེ་སེ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི, ནི་བྦཱ་ནེ ཙ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སེ ན ཨཱ་དི་ཡ་ཏི, ནཱ་པི ཨ་དོ་ས་ད་སྶི་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ས་ངྑ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ཏི, ནོ ཨཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི་སྶ ཏཱ་ཧི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཧི ཡེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙནྟི ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙཾ. དི་ཊྛི་ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི ས་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ཝཱ ཏེ་ས་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ན་ནྡིནྟི ས་པྤཱི་ཏི་ཀ་ཏ་ཎྷཾ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

‘‘ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་རི་ཡ་ཏཱི’’ཏི, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་བྱཱ་པ་ན་ཏོ ‘‘ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ན ཀི་ལེ་སཱ པ་རི་ཏྟ་བྷཱུ་མ་ཀཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཡ་དི་པི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ན་ནྟི ཏཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ཏྠེ་ཝ, ཨཱ་ཏ་པྤ-ས་དྡོ ཝི་ཡ པ་ན ཨཱ་ཏཱ་པ་ས་དྡོ ཝཱི་རི་ཡེ་ཡེ་ཝ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་པྤ་ཧཱ་ནེ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྦྷུ་སྶ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཏ་དཱ་ཏཱ་པ་ན་ནྟི ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨ་ཉྙེ དྷ་མྨཱ. ཨཱ་ཏཱ་པཱིཏི ཙཱ་ཡ་མཱི་ཀཱ་རོ པ་སཾ་སཱ་ཡ, ཨ་ཏི་ས་ཡ་སྶ ཝཱ དཱི་པ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཏཱ་པཱི་ག་ཧ་ཎེ་ན ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ས་མ་ངྒི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་མྨཱ, ས་མ་ནྟ་ཏོ, སཱ་མ་ཉྩ པ་ཛཱ་ན་ནྟོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ, ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶི་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ, ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་ཛཱ་ན་ནེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ, ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་མཾ པ་ཛཱ་ན་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཀ་ཐཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦ་ཏྠི་ཀནྟི ས་བྦ་ཏྠ བྷ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ལཱི་ནེ, ཨུ་དྡྷ་ཏེ ཙ ཙི་ཏྟེ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ས་བྦེ ཝཱ ལཱི་ནེ, ཨུ་དྡྷ་ཏེ ཙ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ཨ་ཏྠི་ཀཱ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ས་བྦ་ཏྠི་ཀཱ. ས་ཏི་ཡཱ ལ་དྡྷུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཨེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཀཱ་ཡེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ནྟོ ས་ངྑེ་པོ ཨ་ནྟོ་ཨོ་ལཱི་ཡ་ནོ, ཀོ་ས་ཛྫ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པཱ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེཏི ཨེ་ཏྠ སཱི་ལ་ཝི་སོ་དྷ་ནཱ་དི, ག་ཎ་ནཱ་དི, ཨུ་གྒ་ཧ་ཀོ་ས་ལླཱ་དི ཙ ཨུ་པཱ་ཡོ, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ནུ་པཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་སྨཱ ཙ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་ཡཾ ན པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི, ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་ཉྩ ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མུ་ཊྛ་སྶ་ཏཱི …པེ… ཨ་ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཨུ་པཱ་ཡཱ་ནུ་པཱ་ཡཱ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་སུ, པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་པ་རི་གྒ་ཧེ་སུ ཙ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་སྶ ཡོ་གི་ནོ.

ཡ་སྨཱ ས་ཏི་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ་སྶ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཝཱི་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ཨ་ངྒ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ཡོ་ག་ངྒ་ཉྩ་སྶ ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ངྒ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ཏི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ས་མཱ་དྷི་སྶཱ་པི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཏ་སྶཱ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ ཝཱ ས་ཏི་སཱི་སེ་ནཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ. ན ཧི ཀེ་ཝ་ལཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མོ ཝཱ, ནཱ་པི ཀེ་ཝ་ལཱ ས་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ་སྶ ཛྷཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝི་ཡ ས་མྤ་ཡོ་ག་ངྒ་ད་སྶ་ན་ཏཱ་ཏི ཨ་ངྒ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. པ་ཧཱ་ན་ངྒནྟི ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༢༦; མ. ནི. ༡.༢༧༡, ༢༨༧, ༢༩༧; སཾ. ནི. ༢.༡༥༢; ཨ. ནི. ༤.༡༢༣; པཱ་རཱ. ༡༡) ཝི་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ངྒཾ ད་སྶེ་ཏུཾ. ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡ་མ་གྒོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ, ཏ་སྨཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡ་མེ་ཝ ཝི་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ན་ཡེ་ན ཝཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་ན་ཡེ་ན ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཝེ་ད་ནཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཏེ་ས་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ན་ཡེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཝི་བྷ་ངྒེ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ལོ་ཀེ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་དེ.

ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན དྭཱི་ཧི་པི ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ཨེ་ཀེ་ཀེ་ན ཝུ་ཏྟཾ པ་ཧཱ་ན་ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་སེ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཝི་ནེ་ཡྻ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶ་ཝི་ན་ཡ་ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝི་སེ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཧི ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝི་རོ་དྷཱ་དཱི་ནཾ པ་ཧཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི. ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་མཱུ་ལ་ཀ་སྶཱཏི རཱུ་པ་བ་ལ་ཡོ་བྦ་ནཱ་རོ་གྱཱ་དི་ས་རཱི་ར་ས་མྤ་དཱ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཝི་པ་ཏྟི་མཱུ་ལ་ཀོ ཝི་རོ་དྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ. སཱ ཧི ཨི་དྷ ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. སུ་བྷ་སུ་ཁ་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན མ་ནུ་ཉྙ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་སུ་བྷཱ་སུ་ཁ་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་ནནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་མ་ནུ་ཉྙ་ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དཱི་ནཾ. ཏེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་རོ་དྷཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ‘‘ཡོ་གཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎཾ. ཡོ་གཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཧི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. ཡོ་ག་ས་མ་ཏྠོཏི ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ. པུ་རི་མེ་ན ཧི ‘‘ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝི་རོ་དྷ་ཝི་པྤ་མུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཝུ་ཏྟོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི. ན ཧི ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝི་རོ་དྷཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པ་དྡུ་ཏ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི.

ཨ་ནུ་པ་སྶཱི་ཏི ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ནུ་པ་སྶཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་དེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟནྟི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ. ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨེ་ཝ ཧི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ, ན ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཡུ་ཛྫ་ཏི ཝཱ. ཀཱ་ཡ་པ་རི་ཧ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་སྶ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ‘‘ཀཱ་ཡ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ’’ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་སྶ ཧི ཀཱ་ཡ་པ་རི་ཧ་ར་ཎཾ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠ་ནྟི. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་སྶ ཝཱ ‘‘ཨཱ་ཏཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣) ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ཀཱ་ཡ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ’’ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་སྶཱ་པི ག་ཧ་ཎཾ, ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶེ་ཝ, ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཧཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠགྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ཨཱ་ཏཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་སྶ ས་ཧ སཱ་དྷ་ནེ་ན ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶ་ནཾ. ཨཱ་ཏཱ་པེ་ནཱཏི ཨཱ་ཏཱ་པ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན. ‘‘ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི, མེ་ཏྟཱ, མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི, ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཙ. ཨི་ད་ཉྷི ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཡོ་གི་ནཱ པ་རི་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ‘‘ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ས་བྦ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་སྶཱ་ར་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་བ་ལེ་ན ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣ་སྶ པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ས་ཏི་ཡཱ ཝཱ ས་མ་ཐོ ཝུ་ཏྟོ ཏ་སྶཱ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ.

ཝི་བྷ་ངྒེ(ཝི་བྷ. ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནི་དྡེ་སེ) པ་ན ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ནཱཏི ས་དྡ་ཏྠཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ བྷཱ་ཝ་ཏྠ་སྶེ་ཝ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ན ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ཋེ་ན ས་ཧ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོཏི ས་དྡ་ཏྠ་སྶཱ་པི ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡོ. ཡ་ཐཱ སཾ་ས་ནྡ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ ཙ ཨ་ཝི་ལོ་མེ་ནྟོ ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ སཾ་ས་ནྡ་ཏི ས་མེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ པུ་ན ཝ་ཙ་ནེཏི ཨེ་ཏྠ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ, པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ རཱུ་པ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏོ ཙ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཀཱ་ཡཱ་དི་ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པྤ་ས་ངྒེ་པི ཨཱ་པ་ནྣེ ཏ་ཏོ ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ དུ་ཏི་ཡཾ ཝེ་ད་ནཱ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏེ་ན ན ཝེ་ད་ནཱ་ཡཾ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་ད་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶེ་ཝ ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ, ན ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ དུ་ཀྑཱ, ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཝཱ ཝེ་ད་ནཱ, ཡ་སྨིཾ ཝཱ པ་ན ས་མ་ཡེ དུ་ཀྑཱ, ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཝཱ ཝེ་ད་ནཱ, ན ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཨི་ཏ་རཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི ཝེ་ད་ནཱ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཏཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛྫི་ཏྭཱ ད་སྶ་ནེ་ན གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གོ དྷུ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཝེ་ཀོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཏཱ་སཾ ཁ་ཎ་མ་ཏྟཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ, ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ ད་སྶ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཧོ་ཏི. གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཝེ་ད་ནཱ་ཡཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཨེ་ཝ, ན ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ནཱ་མ བཱ་ལོ ཨ་མ་ཎི་ས་བྷཱ་ཝེ་པི ཨུ་ད་ཀ་པུ་བྦུ་ལ༹་ཀེ མ་ཎི་ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཧོ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡཾ ཋི་ཏི་ར་མ་ཎཱི་ཡེ་པི ཝེ་ད་ཡི་ཏེ, པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ མ་ནུ་ཉྙཱ་ཀཱ་རཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ཨ་ཐ ཁོ ཁ་ཎ་པ་བྷ་ངྒུ་ར་ཏཱ་ཡ, ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཀི་ལེ་སཱ་སུ་ཙི་པ་གྒྷ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ནི་ཙྩ་ཨ་ན་ཏྟ་ཨ་སུ་བྷཱ་ཀཱ་རཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ, ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་སེ་ས་ཏོ དུ་ཀྑཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཡེ་ཝཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟ དྷ་མྨེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པུ་ན་ཝ་ཙ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ལོ་ཀི་ཡཱ ཨེ་ཝ ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་ར་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ནི་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཨི་དྷ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨེ་ས ན་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ ཙི་ཏྟཾ, དྷ་མྨཱ ཙ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཐཱ ཏཱ་ནི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ ཙི་ཏྟེ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶཱི, དྷ་མྨེ་སུ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. དུ་ཀྑ་ཏོཏི དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, དུ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཡོ སུ་ཁཾ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་དྡཱཏི ཡོ བྷི་ཀྑུ སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ‘‘དུ་ཀྑཱ’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨ་དྡ་ཀྑི. དུ་ཀྑཾ ཨ་དྡ་ཀྑི ས་ལླ་ཏོཏི དུ་ཀྑཾ ཝེ་ད་ནཾ པཱི་ལཱ༹་ཛ་ན་ན་ཏོ, ཨ་ནྟོ་ཏུ་ད་ན་ཏོ, དུ་ནྣཱི་ཧ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ས་ལླ་ཏོ ཨ་དྡ་ཀྑི པ་སྶི. ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁནྟི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཾ. ས་ནྟནྟི སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་ནི ཝི་ཡ ཨ་ནོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ, པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ནྟཾ. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོཏི ཧུ་ཏྭཱ་ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་ཝ་ནྟ་ཏོ, ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏོ, ནི་ཙྩ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཙ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཡོ ཨ་དྡ་ཀྑི. ས ཝེ ས་མྨ་དྡ་སོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན, པ་རི་བྱ་ཏྟཾ ཝཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་སྶ་ན་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

དུ་ཀྑཱ་ཏི་པཱིཏི ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ ཨི་ཏི་པི. ཏཾ དུ་ཀྑ་སྨིནྟི ས་བྦཾ ཏཾ ཝེ་ད་ཡི་ཏཾ དུ་ཀྑ་སྨིཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཝ་དཱ་མི ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཏོ་པི ཙཱཏི སུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ ཋི་ཏི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཉཱ་ཎ་སུ་ཁ་ཏཱ་ཡ, ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཋི་ཏི་ཨ་ཉྙཱ་ཎ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏི་སྶོ་པི ཙ སུ་ཁ་ཏོ, ཏི་སྶོ་པི ཙ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྟ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཧེ་ཊྛཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཨེ་ཝ. སེ་སནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ སུ་ཁཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ སེ་སཾ སཱ་མི་ས་ནི་རཱ་མི་སཱ་དི་བྷེ་དཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ.

ཨཱ་ར་མྨ་ཎ…པེ… བྷེ་དཱ་ནནྟི རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ ནཱི་ལཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ, ཚ་ནྡཱ་དི་ཨ་དྷི་པ་ཏི་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ ཧཱི་ནཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ, ཉཱ་ཎ་ཛྷཱ་ནཱ་དི་ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀཱ་ས་ངྑཱ་རི་ཀ་ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ, ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་བྷཱུ་མི་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ, ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཀ་མྨ་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ དེ་ཝ་ག་ཏི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ, ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐ་ཝི་པཱ་ཀ་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཏཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ, པ་རི་ཏྟ་བྷཱུ་མ་ཀཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་དི་ནཱ་ན་ཏྟ་སྶ པུ་གྒ་ལ་ཏྟ་ཡ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཏ་བྦྷེ་ད་སྶ ཙ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ལ་ཀྑ་ཎ་སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནནྟི ཕུ་ས་ནཱ་དི་ཏཾ་ཏཾ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སུ་ཉྙ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶཱཏི ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ. ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ‘‘ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ དྷ་མྨཱ ཧོ་ནྟི, ཁ་ནྡྷཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༢༡) སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཝཱ་ར་དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏཾ པ་ཧཱི་ན་མེ་ཝ པུ་བྦེ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ པུ་ན པ་ཧཱ་ནཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ན ཧི ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྠ པ་ཧཱ་ནཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་ར་ཏྠ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱ མ་གྒ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཀ་ཏྠ པ་ཧཱི་ནཾ ས་བྦ་ཏྠ པ་ཧཱི་ན་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་ཧཱ་ནཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. མ་གྒེ་ན ཧི པ་ཧཱི་ནཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟི. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མཱ་ཡ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ནཱ་ནཱ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཧཱ་རོ, ན ཧི ཨེ་ཀ་སྶ པ་ཧཱི་ནཾ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ པ་ཧཱི་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. པ་ཙྪི་མཱ་ཡ ནཱ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀ་པ་རི་ཧཱ་རོ. ནཱ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེཏི ཧི ལོ་ཀི་ཡ་མ་གྒ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒོ ཧི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ལོ་ཀི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙ ཀཱ་ཡེ པ་ཧཱི་ནཾ ན ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཡ་དི་པི ན་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ, པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ སཱ ‘‘ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶ་སྶ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ པུ་ན་པི ཏ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ. ཨེ་ཀ་ཏྠ པ་ཧཱི་ནཾ སེ་སེ་སུ་པི པ་ཧཱི་ནཾ ཧོ་ཏཱིཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཾ, ལོ་ཀི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝཱ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་ཉྩ་པི ཁ་ནྡྷཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ ལོ་ཀོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༣༦༢, ༣༦༤, ༣༦༦) ཧི ཝི་བྷ་ངྒེཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ནྟི.

ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ.

ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ

ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༧༤. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦ་ཀཱ་ཡཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཙ་ཏུ་དྷཱ བྷི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་དྷཱ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ. ཏ་ཏོ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ.

ཀ་ཐ་ཉྩཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཐནྟི པ་ཀཱ་ར་པུ་ཙྪཱ, ཏེ་ན ནི་དྡི་སི་ཡ་མཱ་ནེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཀཱ་རེ པུ་ཙྪ་ཏི. ཙ-ས་དྡོ བྱ་ཏི་རེ་ཀོ, ཏེ་ན ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ་ན ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཾ ཛོ་ཏེ་ཏི. བཱ་ཧི་ར་ཀེ་སུ་པི ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་དེ་ས་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རགྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ ‘‘ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་སྶཱ’’ཏི, ཏེ་ན ཡེ ཨི་མེ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་པ་བྦཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ ཙུ་དྡ་ས་པྤ་ཀཱ་རཱ, ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷཱ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་དི་ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པྤ་ཀཱ་རཱ, ཏ་ཐཱ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༣.༡༥༣) ཝུ་ཏྟཱ ཀེ་སཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ན་ཀ་སི་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ, ལོ་ཀི་ཡཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རཱ ཙ, ཏེ ས་བྦེ་པི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨི་མེ ཙ པ་ཀཱ་རཱ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སཱ་ས་ནེ, ན ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར…པེ… པ་ཊི་སེ་དྷ་ནོ ཙཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ནོཏི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཉྙ་སཱ་ས་ན་སྶ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ནོ, ཨེ་ཏེ་ན ཨི་དྷ བྷི་ཀྑ་ཝེཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་དྷ-ས་དྡོ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཨེ་ཝ་ས་དྡ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་ནྟི ཧི ཨེ་ཀ་པ་དཱ་ནི་པི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི ཡ་ཐཱ ‘‘ཝཱ་ཡུ་བྷ་ཀྑོ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ བྷི་ཀྑ་ཝེ ས་མ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་མ་ཎ་པྤ་ཀ་ར་ཎ་དྷ་མྨོ ཧི སོ པུ་གྒ་ལོ, ཡོ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀོ. པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཱཏི པ་རེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ ཝཱ་དཱ ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི.

ཨ་ར་ཉྙཱ་དི་ཀ་སྶེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མ་སྶ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་དྡ་མོ ད་མ་ཐཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ཏོ གོ་ཎོ ཀཱུ་ཊ་གོ་ཎོ. དོ་ཧ་ན་ཀཱ་ལེ ཡ་ཐཱ ཐ་ནེ་ཧི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཁཱི་རཾ ན པ་གྒྷ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ དོ་ཧ་པ་ཊི་བ་ནྡྷི་ནཱི ཀཱུ་ཊ་དྷེ་ནུ. རཱུ་པ-ས་དྡཱ་དི་ཀེ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཨ་སྶཱ་དོ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ར་སོ. པུ་བྦེ ཨཱ་ཙི་ཎྞཱ་ར་མྨ་ཎནྟི པ་བྦ་ཛྫ་ཏོ པུ་བྦེ, ཨ་ནཱ་དི་མ་ཏི ཝཱ སཾ་སཱ་རེ པ་རི་ཙི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ནི་བ་ནྡྷེ་ཡྻཱཏི བ་ནྡྷེ་ཡྻ. ས་ཏི་ཡཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ. ད་ལ༹ྷནྟི ཐི་རཾ, ཡ་ཐཱ ས་ཏོ་ཀཱ་རི་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་བྷེ་དོ ས་མཱ་དྷི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཐཱ་མ་ག་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་པ་ད་ཊྛཱ་ནནྟི ས་བྦེ་སཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ, བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་ཉྩ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ.

ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛྫཱ་ཙ་རི་ཡོ ཝི་ཡ བྷ་ག་ཝཱ ཡོ་གཱི་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནུ་པ་དི་ས་ན་ཏོ. བྷི་ཀྑུ དཱི་པི་ས་དི་སོ ཨ་ར་ཉྙེ ཨེ་ཀ་ཀོ ཝི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ནི་མྨ་ཐ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ ཕ་ལ་མུ་ཏྟ་མནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. པ་ར་ཀྐ་མ་ཛ་ཝ་ཡོ་གྒ་བྷཱུ་མིནྟི བྷཱ་ཝ་ནུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ཝ་སྶ ཡོ་གྒ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་མི་བྷཱུ་ཏཾ.

ཨ་དྡྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན དཱི་གྷཾ ཝཱ ཨ་སྶ་ས་ནྟོ, ཨི་ཏྟ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ར་སྶཾ ཝཱ ཨ་སྶ་ས་ནྟོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑ་ཏོཏི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ དཱི་གྷ་ར་སྶ་ཏཱ་པ་ཛཱ་ན་ན་ས་བྦ་ཀཱ་ཡ་པྤ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ན་ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀོ་ལཱ༹་རི་ཀ་པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཾ སི་ཀྑ་ཏོ, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཡ་ཏོ. ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ནི་མི་ཏྟེཏི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟེ. ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི རཱུ་པ་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟོ, ཡོ ‘‘ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཀ་མྨི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནི པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ཨ་རཱུ་པ་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟོ. ཝ་ཏྠུ ནཱ་མ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཉྙོ ས་ཏྟོ ཝཱ པུ་གྒ་ལོ ཝཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝི་སུ་དྡྷི་དི་ཊྛི ‘‘ཏ་ཡི་དཾ དྷ་མྨ་མ་ཏྟཾ, ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, ནཱ་པི ཨི་སྶ་རཱ་དི་ཝི་ས་མ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ཀ’’ནྟི ཨ་དྡྷཱ་ཏྟ་ཡེ་པི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎེ་ན ཝི་ཏི་ཎྞ་ཀ་ངྑོ. ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི བྷི་ཀྑུ རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༣༦༡; ༢.༡༡༣; ༣.༨༦, ༨༩; པ་ཊི. མ. ༡.༥༤) ན་ཡེ་ན ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ. ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ. ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ.

‘‘པ་ར་སྶ ཝཱ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཀཱ་ཡེ’’ཏི ཨི་དཾ ས་མྨ་ས་ན་ཝཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ པཱ་ལི༹ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན པ་ན པ་ར་སྶ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཀཱ་ཡེ ཨ་པྤ་ནཱ་ནི་མི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི ཨེ་ཝ ན་ཏྠི. ཨ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱཏི ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ན ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ས་ཉྩ་ར་ཎ་ཀཱ་ལོཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་དྷ་མྨེ་སུ་པི ནི་ར་ནྟ་རཾ ཝཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ་ལོ ཀ་ཐི་ཏོ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ པ་ནི་དཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ ན ལ་བྦྷ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ, བ་ཧི་དྡྷཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ ཨི་དཾ དྷ་མྨ་དྭ་ཡཾ གྷ་ཊི་ཏཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ལ་བྦྷ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ས་མུ་དེ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ས་མུ་ད་ཡོ, སོ ཨེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན དྷ་མྨོ་ཏི ས་མུ་ད་ཡ་དྷ་མྨོ. ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཱ་དི, ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ན་སཱི་ལོ ས་མུ་ད་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ཏཾ པ་ན ས་མུ་ད་ཡ་དྷ་མྨཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བྷ་སྟནྟི རུ་ཏྟིཾ. ག་གྒ་ར་ནཱ་ལི༹ནྟི ཨུ་ཀྐཱ་པ་ནཱ་ལི༹ཾ. ཏེཏི ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཱ་དི་ཀེ. ཡ་ཐཱ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཀཱ་ཡོ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཱ་དི་ས་མྦ་ནྡྷཱི ཏཾ་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཱ་ད་ཡོ་པི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཀཱ་ཡ་ས་མྦ་ནྡྷི་ནོ ཏཾ་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ‘‘ས་མུ་ད་ཡ་དྷ་མྨཱ ཀཱ་ཡ་སྨི’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མུ་ད་ཡ…པེ… ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་ཙཱི ཝཱ དྷ་མྨ-ས་དྡོ ‘‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡༣༡; ༣.༣༡༠; པ་ཊི. མ. ༡.༣༣) ཝི་ཡཱ་ཏི ཀཱ་ཡ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་པ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝཱ ‘‘ས་མུ་ད་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་སྨིནྟི བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི.

ཝ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟེ་པི ཝི་ནཱ་ས་སྶ ཡེ་སཾ ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཡཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ད་བྷཱ་ཝོ ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཧེ་ཏུ ཝི་ཡ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཱ་དི་ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཀཱ་ཡ་སྶ ཝ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ བྷ་སྟཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝེ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝི་ནཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཝི་ཡ བྷི་ནྣ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ས་མུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པི ཨེ་ཀ་ཀཱ་ལེ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ལེ་ན ས་མུ་ད་ཡཾ ཀཱ་ལེ་ན ཝ་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཏྠི ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཝ-ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ‘‘ཀཱ་ཡོ་ཝ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ས་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡོ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཏྟ་ཏཱ་ཡ, པ་རེ་ས་ཉྩ ས་ཛྫཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན, ས་ཏྭ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ཝཱ ‘‘ས་ཏྟོ’’ཏི པ་རེ་ཧི པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ, ཏ་སྶ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ་སྶ པཱུ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ཙ་ཝ་ནུ་པ་པ་ཛྫ་ན་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ག་ལ་ན་ཏོ ཙ ‘‘པུ་གྒ་ལོ’’ཏི, ཐཱི་ཡ་ཏི སཾ་ཧ་ཉྙ་ཏི ཨེ་ཏྠ ག་བྦྷོ་ཏི ‘‘ཨི་ཏྠཱི’’ཏི, པུ་རི པུ་རེ བྷཱ་གེ སེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ‘‘པུ་རི་སོ’’ཏི, ཨཱ་ཧི་ཏོ ཨ་ཧཾ མཱ་ནོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཨ་ཏྟ་ནི་ཡ’’ནྟི, པ་རོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི, མ་མ ས་ནྟ་ཀ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘མ་མཱ’’ཏི, ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཨ་ཉྙོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀོ་ཙཱི’’ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཀ་སྶ་ཙཱི’’ཏི, ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦོ ཀོ་ཙི ན་ཏྠི, ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཀཱ་ཡོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི. ད་ས་ཧི་པི པ་དེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་སུ་ཉྙ་ཏ་མེ་ཝ ཀཱ་ཡ་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཨེ་ཝནྟི ‘‘ཀཱ་ཡོ་ཝ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན.

ཉཱ་ཎ་པ་མཱ་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ པ་རཾ པ་མཱ་ཎཾ པཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ས་ཏི་པ་མཱ་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཀཱ་ཡ་པ་རི་གྒཱ་ཧི་ཀཾ ས་ཏིཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ས་ཏིཾ པ་རཾ པ་མཱ་ཎཾ པཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཨི་མ་སྶ ཧི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ‘‘ཨ་ཏྠི ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ས་ཏི བྷི་ཡྻོ་སོ མ་ཏྟཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎ་སྶ, ས་ཏི་ཡཱ ཙ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ནཱ་ཡ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཱ་ནཾ ཝུ་ཌྜྷ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨི་མི་སྶཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧཱ་ནཾ ཨུ་ཛུ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཎྷཱ…པེ… ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ལོ་ཀེ ཀི་ཉྩི་པི ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཝཱ ‘‘མ་མ’’ནྟི ཝཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ན པ་སྶ་ཏི, ཀུ་ཏོ ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཙ ཀི་ཉྩཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་མྤཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི-ས་དྡོ ཧེ་ཊྛཱ ནི་དྡི་ཊྛ་སྶ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་པ་རི ཨ་ཏྠཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡ་པི, ཨ་ཡ་མྤི པཱ་རཱ་ཛི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. (པཱ་རཱ. ༤༢) ཨེ་ཝནྟི པ་ན ནི་དྡི་ཊྛཱ་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ནཾ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ པ་ན…པེ… ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི.

པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི. སཱ པ་ན ས་ཏི ཡ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ, ཏ་སྶ ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཏ་ཎྷཱ, ཏ་སྶཱ་པི ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶཱ ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ པུ་རི་མ་ཏ་ཎྷཱ’’ཏི, ཡ་ཐཱ ‘‘ས་ངྑཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༡༢༦; ཨུ་དཱ. ༡; ཝི་བྷ. ༤༨༤). ཏཾ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་བཱི་ཛ་ཏཾ་ས་ནྟ་ཏི་ས་མྦྷཱུ་ཏོ ས་བྦོ་པི ལོ་ཀི་ཡོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་བ་ནྡྷོ ‘‘ས་ངྑཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ’’ ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡེ་ན. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱིཏི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ, ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི. ‘‘དུ་ཀྑ་པ་རི་ཛཱ་ན་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷོ ཧི ཏ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨུ་སྶ་ཀྐི་ཏྭཱཏི ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨཱ་རུ་ཧི་ཏྭཱ, བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨུ་པ་རི ནེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ཡྻཱ་ན་མུ་ཁནྟི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡོ.

ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༧༥. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨི་རི་ཡ་ནཾ ཨི་རི་ཡཱ, ཀི་རི་ཡཱ, ཨི་དྷ པ་ན ཀཱ་ཡི་ཀ་པ་ཡོ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ཐོ པ་ཝ་ཏྟི་མ་གྒོ་ཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ, ག་མ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཏྠཱ. ག་ཙྪ་ནྟོ ཝཱ ཧི ས་ཏྟོ ཀཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི ཋི་ཏོ ཝཱ ནི་སི་ནྣོ ཝཱ ནི་པ་ནྣོ ཝཱ་ཏི, ཏེ་སཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་བྷཱ་གེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་ན ཙ་པ་རནྟི པུ་ན ཙ ཨ་པ་རཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཏོ བྷི་ཡྻོ་པི ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་མི, སུ་ཎཱ་ཐཱ་ཏི ཝཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ག་ཙྪ་ནྟོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ག་མ་ནཱ་དི་མ་ཏྟ་ཛཱ་ན་ན་སྶ, ག་མ་ནཱ་དི་ག་ཏ་ཝི་སེ་ས་ཛཱ་ན་ན་སྶ ཙ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཏྠ ག་མ་ནཱ་དི་མ་ཏྟ་ཛཱ་ན་ནཾ ན ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ག་མ་ནཱ་དི་ག་ཏ་ཝི་སེ་ས་ཛཱ་ན་ནཾ པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཏཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏྟཱུ་པ་ལ་དྡྷིནྟི ‘‘ས་ཏྟོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཨུ་པ་ལ་དྡྷིཾ ས་ཏྟ་གྒཱ་ཧཾ. ན པ་ཛ་ཧ་ཏི ན པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི ‘‘ཨ་ཧཾ ག་ཙྪཱ་མི, མ་མ ག་མ་ན’’ནྟི གཱ་ཧ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ས་ཉྙཾ ‘‘ཨ་ཏྠི ཨ་ཏྟཱ ཀཱ་ར་ཀོ ཝེ་ད་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙཾ ན ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏི ནཱ་པ་ནེ་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ན་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ན་ཏོ ཝཱ. ཨེ་ཝཾ བྷཱུ་ཏ་སྶ ཙ་སྶ ཀུ་ཏོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝཱ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨི་མ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི སུ་ཀྐ་པ་ཀྑོ, ཏ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་མེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨི་ད་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་ཏྠ ཀོ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི སཱ་དྷ་ནཾ, ཀི་རི་ཡ་ཉྩ ཨ་ཝི་ནི་བྦྷུ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་པུ་ཙྪཱ, སཱ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝ་ཝི་སི་ཊྛ་ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏྠཱ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ག་མ་ན་སི་དྡྷི་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཀ་སྶ ག་མ་ནནྟི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ན ཝ་ད་ཏི སཱ་དྷ་ནཾ, ཀི་རི་ཡ་ཉྩ ཝི་ནི་བྦྷུ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཀ་ཏྟུ་ས་མྦ་ནྡྷཱི་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ. པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏྠ་ཉྷི ཨ་ནྟོ་ནཱི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཾ ཀིཾ-ས་དྡོ པ་ཝ་ཏྟོ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱཏི པ་ན པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་ཡ ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎ་པུ་ཙྪཱ. ཨི་ད་ཉྷི ག་མ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྟཱ མ་ན་སཱ སཾ་ཡུ་ཛྫ་ཏི, མ་ནོ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨ་ཏྟེ་ཧཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི མི་ཙྪཱ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཨ་ནུ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཀོ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ན ཀོ་ཙི ས་ཏྟོ ཝཱ པུ་གྒ་ལོ ཝཱ ག་ཙྪ་ཏི དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ག་མ་ན་སི་དྡྷི་ཏོ, ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཙ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དཱ་ནི དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ག་མ་ན་སི་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་རེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡཱ ཙ སཱ, ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝི་པྥཱ་རོ ཝི་པྥ་ནྡ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་རོ, ཏེ་ན. ཨེ་ཏྠ ཙ ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་རཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་བྷེ་དཾ ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡེ་ན པ་ན ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ‘‘ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཀཱ་ཡེ ‘‘ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝོ་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏནྟི ག་ནྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ. ཝཱ་ཡཾ ཛ་ནེ་ཏཱིཏི ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཨ་དྷི་ཀཾ རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཨ་དྷི་ཀ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ, ན པ་མཱ་ཎ་ཏོ. ག་མ་ན་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཐ་མྦྷ་ན་ས་ནྡྷཱ་ར་ཎ་ཙ་ལ་ནཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་ཡོ ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ཛ་ནེ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ས་ཧ་བྷཱ་ཝཱི ཧི ཝི་ཀཱ་རོ ཝི་ཉྙ་ཏྟི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཙ ཝཱ་ཡོ་ག་ཧ་ཎཾ, ན ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨེ་ཝ ཛ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝོ དུ་རུ་པ་པཱ་དོ སི་ཡཱ. པུ་ར་ཏོ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ པུ་ར་ཏོ་བྷཱ་གེ་ན ཀཱ་ཡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ཡོ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་མོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨ་ཏི་དེ་སེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝ་ཏྭཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀོ་ཊི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པཱ་ད་ཏ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཨུ་སྶི་ཏ་བྷཱ་ཝོཏི ཨུ་བྦི་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ.

ཨེ་ཝཾ པ་ཛཱ་ན་ཏོཏི ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་རེ་ནེ་ཝ ག་མ་ནཱ་དི ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཛཱ་ན་ཏོ. ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ པ་ཛཱ་ན་ནཱ་ཡ ནི་ཙྪ་ཡ་ག་མ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི ལོ་ཀེ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ཧི མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན, ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ. ཨ་ཏྠི པ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཝཾ ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ན་ཏྠཱིཏི ནི་ཙྪ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཡ་ཐཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

ནཱ་ཝཱ མཱ་ལུ་ཏ་ཝེ་གེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ཙེ་ཏ་ནཱ ནཱ་ཝཱ ཝཱ་ཏ་ཝེ་གེ་ན དེ་ས་ནྟ་རཾ ཡཱ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ ཏེ་ཛ་ནཾ ཀ་ཎྜོ ཛི་ཡཱ་ཝེ་གེ་ན དེ་ས་ནྟ་རཾ ཡཱ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ ཀཱ་ཡོ ཝཱ་ཏཱ་ཧ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝཱ་ཡུ་ནཱ ནཱི་ཏོ དེ་ས་ནྟ་རཾ ཡཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ན ཀོ་ཙི ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་ཝཱ་ཏེ་ཛ་ནཱ་ནཾ པེ་ལླ་ཀ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནྟ་ར་ག་མ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཡ་སྶཱ་པཱི’’ཏི, ཧོ་ཏུ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཙྪི་ཏོ ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཡ་ཐཱ ཧི ནཱ་ཝཱ་ཏེ་ཛ་ནཱ་ནཾ སཾ་ཧ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶེ་ཝ པུ་རི་ས་སྶ ཝ་སེ་ན ག་མ་ནཾ, ན ཨ་སཾ་ཧ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ, ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཡ་སྶཱ་པཱི་ཏི. ཀཱ ནོ ཧཱ་ནི, བྷི་ཡྻོ་པི དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཝ པ་ཏི་ཊྛཾ ལ་བྷ་ཏི, ན པུ་རི་ས་ཝཱ་དོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ནྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་ཏྠ པ་ཡུ་ཏྟནྟི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་མ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཡོ་ཛི་ཏཾ. ཋཱ་ཏཱིཏི ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ. ཝི་ནཱ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེཏི ག་ནྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཝི་ནཱ. ཏི་ཊྛེཏི ཏི་ཊྛེ་ཡྻ. ཝ་ཛེཏི ཝ་ཛེ་ཡྻ ག་ཙྪེ་ཡྻ ཀོ ནཱ་མཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏྠོ ཙེ་ཏྠ ཀིཾ-ས་དྡོ་ཏི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་ར་ཧེ་ན ཋཱ་ན་ག་མ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་མུ་ཁེ་ན ས་བྦཱ་ཡ་པི དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ ཝི་ཡ ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་པི ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ.

པ་ཎི་ཧི་ཏོཏི ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ནི་ཧི་ཏོ ཋ་པི་ཏོ. ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀ་ཝ་ཙ་ནནྟི ས་བྦེ་ས་མྤི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, པུ་བྦེ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དཾ ནེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པུ་རི་མ་ན་ཡོ ཝཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པྤ་དྷཱ་ནོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡོ ཨ་པྤ་དྷཱ་ནོ ཨ་ནུ་ནི་པྥཱ་དཱི་ཏི ཨི་དྷ ཀཱ་ཡཾ པ་དྷཱ་ནཾ, ཨ་པ་དྷཱ་ན་ཉྩ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ཨ་ནུ་ནི་པྥཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ དྭི་ནྣཾ ན་ཡཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཋི་ཏོཏི པ་ཝ་ཏྟོ.

ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་མྤི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ཡ་སྶེ་ཝ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནཾ ཏ་སྶ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནེ་ན ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་མུ་ད་ཡཱ་ད་ཡོ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ་པི. ཨཱ་དི་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཀ་མྨ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ’’ཏི ནི་བྦ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་སྶ་ནྟོ་པི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཀཱ་རཱ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི ཨཱ་ད་ཡོ་པི པ་ཉྩ ཨཱ་ཀཱ་རཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཙ་ཏུ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༧༦. ཙ་ཏུ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་ཀཱ་རེ་ཧི, པ་ཀ་ཊྛཾ ཝཱ ས་ཝི་སེ་སཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ, ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎཾ, ཧ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་རཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་ཏྟཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་མྤ་ཛ་ཉྙཱ་ནི ས་མཱ་ཧ་ཊཱ་ནི ཙ་ཏུ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན. ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལེ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༡༤; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༡༤ ཝཱ་ཀྱ་ཁ་ནྡྷེ་པི) ཝ་ཎྞི་ཏཱ་ནི, ན པུ་ན ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ཏཾ་ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ་པི ཏ་ཏྠ ཝི་ཧི་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དི་ག་ཏ་ཙ་ཏུ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནེ་ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶེ་ཝེ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶི་ཏཱ་དི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶེ་ཝ ས་མུ་ད་ཡོ ཙ ཝ་ཡོ ཙ ནཱི་ཧ་རི་ཏ་བྦོ’’ཏི. རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཧི པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་ད་ཡོ་ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཙ་ཏུ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༧༧. པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཾ, ཡོ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ས་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་ཀཱ་རོ, ཏ་སྶ མ་ན་སི ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ནྟ་རེ་ནཱ་པི ཧི བྷཱ་ཝ་ཝཱ་ཙི་ནཾ ས་དྡཾ བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘པ་ཊ་སྶ སུ་ཀྐ’’ནྟི. ཡ་སྨཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༨༢) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ, ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་ཉྩ (ཝི་སུ་དྡྷི. ཊཱི. ༡.༡༨༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ‘‘ཨི་མ་མེ་ཝ ཀཱ་ཡ’’ནྟི ཨཱ་དཱི་ན་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཝ་ཏྠཱ་དཱི་ཧི པ་སི་བྦ་ཀཱ་ཀཱ་རེ་ན བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཨཱ་ཝཱ་ཊ་ནཾ པུ་ཏོ་ལི༹. ནཱ་ནཱ་ཀཱ་རཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ས་མྨི་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནཱ་ནཱ་ཝ་ཎྞཱ་ནཾ ཀེ་སཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏཱ. ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཀཱ་ལོཏི པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཀེ་སཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སུ་བྷཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ལོ. ཨི་ཏི-ས་དྡ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀེ་སཱ་དི་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀེ་སཱ་དི་ས་ཉྙི་ཏཱ་ན་ཉྷི ཨ་སུ་ཙི་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ པ་ར་མ་དུ་གྒ་ནྡྷ་ཛེ་གུ་ཙྪ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་ཀཱ་ར་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨི་དྷ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

དྷཱ་ཏུ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༧༨. དྷཱ་ཏུ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཀཱ ཙ་ཏ་སྶོ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན, ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷཱ་ཏུ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ནྟི ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ. གོ་གྷཱ་ཏ་ཀོཏི ཛཱི་ཝི་ཀ་ཏྠཱ་ཡ གུ་ནྣཾ གྷཱ་ཏ་ཀོ. ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོཏི ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ ས་མཱི་པ་ཝཱ་སཱི ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ན་ཀོ. ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ. མ་ཧཱ་པ་ཐཱ་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་པ་ཐཱ་ནཾ ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ས་ངྑཱ་ཏེ. ཡ་སྨཱ ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་པ་ཐཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི དི་སཱ་ཧི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏྠ ས་མོ་ཧི་ཏཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་པ་ཐཾ, ཏ་སྨིཾ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་པ་ཐེ. ཋི་ཏ-ས་དྡོ ‘‘ཋི་ཏོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༦༣; ཨ. ནི. ༥.༢༨) ཋཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ, ཋཱ-ས་དྡ་སྶ ཝཱ ག་ཏི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཋ་པེ་ཏྭཱ ག་མ་ནཾ སེ་ས་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ བོ་དྷ་ཀོ, ཨི་དྷ པ་ན ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་བོ་དྷ་ཀོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ཋི་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཋཱ་ནཱ་དི་ནཱ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཋཱ་ནཱ་ད་ཡོ ཧི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཐོ པ་ཝ་ཏྟི་མ་གྒོ་ཏི ‘‘ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཋཱ་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ པ་ཎི་དྷཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཡ་ཐཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏ’’ནྟི. ‘‘ཋི་ཏ’’ནྟི ཝཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ཋཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མཱ་ཡོ་ག་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ, ‘‘པ་ཎི་ཧི་ཏ’’ནྟི ཏ་ད་ཉྙ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མཱ་ཡོ་ག་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ‘‘ཋི་ཏ’’ནྟི ཝཱ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ས་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ, པ་ཎི་ཧི་ཏནྟི པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཀཱ་ར་ཏོ ནི་ཧི་ཏཾ པ་ཎི་ཧི་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏཱིཏི པ་ཏི པ་ཏི ཨ་ཝེ་ཀྑ་ཏི, ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་སྶ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ བྷཱ་ཝ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ གོ་གྷཱ་ཏ་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པོ་སེ་ནྟ་སྶཱཏི མཾ་སཱུ་པ་ཙ་ཡ་པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ནཱ་ཡ ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་ཏྟ་ཀ་པྤཱ་ས་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ཧི སཾ་ཝ་ཌྜྷེ་ནྟ་སྶ. ཝ་དྷི་ཏཾ མ་ཏནྟི ཧིཾ་སི་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ མ་ཏཾ. མ་ཏནྟི ཙ མ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་ཝ་དེ་ཝཱ’’ཏི. གཱ་ཝཱི་ཏི ས་ཉྙཱ ན ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཡཱ་ནི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ས་ནྣི་ཝི་ཊྛཱ་ནི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ གཱ་ཝཱི་ས་མ་ཉྙཱ མ་ཏ་མ་ཏྟཱ་ཡ་པི གཱ་ཝི་ཡཱ ཏེ་སཾ ཏཾ་ས་ནྣི་ཝེ་ས་སྶ ཨ་ཝི་ན་ཊྛ་ཏྟཱ. ཝི་ལཱི་ཡ་ནྟི བྷི་ཛྫ་ནྟི ཝི་བྷུ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི བཱི་ལཱ, བྷཱ་གཱ ཝ-ཀཱ་ར་སྶ བ-ཀཱ་རཾ, ཨི་ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཨཱི་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. བཱི་ལ་སོཏི བཱི་ལཾ བཱི་ལཾ ཀ་ཏྭཱ. ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱཏི ཨ་ཊྛི་ས་ངྒྷཱ་ཏ་ཏོ མཾ་སཾ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏྭཱ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཝི་ཝེ་ཙི་ཏཾ མཾ་སཾ བྷཱ་ག་སོ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘མཾ་ས་ས་ཉྙཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶཱ་པི ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ. གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གནྟི ས་ནྟ་ཏི་ས་མཱུ་ཧ་ཀི་ཙྩ་གྷ་ནཱ་ནཾ ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛྫ་ནཾ ཝི་ཝེ་ཙ་ནཾ. དྷཱ་ཏུ་སོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོཏི གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་ཀ་ར་ཎེ་ན དྷཱ་ཏུཾ དྷཱ་ཏུཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དི་དྷཱ་ཏུཾ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ. ས་ཏྟ་ས་ཉྙཱཏི ཨ་ཏྟཱ་ནུ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ས་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཡ་པི ཏ་དཱ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་སྶ ས་མྤཱ་ད་ན་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨོ་པ་མྨ་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏྠོ ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ སཾ་ས་ནྡ་ཏི ས་མེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ད་ཀྑོཏི ཚེ་ཀོ ཏཾ་ཏཾ་ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ཀུ་ས་ལོ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཛཱ་ཏེ སཱུ་ན་སྨིཾ ན་ངྒུ་ཊྛ་ཁུ་ར་ཝི་སཱ་ཎཱ་དི་ཝ་ནྟེ ཨ་ཊྛི་མཾ་སཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མུ་དཱ་ཡེ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟེ གཱ་ཝཱི་ས་མ་ཉྙཱ, ན ཝི་བྷ་ཏྟེ. ཝི་བྷ་ཏྟེ པ་ན ཨ་ཊྛི་མཾ་སཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མ་ཉྙཱ’’ཏི ཛཱ་ན་ན་ཏོ. ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་པ་ཐོ ཝི་ཡ ཙ་ཏུ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོཏི གཱ་ཝི་ཡཱ ཋི་ཏ་ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་པ་ཐོ ཝི་ཡ ཀཱ་ཡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་མ་གྒ་བྷཱུ་ཏོ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ ཡ་སྨཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༣༠༥) ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ, ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་ཉྩ (ཝི་སུ་དྡྷི. ཊཱི. ༡.༣༠༦) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

དྷཱ་ཏུ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ན་ཝ་སི་ཝ་ཐི་ཀ་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༧༩. སི་ཝ་ཐི་ཀཱ་ཡ ཨ་པ་ཝི་དྡྷ་ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨོ་དྷི་སོ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ་ནཾ, ཏ་ད་བྷི་དྷེ་ཡྻཱ་ན་ཉྩ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་གཱ་ནཾ སི་ཝ་ཐི་ཀ་པ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི ག་ཧི་ཏ་ས་མ་ཉྙཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སི་ཝ་ཐི་ཀ་པ་བྦེ་ཧི ཝི་བྷ་ཛི་ཏུ’’ནྟི. མ་རི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཨེ་ཀཱ་ཧ་མ་ཏཾ. ཨུ་དྡྷཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཱཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་རི མ་ར་ཎ་ཏོ པ་རཾ. ས་མུ་གྒ་ཏེ་ནཱཏི ས་མུ་ཊྛི་ཏེ་ན. ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཏྟཱཏི ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་དྡྷཾ དྷུ་མཱ་ཏ་ཏྟཱ སཱུ་ན་ཏྟཱ. སེ་ཏ་ར་ཏྟེ་ཧི ཝི་པ་རི་བྷི་ནྣཾ ཝི་མི་སྶི་ཏཾ ནཱི་ལཾ ཝི་ནཱི་ལཾ, པུ་རི་མ་ཝ་ཎྞ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱ ནཱི་ལཾ ཝི་ནཱི་ལཾ. ཝི་ནཱི་ལ་མེ་ཝ ཝི་ནཱི་ལ་ཀནྟི ཀ-ཀཱ་རེ་ན པ་ད་ཝ་ཌྜྷ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘པཱི་ཏ་ཀཾ ལོ་ཧི་ཏ་ཀ’’ནྟི (དྷ. ས. ༦༡༦). པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ཏྟཱཏི ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ. ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཝི་ནཱི་ལ་ནྟི ཝི་ནཱི་ལ་ཀནྟི ཀུ་ཙྪ་ན་ཏྠོ ཝཱ ཨ་ཡཾ ཀ-ཀཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘པཱ་པ་ཀོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. (དཱི. ནི. ༣.༣༡༦; ཨ. ནི. ༥.༢༡༣; མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨༥) པ་རི་བྷི་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ཀཱ་ཀ་ཀ་ངྐཱ་དཱི་ཧི. ཝི་སྶ་ནྡ་མཱ་ན་པུ་བྦནྟི ཝི་སྶ་ཝ་ནྟ་པུ་བྦཾ, ཏ་ཧཾ ཏ་ཧཾ པ་གྒྷ་ར་ནྟ་པུ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝནྟི ཝི་སྶ་ནྡ་མཱ་ན་པུ་བྦ་བྷཱ་ཝཾ.

སོ བྷི་ཀྑཱུཏི ཡོ ‘‘པ་སྶེ་ཡྻ ས་རཱི་རཾ སི་ཝ་ཐི་ཀཱ་ཡ ཚ་ཌྜི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ, སོ བྷི་ཀྑུ. ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི ས་དི་ས་ཏཾ. ‘‘ཨ་ཡ་མྤི ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཨཱ་ཡཱུཏི རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ, ཨ་རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ག་ཏི་ཀ་མེ་ཝ. ཨུ་སྨཱཏི ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛོ. ཨེ་ཝཾ པཱུ་ཏི་ཀ་ས་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝཱཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ དུ་གྒ་ནྡྷ་ཛེ་གུ་ཙྪ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་པཱུ་བྷི་ཀ་ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ, ན ཨཱ་ཡུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝི་ག་མེ ཝི་ཡ མ་ཏྟ་སོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་དི་སོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ་བྷཱ་ཝཱིཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏཱ་དི་བྷེ་དོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.

ལུ་ཉྩི་ཏྭཱ ལུ་ཉྩི་ཏྭཱཏི ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱ ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱ. སཱ་ཝ་སེ་ས་མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏ་ཡུ་ཏྟནྟི ས་བྦ་སོ ཨ་ཁཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཧཾ ཏ་ཧཾ སེ་སེ་ན ཨ་པྤཱ་ཝ་སེ་སེ་ན མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏེ་ན ཡུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན ཧ་ཏྠ་ཊྛི་ཀ’’ནྟི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཧ་ཏྠ་ཊྛི་ཀཱ་ནཾ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་ཏཱ ཛོ་ཏི་ཏཱ་ཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཏེ་སཾ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི་བྷེ་ད་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏེ་རོ་ཝ་སྶི་ཀཱ་ནཱིཏི ཏི་རོ་ཝ་སྶཾ ག་ཏཱ་ནི, ཏཱ་ནི པ་ན སཾ་ཝ་ཙྪ་རཾ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནཱི’’ཏི. པུ་རཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ གྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ཝི་ག་མེ་ན ཝི་ཙུ་ཎྞ་ཏཱ ཨི་དྷ པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝོ་ཏི སོ ཡ་ཐཱ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་རོ་ཝ་སྶི་ཀཱ་ནེ་ཝཱཏི སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་མ་ཏྟཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ནི ཨེ་ཝ. ཁ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན དུ་ཏི་ཡ་སི་ཝ་ཐི་ཀ་པ་བྦཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཁ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི.

ན་ཝ་སི་ཝ་ཐི་ཀ་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨི་མཱ་ནེ་ཝ དྭེཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་པྤ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ནི་ཡ་མེ་ཏི ཨ་ཉྙ་པ་བྦེ་སུ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཏོ ཧི ཨེ་ཝ-ཀཱ་རོ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ནི་ཡ་མེ་ཏི, ཏེ་ན པ་བྦ་དྭ་ཡ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་པི ཨ་པྤ་ཊི་སི་དྡྷཱ ད་ཊྛ་བྦཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏོ. ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནི སི་ཝ་ཐི་ཀ་པ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སི་ཝ་ཐི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་བྦཱ་དཱི་ནཾ ཨ་པྤ་ནཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘སེ་སཱ་ནི དྭཱ་ད་ས་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ. ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༨༠. སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནནྟི ཨེ་ཏྠ སུ་ཁ་ཡ་ཏཱི་ཏི སུ་ཁཱ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ, ཀཱ་ཡ་ཉྩ ལ་དྡྷ་སྶཱ་དེ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཊྛུ ཝཱ ཁཱ་ད་ཏི, ཁ་ན་ཏི ཝཱ ཀཱ་ཡི་ཀཾ, ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཉྩཱ་བཱ་དྷ་ནྟི སུ་ཁཱ. ‘‘སུ་ཀ་རཾ ཨོ་ཀཱ་ས་དཱ་ནཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི སུ་ཁཱ’’ཏི ཨ་པ་རེ. ཝེ་ད་ཡ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ད་ནཱ. ཝེ་ད་ཡ་མཱ་ནོཏི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནོ. ‘‘ཀཱ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶ ཝེ་དི་ཡ་ནཾ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཝེ་དི་ཡ་ནཾ.

ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱཏི རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ. རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྷེ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ‘‘ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ཝེ་ཡྻ. དྷ་མྨ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཀ་ཏྟུ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་སྶེ་ཝ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཝ ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་ད་ཡ་མཱ་ནོ སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་ད་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.

ནི་ཏྠུ་ན་ནྟོཏི བ་ལ་ཝ་ཏོ ཝེ་ད་ནཱ་ཝེ་ག་སྶ ནི་རོ་དྷ་ནེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཝ་ས་ར་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ཏྠུ་ན་ནྟོ. ཝེ་ག་ས་ནྡྷཱ་ར་ཎེ ཧི ཨ་ཏི་མ་ཧ་ནྟཾ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙ་མྤི ཝི་ཀཱ་རཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ, ཏེ་ན ཐེ་རོ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཐཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱཏི ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཧཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་མ་ར་ས་ཏཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཐཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ. ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧཱིཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ས་ཧ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཧི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ནཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ག་མོ, ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན་པི. ལོ་ཀི་ཡཱ་ན་མྤི ཝཱ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ཏ་ཏྠ ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧཱི’’ཏི. ས་མ་སཱི་སཱིཏི ཝཱ་ར་ས་མ་སཱི་སཱི ཧུ་ཏྭཱ, པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝཱ་ར་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝཱ་རེ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཡ་ཐཱ ཙ སུ་ཁཾ, ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑནྟི ཡ་ཐཱ ‘‘སུ་ཁཾ ཀོ ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཝེ་དི་ཡ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑ་མྤི. ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ཡ་ཏཱི་ཏི དུ་ཀྑཱ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ, ཀཱ་ཡ་ཉྩ པཱི་ལེ༹་ཏི ཝི་བཱ་དྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཊྛུཾ ཝཱ ཁཱ་ད་ཏི, ཁ་ན་ཏི ཀཱ་ཡི་ཀཾ, ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཉྩ སཱ་ཏ་ནྟི དུ་ཀྑཱ. ‘‘དུ་ཀྐ་རཾ ཨོ་ཀཱ་ས་དཱ་ནཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི དུ་ཀྑཱ’’ཏི ཨ་པ་རེ. ཨ་རཱུ་པ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧཾ, ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི ཕ་སྶ་སྶ, ཙི་ཏྟ་སྶ ཙ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ན པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨི་དཾ ཏཱ་དི་སེ པུ་གྒ་ལེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་སཾ ཨཱ་དི་ཏོ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ས་ཀྐ་པ་ཉྷ་ཝ་ཎྞ་ནཱ དཱི་སུ ‘‘ཕ་སྶོ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༥༩) ཏཾ ཨ་ཝི་རོ་དྷི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཡ་མཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་པཱ་ཀ་ཊ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཙ ཨི་དཾ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱ་ས་ཉྷི པ་ཝ་ཏྟི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ, ན ཨི་ཏ་རཱ་ཡ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཝཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨི་ཏ་རཱ་ཡ་པི པ་ཝ་ཏྟི ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ན’’ནྟི ཨ་ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ཀྐ་པ་ཉྷེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦོ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སོ ཏ་ཏྠ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.

པུ་བྦེ ‘‘ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ པ་ཛཱ་ན་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་པ་ཛཱ་ན་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་པ་རོ་པི པ་ཛཱ་ན་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཙི་ཏྟ་དྭ་ཡ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཝེ་ད་ནཱ་དྭ་ཡ་སྶ ཝི་སི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝུ་ཏྟི་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ཎེ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ ཏ་དཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ་པི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏེ་ན སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ཎེ བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཱ་ནཾ ཨི་ཏ་ར་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ་ཨ་བྷཱ་ཝ་པ་ཛཱ་ན་ནེ་ན སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ་པི ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཉཱ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶཱ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མི་སྶཱ ཙ སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨི་ཏོ པ་ཋ་མཾ་ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཏཱ་ས་མྤི ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ ནཱ་མ ཨ་ནི་ཙྩཱ ཨ་དྷུ་ཝཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཱ’’ཏི. ཨ་ནི་ཙྩགྒ་ཧ་ཎེ་ན ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ ཝི་དྡྷ་སྟེ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ. ཨ་དྷུ་ཝགྒ་ཧ་ཎེ་ན པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝོ ཏ་སྶ ཨ་ས་དཱ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མགྒ་ཧ་ཎེ་ན དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་དཱི་པ་ན་ཏོ, ཏེ་ན སུ་ཁཱ་པི ཝེ་ད་ནཱ དུ་ཀྑཱ, པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་རཱ་ཏི ཏི་སྶ་ནྣ་མྤི ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཨི་ཏི ‘‘ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ, ཏཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཏཱི་སུ་པི ཝེ་ད་ནཱ་སུ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་པ་ཛཱ་ན་ནཱ ཛོ་ཏི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི་ཧ ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ སུ་ཏྟེ་ན (མ. ནི. ༢.༢༠༥) སཱ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ནེ་ཝ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ དུ་ཀྑཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་དེ་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་མ་ངྒི་ས་མ་ཡེ ནེ་ཝ དུ་ཀྑཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་དེ་ཏི ནི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ, ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཙ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏཱ་ནཾ. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ པ་ན ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ. ས་ཀི་ཙྩ་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩཱ. ས་མེ་ཙྩ ས་མྦྷུ་ཡྻ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀ་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྑ་ཏཱ. ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ. ཁ་ཡ་ཝ་ཡ་པ་ལུ་ཛྫ་ན་ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་པ་ཀ་ཏི་ཏཱ་ཡ ཁ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཝ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཝི་རཱ་ག་དྷ་མྨཱ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨཱཏི ད་ཊྛ་བྦཱ.

ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་མ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨཱ་མི་སཾ ནཱ་མ, པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་ཧ ཨཱ་མི་སེ་ཧཱི་ཏི སཱ་མི་སཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་མི་ས་ནི་སྶི་ཏཱ’’ཏི.

ཨི་ཏོ པ་རནྟི ‘‘ཨ་ཏྠི ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི པཱ་ལི༹ཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི.

ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༨༡. ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ན ས་ཧ རཱ་གེ་ནཱ་ཏི ས་རཱ་གཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ’’ནྟི. ཝཱི་ཏ་རཱ་གནྟི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མཾ ས་རཱ་ག་པ་ད་པ་ཊི་ཡོ་གི་ནཱ ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་པ་དེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་ར་སྶ པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ‘‘ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. སེ་སཱ་ནི དྭེ དོ་ས་མཱུ་ལཱ་ནི, དྭེ མོ་ཧ་མཱུ་ལཱ་ནཱི་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ནི. ཏེ་ས་ཉྷི རཱ་གེ་ན ས་མྤ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན་ཏྠེ་ཝ ས་རཱ་ག་ཏཱ, ཏཾ་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ན སི་ཡཱ ཏཾ་ས་ཧི་ཏ་ཀཱ་ལེ སོ་ཏི ན་ཏྠེ་ཝ ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཏཱ་པཱི་ཏི དུ་ཀྑ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཏཱ ཨེ་ཝེ་ཏྠ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནེ་ཝ པུ་རི་མ་པ་དཾ ན པ་ཙྪི་མ་པ་དཾ བྷ་ཛ་ནྟཱི’’ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ པ་དེ་སི་ཀཾ པ་ཛཱ་ན་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི, དུ་ཀ་ནྟ་ར་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ. ཡེ པ་ན ‘‘པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ས་མྤ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎཾ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན སེ་སཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ན་མྤི དུ་ཏི་ཡ་པ་ད་ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དུ་ཏི་ཡ་དུ་ཀེ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་སུ ས་ཧ མོ་ཧེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་མོ་ཧ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཉྩེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཉྩཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཙེ་ཏྠ ‘‘ས་ཧེ་ཝ མོ་ཧེ་ནཱ་ཏི ས་མོ་ཧ’’ནྟི པུ་རི་མ་པ་དཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་མྤི ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨ་ཏི་མཱུ་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཊི་པུ་གྒ་ལི་ཀ་ན་ཡེ་ན ས་ཝི་སེ་ས་མོ་ཧ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ‘‘མོ་མཱུ་ཧ་ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་དྭ་ཡཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ‘‘ས་མོ་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ སེ་སཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ‘‘ཝ་ཊྚ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི སཱ་ས་ངྐཾ ཝ་ད་ཏི. ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཐི་ན་མི་དྡྷེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཏི་ཏཾ ཨ་ནུ་ག་ཏ་ནྟི ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་ནུ་པ་ཏི་ཏཾ, པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ་ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ས་ངྐུ་ཙི་ཏ་ཙི་ཏྟཾ, ས་ངྐུ་ཙི་ཏ་ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ངྐོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཐཱ་མ་ཛཱ་ཏེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཙྩེ་ན ས་ཧ་ག་ཏཾ སཾ་ས་ཊྛ་ནྟི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་བྦ་མྤི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི. པ་ས་ཊ་ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ཝི་སེ་སཾ ཝི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཝི་ས་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ.

ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལ་ཏཱ་ཡ ཙ དཱི་གྷ་ས་ནྟཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཾ, མ་ཧ་ནྟེ་ཧི ཝཱ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ཧི ག་ཏཾ པ་ཊི་པ་ནྣ་ནྟི མ་ཧ་གྒ་ཏཾ, ཏཾ པ་ན རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷཱུ་མི་ག་ཏཾ ཏ་ཏོ མ་ཧ་ནྟ་སྶ ལོ་ཀེ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར’’ནྟི. ཏ་སྶ ཙེ་ཏྠ པ་ཊི་ཡོ་གཱི པ་རི་ཏྟཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་མ་ཧ་གྒ་ཏ་ནྟི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར’’ནྟི. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠེ་ཧི ས་ཧ ཨུ་ཏྟ་རེ་ཧཱི་ཏི ས་ཨུ་ཏྟ་རཾ. ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རནྟི་ཨཱ་དི. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མ་ཏྠེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་ཧི་ཏཾ ས་མཱ་ཧི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་སྶཱཏི ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ ན ས་མཱ་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མཱ་དྷི་ར་ཧི་ཏ’’ནྟི. ཏ་ད་ངྒ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་མུ་ཏྟཾ, ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ, ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་མུ་ཏྟཾ, མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ནྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཧི ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི. ཡ་ཏྠ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟི ན་ཏྠི, ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟི་ར་ཧི་ཏ་ནྟི ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟེ་པི སི་ཡཱ་ས་ངྐཱ་ཏི ཏཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ས་མུ་ཙྪེ་ད…པེ… ཨོ་ཀཱ་སོ་ཝ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝོ ཙ ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་ར་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.

ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ

ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༨༢. པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་དི་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་དྷཱ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནི་དྡི་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ པཱ་ལི༹་ཏོ ཨེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཏ་མ་ཏྠཾ ཨུ་ལླི་ངྒེ་ནྟོ ‘‘པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ་ན དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏུ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛ་ནྟི? ཝི་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ. ཡེ་ས་ཉྷི ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ པ་ཋ་མཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནི, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཋ་མཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་སུ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པི ས་མ་ཐ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དེ་སི་ཏཱ, ཏ་ཏོ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ, ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ཙ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦེ་སུ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ་སུ, པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གེ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ཙ ཨུ་ཏྟ་རཱ དེ་ས་ནཱ, ཏ་སྨཱ ཙེ་ཏྠ ས་མ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པི ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ན་ཏྠཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་དྷཱ་ནཱ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བ་ཧུ་ལཱ ཙ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཏ་སྶཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝི་བྷཱ་གེ་ན དེ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ན མི་སྶ་ཀ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཀ་ཐ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་གྒ་ཧ་མྤཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ས་ཀ་ལ་པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་གྒ་ཧཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ.

‘‘ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡུ་ག་ན་ནྡྷ་ཏཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི པ་ཛཱ་ན་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ‘‘ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན, སོ པ་ན ‘‘ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རོ་ཝ, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཙ-ས་དྡོ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྠ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ.

ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཡ་ཐཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པ་དེ. སུ་བྷ་མྤཱིཏི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ་པི. སོ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ, ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཙ. ཨི་ཊྛཾ, ཨི་ཊྛཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝཱ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དི སུ་བྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཨཱ་ཀ་ངྑི་ཏ་སྶ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཏནྟི ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ས་བྷཱ་ག་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ ཙ དུ་ཝི་དྷེ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟེ. ཨཱ་ཧཱ་རོཏི པ་ཙྩ་ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ.

ཨ་སུ་བྷནྟི ཨ་སུ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, ཏཾ པ་ན ད་ས་སུ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཨ་སུ་བྷེ་སུ ཙ ཀེ་སཱ་དཱི་སུ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཨ་སུ་བྷེ་སུ ཙ པ་ཝ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀེ་སཱ་དཱི་སུ ཧི ས་ཉྙཱ ‘‘ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ’’ཏི གི་རི་མཱ་ན་ནྡ་སུ་ཏྟེ (ཨ. ནི. ༡༠.༦༠) ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ, ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཙ ག་ཧ་ཎཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ, ཏེ་སུ པ་ན ཨ་སུ་བྷེ་སུ ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི, ‘‘ཨ་སུ་བྷ’’ནྟི ཙ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་ད་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏྟཱ པ་ན ཨི་ཏ་རེ པཱི་ཏི.

ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ ཨ་སུ་བྷེ་སུ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ, ཡ་ཐཱ ཝཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧོ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་ཝ་ཧཱ་ཡ ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནཱ ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གོ. ‘‘བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ནོ མི་ཏཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་བྷི་བྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨོ་ཏཱ་རཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཙ ཨ་ཏྠོ ནི་དྡེ་སེ་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡོ པ་ན བྷོ་ཛ་ན་སྶ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ཏཾ, ཏ་བྦི་པ་རི་ཎཱ་མ་སྶ ཏ་དཱ་དྷཱ་ར་སྶ ཏ་སྶ ཙ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཛེ་གུ་ཙྪ་ཏཾ, ཀཱ་ཡ་སྶ ཙ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀ་ཏྟཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི, སོ ས་བྦ་སོ བྷོ་ཛ་ནེ པ་མཱ་ཎ་སྶ ཛཱ་ན་ནེ་ན བྷོ་ཛ་ནེ་མ་ཏྟ་ཉྙཱུ ནཱ་མ. ཏཱ་དི་ས་སྶ ཧི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏེ་ཝ.

ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨི་ཀ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ད་ནྟ་ཊྛི་ད་སྶཱ་ཝཱི. པ་ཧཱི་ན་སྶཱཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱི་ན་སྶ. ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན (དྷ. ས. ༡༡༥༩, ༡༥༠༣) ས་བྦོ་པི ལོ་བྷོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ནཱ’’ཏི.

པ་ཊི་གྷ་མྤི པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣཾ པ་ཊི་གྷ་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ར་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སྶ པ་ཊི་གྷ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ.

མེ་ཛྫ་ཏི སི་ནི་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི མི་ཏྟོ, ཧི་ཏེ་སཱི པུ་གྒ་ལོ, ཏ་སྨིཾ མི་ཏྟེ བྷ་ཝཱ, མི་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཨེ་སཱ་ཏི མེ་ཏྟཱ, ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ, ཏ་སྶཱ མེ་ཏྟཱ་ཡ. ཨ་པྤ་ནཱ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་རོ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་པྤ་ནཱ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨ་པྤ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ སུ་ཊྛུ མུ་ཙྩ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏནྟི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ. ཏ་ཏྠཱཏི མེ་ཏྟཱ་ཡ. བ་ཧུ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཡ་ཏོཏི བ་ཧུ་ལཱི་ཀཱ་ར་ཝ་ཏོ.

ས་ཏྟེ་སུ མེ་ཏྟཱ་ཡ་ན་སྶ ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ མེ་ཏྟཱ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧོ, པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣོ མེ་ཏྟཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ པ་ར་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མེ་ཏྟཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་ཝ མེ་ཏྟཱ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཀ་མྨ་མེ་ཝ ས་ཀཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཀ་མྨ་སྶ་ཀཱ, ས་ཏྟཱ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ, ཀ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་ཏཱ. དོ་ས་མེ་ཏྟཱ་སུ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི་སཾ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནཾ ཝཱི་མཾ་སཱ ཨི་དྷ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནཾ. མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཝ་ནྟ་ཏཱ ཨི་དྷ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ. ཨོ་དི་སྶ་ཀ་ཨ་ནོ་དི་སྶ་ཀ་དི་སཱ་ཕ་ར་ཎཱ་ནནྟི (ཨོ་དྷི་ས་ཀ་ཨ་ནོ་དྷི་ས་ཀ་དི་སཱ་ཕ་ར་ཎཱ་ནཾ མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༡༥) ཨ་ཏྟ་ཨ་ཏི་པི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝེ་རི་ཝ་སེ་ན ཨོ་དི་སྶ་ཀ་ཏཱ, སཱི་མཱ་ས་མྦྷེ་དེ ཀ་ཏེ ཨ་ནོ་དི་སྶ་ཀ་ཏཱ. ཨེ་ཀཱ་དི་དི་སཱ་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དི་སཱ་ཕ་ར་ཎ་ཏཱ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎེ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝི་ཧཱ་ར་ར་ཙྪཱ་གཱ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨོ་དི་སྶ་ཀ་དི་སཱ་ཕ་ར་ཎཾ. ཝི་ཧཱ་རཱ་དི་ཨུ་དྡེ་ས་ར་ཧི་ཏཾ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་དི་དི་སཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནོ་དི་སྶ་ཀ་དི་སཱ་ཕ་ར་ཎ་ནྟི ཨེ་ཝཾ དྭི་དྷཱ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨོ་དི་སྶ་ཀ་ཨ་ནོ་དི་སྶ་ཀ་དི་སཱ་ཕ་ར་ཎཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་གྒ་ཧོཏི ཙ ཡཱ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨུ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ས་བྦེ ས་ཏྟཱ, པཱ་ཎཱ, བྷཱུ་ཏཱ, པུ་གྒ་ལཱ, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ, ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཝེ་རཱ ཧོ་ནྟུ, ཨ་བྱཱ་པ་ཛ྄ཛྷཱ, ཨ་ནཱི་གྷཱ, སུ་ཁཱི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟཱུ་ཏི ཙ་ཏུ་དྷཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཱ ཨ་ནོ་དི་སྶ་ཀ་ཕ་ར་ཎཱ མེ་ཏྟཱ. ས་བྦཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ, པུ་རི་སཱ, ཨ་རི་ཡཱ, ཨ་ན་རི་ཡཱ, དེ་ཝཱ, མ་ནུ་སྶཱ, ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀཱ་ཏི ས་ཏྟོ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཏྟ་ཝི་དྷཱ, ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི ཝི་དྷཱ ཝཱ, ད་ས་ཧི དི་སཱ་ཧི དི་སོ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ད་ས་ཝི་དྷཱ, ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཡ ཝཱ དི་སཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་དི་ཨི་ཏྠཱ་དི་ཨ་ཝེ་རཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨ་སཱི་ཏཱ་དྷི་ཀ་ཙ་ཏུ་ས་ཏ་པྤ་བྷེ་དཱ ཙ ཨོ་དྷི་སོ ཕ་ར་ཎཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཡེ་ན ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ར་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, སོ ཨ་ར་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཏེ་ན ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦེ ཧི ཨི་དཾ བྷུ་མྨཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི. ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏཱ པ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ, ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝ་རི་ཉྩ་ནཱ. ཀཱ་ཡ་ཝི་ན་མ་ནཱཏི ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཝི་རཱུ་པེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ན་མ་ནཱ. ལཱི་ནཱ་ཀཱ་རོཏི ས་ངྐོ་ཙཱ་པ་ཏྟི.

ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊྛ་པ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ནཾ ཝི་སོ་ས་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨཱ་ར་མྦྷ་དྷཱ་ཏུཨཱ་དི་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མཱ་ར་མྦྷ་ཝཱི་རི་ཡ’’ནྟི. ཡ་སྨཱ པ་ཋ་མཱ་ར་མྦྷ་མ་ཏྟ་སྶ ཀོ་ས་ཛྫ་ཝི་དྷ་མ་ནཾ, ཐཱ་མ་ག་མ་ན་ཉྩ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀོ་ས་ཛྫ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་ར’’ནྟི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ནཾ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཐཱ་མ་ག་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་རཾ པ་རཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཀྐ་མ་ན་ཏོ ཏ་ཏོ་པི བ་ལ་ཝ་ཏ་ར’’ནྟི.

ཨ་ཏི་བྷོ་ཛ་ནེ ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧོཏི ཨ་ཏི་བྷོ་ཛ་ནེ ཐི་ན་མི་དྡྷ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧོ, ཨེ་ཏྟ་ཀེ བྷུ་ཏྟེ ཏཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ཐི་ན་མི་དྡྷ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏྟ་ཀེ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཐི་ན་མི་དྡྷ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ཎ་གཱ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ བྷུ་ཏྟེ ཏཾ བྷོ་ཛ་ནཾ ཐི་ན་མི་དྡྷ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ…པེ… ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི. དི་ཝཱ སཱུ་རི་ཡཱ་ལོ་ཀནྟི དི་ཝཱ ག་ཧི་ཏ་ནི་མི་ཏྟཾ སཱུ་རི་ཡཱ་ལོ་ཀཾ ར་ཏྟི་ཡཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱ་པཱིཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནཾ ཝཱི་རི་ཡ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷུ་ཏ་ངྒ་ནི་སྶི་ཏ་ས་པྤཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡ་པཱི’’ཏི.

ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་མྤི ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏཱ་ནུ་སོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཙེ་ཏ་སོ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་ཙྩེ་ན ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མོ ནཱ་མ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ཀཱ་རོ, ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་མེ་ཝེ་ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་སྶ ག་ནྠ་ཏོ, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ཝི་ཧཱ་རི་ནོ ཨ་ཏྠ་ཝེ་དཱ་དི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཀྑེ་པོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི, ཡ་ཐཱ་ཝི་དྷི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ, ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པ་པ་ཏི་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏཱ་ནུ་སོ་ཙ་ན་ཉྩ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘བཱ་ཧུ་ས་ཙྩེ་ན་པི…པེ… ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་ད་གྒེ་ན བཱ་ཧུ་ས་ཙྩེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ད་གྒེ་ན པ་རི་པུ་ཙྪ་ཀ་ཏཱ་ཝི་ན་ཡ་པ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ་ཧི་པི ཏཾ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝུ་དྡྷ་སེ་ཝི་ཏཱ ཙ ཝུ་དྡྷ་སཱི་ལི་ཏཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཙེ་ཏོ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཀ་ར་ཏྟཱ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་པྤ་ཧཱ་ན་ཀཱ་རཱི ཝུ་ཏྟཱ. ཝུ་དྡྷ་ཏྟཾ པ་ན ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཝི་ནོ་ད་ཀཱ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཝི་ཀྑེ་པོ ཙ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་བ་ཧུ་ལ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ན་ཡ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་རི་པུ་ཙྪ་ཀ་ཏཱ་ད་ཡོ ནི་དྡི་ཊྛཱ. པ་ཧཱི་ནེ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩེཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨཾ. ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་སྶ དོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཝུ་ཏྟོ.

ཏི་ཊྛ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཋཱ་ནཱི་ཡཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཋཱ་ནཱི་ཡཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཋཱ་ནཱི་ཡཱ, ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ དྷ་མྨཱ, ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཋཱ་ནཱི་ཡཱ, ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཋཱ་ནཱི་ཡཱ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཋཱ་ནཱི་ཡཱ, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨེ་ཝ. སཱ ཧི པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣཱ པ་ར་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ས་བྷཱ་ག་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཀཱ་ར་ཎཾ.

ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱཏི ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛེ་ན ཀུ་ས་ལཱ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ. ཡེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ, ཏེ སཱ་ཝ་ཛྫཱ, ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ, ཧཱི་ནཱ ཙ. ཡེ ཀུ་ས་ལཱ, ཏེ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ, སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ,པ་ཎཱི་ཏཱ ཙ. ཀུ་ས་ལཱ ཝཱ ཧཱི་ནེ་ཧི ཚ་ནྡཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་ར་དྡྷཱ ཧཱི་ནཱ, པ་ཎཱི་ཏེ་ཧི པ་ཎཱི་ཏཱ. ཀ་ཎྷཱཏི ཀཱ་ལ༹་ཀཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་པ་བྷ་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཱ. སུ་ཀྐཱཏི ཨོ་དཱ་ཏཱ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་བྷ་སྶ་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཱ. ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཝཱ ཀ་ཎྷཱ. སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཧེ་ཏུ་ཏོ སུ་ཀྐཱ. ཏེ ཨེ་ཝ ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཱ. ཀ་ཎྷཱ ཧི ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏཱ་ཡ སུ་ཀྐ་ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཱ, ཏ་ཐཱ སུ་ཀྐཱ་པི ཨི་ཏ་རེ་ཧི. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐཱ ཙ ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཱ ཙ ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐ་ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཱ. སུ་ཁཱ ཧི ཝེ་ད་ནཱ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཱ, དུ་ཀྑཱ ཙ ཝེ་ད་ནཱ སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཱ་ཏི.

ཀཱ་མཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་པ་རི་པུ་ཙྪ་ཀ་ཏཱ་ཧི ས་བྦཱ་པི ཨ་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་མཱུ་ལི་ཀཱ སེ་ས་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱི་ཎི ར་ཏ་ནཱ་ནི ཨཱ་ར་བྦྷཱ’’ཏི. ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎཱ་ཝ་བོ་དྷེ ‘‘ས་ཏྠ་རི ཀ་ངྑ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (དྷ. ས. ༡༠༠༨, ༡༡༢༣, ༡༡༦༧, ༡༢༤༡, ༡༢༦༣, ༡༢༧༠; ཝི་བྷ. ༩༡༥) ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི. ཝི་ན་ཡེ པ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ ‘‘སི་ཀྑཱ་ཡ ཀ་ངྑ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ པ་ཧཱ་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ན་ཡེ ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་སྶཱ་པཱི’’ཏི. ཨོ་ཀ་པྤ་ནི་ཡ་ས་དྡྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལ་སྶཱཏི ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ན་ས་དྡྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་དྷི་མོ་ཀྑེ་ན ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་བ་ཧུ་ལ་སྶ, ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནཉྩ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, ས་དྡྷཱ་ཡ ཝཱ ནི་ནྣ་པོ་ཎ་ཏཱ་ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི ཨ་དྷི་མོ་ཀྑོ.

ས་མུ་ད་ཡ་ཝ་ཡཱཏི ས་མུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་དྷ་མྨཱ. སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་སཱུཏི ‘‘སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི ཨཱ་དི-ས་དྡོ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མེ་ན ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཊི་གྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན་མེ་ཏྟཱ་ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཁ་ནྡྷ་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༨༣. ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ཏ་བྦཱ ཝཱ ཁ་ནྡྷཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ.

ཨི་ཏི རཱུ་པནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨི་དཾ-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ རཱུ་པ’’ནྟི. ཏ་ཡི་དཾ ས་རཱུ་པ་གྒ་ཧ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ རཱུ་པཾ, ན ཨི་ཏོ པ་རཾ རཱུ་པཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི. ཨི་ཏཱིཏི ཝཱ པ་ཀཱ་ར་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨི་ཏི རཱུ་པ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡ་ཏྟ་ཀོ རཱུ་པ་སྶ པ་བྷེ་དོ, ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ རཱུ་པཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི རུ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཙ་ཀྑཱ་དི་ཝ་ཎྞཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་སུ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝེ་ད་ནཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཝེ་ད་ནཱ, ན ཨི་ཏོ པ་རཾ ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝེ་ད་ནཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ས་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཙ ‘‘ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, སཱ་ཏཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

ཁ་ནྡྷ་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༨༤. ཚ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རེ་སཱུཏི ‘‘ཚ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀེ་སུ ཚ་སུ བཱ་ཧི་རེ་སཱུ’’ཏི ‘‘ཚ་སཱུ’’ཏི པ་དཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏཱ་ནི ཨུ་བྷ་ཡཱ་ནི ཚ་ལེ༹་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ནི? ཚ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཡུ་པྤ་ཏྟི་དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཏོ. ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་སྶ ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཏྟི་དྭཱ་རཾ, རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཨི་ཏ་རེ་སཾ, ཚ་ཊྛ་སྶ པ་ན བྷ་ཝ་ངྒ་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཀ་དེ་སོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་དྭཱ་རཾ, ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཙ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཙ་ཀྑུ, རཱུ་པཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི, ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི སོ་ཏཾ. གྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི གྷཱ་ནཾ. ཛཱི་ཝི་ཏ་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ར་སོ ཛཱི་ཝི་ཏཾ, ཏཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨ་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཛི་ཝ྄ཧཱ. ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ སཱ་ས་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ཡོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་དེ་སོ་ཏི ཀཱ་ཡོ. མུ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི མ་ནོ. རཱུ་པ་ཡ་ཏི ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཧ་ད་ཡ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི རཱུ་པཾ. ས་པྤ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཧ་རཱི་ཡ་ཏི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ ག་མཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་དྡོ. ག་ནྡྷ་ཡ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཏྠུཾ སཱུ་ཙེ་ཏཱི་ཏི ག་ནྡྷོ. ར་ས་ནྟི ཏཾ ས་ཏྟཱ ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟཱི་ཏི ར་སོ. ཕུ་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཕོ་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི དྷ་མྨཱ. ས་བྦཱ་ནི པ་ན ཨཱ་ཡཱ་ནཾ ཏ་ན་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༥༡༠, ༥༡༡, ༥༡༢; ཝི་སུ་དྡྷི. ཊཱི. ༢.༥༡༠) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༨༤; མ. ནི. ༡.༡༡༧) ཨེ་ཏྠ ཙ་ཀྑུ ནཱ་མ པ་སཱ་ད་ཙ་ཀྑུ, ན ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཙ་ཀྑུ, ནཱ་པི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཨཱ་དི་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ ཙ་ཀྑུ་པ་སཱ་དནྟི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཾ ཙ་ཀྑུ ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་སཱ་དོ’’ཏི. (དྷ. ས. ༥༩༦) ཙ-ས་དྡོ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྠ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ར་ས་སྶ ཙེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན, རཱུ་པེ་སུ ཨཱ་ཝི་ཉྪ་ན་ཀི་ཙྩ་སྶ ཙེ་ཝ རཱུ་པཱ་བྷི་གྷཱ་ཏཱ་ར་ཧ་བྷཱུ་ཏ་པ་སཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཙ ད་ཊྛུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ནི་དཱ་ན་ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་པ་སཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ, ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་སོཏི ཙ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ ཧི ར་སཱི་ཡ་ཏི ཨ་ཝི་ར་དྡྷ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་སྶཱ་དཱི་ཡ་ཏི ར་མཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘‘ར་སོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན.

‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༠༤, ༤༠༠; མ. ནི. ༣.༤༢༡, ༤༢༥, ༤༢༦; སཾ. ནི. ༢.༤༣, ༤༥; ༢.༤.༦༠) ས་མུ་དི་ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ, ན ཝི་སུཾ ཝི་སུ་ནྟི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ ‘‘རཱུ་པེ ཙཱ’’ཏི པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཙ དེ་ས་ནཱ་ག་ཏི་ཡཱ ཀཱ་མཾ ཨི་དྷཱ་པི ‘‘རཱུ་པེ ཙ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན པ་ན ས་བྦཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་རཱུ་པ་ཉྩཱཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ. ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཙ་ཀྑུ་པ་ཊི་ཧ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཨུ་བྷ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩཱཏི ཙ་ཀྑུཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ, རཱུ་པེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་པ་ཏི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཙ པ་ཊི་ཙྩ. ཀཱ་མཾ ཨ་ཡཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་ག…པེ… ཨ་ཝི་ཛྫཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མེ་སུ རཱ་གོ, ཀཱ་མོ ཙ སོ རཱ་གོ ཙཱ་ཏི ཝཱ ཀཱ་མ་རཱ་གོ. སོ ཨེ་ཝ བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ན སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཡ་སྶ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི, ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝ་ཊྚ་སྨིཾ སཾ་ཡོ་ཛེ་ཏི བ་ནྡྷ་ཏི ཨི་ཏི དུ་ཀྑེ་ན ས་ཏྟཾ, བྷ་ཝཱ་དི་ཀེ ཝཱ བྷ་ཝ་ནྟ་རཱ་དཱི་ཧི, ཀ་མྨུ་ནཱ ཝཱ ཝི་པཱ་ཀཾ སཾ་ཡོ་ཛེ་ཏི བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་གྷ་སཾ་ཡོ་ཛཾ་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ཡ་ཐཱ་ར་ཧ་མ་ཏྠོ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ས་ཏྟ་སྶ ཝ་ཊྚ་ཏོ ཨ་ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩ་སྶ ཙེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བ་ནྡྷ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

བྷ་ཝ་སྶཱ་ད་དི་ཊྛི་སྶཱ་ད་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཀཱ་མ་སྶཱ་དགྒ་ཧ་ཎཾ. ཨ་སྶཱ་ད་ཡ་ཏོཏི ཨ་བྷི་ར་མ་ནྟ་སྶ. ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏོཏི ས་པྤཱི་ཏི་ཀ་ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ན་ནྡ་ནྟ་སྶ. པ་ད་དྭ་ཡེ་ནཱ་པི བ་ལ་ཝ་ཏོ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཀཱ་མ་རཱ་གུ་པྤ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ’’ཏི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏ’’ནྟི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎནྟི ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ་སུ་ཁུ་མཾ ཨེ་ཝཾ་དུ་བྦི་བྷཱ་གཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ‘‘ནི་ཙྩཾ དྷུ་ཝ’’ནྟི ཨི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ. ‘‘ཨུ་ཙྪི་ཛྫི་སྶ་ཏི ཝི་ན་སྶི་སྶ་ཏཱི་ཏི ག་ཎྷ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ. པ་ཋ་མཱ་ཡ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ‘‘ས་ཏྟོ ནུ ཁོ’’ཏི, ཨི་ཏ་རཱ་ཡ ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ‘‘ས་ཏྟ་སྶ ནུ ཁོ’’ཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪ་ཏོ. ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་དི་གཱ་ཧཱ་ནུ་ག་ཏཱ ཧི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ས་ཏི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྷ་ཝཾ པ་ཏྠེ་ནྟ་སྶཱཏི ‘‘ཨཱི་དི་སེ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ ཡ་སྨཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨི་དཾ ཨི་ཊྛཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ སུ་ལ་བྷཾ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཡ་ཏི་མྤི ཨེ་དི་སོ, ཨི་ཏོ ཝཱ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི བྷ་ཝཾ ནི་ཀཱ་མེ་ནྟ་སྶ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པནྟི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ རཱུ་པཾ. ཏཾ་ས་དི་སེ ཧི ཏ་བྦོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ཝ་ཏི ཧི ཏཾ་ས་དི་སེ་སུ ཏ་བྦོ་ཧཱ་རོ ཡ་ཐཱ ‘‘སཱ ཨེ་ཝ ཏི་ཏྟི་རཱི, ཏཱ་ནི ཨེ་ཝ ཨོ་ས་དྷཱ་ནཱི’’ཏི. ཨུ་སཱུ་ཡ་ཏོཏི ཨུ་སཱུ་ཡཾ ཨི་སྶཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཡ་ཏོ. ཨ་ཉྙ་སྶ མ་ཙྪ་རཱ་ཡ་ཏོཏི ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏོ. ས་བྦེ་ཧེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ན་ཝ་ཧི སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ཧི.

ཏ་ཉྩ ཀཱ་ར་ཎནྟི སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་པ་ཊི་གྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་དི་རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྩེ་ཝ ཏ་ཛྫཱ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཉྩཱ་ཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ་ས་མཱུ་ཧ་ཏ་བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷུ་པྤ་ནྣཾ ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཏྟ་མཱ་ནུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ. ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཏ་ཉྷི ཏ་སྶ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཧཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཏི་ཎྞཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑ་ཡཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༢༤༡) སུ་ཏྟ་པ་དཾ ཀ་ཐ་ནྟི? ཏཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ནུ་ལོ་མ་སཱ་ས་ནཱ ཧི སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཏི ནཱ་ཡཾ དོ་སོ་ཏི. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སྶཱཏི ཐཱུ་ལ་སྶ, ཡ་ཏོ ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་ཏི་བྦ་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཎུ་ས་ཧ་ག་ཏ་སྶཱཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཎུ་བྷཱ་ཝཾ སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏ་སྶ. ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་སྶ་པེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ཧི ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ སོ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཛཱ་ན་ནཱ, ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་པ་ཛཱ་ན་ནཱ ཙ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.

ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨེ་སུ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་བྷ་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཝཱ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནེ་ནཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་མུ་ཁེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. པ་ར་སྶ ཝཱ དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶཱཏི ཨ་ཌྜྷེ་ཀཱ་ད་ས་པྤ་བྷེ་ད་སྶ རཱུ་པ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ནཱི་ཧ་རི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. སེ་ས་ཀྑ་ནྡྷེ་སཱུཏི ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏི་དེ་སེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ’’ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷེ ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡཱ’’ཏི སེ་ས་ཁ་ནྡྷེ་སུ ‘‘ཕ་སྶ་ས་མུ་ད་ཡཱ’’ཏི ཨི་མཾ ཝི་སེ་སཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི, ཨི་ཏ་རཾ པ་ན ས་བྦ་ཏྠ ས་མཱ་ན་ནྟི ཁ་ནྡྷ་པ་བྦེ ཝི་ཡ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་བྦེ་པི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ག་ཧི་ཏཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.