༧. མ་ཧཱ་ས་མ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣༡. ཨུ་དཱ་ནནྟི ར་ཉྙཱ ཨོ་ཀྐཱ་ཀེ་ན ཛཱ་ཏི་ས་མྦྷེ་ད་པ་རི་ཧཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཨུ་དཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ. ཨེ་ཀོ་པི ཛ་ན་པ་དོ རུ་ལ༹ྷི་ས་དྡེ་ན ‘‘ས་ཀྐཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ མ་ཧཱ་ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་རོ་པི་ཏེཏི ཀེ་ན་ཙི ཨ་རོ་པི་ཏེ.
ཨཱ་ཝ་ར་ཎེ་ནཱཏི སེ་ཏུ་ནཱ. བ་ནྡྷཱ་པེ་ཏྭཱཏི པཾ་སུ་པ་ལཱ་ས་པཱ་སཱ་ཎ་མ་ཏྟི་ཀཱ་ཁ་ཎྜཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་ལི༹ཾ ཐི་རཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ.
‘‘ཛཱ་ཏིཾ གྷ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཀ་ལ་ཧཾ ཝ་ཌྜྷ་ཡིཾ་སཱུ’’ཏི ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཀོ་ལི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་རཱ ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏཱི་ཎི ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ནཱིཏི ཕ་ནྡ་ན་ཛཱ་ཏ་ཀ་པ་ཐ་ཝཱི་ཨུ་ནྡྲི་ཡ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ལ་ཊུ་ཀི་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ནི དྭེ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ནཱིཏི རུ་ཀྑ་དྷ་མྨ ཝ་ཊྚ་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ནི.
ཏེ་ནཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ. ཀ་ལ་ཧ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོཏི ཀ་ལ་ཧ་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ.
ཨ་ཊྛཱ་ནེཏི ཨ་ཀཱ་ར་ཎེ. ཝེ་རཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཝི་རོ་དྷཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ. ‘‘ཀུ་ཋཱ་རི་ཧ་ཏྠོ པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཕ་ནྡ་ན་ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཀ་ཐེ་སི. ‘‘དུ་དྡུ་བྷཱ་ཡ་ཏི བྷ་དྡ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཐ་ཝཱི་ཨུ་ནྡྲི་ཡ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཀ་ཐེ་སི. ‘‘ཝ་ནྡཱ་མི ཏཾ ཀུ་ཉྫ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལ་ཊུ་ཀི་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཀ་ཐེ་སི.
‘‘སཱ་དྷཱུ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཉཱ་ཏཱི; ཨ་པི རུ་ཀྑཱ ཨ་ར་ཉྙ་ཛཱ;
ཝཱ་ཏོ ཝ་ཧ་ཏི ཨེ་ཀ་ཊྛཾ, བྲ་ཧ་ནྟ་མྤི ཝ་ན་པྤ་ཏི’’ནྟི. –
ཨཱ་དི་ནཱ རུ་ཀྑ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཀ་ཐེ་སི.
‘‘ས་མྨོ་ད་མཱ་ནཱ ག་ཙྪ་ནྟི, ཛཱ་ལཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྑི་ནོ;
ཡ་དཱ ཏེ ཝི་ཝ་དི་སྶ་ནྟི, ཏ་དཱ ཨེ་ཧི་ནྟི མེ ཝ་ས’’ནྟི. –
ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཊྚ་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཀ་ཐེ་སི.
‘‘ཨ་ཏྟ་ད་ཎྜཱ བྷ་ཡཾ ཛཱ་ཏཾ, ཛ་ནཾ པ་སྶ་ཐ མེ་དྷ་གཾ;
སཾ་ཝེ་གཾ ཀི་ཏྟ་ཡི་སྶཱ་མི, ཡ་ཐཱ སཾ་ཝི་ཛི་ཏཾ མ་ཡཱ’’ཏི. (སུ. ནི. ༡.༩༤༡);
ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ད་ཎྜ་སུ་ཏྟཾ ཀ་ཐེ་སི.
ཏཾ་ཏཾ་པ་ལོ་བྷ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི པ་ར་ཀྐ་མ་ནྟི་ཡོ ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ནྟཱུ’’ཏི སཱ་ས་ནཾ པེ་སེ་ནྟི.
ཀུ་ཎཱ་ལ་ད་ཧེཏི ཀུ་ཎཱ་ལ་ད་ཧ་ཏཱི་རེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ. པུ་ཙྪི་ཏ་པུ་ཙྪི་ཏཾ ཀ་ཐེ་སི (ཛཱ. ༢.ཀུ་ཎཱ་ལ་ཛཱ་ཏ་ཀ) ‘‘ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཀུ་ཎཱ་ལ་ས་ཀུ་ཎ་རཱ་ཛ་སྶ པུ་ཙྪ་ན་པྤ་ས་ངྒེ་ན ཀུ་ཎཱ་ལ་ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་ན་བྷི་ར་ཏིཾ ཝི་ནོ་དེ་སི ཨི་ཏྠཱི་ནཾ དོ་ས་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ་ཀཱ་ར་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན.
ཀོ་ས་ཛྫཾ ཝི་དྷ་མི་ཏྭཱ པུ་རི་ས་ཐཱ་མ་པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ནེ་ན ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་ས་ས་དི་སེ་ཧི ནོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ.
ཨ་ཝི་སྶ་ཊྛ་ཀ་མྨ་ནྟཱཏི ཨ་ར་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཝི་སྶ་ཊྛ་ས་མ་ཎ་ཀ་མྨ་ནྟཱ, ཨ་པ་རི་ཙ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི བྷ་ག་ཝཱ ཙི་ནྟེ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
པ་དུ་མི་ནི་ཡནྟི པ་དུ་མ་སྶ་རེ. ཝི་ཀ་སིཾ་སུ གུ་ཎ་ག་ཎ་ཝི་བོ་དྷེ་ན. ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྶ…པེ… ན ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་བྦེ་པི ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ལ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཝི་སེ་སཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ནཱ་རོ་ཙེ་སུ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ.
ཨོ་སཱི་ད་མ་ཏྟེཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་མ་ཏྟེ. ཨ་རི་ཡ་མ་ཎྜ་ལེཏི ཨ་རི་ཡ་ས་མཱུ་ཧེ. པཱ་ཙཱི་ན་ཡུ་ག་ནྡྷ་ར་པ་རི་ཀྑེ་པ་ཏོཏི ཡུ་ག་ནྡྷ་ར་པ་བྦ་ཏ་སྶ པཱ་ཙཱི་ན་པ་རི་ཀྑེ་པ་ཏོ, ན བཱ་ཧི་ར་ཀེ་ཧི ཨུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཨུ་ད་ཡ་པ་བྦ་ཏ་ཏོ. རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀ་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ར་མ་ཎཱི་ཡ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ར་མ་ཎཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨུ་ལླ་ངྒྷི་ཏྭཱཏི ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཁ་ཎེ ལ་ཡེ མུ་ཧུ་ཏྟེཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལ་སྶ ཨུ་ཊྛི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་ཊྛི་ཏ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨུ་ཊྛི་ཏ་མུ་ཧུ་ཏྟེ་ཏི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཀཱ་ལ་སྶ ཝ་ཌྜྷི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཐཱ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་པ་རི་ཝཱ་རི་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ས་མཱ་པ་ནྣ་དེ་ཝ་ཏཱཏི ཨཱ་ས་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི ས་མཱ་པ་ནྣ་དེ་ཝ་ཏཱ. ཙ་ལིཾ་སཱུཏི ཨུ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ཀོ་ས་མ་ཏྟཾ ཋཱ་ནཾ ས་དྡ་ནྟ་རཾ. ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཀི་ར ཨཱ་དི་ཏོ ཏེ་ས་ཊྛི་མ་ཏྟཱ་ནི ན་ག་ར་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནི, ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡཾ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཏི་ཡཾ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཏེ་ས་ཊྛི་ཡཱ ན་ག་ར་ས་ཧ་སྶེ་སཱུ’’ཏི. ཏེ པ་ན ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཏོ པ་རཾ ཨ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ན་ཝ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཙ ཧོ་ནྟི. ན་ཝ་ན་ཝུ་ཏི་ཡཱ དོ་ཎ་མུ་ཁ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་སཱུཏི ན་ཝ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀེ་སུ ན་ཝུ་ཏི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་སུ དོ་ཎ་མུ་ཁེ་སུ. དོ་ཎ་མུ་ཁནྟི ཙ མ་ཧཱ་ན་ག་ར་སྶ ཨཱ་ཡུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ པཱ་ད་ན་ག་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཚ་ནྣ་ཝུ་ཏི་ཡཱ པ་ཊྚ་ན་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་སཱུཏི ཚ་ཀོ་ཊི་ཨ་དྷི་ཀ་ན་ཝུ་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་པ་ཊྚ་ནེ་སུ. ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པཱ་དཱི་སུ ཚ་པ་ཎྞཱ་སཱ་ཡ ར་ཏ་ནཱ་ཀ་རེ་སུ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ན་ག་ར་དོ་ཎི་མུ་ཁ་པ་ཊྚ་ན་ར་ཏ་ནཱ་ཀ་རཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཀ་ཐ་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཝ་ས་ནྟཱི་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཡ་དི ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་སུ དེ་ཝ་ཏཱ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ད་ས་ཧི ཙ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ས་ས་ཧ་སྶ…པེ… ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ’’ཏི, ཏེ་ན ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ ཨི་དྷ ‘‘ཨེ་ཀཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་དེཏི ཨཱ་དི་ཏོ ཀ་ཏེ ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་དེ. བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེཏི ཧེ་ཊྛི་མེ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ. ཡ་དི ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝཾ ནི་ར་ནྟ་རཱ, པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་སོ ཨེ་ཝ ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་ཀཱ་ཡི་ཀཱ, ཏཱ་སཾ པ་ན ཡ་སྨཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་བྷཱུ་མི ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་ཝཱ་སཱི་ན’’ནྟི. ཨཱ་ཝཱ་སཱཏི ཨཱ་ཝཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ, དེ་ཝ་ཏཱ པ་ན ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནཾ, ཨི་ཏ་རེ་ས་ཉྩ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནེ་ན སུ་དྡྷོ ཨཱ་ཝཱ་སོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ.
༣༣༢. པུ་ར་ཏྠི་མ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཡཾ ཨོ་ཏ་རི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནོ. ཨེ་ཝཾ སེ་སཱ་པི. བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་མ་གྒོ བུ་དྡྷ་ཝཱི་ཐི. ཡཱ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹ ཨོ་ཏྠ་རི་ཏུཾ ཨོ་ཝ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ. པ་ཧ་ཊ་བུ་དྡྷ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ་ཝཱཏི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟེ་ཧི ཏེ་ཧི དེ་ཝ་བྲ་ཧྨེ་ཧི ཝ་ལ༹་ཉྫི་ཏ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ་ཝ. ས་མི་ཏི ས་ངྒ་ཏི ས་ནྣི་པཱ་ཏོ ས་མ་ཡོ, མ་ཧ་ནྟོ ས་མ་ཡོ མ་ཧཱ་ས་མ་ཡོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་ས་མཱུ་ཧོ’’ཏི. པ་ཝ་དྡྷཾ ཝ་ནཾ པ་ཝ་ནནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ན་ས་ཎྜོ’’ཏི. དེ་ཝ་གྷ་ཊཱཏི དེ་ཝ་ས་མཱུ་ཧཱ.
ས་མཱ་ད་ཧཾ་སཱུཏི ས་མཱ་ད་ཧི་ཏཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་མཱ་དྷི་ནཱ སུ་ཊྛུ ཨ་པྤི་ཏཾ ཨ་ཀཾ་སུ, ཡ་ཐཱ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ པ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཡོ་ཛི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཡོ་ཛེ་སུ’’ནྟི. ས་བྦེ་སཾ གོ་མུ་ཏྟ་ཝ་ངྐཱ་དཱི་ནཾ དཱུ་ར་ས་མཱུ་ཧ་ནི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦེ…པེ… ཨ་ཀ་རིཾ་སུ. ན་ཡ་ཏི ཨ་སྶེ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ནེ་ཏྟཱ་ནི, ཡོ་ཏྟཱ་ནི. ཨ་ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་ནཾ ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པཱ་ད་ནཾ ར་སྨི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ས་བྦ་ཡོ་ཏྟཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཙོ་དེ་ནྟོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ པ་ན ཨ་ཙོ་ད་ནཾ ཨ་ཝཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཙོ་དེ་ནྟོ ཨ་ཝཱ་རེ་ནྟོ’’ཏི.
ཡ་ཐཱ ཁཱི་ལཾ བྷི་ཏྟི་ཡཾ ཝཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝཱ ཨཱ་ཀོ་ཊི་ཏཾ དུ་ནྣཱི་ཧ་ར་ཎཾ, ཡ་ཐཱ ཙ པ་ལི་གྷཾ ན་ག་ར་པྤ་ཝེ་ས་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ, ཡ་ཐཱ ཙ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཾ ག་མྦྷཱི་ར་ནེ་མི སུ་ནི་ཁཱ་ཏཾ དུ་ནྣཱི་ཧ་ར་ཎཾ, ཨེ་ཝཾ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ དུ་ནྣཱི་ཧ་ར་ཎཱ, ནི་བྦཱ་ན་ན་ག་ར་པྤ་ཝེ་ས་ནི་ཝཱ་ར་ཎཱ ཙཱ་ཏི ཏེ ‘‘ཁཱི་ལཾ, པ་ལི་གྷཾ, ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཎྷཱ་ཨེ་ཛཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནེ་ཛཱ པ་ར་མ་ས་ནྟུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙཱ་ཏུ་དྡི་ས་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟི.
ག་ཏཱ་སེཏི ག་ཏཱ ཨེ་ཝ, ན པ་ན ག་མི་སྶ་ནྟི པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཏྟཱ་ཏི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦེ་མ་ཏི་ཀ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན ག་ཏཱ’’ཏི. ཏེ ཧི ནི་ཡ་མེ་ན ཨ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་མིཾ ན ག་མི་སྶ་ནྟི, དེ་ཝ་ཀཱ་ཡ་ཉྩ པ་རི་པཱུ་རེ་སྶ་ནྟི. ཡེ པ་ན ལོ་ཀི་ཡེ་ན ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ་སེ, ན ཏེ ག་མི་སྶ་ནྟི ཨ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་མིཾ, ས་ཏི ཙ པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་མ་ཝཱ་ཡེ པ་ཧཱ་ཡ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་པཱུ་རེ་སྶ་ནྟཱིཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ.
དེ་ཝ་ཏཱ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣༣. ཨེ་ཏེ་སནྟི དེ་ཝ་ཏཱ་ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་ནཾ. ཨི་དཱ་ནཱིཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ. བུ་དྡྷཱ་ནནྟི ཨ་ཉྙེ་སཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ཙི་ཏྟ་ཀ་ལླ་ཏཱ ཙི་ཏྟ་མ་དྡ་ཝཾ.
ཀིཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་ཝ མ་ཧ་ནྟེ དེ་ཝ་ཏཱ་ས་མཱ་ག་མེ ཏེ་སཾ ནཱ་མ་གོ་ཏྟཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི? ཨཱ་མ ས་ཀྐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བུ་དྡྷཱ ནཱ་མ མ་ཧ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ དི་ཊྛནྟི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱ་ཧ, སུ་ཏནྟི ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, མུ་ཏནྟི ས་མྤ་ཏྟ་གྒཱ་ཧི་ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ས་ཡཾ ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཝི་ཉྙཱ་ཏནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ ས་བྦཾ ཉེ་ཡྻཾ, པ་ཏྟནྟི པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ, ཨ་པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ཝཱ ས་མྤ་ཏྟཾ, པ་རི་ཡེ་སི་ཏནྟི པ་ཏྟཾ, ཨ་པྤ་ཏྟཾ ཝཱ པ་རི་ཡི་ཊྛཾ. ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་རི་ཏཾ མ་ན་སཱཏི ཀེ་ཝ་ལཾ མ་ན་སཱ ཨཱ་ལོ་ཙི་ཏཾ. ཀ་ཏྠ་ཙི ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ (དྷ. ས. ༦༡༥) ‘‘ནཱི་ལཾ པཱི་ཏ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷ་ཏྟེ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ ཀི་ཉྩི རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝཱ ན ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. བྷེ་རི་ས་དྡཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡནྟི ཡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཨེ་ཏེ་སནྟི བུ་དྡྷཱ་ནཾ.
ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་དཱ ཛཱ་ན་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཡ་སྨཱ ཡཾ ཀི་ཉྩི ནེ་ཡྻཾ ནཱ་མ, ས་བྦཾ ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་མ་ཧཾ ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི’’ནྟི.
ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟི པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་པ་རཱི་ཏཱ ‘‘ན ཀ་མྨཱ་ཝ་ར་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘ཡ་སྶ མ་ངྒ་ལཱ ས་མཱུ་ཧ་ཏཱ’’ཏི (སུ. ནི. ༣༦༢) ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ‘‘རཱ་གཾ ཝི་ན་ཡེ་ཐ མཱ་ནུ་སེ་སུ དི་བྦེ་སུ ཀཱ་མེ་སུ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སུ. ནི. ༣༦༣) ཙ རཱ་ག་ནི་གྒ་ཧ་ཀ་ཐཱ་བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ ས་མྨཱ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟཾ རཱ་ག་ཙ་རི་ཏཱ་ནཾ ས་པྤཱ་ཡཾ, ‘‘པི་ཡ་མ་པྤི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཀ་ལ་ཧ ཝི་ཝཱ་དཱ པ་རི་དེ་ཝ་སོ་ཀཱ ས་ཧ་མ་ཙྪ་རཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སུ. ནི. ༨༦༩; མ་ཧཱ་ནི. ༩༨) ཀ་ལ་ཧཱ་ད་ཡོ ཡ་ཏོ དོ་ས་ཏོ ས་མུ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, སོ ཙ དོ་སོ ཡ་ཏོ པི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, སོ ཙ པི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཡ་ཏོ ཚ་ནྡ་ཏོ ས་མུ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ཨི་ཏི ཕ་ལ་ཏོ, ཀཱ་ར་ཎ་པ་ར་མྤ་ར་ཏོ ཙ དོ་སེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ ཀ་ལ་ཧ་ཝི་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟཾ (སུ. ནི. ༨༦༩; མ་ཧཱ་ནི. ༩༨) དོ་ས་ཙ་རི་ཏཱ་ནཾ ས་པྤཱ་ཡཾ –
‘‘ཨ་པྤ་ཉྷི ཨེ་ཏཾ ན ཨ་ལཾ ས་མཱ་ཡ,
དུ་ཝེ ཝི་ཝཱ་ད་སྶ ཕ་ལཱ་ནི བྲཱུ་མི;
ཨེ་ཏ་མྤི དི་སྭཱ ན ཝི་ཝཱ་ད་ཡེ་ཐ,
ཁེ་མཱ་བྷི་པ་སྶཾ ཨ་ཝི་ཝཱ་ད་བྷཱུ་མི’’ནྟི. (སུ. ནི. ༩༠༢; མ་ཧཱ་ནི. ༡༣༡) –
ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་མྨོ་ཧ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ, པ་ཉྙཱ་པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ན་ཏོ ཙ མ་ཧཱ་བྱཱུ་ཧ་སུ་ཏྟཾ མོ་ཧ་ཙ་རི་ཏཱ་ནཾ ས་པྤཱ་ཡཾ –
‘‘པ་ར་སྶ ཙེ དྷ་མྨཾ ཨ་ནཱ་ནུ་ཛཱ་ནཾ,
བཱ་ལོ, མ་གོ ཧོ་ཏི ནི་ཧཱི་ན་པ་ཉྙོ;
ས་བྦེ་ཝ བཱ་ལཱ སུ་ནི་ཧཱི་ན་པ་ཉྙཱ,
ས་བྦེ་ཝི་མེ དི་ཊྛི་པ་རི་བྦ་སཱ་ནཱ’’ཏི. (སུ. ནི. ༨༨༦; མ་ཧཱ་ནི. ༡༡༥) –
ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་ནྡི་ཊྛི་པ་རཱ་མཱ་སི་ཏཱ་པ་ན་ཡ་ན་མུ་ཁེ་ན ས་ཝི་ས་ཡེ་སུ དི་ཊྛི་གྒ་ཧ་ཎེ་སུ ཝི་ས་ཊ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙྪི་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙཱུ་ལ༹་བྱཱུ་ཧ་སུ་ཏྟཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཙ་རི་ཏཱ་ནཾ ས་པྤཱ་ཡཾ –
‘‘མཱུ་ལཾ པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ་ཡ (ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ),
མ་ནྟཱ ཨ་སྨཱི་ཏི ས་བྦཾ ཨུ་པ་རུ་ནྡྷེ;
ཡཱ ཀཱ་ཙི ཏ་ཎྷཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ,
ཏཱ་སཾ ཝི་ན་ཡཱ ས་དཱ ས་ཏོ སི་ཀྑེ’’ཏི. (སུ. ནི. ༩༢༢; མ་ཧཱ་ནི. ༡༥༡) –
པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ་ཡ མཱུ་ལཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ཏཾ ཨ་སྨཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ས་བྦཾ མ་ནྟཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པ་རུ་ནྡྷེ་ཡྻ. ཡཱ ཀཱ་ཙི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་དི་བྷེ་དཱ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, ཏཱ་སཾ ཝི་ན་ཡཱ ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཡ ས་དཱ ས་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི ཧུ་ཏྭཱ སི་ཀྑེ་ཡྻཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཨུ་པ་དེ་ས་སྶ ས་དྡྷོ་ཝ བྷཱ་ཛ་ནཾ. ཏ་སྶ ཧི སོ ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧོ་ཏི ཏུ་ཝ་ཊྚ་ཀ་སུ་ཏྟཾ ས་དྡྷཱ་ཙ་རི་ཏཱ་ནཾ ས་པྤཱ་ཡཾ –
‘‘ཝཱི་ཏ་ཏ་ཎྷོ པུ་རཱ བྷེ་དཱ (ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ),
པུ་བྦ་མ་ནྟ་མ་ནི་སྶི་ཏོ;
ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ ནུ་པ་ས་ངྑེ་ཡྻོ,
ཏ་སྶ ན་ཏྠི པུ་ར་ཀྑ་ཏ’’ནྟི. (སུ. ནི. ༨༥༥; མ་ཧཱ་ནི. ༨༤) –
ཡོ ས་རཱི་ར་བྷེ་ད་ཏོ པུ་བྦེ་ཝ པ་ཧཱི་ན་ཏ་ཎྷོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏཱི་ཏ་དྡྷ་ས་ཉྙི་ཏཾ པུ་རི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཏ་ཎྷཱ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཨ་ནི་སྶི་ཏོ, ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་པི ཨ་དྡྷ་ནི ‘‘ར་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏ་བྦོ, ཏ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་པུ་ར་ཀྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨ་དྡྷ་ནི ཀི་ཉྩི པུ་ར་ཀྑ་ཏཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཝཾ ག་མྦྷཱི་ར་ཀ་ཐཱ་བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ པཱུ་རཱ་བྷེ་ད་སུ་ཏྟཾ (སུ. ནི. ༨༥༥; མ་ཧཱ་ནི. ༨༤) བུ་དྡྷི་ཙ་རི་ཏཱ་ནཾ ས་པྤཱ་ཡ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཐ ནེ་སཾ ས་པྤཱ་ཡཾ …པེ… ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. མ་ན་སཱ་ཀཱ་སཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཝ་སེ་ན མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ཏཾ ས་དི་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ནི་ཀྑེ་པ་ཡོ་གྱ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན མ་ན་སི ཨ་ཀཱ་སི. ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ནུ ཁོ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱཏི པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དིཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ མ་ཡ྄ཧཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ཨཱ་ར་དྡྷ དེ་ས་ནཾ ཛཱ་ནེ་ཡྻ ནུ ཁོ. པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནཱཏི ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན. ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀེ་ནཱཏི ཨི་དྷ ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀ་སྶ་ཙི པུ་ཙྪ་ནྟ་སྶ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན. ཨཱ་ར་དྡྷ་དེ་ས་ནཾ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་ཏི. ‘‘ས་ཙེ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨི་མེ་སཾ སུ་ཏྟཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷཱ་རི་ཡཱ, ཨ་ཝི་ས་ཡཱ ཙཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ་པི ན ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ’’ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ ན ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ, ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ ཝཱ ཡུ་ཏྟཱ, ཨ་ཐ ཁོ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ན་པུ་ཙྪཱ་ས་དི་སཱི ཝཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ན་པུ་ཙྪཱ་ས་དི་སཱི ཝཱ པུ་ཙྪཱ ཡུ་ཏྟཱ, ཏཱ་ཝ པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ན ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏྠ ཡ་དི བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ ས་ཡ་མེ་ཝ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཡྻ, སུ་ཎ་ནྟཱི་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ས་མྨོ་ཧོ བྷ་ཝེ་ཡྻ ‘‘ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ, པུ་ན་པི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ’’ཏི, ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ པ་ཝི་ཊྛཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ པེ་ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ ན ས་ཀྑི་སྶ་ནྟི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུ’’ནྟི. ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ པ་ན ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪ་ནེ་ན ས་མྨོ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. སཱུ་རི་ཡོ ཨུ་གྒ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ དེ་ཝ་ས་ངྒྷོ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨོ་བྷཱ་ས་སྶ ཝི་པུ་ལ་ཨུ་ལཱ༹་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཀི་སྶཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱཏི སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༣.༡༦༡; མ. ནི. ༣.༡༢༩; ཨ. ནི. ༡.༢༧༧; ཝི་བྷ. ༨༠༩; ནེ་ཏྟི. ༥༧; མི. པ. ༥.༡.༡) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ པ་ན ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ དྭེ བུ་དྡྷཱ ན ཧོ་ནྟེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ན་ནྟཱ་སུ…པེ… ཨ་དྡ་སཱ’’ཏི.
གཱ་ཐཱ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ་མཱིཏི ནི་མྨི་ཏ་བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པུ་ཙྪི་ཏུཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རཱ་པེ་སི. མུ་ནིནྟི བུ་དྡྷ་མུ་ནིཾ. པ་ཧཱུ་ཏ་པ་ཉྙནྟི མ་ཧཱ་པ་ཉྙཾ. ཏི་ཎྞནྟི ཙ་ཏུ་རོ་གྷ་ཏི་ཎྞཾ. པཱ་ར་ངྒ་ཏནྟི ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟཾ, ས་བྦ་སྶ ཝཱ ཉེ་ཡྻ་སྶ པཱ་རཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ག་ཏཾ. པ་རི་ནི་བྦུ་ཏཾ ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ཋི་ཏ་ཏྟནྟི ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟཾ ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཀ་མྤ་ནེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ. ནི་ཀྑ་མྨ གྷ་རཱ པ་ནུ་ཛྫ ཀཱ་མེཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ པ་ནཱུ་དི་ཏྭཱ གྷ་རཱ་ཝཱ་སཱ ནི་ཀྑ་མྨ. ཀ་ཐཾ བྷི་ཀྑུ ས་མྨཱ སོ ལོ་ཀེ པ་རི་བྦ་ཛེ་ཡྻཱཏི སོ བྷི་ཀྑུ ཀ་ཐཾ ས་མྨཱ པ་རི་བྦ་ཛེ་ཡྻ ག་ཙྪེ་ཡྻ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ, ཨ་ནུ་པ་ལི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ ལོ་ཀཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༣༣༤. སི་ལོ་ཀཾ ཨ་ནུ་ཀ་སྶཱ་མཱིཏི ཨེ་ཏྠ སི་ལོ་ཀོ ནཱ་མ པཱ་ད་ས་མུ་ད་ཡོ, ཨི་སཱི་ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ གཱ་ཐཱ་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པཱ་དོ་ཝ ནི་ཡ་ཏ་ཝ་ཎྞཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཀཱ་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ, ཏཾ སི་ལོ་ཀཾ ཨ་ནུ་ཀ་སྶཱ་མི པ་ཝ་ཏྟ་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀྑ་ར…པེ… པ་ཝ་ཏྟ་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཡ་ཏྠཱཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ བྷུ་མྨཾ. ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་སུ ཡེ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི. བྷུ་མྨཱཏི བྷཱུ་མི་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ནི་ཝཱ་སཱ. ཏཾ ཏཾ ནི་སྶི་ཏཱ ཏཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ནི་སྶི་ཏ་ཝ་ནྟོ ནི་སྶཱ་ཡ ཝ་ས་མཱ་ནཱ, ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ སི་ལོ་ཀཾ ཨ་ནུ་ཀ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཡེ སི་ཏཱ གི་རི་ག་བྦྷ་ར’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སཾ ཝི་ཝེ་ཀ་ཝཱ་སཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘པ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ས་མཱ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ཡོ་གཾ.
བ་ཧུ་ཛ་ནཱ པ་ཉྩ་ས་ཏ་ས་ངྑྱ་ཏྟཱ. པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏོ, ཏེ་ཛུ་སྶ་ད་ཏཱ་ཡ ཙ སཱི་ཧཱ ཝི་ཡ པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ནི་ལཱི་ནཱ. ཨེ་ཀ་ཏྟནྟི ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཾ. ཨོ་དཱ་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ སུ་དྡྷཱཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ སུ་དྡྷཱ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་རཱི་ར་སུ་དྡྷི་ཡཱ་ཝ. ཝི་པྤ་ས་ནྣཱཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པྤ་སཱ་དེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ས་ནྣཱ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཝི་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནཱ་ཝི་ལཱ.
བྷི་ཀྑཱུ ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་སེ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཨི་མེ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨེ་ཏེ དེ་ཝ་ཀཱ་ཡེ པ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ས་ཝ་ན་ནྟེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱཏི དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་རི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་དཾ ས་བྦནྟི ཨི་དཾ ‘‘བྷི་ཡྻོ པ་ཉྩ་ས་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ས་བྦཾ.
ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་རིཾ་སཱུཏི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱི་རི་ཡཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཏཾ ཏེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཏྟ་རིནྟི ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ར-ཀཱ་རཱ་དེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ས་ཏྟ་ཏི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་ཧ་སྶ’’ནྟི པ་ན ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ས་ཏྟ་ཏི་ཡོ་གེ་ན བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀེ ས་ཧ་སྶཾ. ཨེ་ཀེ ས་ཏྟ་ཏི་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི.
ཨ་ན་ནྟནྟི ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཾ, ཏཾ པ་ན ཨ་ཏི་ཝི་ཡ མ་ཧ་ནྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་པུ་ལ’’ནྟི.
ཨ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱཏི ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ‘‘ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏྭཱ་ནཱ’’ཏི་པི པ་ཋ་ནྟི, སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ. ཏཾ ཨ་ཝེ་ཀྑ་ནཾ ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་གཱ་ཐཱ་སུ ཏ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཙྪི་མ་དྡྷཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་གཱ་ཐཱ་ཡ པུ་རི་མ་དྡྷ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་གཱ་ཐ་མེ་ཝཱ’’ཏི.
ཝི་ཛཱ་ན་ན་མྤི ད་སྶ་ནཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་སྶ་ཐ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཐཱ’’ཏི. ཝཱ་ཙཱ་ཡ་ཏ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ་ཝ ཀི་ཏྟ་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི.
༣༣༥. ས་ཏྟ ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་ངྑཱ་ཡཱ་ཏི ས་ཏྟ ས་ཧ་སྶཱ. ཡ་ཀྑཱ་ཡེ་ཝཱཏི ཡ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ ཨེ་ཝ. ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ནྣཱཏི མ་ཧེ་ས་ཀྑཱ. ཨི་དྡྷི་མ་ནྟོཏི ཝཱ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ. ཛུ་ཏི་མ་ནྟོཏི མ་ཧ་པྤ་བྷཱ. ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟོཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཝ་ཎྞཱ. ཡ་ས་སྶི་ནོཏི མ་ཧཱ་པ་རི་ཝཱ་རཱ ཙེ་ཝ པ་ཏྠ་ཊ་ཀི་ཏྟི་ས་དྡཱ ཙ. ས་མི་ཏི-ས་དྡོ ས་མཱི་པ་ཏྠོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀ’’ནྟི.
ཧེ་མ་ཝ་ཏ་པ་བྦ་ཏེཏི ཧི་མ་ཝ་ཏོ ས་མཱི་པེ ཋི་ཏ་པ་བྦ་ཏེ.
ཨེ་ཏེ ས་བྦེ་པཱིཏི ཨེ་ཏེ ས་ཏྟ་ས་ཧ་སྶཱ ཀཱ་པི་ལ་ཝ་ཏྠ་ཝཱ, ཚ་ས་ཧ་སྶཱ ཧེ་མ་ཝ་ཏཱ, ཏི་ས་ཧ་སྶཱ སཱ་ཏཱ་གི་རཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ ས་བྦེ་པི སོ་ལ༹་ས་ས་ཧ་སྶཱ.
རཱ་ཛ་ག་ཧ་ན་ག་རེཏི རཱ་ཛ་ག་ཧ་ན་ག་ར་སྶ ས་མཱི་པེ. ཏནྟི ཀུ་མྦྷཱི་རཾ.
༣༣༦. ཀཱ་མཾ པཱ་ཙཱི་ན་དི་སཾ པ་སཱ་ས་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཙ་ཏཱུ་སུ་པི དི་སཱ་སུ ས་པ་རི་ཝཱ་ར་དཱི་པེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ་པི མ་ཧཱ་དཱི་པེ་སུ ག་ནྡྷ་བྦཱ་ནཾ ཛེ་ཊྛ་ཀོ, ཀ་ཐཾ? ས་བྦེ ཏེ ཏ་སྶ ཝ་སེ ཝ་ཏྟ་ནྟི.ཀུ་མྦྷ་ཎྜཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཏ་སྶཱ་པི ཝི་རུ་ལ༹ྷ་སྶ. ཏཱ་དི་སཱ་ཡེ་ཝཱཏི དྷ་ཏ་ར་ཊྛ་སྶ པུ་ཏྟ་ས་དི་སཱ ཨེ་ཝ པུ་ཐུ་ཏྠ་ཏོ, ནཱ་མ་ཏོ, བ་ལ་ཏོ, ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ.
ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀ་ཝ་སེ་ནཱཏི ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ་ཏི ཏེ་སཾ ས་བྦེ་སཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཙ་ཏུ་རོ དི་སཱཏི ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ. ཙ་ཏུ་རོ དི་སཱ ཛ་ལ་མཱ་ནཱ ས་མུ་ཛྫ་ལ་ནྟཱ ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ པ་རི་སཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཀ་ཐཾ ཀཱ་པི་ལ་ཝ་ཏྠ་ཝེ ཝ་ནེ ཋི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༣༣༧. ཏེ་སཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནཾ དཱ་སཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. མཱ་ཡཱ་ཡ ཡུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ མཱ་ཡཱ་ཝི་ནོ. ཝ་ཉྩ་ནཾ ཨེ་ཏེ་སུ ཨ་ཏྠི, ཝ་ཉྩ་ནེ ཝཱ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ཉྩ་ནི་ཀཱ. ཀེ་རཱ་ཊི་ཡ་སཱ་ཋེ་ཡྻེ་ནཱཏི ནི་ཧཱི་ན་ས་ཋེ་ན ཀ་མྨེ་ན. མཱ་ཡཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མཱ་ཡཱ, ཏེ ཙ པ་རེ་སཾ ཝ་ཉྩ་ན་ཏྠཾ ཡེ་ན མཱ་ཡཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན ‘‘མཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མཱ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཀཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨེ་ཏྟ་ཀཱ དཱ་སཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཀུ་ཊེ་ཎྜུ་ཨཱ་དི་ཀཱ ནི་གྷ་ཎྜུ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཨ་ཊྛ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནཾ དཱ་སཱ.
དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ་ནོཏི དེ་ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏཾ་ཏཾ་དེ་ཝ་ཀཱ་ཡ་སྶ རཱ་ཛཱ་ནོ. ཙི་ཏྟོ ཙ སེ་ནོ ཙ ཙི་ཏྟ་སེ་ནོ ཙཱ་ཏི ཏ་ཡོ ཨེ་ཏེ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ས་མི་ཏོ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ས་མི་ཏི, ཨི་མཾ ཝ་ནཾ.
༣༣༨. ནཱ་ག་ས་ད་ཧ་ཝཱ་སི་ཀཱཏི ནཱ་ག་ས་ད་ཧ་ནི་ཝཱ་སི་ནོ. ཏ་ཏྠེ་ཀོ ཀི་ར ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ, ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ ཝ་ས་ཏོ ཏ་སྶ པ་རི་སཱ མ་ཧ་ཏཱི པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏཱ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཙྪ་ཀ་ནཱ་ག་པ་རི་སཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཡ་མུ་ན་ཝཱ་སི་ནོཏི ཡ་མུ་ནཱ་ཡཾ ཝ་ས་ན་ཀ་ནཱ་གཱ. ནཱ་ག་ཝོ་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ཧ་ཏྠི་ནཱ་ག་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན.
ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེཏི ཀ་མྦ་ལ་སྶ་ཏ་རེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ནཱ་གཱ. ལོ་བྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་ལོ་བྷེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ. དི་བྦཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱཏི དི་བྦཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, དི་བྦཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ ཝཱ དི་བྦཱ. ‘‘ཙི་ཏྲ་སུ་པ་ཎྞཱ’’ཏི ནཱ་མཾ ཝི་ཙི་ཏྲ་སུ་ནྡ་ར་པ་ཏྟ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ.
ཨུ་པ་ཝ྄ཧ་ཡ་ནྟཱཏི ཨུ་པེ་ཙྩ ཀ་ཐེ་ནྟཱ. ཀཱ་ཀོ་ལཱུ་ཀ་ཨ་ཧི་ན་ཀུ་ལཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཛཱ་ཏི་ས་མུ་དཱ་ག་ཏ་ཝེ་རཱ་པི ས་མཱ་ནཱ མི་ཏྟཱ ཝི་ཡ…པེ… ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྨི་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བུ་དྡྷཾ་ཡེ་ཝ ཏེ ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ མ་ཡཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྨིཾ མེ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་མྷཱ’’ཏི.
༣༣༩. བྷཱ་ཏ་རོཏི མེ་ཐུ་ན་བྷཱ་ཏ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཛཱ་ཡ ཨ་སུ་ར་ཀ་ཉྙཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཱ’’ཏི.
ཏེ་སཱུཏི ཨ་སུ་རེ་སུ. ཀཱ་ལ་ཀ་ཉྩཱཏི ཨེ་ཝཾ ནཱ་མཱ. མ་ཧཱ་བྷི་སྨཱཏི བྷིཾ་ས་ན་ཀ་མ་ཧཱ་ས་རཱི་རཱ. ཨ་བྷ་བྦཱཏི ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ན བྷ་བྦཱ ཨ་ཙྪ་ནྡི་ཀ་ཏྟཱ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཚ་ནྡ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
བ་ལི་ནོ མ་ཧཱ་ཨ་སུ་ར་སྶ ཨ་བྦྷ་ཏཱི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྶ པུ་ཏྟེ ཨེ་ཝ ཀི་ཏྟེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ས་ཏ་ཉྩ བ་ལི་པུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སོ ཀི་ར སུ་ཁུ་མཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ག་ཙྪི.
༣༤༠. ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱཏི པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ. ནི་བྦ་ཏྟཱཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཱ. ཨ་པྤ་ནཱ་ཛྷཱ་ནེ་ན པ་ན ནི་བྦ་ཏྟཱ བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཧོ་ནྟི, ཏེ པ་ར་ཏོ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘སུ་བྲ་ཧྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༣༤༡), ཨ་ཡ་ཉྩ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ཏི མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ནེ ཙ ཀ་རུ་ཎཱ་ཛྷཱ་ནེ ཙ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟ་དེ་ཝཱ’’ཏི. མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ནེ ཀ་རུ་ཎཱ་ཛྷཱ་ནེཏི མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་རུ་ཎཱ་ཛྷཱ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ, ཏ་ད་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཏེ ཨཱ་པོ་དེ་ཝཱ་ད་ཡོ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝ་གྒ་ཝ་སེ་ན ཋི་ཏ་ཏྟཱ ད་ས་དྷཱ ཋི་ཏཱ. ཡཱ་ཝ ཀ་རུ་ཎཱ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ ད་ས དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཱ.ནཱ་ན་ཏྟ་ཝ་ཎྞཱཏི ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ནྟོ.
ཝེ་ཎྜུ་དེ་ཝ་ཏཱཏི ཝེ་ཎྜུ ནཱ་མ དེ་ཝ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཧ་ལི དེ་ཝ་ཏཱ. ཨ་ས་མ་དེ་ཝ་ཏཱ, ཡ་མ་ཀ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཏི ‘‘དྭེ ཨ་ཡ་ནི་ཡོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་པྤ་མུ་ཁཱ དྭེ དེ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡཱ་ཏི. ཙ་ནྡ་སྶཱུ་པ་ནི་སཱ དེ་ཝཱ ཙ་ནྡ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏོ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཏ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཙ པ་ཙྪ་ཏོ ཙ པ་སྶ་ཏོ ཙ དྷཱ་ཝ་ན་ཀ་དེ་ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ནྡ་ནི་སྶི་ཏ་ཀཱ དེ་ཝཱ’’ཏི. སཱུ་རི་ཡ་སྶཱུ་པ་ནི་སཱ, ན་ཀྑ་ཏྟ་ནི་སྶི་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀེ་ཝ་ལཾ ཝཱ་ཏ་ཝཱ་ཡ་ན་ཧེ་ཏ་ཝོ དེ་ཝ་ཏཱ ཝཱ་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ. ཏ་ཐཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་བྦྷ་པ་ཊ་ལ་ས་ཉྩ་ར་ཎ་ཧེ་ཏ་ཝོ ཨ་བྦྷ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ. ཨུ་ཎྷ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏ་ཝོ ཨུ་ཎྷ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ. ཝ་སྶ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ པ་ན པ་ཛྫུ་ནྣ་ས་དི་སཱ་ཏི. ཏེ ཨི་དྷ ན ཝུ་ཏྟཱ. ཝ་སུ་དེ་ཝ་ཏཱ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ དེ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡོ, ཏེ་སཾ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏྟཱ ཝཱ་ས་ཝོ, ས་ཀྐོ.
ད་སེ་ཏེཏི ཨེ་ཏེ ཝེ་ཎྜུ་དེ་ཝ་ཏཱ་ད་ཡོ ཝཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ད་ས དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཱ.
ཨི་མཱ་ནཱིཏི ‘‘ཛ་ལ་མ་གྒཱི’’ཏི ཙ ‘‘སི་ཁཱ་རི་ཝཱ’’ཏི ཙ ཨི་མཱ་ནི ཏེ་སཾ ནཱ་མཱ་ནི. ཀེ་ཙི པ་ན མ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ ‘‘ཛ་ལཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་གྒཱི’’ཏི ཙ ‘‘སི་ཁཱ་རི་ཝཱ’’ཏི ཙ ཨི་མཱ་ནི ཏེ་སཾ ནཱ་མཱ་ནཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཏེཏི ཏེ་སུ ཨེ་ཝ ‘‘ཨ་རི་ཊྛ་ཀཱ, རོ་ཛཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་དེ་ཝེ་སུ ཨེ་ཀ་ཙྩེ,ཨུ་མཱ་པུ་པྥ་ནི་བྷཱ་སི་ནོ ཝ་ཎྞ་ཏོ ཨུ་མཱ་པུ་པྥ་ས་དི་སཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨེ་ཀཱ་ད་ས དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཱ སི་ཡུཾ.
ད་སེ་ཏེཏི ཨེ་ཏེ ད་ས ས་ཧ་བྷཱུ་དེ་ཝཱ་ད་ཡོ ཝཱ་ས་ཝ་ནེ་སི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ད་ས དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ནི་ཀཱ་ཡ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ད་ས་དྷཱ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཱ.
‘‘ས་མཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏེ་སཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ནི་ཀཱ་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ག་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཨེ་ཝཾ སེ་སཱ་ན་མྤི.
ད་སེ་ཏེཏི ཨེ་ཏེ ས་མཱ་ནཱ་དི་ཀཱ མ་ཧཱ་པཱ་ར་ག་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ད་ས དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ནི་ཀཱ་ཡ་བྷེ་དེ་ན ད་ས་དྷཱ ཨཱ་ག་ཏཱ.
སུ་ཀྐཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཱ. པཱ་མོ་ཀྑ་དེ་ཝཱཏི པ་མུ་ཁཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ དེ་ཝཱ.
དི་སཱཏི དི་སཱ་སུ. དེ་ཝོཏི མེ་གྷོ. ད་སེ་ཏེཏི ཨེ་ཏེ སུ་ཀྐཱ་ད་ཡོ པ་ཛྫུ་ནྣ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ད་ས དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཱ, ཏེ དེ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡ་བྷེ་དེ་ན ད་ས་དྷཱ ཨཱ་ག་ཏཱ.
ད་སེ་ཏེཏི ཨེ་ཏེ ཁེ་མི་ཡཱ་ད་ཡོ པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ད་ས དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཱ, ཏེ དེ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡ་བྷེ་དེ་ན ད་ས་དྷཱ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཁེ་མི་ཡཱ, ཀ་ཊྛ་ཀཱ་ད་ཡོ ཙ པ་ཉྩཱ་པི ས་དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་ཀཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ནཱ་མ་ནྭ་ཡེ་ནཱཏི ནཱ་མཱ་ནུ་ག་མེ་ན ‘‘ཨཱ་པོ་དེ་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་མ་ས་བྷཱ་གེ་ན. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ནཱ་མ་བྷཱ་གེ་ན ནཱ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ནཱ’’ཏི. ས་བྦཱ དེ་ཝ་ཏཱཏི ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ས་བྦཱ་པི དེ་ཝ་ཏཱ. ནི་དྡི་ས་ཏི ཏཾ་ཏཾ་ནཱ་མ་ས་བྷཱ་གེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ.
པ་ཝུ་ཏྠཱ་ཏི པ་ཝཱ་སཾ ག་ཏཱ ཝི་ཡ ཨ་པེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ག་ཏཱ’’ཏི. པ་ཝུ་ཏྠཱ ཝཱ པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྠཱ ཝུ་སི་ཏཱ, ཏེ་ན ཛཱ་ཏི ཝུ་སི་ཏ་བྦཱ ཨ་སྶཱ་ཏི པ་ཝུ་ཊྛ་ཛཱ་ཏི. ཀཱ་ལ༹་ཀ་བྷཱ་ཝཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ, ས་བྦ་སོ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལ༹་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་ཏཱི་ཏཾ ད་ས་བ་ལཾ. ལ་ཉྩ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨ་སི་ཏཱ་ཏི་གོ ཀཱ་ལ༹་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་ཏཱི་ཏཱ་ཡ སི་རི་ཡཱ ཙ་ནྡོ, ཏཱ་དི་སཾ ཙ་ནྡཾ ཝི་ཡ སི་རི་ཡཱ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཾ.
༣༤༡. ཨེ་ཀོ བྲ་ཧྨཱཏི ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཝ་གྒེ (སཾ. ནི. ༡.༩༨) ཨཱ་ག་ཏོ སུ་བྲ་ཧྨ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ. བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛི་མེ་སུ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ ཨ་རི་ཡ་བྲ་ཧྨཱ་ནོ, ན སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་བྲ་ཧྨཱ་ནོ. ཏི་སྶ་མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ, ཡོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ མ་ནུ་སྶེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ མོ་གྒ་ལི་པུ་ཏྟ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ཛཱ་ཏོ.
ས་ཧ་སྶཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ་ནནྟི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ, བྲ་ཧྨཱ་ནོ, ཏེ་སཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ་ནཾ ས་ཧ་སྶཾ ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཙཱ་ཡཾ ལོ་ཀ་ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ས་ཧ་སྶཾ ཨཱ་ག་ཏ’’ནྟི. ཨ་ན་ནྟ་ར་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་པ་ད་མེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ བྲ་ཧྨ་ས་ཧ་སྶེ. ཨ་ཉྙེ བྲ་ཧྨེཏི ཏ་ད་ཉྙེ བྲ་ཧྨཱ་ནོ. ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི ཝ་ཎྞེ་ན, ཡ་ས་སཱ ཨཱ་ཡུ་ནཱ ཙ.
ཨི་སྶ་རཱཏི ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ས་པ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན སེ་ས་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པ་ཏི་ནོ.
༣༤༢. ཀཱ་ལ༹་ཀ་དྷ་མྨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཀཱ་ལ༹་ཀ་སྶ པཱ་པི་མ་སྶ མཱ་ར་སྶ བཱ་ལ་བྷཱ་ཝཾ པ་སྶ་ཐ, ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝི་ས་ཡེ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ པ་ར་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཝཱ་ཡ་མ་ཏི.
ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ རཱ་གེ་ན བ་དྡྷཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱ་གེ་ན བ་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི.
བྷ་ཡཱ་ན་ཀཾ ས་ར་ཉྩ ཀ་ཏྭཱཏི བྷེ་ར་ཝཾ མ་ཧ་ནྟཾ ས་དྡཾ ས་མུ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ.
ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ས་དྡཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀ་ཉྩཱིཏི ཏ་སྨིཾ ས་མཱ་ག་མེ ཀ་ཉྩི དེ་ཝ་ཏཾ, མཱ་ནུ་ས་ཀཾ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨ་ས་ཡཾ་ཝ་སེ ས་ཡ་ཉྩ ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཋི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་ཡཾ་ཝ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
༣༤༣. ‘‘ཝཱི་ཏ་རཱ་གེ་ཧཱི’’ཏི དེ་ས་ནཱ་སཱི་ས་མེ་ཏཾ. ས་བྦཱ་ཡ་པི ཧི ཏ་ཏྠ ས་མཱ་ག་ཏ་པ་རི་སཱ་ཡ མཱ་ར་སེ་ནཱ ཨ་པ་ཀྐ་ནྟཱ་ཝ. ནེ་སཾ ལོ་མ་མྤི ཨི་ཉྫ་ཡུཾ ཏེ་སཾ ལོ་མ་མ་ཏྟ་མྤི ན ཙཱ་ལེ་སུཾ, ཀུ་ཏོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎཾ. ཨི་ཏི ཡ་ཏྟ་ཀཱ ཏ་ཏྠ ཝི་སེ་སཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪིཾ་སུ, ཏེ་སཾ ས་བྦེ་ས་མྤི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ, ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ ས་རཱ་ག་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཝི་བྷཱ་ཝི་ནོ ཙ ཏ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. མཱ་རོ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ ཨ་བྷཱ་སི ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ཏོ. ཀ་ཐ་ཉྷི ནཱ་མ ཏཱ་ཝ གྷོ་ར་ཏ་རཾ མ་ཧ་ཏིཾ ཝི་བྷིཾ་ས་ཀཾ མ་ཡི ཀ་རོ་ནྟེ་པི ས་བྦེ པི་མེ ནི་བྦི་ཀཱ་རཱ ས་མཱ་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ. ཀ་སྨཱ? ཝི་ཛི་ཏཱ་ཝི་ནོ ཨི་མེ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཱ་དི་སོ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ནི་སྶི་ཏོ པ་མོ་དོ, ན ཀ་དཱ་ཙི ཏཱ་དི་སོ ཨ་ན་རི་ཡཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘སཱ་ས་ནེ བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཨ་རི་ཡེ་ཧི’’ ཨི་ཙྩེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི-ས་དྡེ་ན ཝི་ནཱ ཀེ་ཝ་ལོ་པི སུ་ཏ-ས་དྡོ ཝི་ཁྱཱ་ཏ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནོ ཧོ་ཏི ‘‘སུ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༥; ཨུ་དཱ. ༡༡) ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛ་ནེ ཝི་སྶུ་ཏཱ’’ཏི.
དཱུ་རེཏི དཱུ་རེ པ་དེ་སེ. ད་ཧ་ར་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟཱི ‘‘ན ས་ཀྐཱ བྷ་ནྟེ ས་ཀ་ལཾ ཀཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི ཨ་ཝོ་ཙཱ་ཏི.
མ་ཧཱ་ས་མ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ.