༥. ཛ་ན་ཝ་ས་བྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ནཱ་ཏི་ཀི་ཡཱ་དི་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧༣-༢༧༥. ‘‘པ་རི་ཏོ’’ཏི པ་དཾ ཡ་ཐཱ ས་མ་ནྟ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཨེ་ཝཾ ས་མཱི་པ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མ་ནྟཱ སཱ་མ་ནྟཱཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨཱ་མེ་ཌི་ཏེ་ན པ་ན ས་མ་ནྟ་ཏྠོ ཛོ་ཏི་ཏོ. ཡ་སྶ པ་ན སཱ་མ་ནྟཱ ཛ་ན་པ་དེ་སུ ‘‘ནཱ་ཏི་ཀེ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ནཱ་ཏི་ཀ་སྶཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཏོ ཡ་མ་ཏྠོ. ཡ་སྶ པ་རི་ཏོ ཛ་ན་པ་དེ་སུ བྱཱ་ཀ་རོ་ཏི, ཏ་ཏྠ པ་རི་ཙཱ་ར་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷཾ, ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏ་སྶ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘པ་རི་ཏོ པ་རི་ཏོ ཛ་ན་པ་དེ་སུ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཙཱ་ར་ཀེཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ས་ངྒྷཱ་ནཾ པ་རི་ཙཱ་ར་ཀེ’’ཏི. ཨུ་པ་པ་ཏྟཱི་སཱུཏི ནི་བྦ་ཏྟཱི་སུ. ཉཱ་ཎ་ག་ཏི་པུ་ཉྙཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཉཱ་ཎ་ག་ཏཱུ་པ་པ་ཏྟི ནཱ་མ ཏ་སྶ ཏ་སྶ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པུ་ཉྙཱུ་པ་པ་ཏྟི ནཱ་མ ཏཾ་ཏཾ་དེ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ‘‘ཝ་ཛྫི་མ་ལླེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ ས་བྦ་ཏྠ ཙ་ཏཱུ་སུ་པི པ་དེ་སུ. པུ་རི་མེ་སཱུཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ད་ས་སུ་ཡེ་ཝཱཏི ཏེ་སུ ཨེ་ཝ ད་ས་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ. པ་རི་ཙཱ་ར་ཀེ བྱཱ་ཀ་རོ་ཏི བྱ་ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ བ་ཧཱུ་ནཾ ཏ་ཏྠ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. ནཱ་ཏི་ཀེ བྷ་ཝཱ ནཱ་ཏི་ཀི་ཡཱ.
ནི་ཊྛ་ངྒ་ཏཱཏི ནི་ཊྛཾ ནི་ཙྪ་ཡཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ.
ཨཱ་ན་ནྡ་པ་རི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧༦. ཡ་སྨཱ ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ནཱ་མ དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ, དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཱ ཙ བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཧོ དྷ་མྨོ, ཨ་ཧོ ས་ངྒྷོ’’ཏི དྷ་མྨ་ས་ངྒྷ་གུ་ཎ་ཀི་ཏྟ་ནཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཀི་ཏྟ་ནཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཀི་ཏྟ་ཡ་མཱ་ན་རཱུ་པཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘ཨ་ཧོ དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ.
༢༧༨. ཉཱ་ཎ་ག་ཏཱིཏི ‘‘པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ག་མ་ནཾ. ཡ་སྨཱ ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ ཉཱ་ཎ་ག་ཏི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ཏཱ་དི་ཝི་སེ་སོ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཏཱ་དི་སཾ ཏ་སྶ ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཎཱ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི.
༢༧༩. ཨུ་པ་ས་ནྟཾ པ་ཏི ས་མྨ་ཏི ཨཱ་ལོ་ཀཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ས་ནྟ་པ་ཏི་སོ. ཨུ་པ་ས་ནྟ་ད་སྶ་ནོ ཨུ་པ་ས་ནྟ་ཨུ་སྶ་ནྣོ. བྷཱ་ཏི་རི་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ར-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ, ཨི་ཝ-ས་དྡོ བྷུ་ས་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བྷཱ་ཏཱི’’ཏི.
ཛ་ན་ཝ་ས་བྷ་ཡ་ཀྑ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨༠. ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཛ་ནེ ཝ་ས་བྷ་ས་དི་སོ་ཏི ཛ་ན་ཝ་ས་བྷོ་ཏི ཨ་སྶ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི.
ཨི་ཏོ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ རཱ་ཛ་བྷཱུ་ཏ་སྶ. མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀཱ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ དེ་ཝ་བྷཱུ་ཏ་སྶ. ཨེ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་བྷ་ཝེ, ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝེ་སྶ་ཝ་ཎ་སྶ ས་ཧ་བྱ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན.
༢༨༡. ཨཱ་སི་ས་ནཾ ཨཱ་སཱ, པ་ཏྠ་ནཱ. ཨཱ་སཱ་སཱི་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡཾ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ད་གྒེཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་གྒ-ས་དྡོ ཨཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ དི་ཝ་སཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ‘‘པུ་རི་མཾ…པེ… ཨ་ཝི་ནི་པཱ་ཏོ’’ཏི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ སུ་ག་ཏི་ཏོ སུ་ག་ཏཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཏྟཱ. ཕུ་སྶ་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཀཱ་ལ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཧི ས་མྦྷ་ཏ་ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀུ་ས་ལ་ས་མྦྷཱ་རོ ཨེ་ས དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ. ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡནྟི ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ས་ཡཾ་པ་རི་སཱ་ཡཱཏི ས་ཀཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ དི་ཊྛ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ས་མ་ན་ནྟ་རཾ ཡ་ཐཱ ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ ས་ཏྟཱ ཉཱ་ཎ་ག་ཏི་ཏོ དི་ཊྛཱ, ཨེ་ཝཾ ཏུ་མྷེ་ཧི དི་ཊྛ་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ཝེ་སྶ་ཝ་ཎ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ སུ་ཏཾ མ་ཡཱ་ཏི ཝ་ད་ཏི.
དེ་ཝ་ས་བྷཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨༢. ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠནྟི ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་ར་ཀྑཱ་སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ཝ་སྶཱུ་པ་ག་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཝཾ སུ་ཁེ་ན ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི, པ་ཝཱ་ར་ཎ་ས་ངྒ་ཧོ པ་ན་སྶ པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ་མ་གྒེ པ་རི་སྶ་ཡ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ. དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠཾ དཱུ་ར་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནཱ་པི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཏྠེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡྻཱ་ནཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ.
ཏ་དཱ་པཱིཏི ‘‘པུ་རི་མཱ་ནི བྷ་ནྟེ དི་ཝ་སཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ་པི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཏ་ད་ཧུ་པོ་ས་ཐེ པ་ནྣ་ར་སེ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ས་ནེ་པི ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ སུ་དྷ་མྨཱ་ཡ དེ་ཝ་ས་བྷཱ་ཡ པ་ཋ་མཾ དེ་ཝེ་སུ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ་སུ ནི་སི་ནྣེ་སུ ཏ་སྶཱ ཙ་ཏཱུ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ ནི་སཱི་ད་ནྟི, ཨི་དཾ ནེ་སཾ ཨཱ་ས་ནེ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཙཱ་རི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཡེ་ན་ཏྠེ་ནཱཏི ཡེ་ན ཀི་ཙྩེ་ན ཡེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནེ་ན. ཨཱ་ར་ཀྑ་ཏྠནྟི ཨཱ་ར་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཏྠཾ. ཝུ་ཏྟཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཱ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ.
༢༨༣. ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ.
ས་ན་ངྐུ་མཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨༤. ཨ་བྷི་ས་མྦྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦྷ་ཝ་ནཱི་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ཏྟ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙ་ཀྑུ་ཡེ་ཝ པ་ཐོ རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་སྶ མ་གྒོ ཨུ་པཱ་ཡོ་ཏི ཙ་ཀྑུ་པ་ཐོ, ཏ་སྨིཾ ཙ་ཀྑུ་པ་ཐ་སྨིནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྑུ་པ་སཱ་དེ’’ཏི, ཙ་ཀྑུ་སྶ གོ་ཙ་ར་ཡོ་གྒོ ཝཱ ཙ་ཀྑུ་པ་ཐོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་པཱ་ཐེ ཝཱ’’ཏི. ནཱ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏཱིཏི ན ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི, གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧེ་ཊྛཱ ཧེ་ཊྛཱཏི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧེ་ཊྛཱ ཧེ་ཊྛཱ, ན ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ, ནཱ་པི བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ‘‘ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ཧི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ ཛཱ་ཏི་རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཧེ་ཊྛི་མཱ ཨུ་པ་རི་མཱ་ན’’ནྟི ཀེ་ཙི, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཧེ་ཊྛི་མཱ བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཨུ་པ་རི་མཱ་ནཾ མཱུ་ལ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་རཱུ་པཾ པ་སྶི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི, མཱ་པི་ཏ་མེ་ཝ པ་སྶི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
སུ་ཎ་ནྟོ་ཝ ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་མཱིཏི ག་ཏི་ཡོ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟོ བ་ཧི ཝི་ས་ཊ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙྪེ་དེ་ན ས་ངྐོ་ཙཾ ཨཱ་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཡྻ་ཀ་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི.
པ་ཉྩ སི་ཁཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྩ་སི་ཁོ, པ་ཉྩ་སི་ཁོ ཝི་ཡ པ་ཉྩ་སི་ཁོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་སི་ཁ་ག་ནྡྷ་བྦ་ས་དི་སོ’’ཏི. མ་མཱ་ཡ་ནྟཱིཏི པི་ཡཱ་ཡ་ནྟི.
༢༨༥. སུ་མུ་ཏྟོཏི ས་ར་དོ་སེ་ཧི སུ་ཊྛུ མུ་ཏྟོ. ཡེ་ཧི པི་ཏྟ་སེ་མྷཱ་དཱི་ཧི པ་ལི་བུ་དྡྷ་ཏྟཱ ས་རོ ཨ་ཝི་སྶ་ཊྛོ སི་ཡཱ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སྶ་ཊྛོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ལི་བུ་དྡྷོ’’ཏི. ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ, ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ནོ ཨེ་ས ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནོ’’ཏི. ས་ར་སྶ མ་དྷུ་ར་ཏཱ ནཱ་མ མ་དྡ་ཝ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་དྷུ་རོ མུ་དཱུ’’ཏི. ས་ཝ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ས་ཝ་ནཱི་ཡོ. ས་ཝ་ནཱ་ར་ཧ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨཱ་པཱ་ཐ་སུ་ཁ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཎྞ་སུ་ཁོ’’ཏི. བི་ནྡཱུཏི པི་ཎྜི་ཏོ. ཨཱ་ཀོ་ཊི་ཏ་བྷི་ནྣ་ཀཾ་ས་ས་དྡོ ཝི་ཡ ཨ་ནེ་ཀཱ་ཝ་ཡ་ཝོ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ནི་ར་ཝ་ཡ་ཝོ, ཨེ་ཀ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་གྒྷ་ནོ’’ཏི, ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ་སྶ ཨ་ཝི་སཱ་རི་ཏཱ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ག་མྦྷཱི་རུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནཱ་བྷི་མཱུ་ལ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝཾ ས་མུ་ཊྛི་ཏོཏི ཛཱི་ཝ྄ཧཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛི་ཏོ. ཨ་མ་དྷུ་རོ ཙ ཧོ་ཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ པ་རི་ལ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཙ དཱུ་རཾ སཱ་ཝེ་ཏི ཝཱི་ར་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ནི་ནྣཱ་དཱི སུ་ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཝི་སེ་སཾ ནི་ནྣཱ་དོ, པཱ་སཾ་ས་ནི་ནྣཱ་དོ ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་མེ་གྷ…པེ… ཡུ་ཏྟོ’’ཏི.
པ་ཙྪི་མཾ པ་ཙྪི་མནྟི དུ་ཏི་ཡཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠཾ, ཚ་ཊྛཾ, ཨ་ཊྛ་མ་ཉྩ པ་དཾ. པུ་རི་མ་སྶ པུ་རི་མ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པ་ཋ་མ་སྶ, ཏ་ཏི་ཡ་སྶ, པ་ཉྩ་མ་སྶ, ས་ཏྟ་མ་སྶ ཙ. ཨ་ཏྠོ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྠ་ནི་དྡེ་སོ ཨེ་ཝ. ཝི་སྶ་ཊྛ་ཏཱ ཧི་སྶ ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, མ་ཉྫུ་བྷཱ་ཝོ ས་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ, བི་ནྡུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཝི་སཱ་རི་ཏཱ་ཡ, ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝོ ནི་ནྣཱ་དི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ་པ་རི་སནྟི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ-ས་དྡོ པ་རི་མཱ་ཎ་ཝཱ་ཙཱི, ན པ་ཀཱ་རཱ་དི་ཝཱ་ཙཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀཱ པ་རི་སཱ’’ཏི, ཏེ་ན པ་རི་ས་པྤ་མཱ་ཎཾ ཨེ་ཝ་སྶ ས་རོ ནི་ཙྪ་ར་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
‘‘ཡེ ཧི ཀེ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ‘‘ཡཱ་ཝ་ཉྩ སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཧེ་ཏུ་ཀི་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཏྠ་ནཾ ས་ར་ཎེ་སུ ནེ་སཾ ནི་ཙྩ་སེ་ཝ་ནེ་ན, སཱི་ལེ་སུ ཙ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནེ་ན ཚ་ཀཱ་མ་ས་གྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡེ ཧི ཀེ་ཙི…པེ… ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ནི་བྦེ་མ་ཏི་ཀ་ག་ཧི་ཏ་ས་ར་ཎེཏི མ་གྒེ་ནཱ་ག་ཏ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ. ཏེ ཧི ས་བྦ་སོ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ཡེ་ཝ, པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀ་ས་དྡྷཱ་ཡ ཝ་སེ་ན བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ གུ་ཎེ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཛཱ་ན་ནྟི, ཨ་པ་ར་ནེ་ཡྻ་བུ་དྡྷི་ནོ ཏེ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ནི་བྦེ་མ་ཏི་ཀ་ག་ཧི་ཏ་ས་ར་ཎཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ག་ནྡྷ་བྦ་དེ་ཝ་ག་ཎནྟི ག་ནྡྷ་བྦ་དེ་ཝ་ས་མཱུ་ཧཾ. ཏུ་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཁཱི་རི་ཎཱི ཡཱ ཏུ་ཀཱ་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྶཱ ཙུ་ཎྞཾ ཏུ་ཀཱ་པི་ཊྛཾ. ཏཾ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ པ་ཀྑི་ཏྟཾ གྷ་ནཾ ནི་ར་ནྟ་ར་ཙི་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི.
བྷཱ་ཝི་ཏ་ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨༧. སུ་པ་ཉྙ་ཏྟཱཏི སུ་ཊྛུ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཉཱ་པི་ཏཱ བོ་དྷི་ཏཱ, ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝཱ ཋ་པི་ཏཱ, ཏཾ པ་ན བོ་དྷ་ནཾ, ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཋ་པ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ཏོ དེ་ས་ནཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི. ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན, ནི་པྤ་ཛྫ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན. ཨི་དྡྷི་ཡཱ པཱ་དོ་ཏི ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ, ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་མུ་པཱ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཧི ཡ་སྨཱ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝི་སེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨི་དྡྷིཾ པ་ཛྫ་ནྟི པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘པཱ་དོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྡྷི, ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ནི་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྡྷི ཨེ་ཝ པཱ་དོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ, ཨི་དྡྷི་ཀོ་ཊྛཱ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་དྡྷི་པ་ཧོ་ན་ཀ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་དྡྷི་ཡཱ ནི་པྥཱ་ད་ནེ ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ. ཨི་དྡྷི་ཝི་ས་ཝི་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་དྡྷི་ཡཱ ནི་པྥཱ་ད་ནེ ཡོ་གྱ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཡོ་གྱ་ཏྠོ ཝི-པུ་བྦོ སུ-ས་དྡོ, ཝི་ས་ཝ་ནཾ ཝཱ པ་ཛྫ་ནཾ ཝི་ས་ཝི་ཏཱ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་ཀཱ་རི་ཏཱ ཝི་ས་ཝི་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨི་དྡྷི་ཝི་ཀུ་བྦ་ན་ཏཱ་ཡཱཏི ཝི་ཀུ་བྦ་ནི་དྡྷི་ཡཱ ཝི་ཝི་དྷ་རཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི.
‘‘ཚ་ནྡ་ཉྩ བྷི་ཀྑུ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ལ་བྷ་ཏི ས་མཱ་དྷིཾ, ལ་བྷ་ཏི ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཀ་གྒ་ཏཾ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༤༣༢) ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཚ་ནྡཱ་དྷི་པ་ཏི ས་མཱ་དྷི ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷཱིཏི ཨ་དྷི་པ་ཏི་ས་དྡ་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་སོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨ་དྷི་པ་ཏི་ས་དྡ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ན ‘‘ཚ་ནྡ་ཧེ་ཏུ་ཀོ, ཚ་ནྡཱ་དྷི་ཀོ ཝཱ ས་མཱ་དྷི ཚ་ནྡ་ས་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱཏི ཝཱི་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི. ས་ངྑ་ཏ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་ཉྷི པ་དྷཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཾ ཏཾ ཝི་སེ་སཾ ས་ངྑ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་ངྑཱ་རོ, ས་བྦ་མྤི ཝཱི་རི་ཡཾ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ཀ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ པ་དྷཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ སེ་ཊྛ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ པ་ན ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ. ཝི་སུཾ ས་མཱ་ས་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཡོ པུ་བྦེ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ཏྠོ པཱ་ད་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་ཏྠ་ཏཾ, ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏྠ་ཏ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀ་ར་ཎི་དྡྷི་བྷཱ་ཝཾ, ཨུ་ཏྟ་ར་ཙཱུ་ལ༹་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ཝཱ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཚ་ནྡཱ་དཱི་ཧི ཨི་དྡྷི་པཱ་དེ་ཧི སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཱ་ཡ ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཀ་ཏྟི་དྡྷི་བྷཱ་ཝཾ, ཚ་ནྡཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཀ་ར་ཎི་དྡྷི་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན ཨི་དྡྷཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠོ, ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཙ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠཾ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནི་པྥ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝུ་ཏྟནྟི ཀ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ? ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ཋེ. (ཝི་བྷ. ༤༣༤) ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱཏི ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན བྷཱུ་ཏ་སྶ, ཏེ ཚ་ནྡཱ་དི་དྷ་མྨེ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཚ་ནྡཱ་ད་ཡོ ཨ་ནྟོ་ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི ཁ་ནྡྷཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. སེ་སེ་སཱུཏི སེ་སི་དྡྷི་པཱ་དེ་སུ.
ཝཱི་རི་ཡི་དྡྷི་པཱ་ད་ནི་དྡེ་སེ ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དྷི་པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ’’ནྟི དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མཾ ས་མཱ་དྷི་ཝི་སེ་ས་ནཾ ‘‘ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་པ་ཏི ས་མཱ་དྷི ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི, དུ་ཏི་ཡཾ ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ངྒ་ད་སྶ་ནཾ. དྭེ་ཡེ་ཝ ཧི ས་བྦ་ཏྠ ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ངྒཱ་ནི, ས་མཱ་དྷི, པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་རོ ཙ. ཚ་ནྡཱ་ད་ཡོ ཧི ས་མཱ་དྷི་ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནི, པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་རོ པ་ན པ་དྷཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཝི་སེ་སི་ཏོ, ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི ན ཨི་དྷ ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡ་ཉྩ ས་མཱ་དྷིཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་མེ་ཝ, ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ངྒ་ཝ་སེ་ན པ་ན པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ནཱ་པི དྭཱི་ཧི ཝཱི་རི་ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་ཧི ཝི་སི་ཊྛོ ས་མཱ་དྷི, ཏ་ཐཱ་ཝི་སི་ཊྛེ་ནེ་ཝ ཙ ཏེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་རོ, སེ་ས་དྷ་མྨཱ ཙ, ཏ་སྨཱ ས་མཱ་དྷི་ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝོ ཙ ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ཝ་སྶ་ཡ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷི…པེ… ཨི་དྡྷི་པཱ་ད’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ནི་སྶ་ཡ་ཏྠེ་པི པཱ་ད-ས་དྡེ ཨུ་པཱ་ཡ་ཏྠེ་ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨུ་ཏྟ་ར་ཙཱུ་ལ༹་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ (ཝི་བྷ. ༤༥༦) ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ ཚ་ནྡི་དྡྷི་པཱ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཚ་ནྡཱ་དཱི་ན་མེ་ཝ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀེ (ཝི་བྷ. ༤༥༧ ཨཱ་ད་ཡོ) ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཨུ་དྡེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ་པི པུ་ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝི་བྷ་ཏྟོ. ཨུ་པཱ་ཡི་དྡྷི་པཱ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཧི ནི་སྶ་ཡི་དྡྷི་པཱ་ད་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཏཱ ན སི་ཡཱ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་དཱ་ནི པ་ཊི་ལཱ་བྷ་པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨི་དྡྷི་པཱ་དེ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ཨི་དྷ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ཀ་ཐཱ ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན པ་ན…པེ… ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི.
ཀེ་ཙཱིཏི ཨ་བྷ་ཡ་གི་རི་ཝཱ་སི་ནོ. ཏེ་སུ ཧི ཨེ་ཀ་ཙྩེ ‘‘ཨི་དྡྷི ནཱ་མ ཨ་ནི་པྥ་ནྣཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ‘‘ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ པ་ན ཨ་ནི་པྥ་ནྣོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨ་ནི་པྥ་ནྣོཏི ཙ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་སི་དྡྷོ, ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་བྷ་ཏོཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པཱ་ཋ་ཏོ (ཝི་བྷ. ༤༥༨) དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༨༧) ཨཱ་ནཱི་ཏོ པུ་རི་མ་ན་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཚ་ནྡོ ཨེ་ཝ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ ཚ་ནྡི་དྡྷི་པཱ་དོ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨི་མེ པ་ནཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ. ར་ཊྛ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རོ (མ. ནི. ༢.༢༩༣; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༡༠; ཨ་པ. ཨ་ཊྛ. ༢.ར་ཊྛ་པཱ་ལ་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཝི་ཏྠཱ་རོ) ‘‘ཚ་ནྡེ ས་ཏི ཀ་ཐཾ ནཱ་ནུ་ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ས་ཏྟཱ་ཧཾ བྷ་ཏྟཱ་ནི ཨ་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཚ་ནྡ་མེ་ཝ ཨ་ཝ་སྶཱ་ཡ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ དྷ་མྨཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ར་ཊྛ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རོ…པེ… ནི་བྦ་ཏྟེ་སཱི’’ཏི. སོ་ཎ་ཏྠེ་རོ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༤༣; ཨ. ནི. ༦.༥༥; ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ཏེ་ར་ས་ནི་པཱ་ཏ; ཨ་པ. ཨ་ཊྛ. ༢.སོ་ཎ་ཀོ་ཊི་ཝཱི་ས་ཏྠེ་ར་ཨ་པ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཝི་ཏྠཱ་རོ) བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ པ་ར་མ་སུ་ཁུ་མཱ་ལོ པཱ་དེ་སུ ཕོ་ཊེ་སུ ཛཱ་ཏེ་སུ་པི ཝཱི་རི་ཡཾ ན་པྤ་ཊི་པ་སྶ་མྦྷེ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་ཎ་ཏྠེ་རོ ཝཱི་རི་ཡཾ དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཏྠེ་རོ (ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.ས་མྨཱུ་ཏ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཝི་ཏྠཱ་རོ) ‘‘ཙི་ཏྟ་ཝ་ཏོ ཀིཾ ནཱ་མ ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ཏྟཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཀ་ཏྭཱ བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཏྠེ་རོ ཙི་ཏྟཾ དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. མོ་གྷ་ཏྠེ་རོ ཝཱི་མཾ་སཾ ཨ་ཝ་སྶ་ཡི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘སུ་ཉྙ་ཏོ ལོ་ཀཾ ཨ་ཝེ་ཀྑ་སྶཱུ’’ཏི (སུ. ནི. ༡༡༢༥; བུ. ཝཾ. ༥༤.༣༥༣; མ་ཧཱ. ནི. ༡༨༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. མོ་གྷ་རཱ་ཛ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ༡༤༤; མོ་གྷ་རཱ་ཛ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་སེ ༨༨; ནེ་ཏྟི. ༥; པེ་ཊ་ཀོ. ༢༢, ༣༡) སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི, པ་ཉྙཱ་ནི་སྶི་ཏ་མཱ་ན་ནི་གྒ་ཧ་ཏྠཾ, པ་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་གྒ་ཧ་ཏྠ་ཉྩ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ པུ་ཙྪི་ཏོ ས་མཱ་ནོ པ་ཉྷཾ ཀ་ཐེ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ མོ་གྷ་རཱ་ཛཱ ཝཱི་མཾ་སཾ དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི.
པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཚ་ནྡུ་པྤཱ་ད་ནཾ པེ་ས་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཚ་ནྡ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ས་དི་ས་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ.
པ་ར་ཀྐ་མེ་ནཱཏི པ་ར་ཀྐ་མ་སཱི་སེ་ན སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི. ཐཱ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ སཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ས་དི་ས་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.
ཙི་ནྟ་ན་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཙི་ཏྟ་སྶ མ་ནྟ་སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་ས་དི་ས་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ.
ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ཏྟི ནཱ་མ ཝི་སི་ཊྛ་ཛཱ་ཏི་ཏཱ. ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཙ པ་ཉྙཱ སེ་ཊྛཱ’’ཏི ཝཱི་མཾ་སཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ཏྟི་ས་དི་ས་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༤༣༣) པ་ན ཙི་ཏྟི་དྡྷི་པཱ་ད་སྶ ཛཱ་ཏི་ས་མྤ་ཏྟི་ས་དི་ས་ཏཱ, ཝཱི་མཾ་སི་དྡྷི་པཱ་ད་སྶ མ་ནྟ་བ་ལ་ས་དི་ས་ཏཱ ཙ ཡོ་ཛི་ཏཱ.
ཨ་ནེ་ཀཾ ཝི་ཧི་ཏཾ ཝི་དྷཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ’’ནྟི. ཝི་དྷ-ས་དྡོ ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ‘‘ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༧༥༡) ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ནྟི ཨི་དྡྷི་ཀོ་ཊྛཱ་ས’’ནྟི.
ཏི་ཝི་དྷ་ཨོ་ཀཱ་སཱ་དྷི་ག་མ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨༨. ‘‘སུ་ཁ་སྶཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཏི་ཎྞ་མྤི སུ་ཁཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ་སྶ མ་གྒ་སུ་ཁ་སྶ ཕ་ལ་སུ་ཁ་སྶཱ’’ཏི. ནཱ་ན་པྤ་ནཱ་པ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ་སྶ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ་ཁ་སྶ ཙེ་ཏྠ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ. པུ་རི་མེ་སུ ཏཱ་ཝ དྭཱི་སུ ཨོ་ཀཱ་སཱ་དྷི་ག་མེ་སུ ཏཱི་ཎི་པི སུ་ཁཱ་ནི ལ་བྦྷ་ནྟི, ཏ་ཏི་ཡེ པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི? ཏ་ཏྠ ཀཱ་མཾ ཏཱི་ཎི ན ལ་བྦྷ་ནྟི, དྭེ པ་ན ལ་བྦྷ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ཀྑ་ར་ཀ་ཐ་ལ་མྤི མ་ཙྪ་གུ་མྦ་མྤི ཙ་ར་ནྟ་མྤི ཏི་ཊྛ་ནྟ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༤༩; མ. ནི. ༡.༤༣༣; ༢.༢༥༩; ཨ. ནི. ༡.༤༥, ༤༦) ཝི་ཡ. སཾ་ས་ཊྛོཏི སཾ་ས་གྒཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏོ, སོ པ་ན ཏེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི. ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨནྟི ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཾ དྷ་མྨཾ. ཨུ་པཱ་ཡ་ཏོཏི ཝི་དྷི་ཏོ. པ་ཐ་ཏོཏི མ་གྒ་ཏོ. ཀཱ་ར་ཎ་ཏོཏི ཧེ་ཏུ་ཏོ. ཡེ་ན ཧི ཝི་དྷི་ནཱ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཧོ་ཏི, སོ ཨུ་པེ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨུ་པཱ་ཡོ, སོ ཏ་ད་དྷི་ག་མ་སྶ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཐོ, ཏ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཀཱ་ར་ཎནྟི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི.
‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. པ་ཐ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི ཏ་སྶ ཨེ་ཝ མ་གྒ་བྷཱུ་ཏོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཨ་ནི་ཙྩེཏི ཨཱ་དི་ཨ་ནྟ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ, ཨ་ན་ཙྩ་ནྟི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ནི་ཙྩེ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀེ ས་ངྑཱ་རེ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑ་ན་ཏོ, དུ་ཀྑ་མ་ཏོ ཙ དུ་ཀྑེ, ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠེ་ན, ཨ་ན་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ན་ཏྟ་ནི, ཨ་སུ་ཙི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨ་སུ་བྷེ. ས་བྦ་མྤི ཧི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཾ ས་ངྑ་ཏཾ ཀི་ལེ་སཱ་སུ་ཙི་པ་གྒྷ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘ཨ་སུ་བྷ’’ནྟྭེ་ཝ ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི. ས་ཙྩཱ་ནུ་ལོ་མི་ཀེ་ན ཝཱཏི ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ན་ཝ་སེ་ན. ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་ཏོ པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣཱ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀཱ ཀུ་ས་ལ་ཛ་ཝ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི ཕ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་སྶཱ ཧི ཝ་སེ་ན སཱ ཀུ་ས་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ ཧི བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནཱ, ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནྭཱ་ཝ་ཊྚ་ནཱ. བྷ་ཝ་ངྒཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་བྷུ་ཛ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་བྷོ་གོ. ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་རོ. ཏ་དེ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི ཋ་པེ་ཏཱི་ཏི མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ཨུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎོ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ནཱ་མ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལོ དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ས་ཙྩཱ་ནི ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི.
ཨ་སཾ་ས་ཊྛོཏི ན སཾ་ས་ཊྛོ ཀཱ་མཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཝི་ཏྟོ ཝི་ནཱ་བྷཱུ་ཏོ. ཀཱ་མཱ་དི་ཝི་སཾ་ས་གྒ་ཧེ་ཏུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སུ་ཁཾ ནཱ་མ ཝི་ཝེ་ཀ་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ’’ནྟི. ཀཱ་མཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ་མྤི སོ་མ་ན་སྶ་མེ་ཝ, སུ་ཏྟེ་སུ པ་ན ཏཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཁ་སྶཱ་པི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ‘‘སུ་ཁ’’ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷཱ་པི ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ སོ་མ་ན་སྶཾ སུ་ཁ་ནྟི, ཨི་ཏ་རཾ སོ་མ་ན་སྶཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་ཁཱ’’ཏི. ཧེ་ཏུ་མྷི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ སོ་མ་ན་སྶནྟི ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སོ་མ་ན་སྶཾ.
པ་མོ་ད་ནཾ པ་མུ་དོ, ཏ་རུ་ཎ་པཱི་ཏི, ཏ་ཏོ པ་མུ་དཱ. ‘‘པཱ་མོ་ཛྫཾ པཱི་ཏ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏ་རུ་ཎ་པཱི་ཏི ‘‘པཱ་མོ་ཛྫ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན པ་ཀ་ཊྛོ མུ་དོ པ་མུ་དོ པཱ་མོ་ཛྫ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ སོ་མ་ན་སྶ་ར་ཧི་ཏཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ ‘‘བ་ལ་ཝ་ཏ་རཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཛྷཱ་ན་སྶ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པ་ཉྩ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཛྷཱ་ནཾ པ་ན ཏ་དེ་ཀ་ཊྛེ ས་བྦེ་པི ཀི་ལེ་སེ, ས་བྦེ་པི ཨ་ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨོ་ཀཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ན་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏོ. ཏ་སྨཱཏི ཨོ་ཀཱ་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ, ལ་དྡྷོ་ཀཱ་ས་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་གྒ་ཕ་ལ་སུ་ཁཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ ཨོ་ཀཱ་སོ, ཨ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མོ ཨོ་ཀཱ་སཱ་དྷི་ག་མོ. པུ་རི་མ་པ་ཀྑེ པ་ན ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ཝ་ས་རཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨོ་ཀཱ་སཱ་དྷི་ག་མོ.
རཱུ་པ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ, ཨེ་ཀ་ནྟ་རཱུ་པཱ་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ, ས་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཐཱུ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རཱ ཏཱ་ཝ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ ཧོ་ནྟཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་བྦི་དྷུ་ར་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཐཱུ་ལ་ཏཾ ཨ་ན་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ ཀ་ཐཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་ཏ་རོ ‘‘ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཏེཏི ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ. ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ ས་ངྑཱ་རཱ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟི, པ་ཧཱི་ནཱ པ་ན ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘སུ་ཁུ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཧཱི་ནེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘སུ་ཁ་ནྟི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི པ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ནི་རོ་དྷཱ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་ཝ སི་དྡྷཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘དུ་ཏི་ཡ…པེ… ཝི་སུཾ ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷཱ་པི སུ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ག་ཎྷཱ་ཏི. ན ཧི ཨ་རི་ཡ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཀ་ཏཱི་ཏི. ཡ་ཐཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཉྩ པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨུ་པཱ་ཡོ, ཨེ་ཝཾ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨུ་པཱ་ཡོ་ཏི ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ སུ་ཁཾ དུ་ཀྑཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་སཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཨ་ཝི་ཛྫཱ་རཱ་གཱ་དཱི་ཧི ས་ཧ ཝ་ཛྫེ་ཧཱི་ཏི སཱ་ཝ་ཛྫཾ, ཨ་ཀུ་ས་ལཾ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ ཀུ་ས་ལཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ནྟེ་ན སེ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏོ སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཀུ་ས་ལཾ, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ན སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཀུ་ས་ལཾ. ལཱ་མ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧཱི་ནཾ, ཨ་ཀུ་ས་ལཾ, སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཎཱི་ཏཾ, ཀུ་ས་ལ་ནྟི སཱ་ཝ་ཛྫ་དུ་ཀཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ་པི དུ་ཀཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་བྦནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི དུ་ཀེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ. ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཀ་ཎྷ་ཉྩ སུ་ཀྐ་ཉྩ པ་ཊི་དྭ་ནྡི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་ག་ཉྩ ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ག་ཉྩ ཨ་དྭ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝ་ཊྚ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཝི་ཛྫཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. སུ་ཁནྟི ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨ་པ་ཐ་མུ་ཁེ་ན ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ ཡཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་སུ་ཁ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་སུ་ཁ་ཉྩ, ཏཾ ཨི་དྷ ‘‘སུ་ཁ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ ཨེ་ཝ ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་སཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་སཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནཾ ན་ཡ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཋཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༡༩) ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ‘‘ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི་པི ག་ཧི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཙ ཏེ་སཾ. ད་ས ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏིཾ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཊྛ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡོ, ས་ཉྙཱ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ད་ས ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི. ཨ་དྷི་སཱི་ལཾ ནཱ་མ ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ནྟི ཏ་སྶ ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟེ་ན པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ པ་ཋ་མཾ ཨོ་ཀཱ་སཱ་དྷི་ག་མཾ བྷ་ཛ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནི་ཊྛཾ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ, ཏ་པྤ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏྟཱ ཕ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ དུ་ཏི་ཡ’’ནྟི. མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སི་ཀྑཱ ནཱ་མ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཝི་ཛྫཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སི་ཀྑཱ ཏ་ཏི་ཡ’’ནྟི. སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ཨོ་ཀཱ་སཱ་དྷི་ག་མེ ནཱི་ཧ་ར་ནྟེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏཾ་ཏཾ་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན་པི ནཱི་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཡ་ད་གྒེ་ན ཙ ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཏ་ཡོ ཨོ་ཀཱ་སཱ་དྷི་ག་མེ བྷ་ཛ་ནྟི, ཏ་ད་གྒེ་ན ཏ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི ཏེ བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཱི་སུ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱཏི ཏི་ཎྞཾ ཨོ་ཀཱ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ནུ་པུ་བྦཾ ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱཏི. ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱཏི ས་མཱ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་ནེ་ཏྭཱ. དུ་ཀྐ་ཐི་ཏནྟི ཨ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཀ་ཐ་ནེ་ན, ཨ་ཏི་པ་པ་ཉྩ་ཀ་ཐ་ནེ་ན ཝཱ དུ་ཊྛུ ཀ་ཐི་ཏ་ནྟི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ཏ་ཐཱ་ཀ་ཐ་ན་སྶེ་ཝ སུ་ཀ་ཐ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་པི་ཊ་ཀཾ…པེ… སུ་ཀ་ཐི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཙ་ཏུ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨༩. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནེ་ཝ ཀུ་ས་ལ་ཊྛོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཨ་ཐ ཁོ བཱ་ཧི་ཏི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཕ་ལ་ཀུ་ས་ལ་སྶ ཙཱ’’ཏི. ཁེ་མ་ཊྛེ་ནཱཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི་པི ཡོ་གེ་ཧི ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་མྨཱ ས་མཱ་ཧི་ཏོཏི ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙ སུ་ཊྛུ ས་མཱ་ཧི་ཏོ. ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟོཏི ཝི་ཀྑེ་པ་སྶ དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པཾ པ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡ་ཏོཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ས་མཱ་ནོ ‘‘ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༥; ༥.༡༠༧༡, ༡༠༧༢; ནེ་ཏྟི. ༤༠; མི. པ. ༡.༡༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟོ ཏ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ པ་ར་སྶ ཀཱ་ཡེ་པི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ར་སྶ ཀཱ་ཡཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཉཱ་ཎཾ པེ་སེ་ཏཱི’’ཏི. ས་མྨཱ ཝི་པྤ་སཱི་ད་ཏཱིཏི ས་མྨཱ ས་མཱ་དྷཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨ་བྷི་པྤ་སཱ་དེ་ན ཉཱ་ཎཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡཾ ཨོ་ཀ་པྤེ་ཏི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦ་ཊྛཱ་ནེ་སུ. ས་ཏི ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀཱ ཀ་ཐི་ཏཱ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཱ་ནཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ས་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༩༠. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མི་སྶཱ ཀ་ཐཱ་ཡ. ཛྷཱ་ན་ཀྑ་སྶ ཝཱི་རི་ཡ་ཙ་ཀྐ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ར་ཐ་སྶ སཱི་ལཾ ཝི་བྷཱུ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ལ་ངྐཱ་རོ པ་རི་ཀྑཱ་རོ ནཱ་མཱ’’ཏི. ས་ཏྟ་ཧི ན་ག་ར་པ་རི་ཀྑཱ་རེ་ཧཱིཏི ན་ག་རཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ར་ཀྑ་ཎ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏ་པ་རི་ཀྑེ་པོ, པ་རི་ཁཱ, ཨུ་དྡཱ་པོ, པཱ་ཀཱ་རོ, ཨེ་སི་ཀཱ, པ་ལི་གྷཱ, པཱ་ཀཱ་ར་པ་ཀྑ་ཎྜི་ལ་ནྟི ཨི་མེ་ཧི ས་ཏྟ་ཧི ན་ག་ར་པ་རི་ཀྑཱ་རེ་ཧི. ས་མྦྷ་རཱི་ཡ་ཏི ཕ་ལཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མྦྷཱ་རོ, ཀཱ་ར་ཎཾ. བྷེ་ས་ཛྫ་ཉྷི བྱཱ་དྷི་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ. པ་རི་ཝཱ་ར་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་རི་ཝཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན. པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཧི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ་ད་ཡོ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཏོ. ཨུ་པེ་ཙྩ ནི་སྶཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ནི་སཱ, ས་ཧ ཨུ་པ་ནི་སཱ་ཡཱ་ཏི ས་ཨུ་པ་ནི་སོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ’’ཏི, ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོ ཨི་དྷ ‘‘ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ས་མྨཱ པ་ས་ཏྠཱ སུ་ནྡ་རཱ དི་ཊྛི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, པུ་གྒ་ལོ, ཏ་སྶ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་སྶ. སོ པ་ན ཡ་སྨཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཀོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶཱ’’ཏི. ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ པ་ཧོ་ཏཱིཏི མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་ནྟི་ཡཱ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཀེ ས་མུ་གྒྷཱ་ཊེ་ནྟོ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ནེ པ་ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟིཾ པ་ན་སྶ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤ་སྶ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ པ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ སེ་ས་པ་དེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཡོ་གི་ནོ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ཏ་ཐཱ ཧི སཱ ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏོ, པ་ཉྙཱ་ས་ཏྠ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཏཱ་ཡ ཧི སོ ཨ་ཝི་ཛྫ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མི་ཏྭཱ ཀི་ལེ་ས་ཙོ་རེ གྷཱ་ཏེ་ནྟོ ཁེ་མེ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཨཱ་དི་ཏོ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཡ ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་པུ་གྒ་ལོ ནེ་ཀྑ་མྨ་ས་ངྐ་པྤཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ས་ངྐ་པྤེ་ཏི, ན མི་ཙྪཱ་ཀཱ་མ་ས་ངྐ་པྤཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཏ་སྨཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་སྶ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ པ་ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཙ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ ཁོ ག་ཧ་པ་ཏི ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏྭཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ཝཱ་ཙཾ བྷི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི, (སཾ. ནི. ༢.༣༤༨) ཏ་སྨཱ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤ་སྶ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ པ་ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ‘‘ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཧི པ་ཋ་མཾ ཝཱ་ཙཱ་ཡ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཏེ ཏེ ཀ་མྨ་ནྟཱ ས་མྨཱ པ་ཡོ་ཛཱི་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝཱ་ཙཱ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཀཱ་ཏི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙ་སྶ ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟོ པ་ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཏི་ཝི་དྷ་ཉྩ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨུ་བྷ་ཡཾ སུ་ཙ་རི་ཏཾ པཱུ་རེ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཊྛ་མ་ཀ་སཱི་ལཾ པཱུ་ར་ཏི, ན ཨི་ཏ་ར་སྶ, ཏ་སྨཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙ་སྶ ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟ་སྶ ཙ ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ པ་ཧོ་ཏི. ཝི་སུ་དྡྷི་དི་ཊྛི་ས་མུ་དཱ་ག་ཏ་ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ ཡོ་ནི་སོ པ་དྷཱ་ན་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མོ པ་ཧོ་ཏི. ཡོ་ནི་སོ པ་ད་ཧ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ ས་ཏི སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་སྶ ས་མྨཱ་ས་ཏི པ་ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ས་ཏི ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ནུ་པ་ཀཱ་རཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཏི་ཡོ ས་མ་ནྣེ་སི་ཏྭཱ པ་ཧོ་ཏི ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་དྷཱ་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ ས་མྨཱ་ས་ཏི་སྶ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི པ་ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ་ནཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་སྶ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ པ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ན་མ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཙ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
མ་གྒ་ཉཱ་ཎེཏི མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཉཱ་ཎེ ཋི་ཏ་སྶ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ. མ་གྒ་པ་ཉྙཱ ཧི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ ས་མྨཱ་ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ན ‘‘མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, སཱ ཨེ་ཝ ནེ་སཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ན་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཨི་དྷ ‘‘མ་གྒ་ཉཱ་ཎ’’ནྟི་པི ཝུ་ཏྟཱ. མ་གྒ་ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི མ་གྒེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ. ཕ་ལ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཨེ་ཝ ‘‘ཕ་ལ་ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎ’’ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི པ་ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་པྤ་ཧཱ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨ་མ་ཏ་སྶ དྭཱ་རཱཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་མཱ་ཧ. སོ པ་ན ཝི་ནཱ ཙ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མུ་ཊྛི་ནཱ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཨ་བཱ་ཧི་རཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ མ་ནུ་སྶེ་ཧི སུ་པྤ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཝ་ཊོ. དྷ་མྨ་ཝི་ནཱི་ཏཱཏི ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ ཝི་ནཱི་ཏཱ. སོ པ་ནེ་ཏྠ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་ན་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྨཱ་ནི་ཡྻཱ་ནེ་ན ནི་ཡྻཱ་ཏཱ’’ཏི.
ཨ་ཏྠཱིཏི པུ་ཐུ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡཾ ནི་པཱ་ཏ་པ་དཾ ‘‘ཨ་ཏྠི ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ ཀེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༧; མ. ནི. ༡.༡༡༠; ༣.༡༥༤; སཾ. ནི. ༤.༡༢༧; ཨ. ནི. ༦.༢༩; ༡༠.༦༠; ཝི་བྷ. ༣༥༦; ཁུ. པཱ. ༢.༡.དྭ་ཏྟིཾ་ས་ཨཱ་ཀཱ་ར; ནེ་ཏྟི. ༤༧) ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ ཙ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠི ཙེ་ཝེ་ཏྠ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ནོ’’ཏི. བ་ཧི་དྡྷཱ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་པ་ཙྩ་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ པུ་ཉྙ་བྷཱ་གོ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པུ་ཉྙ་བྷཱ་གཱ, ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཝི་སི་ཊྛོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྠི་ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨོ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ནོཏི ཨུ་ཏྟ་ས་ནྟོ བྷཱ་ཡ་ནྟོ. ན པ་ན ན་ཏྠི, ཨ་ཏྠི ཨེ་ཝཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏི.
༢༩༡. ཨ་སྶཱཏི ཝེ་སྶ་ཝ་ཎ་སྶ. ལ་དྡྷི པ་ན ན ཨ་ཏྠི པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ས་ཙྩ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་བྷི་ས་མ་ཡེ ཝི་སེ་སོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦེ་པི ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎཱ ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་དི་སཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༢༩༢. ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་ཏྟཱ ཨི་མཱ་ནི པ་ན པ་དཱ་ནཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཏ་ཡི་དཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་དཱ་ནི, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཛ་ན་ཝ་ས་བྷོ ཡ་ཀྑོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་དཱ་ནི པཱི་ཏི.
ཛ་ན་ཝ་ས་བྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ.