༣. མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༡. པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, བུ་དྡྷ་ས་མྤ་ད་ཉྩ པ་ཧཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱ མ་ཧ་ནྟ་ཉྩ ཏཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ; ས་ཝཱ་ས་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ མ་ཧ་ནྟཾ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟི་པི མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ; མ་ཧ་ཏཱ ཀཱ་ལེ་ན མ་ཧ་ཏཱ ཝཱ གུ་ཎ་རཱ་སི་ནཱ སཱ་དྷི་ཏཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟི་པི མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ; མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ, དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟི་པི མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ; མ་ཧ་ཏོ ལོ་ཀ་ཏོ ནི་སྶ་ཊཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟི་པི མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ; ས་བྦ་ལོ་ཀཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི མ་ཧ་ཏོ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟི་པི མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ; མ་ཧ་ཏི སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟི་པི མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནནྟི བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཏྟཾ. གི་ཛ྄ཛྷཱ ཨེ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟཱི་ཏི གི་ཛ྄ཛྷཾ, གི་ཛ྄ཛྷཾ ཀཱུ་ཊཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊོ, གི་ཛ྄ཛྷཾ ཝི་ཡ ཝཱ གི་ཛ྄ཛྷཾ, ཀཱུ་ཊཾ, ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊོ, པ་བྦ་ཏོ, ཏ་སྨིཾ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘གི་ཛ྄ཛྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་བྷི་ཡཱ་ཏུ་ཀཱ་མོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི-ས་དྡོ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏྠོ, ‘‘ཨ་བྷི་ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༢༤༤; ༣.༨༥; མ. ནི. ༣.༢༥༦) ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཡཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི. ཝ་ཛྫི་རཱ་ཛཱ་ནོཏི ‘‘ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ ཨི་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཝ་ཛྫཱི’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ རཱ་ཛཱ་ནོ, ཝ་ཛྫཱི་ར་ཊྛ་སྶ ཝཱ རཱ་ཛཱ་ནོ ཝ་ཛྫི་རཱ་ཛཱ་ནོ. ཝ་ཛྫི་ར་ཊྛ་སྶ པ་ན ཝ་ཛྫི་ས་མ་ཉྙཱ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. རཱ་ཛི་དྡྷི་ཡཱཏི རཱ་ཛ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་ག་ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ན. སོ པ་ན ས་བྷཱ་ཝོ ནེ་སཾ ག་ཎ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ མི་ཐོ སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊོ, ཙི་ར་ཊྛཱ་ཡཱི ཙ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ‘‘ས་མ་གྒ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ བྷཱ་ཝེ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, པ་ཏཱ་པོ, སོ པ་ན ནེ་སཾ པ་ཏཱ་པོ ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དི་ཝཱ་ཧ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ཏ་ཏྠ ཙ སུ་སི་ཀྑི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ‘‘ཨེ་ཏེ་ན…པེ… ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱ་ལ༹་ཙྪི་གྒ་ལེ་ནཱཏི ཀུ་ཉྩི་ཀཱ་ཚི་དྡེ་ན. ཨ་ས་ནནྟི ས་རཾ. ཨ་ཏི་པཱ་ཏ་ཡི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟི. པོ་ངྑཱ་ནུ་པོ་ངྑནྟི པོ་ངྑ་སྶ ཨ་ནུ་པོ་ངྑཾ, པུ་རི་མ་ས་ར་སྶ པོ་ངྑ་པ་དཱ་ནུ་ག་ཏ་པོ་ངྑཾ ཨི་ཏ་རཾ ས་རཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝི་རཱ་དྷི་ཏནྟི ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏཾ. ཨུ་ཙྪི་ནྡི་སྶཱ་མཱིཏི ཨུ་མྨཱུ་ལ་ན་ཝ་སེ་ན ཀུ་ལ་ས་ནྟ་ཏིཾ ཚི་ནྡི་སྶཱ་མི. ཨ་ཡ་ནཾ ཝ་ཌྜྷ་ནཾ ཨ་ཡོ, ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཨ་ན་ཡོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. ཝི་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ཝི་དཱུ་ར་ཏོ ཁི་པ་ཏི, ཨ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ག་ངྒཱ་ཡནྟི ག་ངྒཱ་ས་མཱི་པེ. པ་ཊྚ་ན་གཱ་མནྟི ས་ཀ་ཊ་པ་ཊྚ་ན་གཱ་མཾ. ཨཱ་ཎཱཏི ཨཱ་ཎཱ ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ནནྟི ཙ ཏ་སྨིཾ པ་ཊྚ་ནེ ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་ཛ་ན་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་སི་ནོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཊྚ་ནེ. བ་ལ་ཝཱ་གྷཱ་ཏ་ཛཱ་ཏོཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་བ་ལ་ཝ་ཀོ་དྷོ.
མེཏི མ་ཡ྄ཧཾ. ག་ཏེ་ནཱཏི ག་མ་ནེ་ན.
རཱ་ཛ་ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡ་དྷ་མྨ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༤. སཱི་ཏཾ ཝཱ ཨུ་ཎྷཾ ཝཱ ན་ཏྠི, ཏཱ་ཡཾ ཝེ་ལཱ་ཡཾ པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ས་མ་སཱི་ཏུ་ཎྷཱ་ཝ ཨུ་ཏུ ཧོ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ཎྷཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱཏི ནི་ཙྩ་ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ, ཏཾ པ་ན ནི་ཙྩ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དི་ཝ་ས་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ནྣི་པཱ་ཏ་བ་ཧུ་ལཱཏི པ་ཙུ་ར་ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ. ཝོ་སཱ་ནནྟི ས་ངྐོ་ཙཾ. ‘‘ཡཱ་ཝ་ཀཱི་ཝ’’ནྟི ཨེ་ཀ་མེ་ཝེ་ཏཾ པ་དཾ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ པ་རི་མཱ་ཎ་ཝཱ་ཙཱི, ཀཱ་ལོ ཙེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལ’’ནྟི. ‘‘ཝུ་དྡྷི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་བྷི་ཎྷཾ ཨ་ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཀུ་ལཱཏི ཁུ་བྷི་ཏཱ, ན པ་ས་ནྣཱ. བྷི་ཛྫི་ཏྭཱཏི ཝ་གྒ་བ་ནྡྷ་ཏོ ཝི་བྷ་ཛྫ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཧུ་ཏྭཱ.
ས་ནྣི་པཱ་ཏ་བྷེ་རི་ཡཱཏི ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་བྷེ་རི་ཡཱ. ཨ་ཌྜྷ་བྷུ་ཏྟཱ ཝཱཏི སཱ་མི་བྷུ་ཏྟཱ ཙ. ཨོ་སཱི་ད་མཱ་ནེཏི ཧཱ་ཡ་མཱ་ནེ.
པུ་བྦེ ཨ་ཀ་ཏནྟི པུ་བྦེ ཨ་ནི་བྦ་ཏྟཾ. སུ་ངྐནྟི བྷ་ཎྜཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟེ་ཧི པ་བྦ་ཏ་ཁ་ཎྜ ན་དཱི་ཏི་ཏྠ་གཱ་མ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སུ རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་གཾ. བ་ལིནྟི ནི་པྥ་ནྣ་ས་སྶཱ་དི་ཏོ ཚ་བྷཱ་གཾ, ས་ཏྟ་བྷཱ་ག་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ལ་དྡྷ་ཀ་རཾ. ད་ཎྜནྟི ད་ས་ཝཱི་ས་ཏི་ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་དི་ཀཾ ཨ་པ་རཱ་དྷཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་དྷ་ན་ད་ཎྜཾ. ཝ་ཛྫི་དྷ་མྨནྟི ཝ་ཛྫི་རཱ་ཛ་དྷ་མྨཾ. ཨི་དཱ་ནི ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་དཱི་སུ ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི་སཾ་སེ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་སཾ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་རི་ཙ་རི་ཡ་ཀྑ་མཱཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཀྑ་མཱ.
ཀུ་ལ་བྷོ་ག་ཨི་སྶ་རི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ཧ་ཏཱི མ་ཏྟཱ པ་མཱ་ཎཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ, ནཱི་ཏི་ས་ཏྠ་ཝི་ཧི་ཏེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཋ་པི་ཏཱ མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ. དེ་ནྟཱིཏི ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ནྟི. ས་ཙེ ཙོ་རོཏི ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙི་ནོ ས་ཙེ ཧོ་ནྟི. པཱ་པ་བྷཱི་རུ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀི་ཉྩི ཨ་ཝ་ཏྭཱ. ད་ཎྜ་ནཱི་ཏི་ས་ཉྙི་ཏེ ཝོ་ཧཱ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཝོ་ཧཱ་རི་ཀཱ, ཡེ ‘‘དྷ་མྨ་ཊྛཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. སུ་ཏྟ་དྷ་རཱ ནཱི་ཏི་སུ་ཏྟ་དྷ་རཱ, ཨཱི་དི་སེ ཝོ་ཧཱ་ར་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ. པ་ར་མྤ་རཱ་བྷ་ཏེ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ ཀུ་ལེ་སུ ཛཱ་ཏཱ ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ན་ཝི་ར་ཏཱ ཨ་ཊྛ་མ་ཧ་ལླ་ཀ་པུ་རི་སཱ ཨ་ཊྛ་ཀུ་ལི་ཀཱ.
ས་ཀྐཱ་རནྟི ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ. ག་རུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་མེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ག་རུ་ནོ’’ཏི ཏ་ཏྠ ག་རུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏི པ་ཏི ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ. མཱ་ནེ་ནྟཱིཏི ས་མྨཱ་ནེ་ནྟི, ཏཾ པ་ན ས་མྨཱ་ན་ནཾ ཏེ་སུ ནེ་སཾ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ་པུ་བྦ་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནེ་ན པི་ཡཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི. ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རནྟི པ་ཎི་པཱ་ཏཾ. ད་སྶེ་ནྟཱིཏི ‘‘ཨི་མེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པི་ཏཱ་མ་ཧཱ, མཱ་ཏཱ་མ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནཱི་ཙ་ཙི་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ ག་རུ་ཙི་ཏྟཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟི. ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུནྟི ས་མྦ་ནྡྷཾ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ གྷ་ཊེ་ཏུཾ.
པ་ས་ཡ྄ཧཱ་ཀཱ་ར་སྶཱཏི བ་ལ་ཀྐཱ་ར་སྶ. ཀཱ་མཾ ཝུ་དྡྷི་ཡཱ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཝུ་དྡྷི་ཧཱ་ནི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྠོ པ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ, པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝཱ ཡ་སྨཱ ‘‘ཝུ་དྡྷི་ཡེ་ཝ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱ, ནོ པ་རི་ཧཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ‘‘ཝུ་དྡྷི་ཧཱ་ནི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་པ་ཙྩི་ཏུཾ ཨ་ལ་དྡྷོ་ཀཱ་སེ པཱ་པ་ཀ་མྨེ, ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀེ ཝཱ ཨ་ན་ཝ་ས་རོ་ཝ དེ་ཝ་ཏོ་པ་ས་གྒོ, ཏ་སྨིཾ པ་ན ལ་དྡྷོ་ཀཱ་སེ སི་ཡཱ དེ་ཝ་ཏོ་པ་ས་གྒ་སྶ ཨ་ཝ་ས་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཾ…པེ… ཝ་ཌྜྷེ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཾ སུ་ཁནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘བ་ལ་ཀཱ་ཡ་སྶ དི་གུ་ཎ་ཏི་གུ་ཎ་ཏཱ་ད་སྶ་ནཾ, པ་ཊི་བྷ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དི་ནཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ས་ངྒཱ་མ་སཱི་སེ ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་ནི་ཙྪི་ཏནྟི ཨ་ནི་ཊྛཾ. ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་ཏོཏི ནི་སེ་དྷ་ན་ཏོ. ཡ་སྶ དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏཱ དྷ་མྨི་ཡཱ་ཏི ཨི་དྷ ‘‘དྷ་མྨི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. མི་ག་སཱུ་ཀ་རཱ་དི་གྷཱ་ཏཱ་ཡ སུ་ན་ཁཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཝ་ན་ཙ་ར་ཎཾ ཝཱ་ཛོ, མི་ག་ཝཱ, ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟཱ, ཏེ ཝཱ ཝཱ་ཛེ་ནྟི ནེ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ་ཛི་ཀཱ, མི་ག་ཝ་དྷ་ཙཱ་རི་ནོ. ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་པ་ཡོ་གེ་ན ཧི སཱ ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊཱ པ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི.
༡༣༥. དེ་ཝཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏ་ཏྟཱ, ལོ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་ར་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཙ ཙེ་ཏི་ཡཾ ཨ་ཧོ་སི.
ཀཱ་མཾ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀི་ཉྩི་པི ན ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ. ཀཱ་མཾ་ཀཱ་རོ པ་ན ཧ་ཏྠ་ག་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཡུ་དྡྷེ་ནཱཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ས་ངྒཱ་མ་ཀ་ར་ཎེ་ན. ཨུ་པ་ལཱ་པ་ནཾ སཱ་མཾ དཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བྷེ་དོ་པི ཨི་དྷ ཨུ་པཱ་ཡོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ མི་ཐུ་བྷེ་དཱ་ཡཱ’’ཏི. ཡུ་དྡྷ་སྶ པ་ན ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་ཏཱ པ་གེ་ཝ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ. ཨི་དནྟི ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨུ་པ་ལཱ་པ་ནཱ་ཡ, ཨ་ཉྙ་ཏྲ མི་ཐུ་བྷེ་དཱ’’ཏི ཙ ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཀ་ཐཱ་ཡ ན་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱཏི ‘‘ཡཱ་ཝ་ཀཱི་ཝ་ཉྩ…པེ… ནོ པ་རི་ཧཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་མཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་ཐཱ་ཡ ན་ཡཾ ཨུ་པཱ་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ.
ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡཱཏི ཝ་ཛྫི་རཱ་ཛེ་སུ ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ.
ཀ་ཐནྟི ཝ་ཛྫཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཡུ་དྡྷ་ཀ་ཐཾ. ཨུ་ཛུཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱིཏི པ་ཊི་རཱ་ཛཱ་ནོ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཁཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཨུ་ཛུ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི.
པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་གུ་ཎོཏི པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཙ་རི་ཡ་གུ་ཎོ. ཨི་སྶ་རཱ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟུ, མ་ཡཾ ཨ་ནི་སྶ་རཱ, ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཀིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ་ཏི ལི་ཙྪ་ཝི་ནོ ན ས་ནྣི་པ་ཏིཾ་སཱུཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སཱུ་རཱ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟཱུཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
བ་ལ་བྷེ་རིནྟི ཡུ་དྡྷཱ་ཡ བ་ལ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨུ་ཊྛཱ་ན་བྷེ་རིཾ.
བྷི་ཀྑུ་ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡ་དྷ་མྨ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༦. ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ, ན པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཝཱ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ, ཏེ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཀཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཀ་རེ’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ པ་རི་ཧཱ་ནི་ཀ་རཱ་ནཾ ཨུ་ཛུ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝུ་དྡྷི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ’’ཏི. ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཉཱ་ཎཱ་ལོ་ཀཾ པ་སཱ་དེ་ནྟཱི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧ་ད་ཡ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མ་ཏི, པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦེ ཙ ཨ་ཏྠེ ཧ་ཏྠ་ཏ་ལེ ཨཱ་མ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ པཱ་ཀ་ཊེ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ནྡ་ས་ཧ་སྶཾ…པེ… ཀ་ཐ་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི.
ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ ཝ་ཛྫཱི་ནཾ ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་དི་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཡཾ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡ་ཀ་ཐཱ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཱ, མ་ཡ྄ཧཾ པ་ན སཱ་ས་ནེ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱི ཀ་ཐཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ, སཱ ཧོ་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ ཝི་ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཱ, ཡཱ་ཡ སཱ་ས་ནཾ མ་ཡ྄ཧཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏོ པ་ར་མྤི ཨ་དྡྷ་ནི་ཡཾ ཨ་སྶ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་སི, ཏ་སྨཱ བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡེ དྷ་མྨེ དེ་སེ་ནྟོ ཏེ་ནེ་ཝ ནི་ཡཱ་མེ་ན དེ་སེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དཾ ཝ་ཛྫི་ས་ཏྟ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དྷཱ་པི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི དི་སཱ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་སཱ་ས་ནེ ཝུ་ཏྟཾ ཏཾ ཀ་ཐ་ནཾ. ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མཱ ཨཱ་ཀུ་ལཱ ཡ་སྨཱ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ཋི་ཏཱ.
ཨོ་ལཱི་ཡ་མཱ་ན་ཀོཏི པཱ་ལི༹་ཏོ, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཝི་ན་སྶ་མཱ་ནོ. ཨུ་ཀྑི་པཱ་པེ་ནྟཱཏི པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན, ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནེ་ན ཙ པ་གྒ་ཎྷ་ནྟཱ.
སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ དེ་སཱ་པེ་ཏ་བྦོ་ཏི (པཱ་རཱ. ༥༦༥ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་ཏྠུ). ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟ་ཀཱ ཝི་ཡ ད་ས་ཝ་ཏྠུ་དཱི་པ་ནེ་ན (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༤༦ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་ཏྠུ). ‘‘གི་ཧི་ག་ཏཱ་ནཱིཏི གི་ཧི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. གི་ཧཱི་སུ ག་ཏཱ་ནི, ཏེ་ཧི ཉཱ་ཏཱ་ནི གི་ཧི་ག་ཏཱ་ནི. དྷཱུ་མ་ཀཱ་ལོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི དྷཱུ་མ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཙི་ཏ་ཀ་དྷཱུ་མ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཏོ པ་རཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ.
ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱཏི སཱ་ས་ནེ ཐི་ར་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ. ཐེ་ར་ཀཱ་ར་ཀེ་ཧཱིཏི ཐེ་ར་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ཀེ་ཧི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི ཨ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་ཧི. བ་ཧཱུ ར་ཏྟི་ཡོཏི པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ བ་ཧཱུ ར་ཏྟི་ཡོ ཛཱ་ན་ནྟི. སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་མེ་ཝ སཱ་ས་ནེ པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱི་སུ སི་ཀྑཱ་སུ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱི’’ཏི.
ཨོ་ཝཱ་དཾ ན དེ་ནྟི ཨ་བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཝེ་ཎཱི་ཀ་ཐནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ་བྷ་ཏཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་དཱི་པ་ནཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ. སཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡནྟི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མྤཱ་པ་ནེ་ན སཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ཀོ་ས་ལླ་ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་སཱི་ཏཱི་བྷཱ་ཝ་ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་དི་དྷ་མྨ་ཏ་ནྟིཾ.
པུ་ན་བྦྷ་ཝ་དཱ་ནཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན. ཨི་ཏ་རེཏི ཡེ ན པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སི་ཀཱ ན ཨཱ་མི་ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ, ཏེ ན ག་ཙྪ་ནྟི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝ་སཾ.
ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀེ་སཱུཏི ཨ་ར་ཉྙ་བྷཱ་གེ་སུ ཨ་ར་ཉྙ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་སུ. ན་ནུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཏ་ཎྷཱ སཱ་ཝ་ཛྫཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘གཱ་མ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏེ་ན ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་སུ ཝི་མོ་ཀྑེ་སུ པི་ཧཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པ་ཡ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀེ་སུ སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ སཱ་ལ་ཡ་ཏཱ སེ་ཝི་ཏ་བྦ་པ་ཀྑི་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝཱཏི ས་ཡ་མེ་ཝ, ཏེ་ན པ་རེ་ཧི ཨ་ནུ་སྶཱ་ཧི་ཏཱ་ནཾ ས་ར་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ནཾ པེ་ས་ལཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ནཾ, ཨཱ་ག་ཏཱ་ན་ཉྩ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཙྩཱ་སི་ས་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ཨི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎནྟི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་སྶ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ག་ཧི་ཏ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎནྟི ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་སྶ སུ་ཊྛུ ཨ་ཏྠ་ཙི་ནྟ་ནཾ. ཙི་ནྟ་ན་ཏྠོ ཧི ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ས་དྡོ.
ཨེ་ནྟཱིཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི. ནི་སཱི་ད་ནྟི ཨཱ་ས་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་དི་ནཱ.
༡༣༧. ཨཱ་ར་མི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ཀ་མྨཾ ཨཱ་རཱ་མོ. ཀ་མྨེ ར་ཏཱ, ན ག་ནྠ་དྷུ་རེ, ཝཱ་ས་དྷུ་རེ ཝཱ་ཏི ཀ་མྨ་ར་ཏཱ, ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱཏི ཏ་པྤ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་སུ་ཏཱ. ཨི་ཏི ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀ་མྨནྟི ཏཾ ཏཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙ་ཀ་མྨཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་དི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ནནྟི དུ་པ་ཊྚ་ཏི་པ་ཊྚཱ་དི་ཀ་ར་ཎཾ. ཏ་ཉྷི པ་ཋ་མ་པ་ཊ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ཨ་ཡཾ ཀ་མྨ་རཱ་མ་ཏཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཀ་རོ་ནྟོ ཡེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ་ཡེ་ཝ. ཨ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ཏ་པྤ་ར་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་རི་ཡ་ནྟ་ཀཱ་རཱིཏི ས་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟཱ. ‘‘པ་རི་ཡ་ནྟ་ཝ་ཏིཾ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་སི་ཏཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༩, ༡༩༤) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་བྷ་སྶོ ཝཱཏི པ་རི་མི་ཏ་ཀ་ཐོ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་སྶེ་ཝ ཀ་ཐ་ན་ཏོ. ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཨ་རི་ཡོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ.
ནི་དྡཱ་ཡ་ཏི་ཡེ་ཝཱཏི ནི་དྡོ་ཀྐ་མ་ནེ ཨ་ནཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱི ནི་དྡཱ་ཡ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཱ་དི་ནཱ ན ནཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ སཾ་ས་ཊྛོ ཝཱཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ཡ སཾ་ས་ཊྛོ ཨེ་ཝ ཝི་ཧ་ར་ཏི.
དུ་སྶཱི་ལཱ པཱ་པི་ཙྪཱ ནཱ་མཱཏི ས་ཡཾ ནི་སྶཱི་ལཱ ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ པཱ་པཱ ལཱ་མ་ཀཱ ཨི་ཙྪཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པཱ་པི་ཙྪཱ.
པཱ་པ་པུ་གྒ་ལེ་ཧི མེ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པཱ་པ་མི་ཏྟཱ. ཏེ་ཧི ས་དཱ ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན པཱ་པ་ས་ཧཱ་ཡཱ. ཏ་ཏྠ ནི་ནྣ་ཏཱ་དི་ནཱ ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པཱ་པ་ས་མྤ་ཝ་ངྐཱ.
༡༣༨. ས་དྡྷཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་དྡྷཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣཱ’’ཏི. ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ས་དྡྷཱ ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ས་དྡྷཱ, སཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་རོ་པ་དེ་སེ་ན ཝི་ནཱ ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ས་དྡྷཱ ཨ་དྷི་ག་མ་ས་དྡྷཱ སུ་ར་བ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༡༡༨; དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡.སུ་པྤ་བུ་དྡྷ་ཀུ་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༤༣) ཝི་ཡ. ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་པ་སཱ་དོ པ་སཱ་ད་ས་དྡྷཱ མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ན་རཱ་ཛཱ་དཱི་ནཾ (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༣༡; དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༡.མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ན་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ; ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ན་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ, ཝི་ཏྠཱ་རོ) ཝི་ཡ. ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི ཨོ་ཀྐ་ནྟི་ཏྭཱ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏྭཱ ས་དྡ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་པྤ་ནཾ ཨོ་ཀ་པྤ་ནཾ. དུ་ཝི་དྷཱ་པཱིཏི པ་སཱ་ད་ས་དྡྷཱ་པི ཨོ་ཀ་པྤ་ན་ས་དྡྷཱ་པི. ཏ་ཏྠ པ་སཱ་ད་ས་དྡྷཱ ཨ་པ་ར་ནེ་ཡྻ་རཱུ་པཱ ཧོ་ཏི ས་ཝ་ན་མ་ཏྟེ་ན པ་སཱི་ད་ན་ཏོ. ཨོ་ཀ་པྤ་ན་ས་དྡྷཱ ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུཾ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་རོ་ནྟཱི ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ ཝ་ཀྐ་ལི་ཏྠེ་ར་ས་དི་སོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྶ ཧཱིཏི ཨོ་ཀ་པྤ་ན་ས་དྡྷཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ. ཧི་རཱི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཧི་རི, ཧི་རི མ་ནོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཧི་རི་མ་ནཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་པ…པེ… ཙི་ཏྟཱ’’ཏི. པཱ་པ་ཏོ ཨོ་ཏྟ་པྤེ་ནྟི ཨུ་བྦི་ཛྫ་ནྟི བྷཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨོ་ཏྟ་པྤཱི.
བ་ཧུ སུ་ཏཾ སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ, སུ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཙེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཙ་ཡ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ནུ་པེ་ཀྑ་ན་དི་ཊྛི་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ པེ་ཏྠ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ས་ཝ་ན་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ ཏེ་ས་མྤི ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མེ་ན པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦ་ཏོ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་པུ་རི་ས་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཡཱ པ་རི་ཡ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ པ་རི་ཡ་ཏྟི, ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི. ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷོ ས་ཙྩཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ. ཏ་ད་པི བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཏོ. པ་རི་ཡ་ཏྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཝ་ཧེ་ན བཱ་ཧུ་ས་ཙྩེ་ན བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨི་དྷ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. སོཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཧོ་ཏི པ་ཉྩ་མ་སྶ པ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་བ་ཧུ་སྶུ་ཏོཏི ནི་སྶ་ཡ་མུ་ཙྩ་ན་ཀ་བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པ་དེ་སི་ཀོ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡེ ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ཡ་ན་ཏོ ཀ་ཐ་ན་ཏོ ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ. ཏེ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་དྡྷ་མྨཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏེ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨེ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨཱ་ར་དྡྷནྟི པ་གྒ་ཧི་ཏཾ. ཏཾ པ་ན དུ་ཝི་དྷ་མྤི ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཀཱཏི ཨེ་ཀཱ་ཀི་ནོ, ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛ་ཝི་ཧཱ་རི་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པུ་ཙྪི་ཏྭཱཏི པ་ར་ཏོ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ. ས་མྤ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་ཏུནྟི ‘‘ཏྭཾ ཨ་སུ་ཀ་ནཱ་མོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ‘‘ཨཱ་མཱ’’ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཙི་ར་ཀ་ཏཱ་དི་ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ནེ་ཝ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༡༣༩. བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ‘‘བོ་དྷཱི’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ་ཡ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ཨ་ངྒོ་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ, པ་ས་ཏྠོ, སུ་ནྡ་རོ ཝཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོཏི ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་སུ་བྷ་དུ་ཀྑཱ་ནི་ཙྩཱ་ན་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ. ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཾ པཱི་ལ༹་ནཱ་དི་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་ཙ་ཡོ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑཱ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཝི་ཙ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎོ. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཀུ་ས་ལཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ པ་གྒ་ཧོ པ་གྒ་ཎྷ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་གྒ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎོ. ཕ་ར་ཎཾ ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཕ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎོ. ཨུ་པ་ས་མོ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨུ་པ་ས་མ་ལ་ཀྑ་ཎོ. ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ ཝི་ཀྑེ་པ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་ལ་ཀྑ་ཎོ. ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་ར་ཧི་ཏེ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ པ་གྒ་ཧ་ནི་གྒ་ཧ་ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནེ་སུ ཨ་བྱཱ་ཝ་ཊ་ཏྟཱ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ.
ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ, མུ་ཊྛ་སྶ་ཏི་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཱ, ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི་པུ་གྒ་ལ་སེ་ཝ་ནཱ, ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཚ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི པ་རི་པུ་ཙྪ་ཀ་ཏཱ, ཝ་ཏྠུ་ཝི་ས་ད་ཀི་རི་ཡཱ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་མ་ཏྟ་པ་ཊི་པཱ་ད་ནཱ, དུ་པྤ་ཉྙ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཱ, པ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་པུ་གྒ་ལ་སེ་ཝ་ནཱ, ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཚ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ས་ཏྟ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱི’’ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༨༥; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༡༨) ཝ་ཀྑ་ཏི, ཏཾ ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི ཨི་མཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན་ཝ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི ཨ་པཱ་ཡ་བྷ་ཡ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ, ག་མ་ན་ཝཱི་ཐི་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ, པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སྶ ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་ན་ཏཱ, དཱ་ཡ་ཛྫ་མ་ཧ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ, ས་ཏྠུ་མ་ཧ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ, ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་མ་ཧ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ, ཀུ་སཱི་ཏ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཱ, ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སེ་ཝ་ནཱ, ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ན་ཝ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༨༥; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༡༨) པ་ན ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ, ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ‘‘ཨེ་ཀཱ་ད་སཱ’’ཏི ཝ་ཀྑ་ཏི. ད་ས་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི, དྷ་མྨཱ་ནུ་སྶ་ཏི, ས་ངྒྷ་སཱི་ལ་ཙཱ་ག་དེ་ཝ་ཏཱ་ཨུ་པ་ས་མཱ་ནུ་སྶ་ཏི, ལཱུ་ཁ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཱ, སི་ནི་དྡྷ་པུ་གྒ་ལ་སེ་ཝ་ནཱ, ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ད་ས་ཧི. མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༨༥; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༡༨) པ་ན པ་སཱ་ད་ནི་ཡ་སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ‘‘ཨེ་ཀཱ་ད་སཱ’’ཏི ཝ་ཀྑ་ཏི. ས་ཏྟ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི པ་ཎཱི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་སེ་ཝ་ན་ཏཱ, ཨུ་ཏུ་སུ་ཁ་སེ་ཝ་ན་ཏཱ, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་སུ་ཁ་སེ་ཝ་ན་ཏཱ, མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་པ་ཡོ་ག་ཏཱ, སཱ་ར་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏཱ, པ་སྶ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་པུ་གྒ་ལ་སེ་ཝ་ན་ཏཱ, ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ས་ཏྟ་ཧི. ད་ས་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི ཝ་ཏྠུ་ཝི་ས་ད་ཀི་རི་ཡཱ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་མ་ཏྟ་པ་ཊི་པཱ་ད་ནཱ, ནི་མི་ཏྟ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ, ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་གྒ་ཧ་ཎཾ, ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཾ, ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཾ, ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཾ, ས་མཱ་ཧི་ཏ་པུ་གྒ་ལ་སེ་ཝ་ནཾ, ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ད་ས་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༨༥; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༡༨) པ་ན ‘‘ཛྷཱ་ན་ཝི་མོ་ཀྑ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་དྡྷིཾ ‘‘ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཀྑ་ཏི. པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི ས་ཏྟ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ, ས་ངྑཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ, ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་ཀེ་ལཱ་ཡ་ན་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཱ, ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་སེ་ཝ་ནཱ, ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༨༥; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༡༨) ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཀཱ་མཾ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཏི ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ…པེ… ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༡༤༠. ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀེ ས་ངྑཱ་རེ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ, སཱ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་ཧ་ག་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཡ བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱ’’ཏི. ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ཝཱ་ཡཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ནི་དྡེ་སོ. ཨ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་དཱི་སུཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ལོ་ཀི་ཡ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པི ཧོ་ནྟི, ཡ་སྨཱ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི. ལོ་ཀི་ཡ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན མི་སྶ་ཀཱ་པེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣ་ནྟི ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་སི་དྡྷ་མ་ཏྠཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་རཱ་གོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏ་པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན ‘‘ཝི་རཱ་གོ ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ཧི ཏ་ཏྠ ནི་བྦཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་དྷ ‘‘ཝི་རཱ་ག་ས་ཉྙཱ, ནི་རོ་དྷ་ས་ཉྙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ་པི སི་ཡུཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་པི ཧོ་ནྟཱི’’ཏི.
༡༤༡. མེ་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མེ་ཏྟཾ, ཙི་ཏྟཾ. ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ མེ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་དྭ་ཡེ་པི. ཨི་མཱ་ནི་པི མེ་ཏྟཱ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཏེ་སཾ སེ་ཊྛ་པ་རི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ་སུ་པི ལ་བྦྷ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ གི་ཧཱི་སུ་པི ལ་བྦྷ་ནྟི ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀཱ་མཾ ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཀ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་ན་པི མེ་ཏྟཱ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་ནི ལ་བྦྷ་ནྟི, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ན ཙཱ་རི་ཏྟ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་ན ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀ་དྷ་མྨ་པཱུ་ར་ཎ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏེ་པི་ཊ་ཀ་མྤི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་རི་པུ་ཙྪ་ན་ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནཾ ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦ་ཏོ.
ཨཱ་ཝཱིཏི པ་ཀཱ་སཾ, པ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏྠ ཡཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཏཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྶ ས་མྨུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྨུ་ཁཱ’’ཏི. ར་ཧོཏི ཨ་པྤ་ཀཱ་སཾ, ཨ་པྤ་ཀཱ་ས་ཏཱ ཙ ཡཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཏཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ར་མྨུ་ཁཱ’’ཏི. ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ག་མ་ནཾ ཏེ་སཾ པུ་ར་ཏོ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ཧཱིཏི ན་ཝ་ཀེ་ཧི, ཐེ་རེ་ཧི ཙ.
པ་གྒ་ཡ྄ཧཱཏི པ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཨུ་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ.
ཀཱ་མཾ མེ་ཏྟཱ་སི་ནེ་ཧ་སི་ནི་དྡྷཱ་ནཾ ན་ཡ་ནཱ་ནཾ ཨུ་མྨཱི་ལ་ནཱ, པ་ས་ནྣེ་ན མུ་ཁེ་ན ཨོ་ལོ་ཀ་ན་ཉྩ མེ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ, ཡ་སྶ པ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ན་ཡ་ནཱ་ནཾ མེ་ཏྟཱ་སི་ནེ་ཧ་སི་ནི་དྡྷ་ཏཱ, མུ་ཁ་སྶ ཙ པ་ས་ནྣ་ཏཱ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མེ་ཏྟཾ མ་ནོ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མཱ’’ཏི.
ལཱ་བྷ་ས་དྡོ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནོ ‘‘ལཱ་བྷཱ་ཝ་ཏ, ལཱ་བྷོ ལ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, སོ ཙེ་ཏྠ ‘‘དྷ་མྨ་ལ་དྡྷཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙཱི་ཝ་རཱ་ད་ཡོ ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི. དྷ་མྨ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི དྷ་མྨི་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་ལ་དྡྷཱ’’ཏི. ཨི་མ་མེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀུ་ཧ་ནཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཙི་ཏྟེ་ན ཝི་བྷ་ཛ་ན་པུ་བྦ་ཀཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཝི་བྷ་ཛ་ན་ནྟི མཱུ་ལ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟེ་ན ཝི་བྷ་ཛ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟེ་ན་པི པ་ཊི་ཝི་བྷཱ་གོ ན ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ, ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟཾ ཝཱ ལཱ་བྷཾ བྷུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཀ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ ཨེ་ཝ.
ཏཾ ཏཾ ནེ་ཝ གི་ཧཱི་ནཾ དེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སོ་དྷ་ན་ཏྠཾ. ན ཨ་ཏྟ་ནཱ བྷུ་ཉྫ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ན པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷོ་གི་ཏཱ མཱ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི. ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཙ…པེ… པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ལཱ་བྷ་སྶ ཏཱི་སུ་པི ཀཱ་ལེ་སུ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཋ་པ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ. ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཙ ས་ངྒྷེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཀཱ་ལོ ད་སྶི་ཏོ, ‘‘ག་ཧེ་ཏྭཱ…པེ… པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཱ་ལོ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ པ་ན ཏཱ་དི་སེ་ན པུ་བྦཱ་བྷོ་གེ་ན ཝི་ནཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷོ པུ་རི་མ་ཀཱ་ལོ. ཏ་ཡི་དཾ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པུ་བྦེ ཝ་སྶ ཧོ་ཏི ‘‘ས་ངྒྷེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱུ་ཏི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཧོ་ཏི ‘‘ས་ངྒྷེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱུ་ཏི པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི. པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཧོ་ཏི ‘‘ས་ངྒྷེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱུ་ཏི པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ མ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ལ་དྡྷ་ལཱ་བྷཾ ཨོ་སཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཝི་ཀོ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟོ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷོ་གཱི, ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟ་བྷོ་གཱི ཙ ཧོ་ཏི.
ཨི་མཾ པ་ན སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨནྟི ཨི་མཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ས་རི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཾ. ན ཧི…པེ… ག་ཎྷ་ནྟི, ཏ་སྨཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷོ་གི་ཏཱ ཨེ་ཝ དུ་སྶཱི་ལ་སྶ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ར་མྦྷོ་པི ཏཱ་ཝ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཀུ་ཏོ པཱུ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ལཱ་བྷ་སྶ དྷ་མྨི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཁ་ཎྜེ་ནྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟ་བྷོ་གི་ཏཾ, སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷོ་གི་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. ས་ཏི པ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡེ སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨོ པཱུ་རི་ཏོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱུ་རེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨོ་དི་སྶ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ནོ་དི་སྶ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པི་ཏུ་ནོ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཐེ་རཱ་ས་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དེ་ནྟ་སྶ སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨོ པ་ན་སྶ ན ཧོ་ཏཱིཏི པ་ཊི་ཛ་གྒ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཨོ་དི་སྶ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ དི་ནྣ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ལི་བོ་དྷ་ཛ་གྒ་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱུ་ར་ཀ་སྶ ཨོ་དི་སྶ་ཀ་དཱ་ནཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི? ནོ ན ཝ་ཊྚ་ཏི ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་ན པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. གི་ལཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨོ་དི་སྶ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་བྷཱ་ག་པ་ཀྑི་ཀཾ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ ན ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྱ་ཏི་རེ་ཀ་པྤ་དྷཱ་ནོ ཧི པ་ཊི་ཝི་བྷཱ་གོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་སེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་དཱ་ཏུ་མྤཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན དཱ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཁོ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན, ན ཝ་ཏྟ་པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན.
སུ་སི་ཀྑི་ཏཱ་ཡཱཏི སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱུ་ར་ཎ་ཝི་དྷི་མྷི སུ་ཊྛུ སི་ཀྑི་ཏཱ་ཡ, སུ་ཀུ་ས་ལཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶཱ ཀོ་ས་ལླཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་སི་ཀྑི་ཏཱ་ཡ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དྭཱ་ད་ས་ཧི ཝ་སྶེ་ཧི པཱུ་ར་ཏི, ན ཏ་ཏོ ཨོ་ར’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ དུ་པྤཱུ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི སོ མ་ཧ་པྥ་ལོ མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སོ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀེ་ཧི་པི ཏཱ་ཝ ག་རུ་ཏ་རེ་ཧི ཕ་ལཱ་ནི་སཾ་སེ་ཧི ཙ ཨ་ནུ་ག་ཏོ. ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི ཙ པུ་གྒ་ལོ ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷཱི ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལོ ཝི་ཡ ལོ་ཀེ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི སོ དུ་པྤ་ཛ་ཧཾ དཱ་ན་མ་ཡ་སྶ, སཱི་ལ་མ་ཡ་སྶ ཙ པུ་ཉྙ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨཾ སུ་དཱུ་རེ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་ཝི་སུ་དྡྷེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊོ པ་ཉྙཱ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་སྶི་མ་མ་ཏྠཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ, ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨི་དཱ་ནི ཡེ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀེ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀེ ཙ ཨཱ་ནི་སཾ་སེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ནེ་ཝ ཨི་སྶཱ, ན མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཧོ་ཏི ཙི་ར་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་དྷུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པི་ཡོ ཧོ་ཏི པ་རི་ཙྩཱ་ག་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ད་དཾ པི་ཡོ ཧོ་ཏི བྷ་ཛ་ནྟི ནཾ བ་ཧཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༥.༣༤). སུ་ལ་བྷ་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་ལཱ༹་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷ་སྶ ཨི་དྷཱ་ནི་སཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ དཱ་ན་སྶ. པ་ཏྟ་ག་ཏཾ ཨ་སྶ དི་ཡྻ་མཱ་ནཾ་ན ཁཱི་ཡ་ཏི པ་ཏྟ་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན དྭཱ་ད་ས་ཝ་སྶི་ཀ་སྶ མ་ཧཱ་པ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཝི་ཙྪེ་དེ་ན པཱུ་རི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་གྒ་བྷ་ཎྜཾ ལ་བྷ་ཏི དེ་ཝ་སི་ཀཾ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དཱ་ན་སྶ དི་ནྣ་ཏྟཱ. བྷ་ཡེ་ཝཱ…པེ… ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི དེ་ཡྻ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཝི་ཀ་པྤཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནི ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཙི་ཏྟེ་ན ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ དཱ་ན་པཱུ་ར་ཏཱ་ཡ པ་སཱ་དི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏྟཱ.
ཏ་ཏྲཱཏི ཏེ་སུ ཨཱ་ནི་སཾ་སེ་སུ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦེ་སུ. ཨི་མཱ་ནི ཏཾ དཱི་པ་ནཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ་པཱིཏི ཨ་མ་ཧཱ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ན ལཱ་བྷི་ནོ ས་མཱ་ནཱ་པི. བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་མ་གྒ་ས་བྷཱ་གནྟི ས་བྷཱ་གཾ ཏ་བྦྷཱ་གི་ཡཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་མ་གྒཾ ཛཱ་ན་ནྟི.
ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ, ཐེ་རཱ་ནཾ སཾ་ས་ཡ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠ་ཉྩ ‘‘སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨོ མེ བྷ་ནྟེ པཱུ་རི་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི དུ་ཏི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སྨི་མྤི ཐེ་རེ་ན ཨ་ཏྟཱ པ་ཀཱ་སི་ཏོ. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པི་ཡ་ཏཱ་ཡ, སུ་ལ་བྷ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ་པི ཨི་དཾ ཝ་ཏྠུ་མེ་ཝ. པ་ཏྟ་ག་ཏཱ་ཁཱི་ཡ་ན་སྶ པ་ན ཝི་སེ་སཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ ‘‘ཨི་དཾ ཏཱ་ཝ…པེ… ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྠུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
གི་རི་བྷ་ཎྜ་མ་ཧཱ་པཱུ་ཛཱ་ཡཱཏི ཙེ་ཏི་ཡ་གི་རི་མྷི ས་ཀ་ལ་ལ་ངྐཱ་དཱི་པེ, ཡོ་ཛ་ན་པྤ་མཱ་ཎེ ས་མུ་དྡེ ཙ ནཱ་ཝཱ་ས་ངྒྷཱ་ཊཱ་དི་ཀེ ཋ་པེ་ཏྭཱ དཱི་པ་པུ་པྥ་ག་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ཀ་རི་ཡ་མཱ་ན་མ་ཧཱ་པཱུ་ཛཱ་ཡཾ. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན་པཱིཏི ལེ་སེ་ན་པི. ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀནྟི སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱུ་ར་ཎ་ཏོ་པི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་པྤ་ཝེ་ད་ནཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ་ཝ པ་ལཱ་ཡིཾ་སུ ཙོ་ར་བྷ་ཡེ་ན. ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ དུ་ཛྫཱི་ཝི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི.
ཝ་ཊྚི་སྶ་ཏཱིཏི ཀ་པྤི་སྶ་ཏི. ཐེ་རཱི སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱུ་རི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི, ཐེ་ར་སྶ པ་ན སཱི་ལ་ཏེ་ཛེ་ནེ་ཝ དེ་ཝ་ཏཱ ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཨཱ་པ་ཛྫི.
ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ཁ་ཎྜ་ནྟི ཨ་ཁ་ཎྜཱ་ནི. ཏཾ པ་ན ནེ་སཾ ཁ་ཎྜཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ་ནཾ ཨུ་དྡེ་ས་ཀྐ་མེ་ན ཨཱ་དི ཨ་ནྟཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ་ནཾ པ་ན ས་མཱ་དཱ་ན་ཀྐ་མེ་ན་པི ཨཱ་དི ཨ་ནྟཱ ལ་བྦྷ་ནྟི. པ་རི་ཡ་ནྟེ ཚི་ནྣ་སཱ་ཊ་ཀོ ཝི་ཡཱཏི ཝ་ཏྠ་ནྟེ, ད་ས་ནྟེ ཝཱ ཚི་ནྣ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཡ, ཝི་ས་དི་སཱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཙེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཁ་ཎྜཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ སེ་སཱ་ནི་པི ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི. ཁ་ཎྜི་ཏ་བྷི་ནྣ་ཏཱ ཁ་ཎྜཾ, ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཁ་ཎྜཾ, སཱི་ལཾ. ‘‘ཚི་དྡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ནྣཾ ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཎྞེ་ན གཱ་ཝཱི ཝི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་བ་ལ་ར་ཧི་ཏཱ་ནི ཨ་ས་བ་ལཱ་ནི. ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་མྨཱ་སཱ་ནི. སཱི་ལ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་དཱ་ས་བྱ་ཏོ མོ་ཙ་ནཾ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནཾ. ཡ་སྨཱ ཙ ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་པུ་གྒ་ལོ སེ་རཱི ས་ཡཾ་ཝ་སཱི བྷུ་ཛི་སྶོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ་པི བྷུ་ཛི་སྶཱ་ནི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘བྷུ་ཛི་སྶ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ བྷུ་ཛི་སྶཱ་ནཱི’’ཏི. སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་སཾ་ས་ཏྟཱ ཝི་ཉྙུ་པ་ས་ཏྠཱ་ནི. ཨི་མི་ནཱ་ཧཾ སཱི་ལེ་ན དེ་ཝོ ཝཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཾ, དེ་ཝ་ཉྙ་ཏ་རོ ཝཱ, ཏ་ཏྠ ‘‘ནི་ཙྩོ དྷུ་ཝོ ས་སྶ་ཏོ’’ཏི, ‘‘སཱི་ལེ་ན སུ་དྡྷཱི’’ཏི ཙ ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་ཡཾ ཏེ སཱི་ལེ་སུ དོ་སོ’’ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཝི་པ་ཏྟཱི་སུ ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ད་སྶ་ནེ་ན པ་རཱ་མ་ཊྛུཾ ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སེ་ཏུཾ. ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ནི.
ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་ཏ་སཱི་ལཱཏི སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་སཱི་ལཱ ས་བྷཱ་ག་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ. ཀཱ་མཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་ཉྩ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལེ ནཱ་ན་ཏྟཾ ན སི་ཡཱ, ཏཾ པ་ན ན ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ, ཨི་དཾ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ཏྠི མ་གྒ་སཱི་ལེ ནཱ་ན་ཏྟ’’ནྟི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟནྟི མ་གྒ་སཱི་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཏཾ ‘‘ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཡཱ་ཡནྟི ཡཱ ཨ་ཡཾ མ་ཡ྄ཧ་ཉྩེ་ཝ ཏུ་མྷཱ་ཀ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ. དི་ཊྛཱིཏི མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ནི་དྡོ་སཱཏི ནི་དྷུ་ཏ་དོ་སཱ, ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་རཱ་གཱ་དི་པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ཡྻཱ་ཏཱིཏི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཏི ནི་ག་ཙྪ་ཏི. ས་ཡཾ ནི་ཡྻ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཧི ‘‘ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་པུ་གྒ་ལཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ནི་ཡྻཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡཱ ས་ཏྠུ ཨ་ནུ་སི་ཊྛི, ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཀྐ་རོ, ཏ་སྶ, ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མཱ་ན་དི་ཊྛི་བྷཱ་ཝནྟི ས་དི་ས་དི་ཊྛི་བྷཱ་ཝཾ ས་ཙྩ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ཨ་བྷི་ནྣ་དི་ཊྛི་བྷཱ་ཝཾ. ཝུ་དྡྷི་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་རི་ཡ་ཝི་ན་ཡེ གུ་ཎེ་ཧི ཝུ་ཌྜྷི་ཡེ་ཝ, ནོ པ་རི་ཧཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ་པི སཱ་ས་ན་སྶ ཨ་དྡྷ་ནི་ཡ་ཏཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨི་དྷ དེ་སི་ཏཱ.
༡༤༢. ཨཱ་ས་ནྣ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏྟཱཏི ཀ་ཏི་པ་ཡ་མཱ་སཱ་དྷི་ཀེ་ན སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་མ་ཏྟེ་ན པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏཾ་ཡེ་ཝཱཏི ‘‘ཨི་ཏི སཱི་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཨི་ཏི སཱི་ལནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ, པ་རི་མཱ་ཎ་ཏྠོ ཙ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ སཱི་ལཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ སཱི་ལ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ སཱི་ལནྟི ཨེ་ཝཾ པ་བྷེ་དཾ སཱི་ལཾ. ཨེ་ཏྟ་ཀནྟི ཨེ་ཏཾ པ་ར་མཾ, ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོ. ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལནྟི མ་གྒ་སྶ ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ལོ་ཀི་ཡ་ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ. ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ ས་མཱ་དྷཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡ་སྨིཾ སཱི་ལེ ཋ་ཏྭཱཏི ཡ་སྨིཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ ‘‘པུ་བྦེ་ཝ ཁོ པ་ན་སྶ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝོ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༤༣༡; ཀ་ཐཱ. ༨༧༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ. ཨེ་སོཏི མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི. པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏོཏི ཏེ་ན སཱི་ལེ་ན ས་བྦ་སོ བྷཱ་ཝི་ཏོ ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏོ. མ་ཧ་པྥ་ལོ ཧོ་ཏི མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སོཏི མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི ཏཱ་ཝ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལེ་ཧི མ་ཧ་པྥ་ལོ, ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཝཱུ་པ་ས་མེ་ན མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སོ. ཨི་ཏ་རོ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན མ་ཧ་པྥ་ལོ, ནི་བྦུ་ཏི་སུ་ཁུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སོ. ཡ་མྷི ས་མཱ་དྷི་མྷི ཋ་ཏྭཱཏི ཡ་སྨིཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་མྷི ཙེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ས་མཱ་དྷི་མྷི ཙ ཋ་ཏྭཱ. སཱཏི མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཱ. ཏེ་ན པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏཱཏི ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་བྦ་སོ བྷཱ་ཝི་ཏཱ པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ. མ་ཧ་པྥ་ལ་མ་ཧཱ་ནི་སཾ་ས་ཏཱ ས་མཱ་དྷི་མྷི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་པི ཙ ཏེ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་མ་གྒ་ངྒ་ཛྷཱ་ན་ངྒ་པྤ་བྷེ་ད་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ མ་ཧ་པྥ་ལཱ ས་ཏྟ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་ག་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཱཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཋ་ཏྭཱཏི ཡཱ་ཡཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡཾ, ས་མཱ་དྷི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡཾ ཝཱ ཋ་ཏྭཱ. ས་མ་ཐ་ཡཱ་ནི་ཀ་སྶ ཧི ས་མཱ་དྷི་ས་ཧ་ག་ཏཱ་པི པ་ཉྙཱ མ་གྒཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ས་མྨ་དེ་ཝཱཏི སུ་ཊྛུ་ཡེ་ཝ ཡ་ཐཱ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ལེ་སོ་པི ནཱ་ཝ་སི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་སོ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎ་ཉྷི ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ.
༡༤༣. ལོ་ཀི་ཡ་ཏྠ་ས་དྡཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ར་ནྟ-ས་དྡ་སྶ སི་དྡྷི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨ་བྷི་ར་ནྟཾ ཨ་བྷི་ར་ཏཾ ཨ་བྷི་ར་ཏཱི་ཏི ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ. ཨ་བྷི་ར་ནྟ-ས་དྡོ ཙཱ་ཡཾ ཨ་བྷི་རུ་ཙི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ན ཨ་སྶཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཧི ཀ་ཏྠ་ཙི ཝ་ས་ནྟ་སྶ ཨ་སྶཱ་ད་ཝ་ཏྠུ་ཝི་ག་མེ་ན སི་ཡཱ ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི, ཡ་དི་དཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ན་ཏྠི, པ་གེ་ཝ བུ་དྡྷཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ནཾ…པེ… ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏྠ་ཙི ཝ་སི་ཏྭཱ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་མ་ནཾ ནཱ་མ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ན་ཏྠི. ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཝི་ན་ཡ་ན་ཏྠཾ པ་ན ཀ་ཏྠ་ཙི ཝ་སི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ སི་དྡྷེ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཝི་ན་ཡ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི. ཨཱ་ཡཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ-ས་དྡོ ‘‘ཨཱ་ག་ཙྪཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཧི ཡཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་ཡཱ་མཱཏི པ་ན པཱ་ཋེ ཨ-ཀཱ་རོ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ས་ནྟི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏྟཱ ཐེ་རཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི, ན པ་ན ཏ་དཱ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ག་ཎ་ནོ ཧི ཏ་དཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཧ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷི’’ནྟི. ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀཱ་ག་མ་ནནྟི ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཀཱ་ག་མ་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་པཱ་ཋ་མཱ་ཧ. པཱ་ཊ་ལི་ག་མ་ནེཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་ན་ནྟ་རཾ, ཧེ་ཊྛཱ ཙ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ་རཱུ་པ་ཏྟཱ.
སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༥. ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི པཱ་ཋ་ཛཱ་ཏཾ. ས་མྤ་སཱ་ད་ནཱི་ཡེཏི ས་མྤ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༣.༡༤༡) ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཾ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ, ཏ་སྨཱ མ་ཡ་མྤི ཏ་ཏྠེ་ཝ ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཡི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
དུ་སྶཱི་ལ་ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༨. ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝ་ས་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ཏི ཨཱ་ཝ་ས་ཐོ, ཏ་དེ་ཝ ཨ་གཱ་ར་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཝ་ས་ཐཱ་གཱ་ར་ནྟི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ཝ་ས་ཐ་གེ་ཧ’’ནྟི. དྭི་ནྣཾ རཱ་ཛཱུ་ནནྟི ལི་ཙྪ་ཝི་རཱ་ཛ་མ་ག་དྷ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ. ས་ཧཱ་ཡ་ཀཱཏི སེ་ཝ་ཀཱ. ཀུ་ལཱ་ནཱིཏི ཀུ་ཊུ་མྦི་ཀེ. ས་ནྠ་ཏ་ནྟི ས་ནྠ་རི, ས་བྦཾ ས་ནྠ་རི ས་བྦ་ས་ནྠ་རི, ཏཾ ས་བྦ་ས་ནྠ་རིཾ. བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ ཙཱ་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ས་བྦཾ ས་ནྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ’’ནྟི.
༡༤༩. དུ་སྶཱི་ལོཏི ཨེ་ཏྠ དུ-ས་དྡོ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ‘‘དུ་པྤ་ཉྙོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༤༤༩; ཨ. ནི. ༥.༡༠) ཝི་ཡ, ན ག་ར་ཧ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སཱི་ལོ ནི་སྶཱི་ལོ’’ཏི. བྷི་ནྣ་སཾ་ཝ་རོཏི ཨེ་ཏྠ ཡོ ས་མཱ་དི་ནྣ་སཱི་ལོ ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན སཱི་ལ་བྷེ་དཾ པ་ཏྟོ, སོ ཏཱ་ཝ བྷི་ནྣ་སཾ་ཝ་རོ ཧོ་ཏི. ཡོ པ་ན ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་ས་མཱ་དི་ནྣ་སཱི་ལོ ཨཱ་ཙཱ་ར་ཧཱི་ནོ, སོ ཀ་ཐཾ བྷི་ནྣ་སཾ་ཝ་རོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི? སོ་པི སཱ་དྷུ་ས་མཱ་ཙཱ་ར་སྶ པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡ་སྶ བྷེ་དི་ཏ་ཏྟཱ བྷི་ནྣ་སཾ་ཝ་རོ ཨེ་ཝ ནཱ་མ. ཝི་སྶ་ཊྛ་སཾ་ཝ་རོ སཾ་ཝ་ར་ར་ཧི་ཏོ་ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཏཾ ཏཾ སི་པྤ་ཊྛཱ་ནཾ. མཱ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་ལེཏི ‘‘མཱ གྷཱ་ཏེ་ཐ པཱ་ཎི་ནོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ མཱ་གྷཱ་ཏཱ་ཏི གྷོ་ས་ནཾ གྷོ་སི་ཏ་དི་ཝ་སེ.
ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཙྪ་ཏི པཱ་པ་ཀོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ.
ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན མ་ངྐུ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རི་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཏ་སྶཱཏི དུ་སྶཱི་ལ་སྶ. ས་མཱ་དཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནནྟི ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཏཾ མ་ན་སོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཨུ་མྨཱི་ལེ་ཏྭཱ ཨི་དྷ་ལོ་ཀནྟི ཨུ་མྨཱི་ལ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟ་དཱ་རཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷ ལོ་ཀཾ པ་སྶ་ཏི. ནི་མཱི་ལེ་ཏྭཱ པ་ར་ལོ་ཀནྟི ནི་མཱི་ལ་ན་ཀཱ་ལེ ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ར་ལོ་ཀཾ པ་སྶ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་པཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཉྩ་མ་པ་དནྟི ‘‘ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ པ་ཉྩ་མོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ.
སཱི་ལ་ཝ་ནྟ་ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༠. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན. ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཏཾ ཏཾ ཀ་སི་ཝཱ་ཎི་ཛྫཱ་དིཾ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་ལཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘པཱ་སཾ་སཾ སཱི་ལ་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སཱི་ལ་ཝཱ. སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོཏི སཱི་ལེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཀ་ར་ནྟི ཨ་ནཱ་མ་ཊྛཾ.
༡༥༡. པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱཏི ས་ངྒཱི་ཏི་ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ཡ དྷ་མྨི་ཀ་ཐཱ་ཡ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཨཱ་ཝ་ས་ཐཱ་གཱ་རེ ཨེ་ཝ.
པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟ་ན་ག་ར་མཱ་པ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༢. ཨི་སྶ་རི་ཡ་མ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཨི་སྶ་རི་ཡ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན, ཨི་སྶ་རི་ཡེ་ན ཙེ་ཝ ཝི་ཏྟཱུ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨུ་པ་བྷོ་གཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི་པི ཧི ལོ་ཀེ ‘‘མ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. པཱ་ཊ་ལི་གཱ་མཾ ན་ག་རཾ ཀ་ཏྭཱཏི པུ་བྦེ ‘‘པཱ་ཊ་ལི་གཱ་མོ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ཋཱ་ནཾ ཨི་དཱ་ནི ན་ག་རཾ ཀ་ཏྭཱ. མཱ་པེ་ནྟཱིཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ནྟི. ཨཱ་ཡ་མུ་ཁ་པ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏྠནྟི ཨཱ་ཡ་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཙྪེ་ད་ནཱ་ཡ. ‘‘ས་ཧ་སྶ་སེ་ཝཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, ས་ཧ་སྶ་སོ ཨེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀ་ཝ་གྒ་ཝ་སེ་ན ས་ཧ་སྶཾ ས་ཧ་སྶཾ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི. གྷ་ར་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱིཏི གྷ་ར་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཙི་ཏྟཱ་ནི ན་མ་ནྟཱིཏི ཏཾ་ཏཾ་དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཙི་ཏྟཱ་ནི ན་མ་ནྟི ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛྫཱ་པཱ་ཋ་ཀཱ་ནཾ, ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཏཱ་ཧི ཝ་ཏྠཱུ་ནི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ནི. སི་པྤཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི སི་པྤཱ་ནུ་ག་ཏ་ཝི་ཛྫཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན. ནཱ་ག་གྒཱ་ཧོཏི ནཱ་གཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་ས་པྤ་རི་གྒ་ཧོ. སེ་ས་དྭ་ཡེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པཱ་སཱ་ཎོཏི ཨ་པྤ་ལ་ཀྑ་ཎ་པཱ་སཱ་ཎོ. ཁཱ་ཎུ་ཀོཏི ཡོ ཀོ་ཙི ཁཱ་ཎུ་ཀོ. སི་པྤཾ ཛ་པྤི་ཏྭཱ ཏཱ་དི་སཾ སཱ་ར་མྦྷ་ཊྛཱ་ནཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་ར་མྦྷེ ཋཱ་ནེ ཏཱ་ཧི ཝ་ཏྠུ་པ་རི་གྒཱ་ཧི་ཀཱ་ཧི དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ མ་ནྟ་ཡ་མཱ་ནཱ་ཝི་ཡ ཏཾ་ཏཾ་གེ་ཧཱ་ནི མཱ་པེ་ནྟི ཨུ་པ་དེ་ས་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ནེ་སནྟི ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛྫཱ་པཱ་ཋ་ཀཱ་ནཾ, ས་བྦཱ་སཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ. མ་ངྒ་ལཾ ཝ་ཌྜྷཱ་པེ་སྶ་ནྟཱིཏི མ་ངྒ་ལཾ བྲཱུ་ཧེ་སྶ་ནྟི. པ་ཎྜི་ཏ་ད་སྶ་ནཱ་དཱི་ནི ཧི ཨུ་ཏྟ་མ་མ་ངྒ་ལཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ མ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཙྪ་ཏི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་དྷ་མྨེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨ་པ་དི་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ལ་ངྐ་ཏོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ’’ཏི.
ཨ་རི་ཡ་ཀ་མ་ནུ་སྶཱ་ནནྟི ཨ་རི་ཡ་དེ་ས་ཝཱ་སི་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ. རཱ་སི་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ས་ཧ་སྶཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ རཱ་སི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ, ཨ་པྤ་ཀ་སྶ པ་ན བྷ་ཎྜ་སྶ ཀ་ཡ་ཝི་ཀྐ་ཡོ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ‘‘རཱ་སི་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝཱ་ཎི་ཛཱ་ཡ པ་ཐོ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝ་ཎི་པྤ་ཐོཏི པུ་རི་མ་ཝི་ཀ་པྤེ ཨ་ཏྠོ དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ན ཝཱ་ཎི་ཛཱ་ནཾ པ་ཐོ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ནྟི, ཝ་ཎི་པྤ་ཐོཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝཱ་ཎི་ཛཱ་ནཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. བྷ་ཎྜ་པུ་ཊེ བྷི་ནྡ་ནྟི མོ་ཙེ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པུ་ཊ་བྷེ་ད་ནནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཎྜ་པུ་ཊེ…པེ… ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཙ-ཀཱ་ར་ཏྠོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ ཝཱ-ས་དྡོ.
༡༥༣. ཀཱ་ལ༹་ཀ་ཎྞཱི ས་ཏྟཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཎྷ་དྷ་མྨ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ པ་རེ་ས་ཉྩ ཀ་ཎྷ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ན་ཏྠ་ནི་བྦ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཀཱ་ལ༹་ཀ་ཎྞཱི’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ པ་རཱུ་པ་དྡ་ཝ་ཀ་རཱ ཨ་པྤེ་ས་ཀྑ་ས་ཏྟཱ. ཏནྟི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ. པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡནྟི པུ་བྦ་ཎྷེ ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ. གཱ་མ་པྤ་ཝི་ས་ན་ནཱི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ན ནི་ཝ་ས་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ, པ་ཏྟཾ ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝཱ ས་ཀ་པྤི་ཏ་པྤ་དེ་སེ. ས་ཉྙ་ཏེཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ས་ཉྙ་ཏེ སུ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟེ.
པ་ཏྟིཾ ད་དེ་ཡྻཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་སུ་ཏཾ པུ་ཉྙཾ ཏཱ་སཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ད་ཛྫེ་ཡྻ. ‘‘པཱུ་ཛི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏ་དེ་ཝ པ་ཏྟི་དཱ་ནཾ པཱུ་ཛཱ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨེ་ཝ ཨུ་པ་དྡ་ཝེ ཨཱ་ར་ཀྑ་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནཾ པ་ཊི་པཱུ་ཛཱ. ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཉཱ་ཏི་མ་ནུ་སྶཱ ཉཱ་ཏི་པེ་ཏཱ་ནཾ པ་ཏྟི་དཱ་ནཱ་དི་ནཱ པཱུ་ཛ་ན་མཱ་ན་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟི ཨི་མེ པ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀཱ་པི ས་མཱ་ནཱ ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ནེ་སཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨཱ་ར་ཀྑཱ སཾ་ཝི་དྷཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་མྤ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. བ་ལི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ མཱ་ན་ནཾ, ས་མྤ་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་རི་སྶ་ཡ་ཧ་ར་ཎཾ པ་ཊི་མཱ་ནནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
སུ་ནྡ་རཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱིཏི སུ་ནྡ་རཱ་ནི ཨི་ཊྛཱ་ནི ཨེ་ཝ པ་སྶ་ཏི, ན ཨ་ནི་ཊྛཱ་ནི.
༡༥༤. ཨཱ་ཎི་ཡོ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱཏི ལ་ཧུ་ཀེ དཱ་རུ་ད་ཎྜེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་ཝཱ་ཊ་ཕ་ལ་ཀེ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་མྦ་ནྡྷེ ཀཱ་ཏུཾ ཨཱ་ཎི་ཡོ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ. ནཱ་ཝཱ་ས་ངྑེ་པེ་ན ཀ་ཏཾ ཨུ་ལུ༹་མྤཾ, ཝེ་ལུ༹་ན་ལཱ༹་དི་ཀེ ས་ངྒྷ་རི་ཏྭཱ ཝ་ལླི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཀ་ལཱ་པ་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀུ་ལླཾ.
ཨུ་ད་ཀ་ཊྛཱ་ན་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨུ་ད་ཀ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཎྞ་ཝ’’ནྟི ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ས་མུ་དྡ་སྶེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ར་ནྟི ཨི་དྷ ན་དཱི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ས་ར་ཏི ས་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ག་མྦྷཱི་ར་ཝི་ཏྠ་ཏནྟི ཨ་གཱ་དྷ་ཊྛེ་ན ག་མྦྷཱི་རཾ, ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀ་ཏྟ་ཡ་བྱཱ་པི་ཏཱ་ཡ ཝི་ཏྠ་ཏཾ. ཝི་ས་ཛྫཱཏི ཨ་ནཱ་ས་ཛྫ ཨ་པྤ་ཏྭཱ. པ་ལླ་ལཱ་ནི ཏེ་སཾ ཨ་ཏ་ར་ཎ་ཏོ. ཝི་ནཱ་ཡེ་ཝ ཀུ་ལླེ་ནཱཏི ཨཱི་དི་སཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཀུ་ལླེ་ན ཨཱི་དི་སེ་ན ཝི་ནཱ ཨེ་ཝ ཏི་ཎྞཱ མེ་དྷཱ་ཝི་ནོ ཛ་ནཱ, ཏ་ཎྷཱ་ས་རཾ པ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སེ་ཏུཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ཏྟི་ཎྞཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
པ་ཋ་མ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༥. མ་ཧཱ་པ་ནཱ་ད་སྶ ར་ཉྙོ. པཱ་སཱ་ད་ཀོ་ཊི་ཡཾ་ཀ་ཏ་གཱ་མོཏི པཱ་སཱ་ད་སྶ པ་ཏི་ཏ་ཐུ་པི་ཀཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཝི་ཊྛ་གཱ་མོ. ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཱ་ནནྟི ཡེ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཱ་ནཾ ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཙྪཱ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཙྩཱ་ནཾ. ཨ་ནུ་བོ་དྷོ པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཉཱ་ཎཾ, པ་ཊི་ཝེ་དྷོ མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་བོ་དྷ་པུ་བྦ་ཀོ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཨ་ནུ་བོ་དྷེ་ན ཝི་ནཱ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ནུ་བོ་དྷོ་པི ཨེ་ཀ་ཙྩོ པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཉྩ ཝ་ཊྚེ་ཝ སཾ་ས་ར་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་ན་ནུ་བོ་དྷཱ…པེ… ཏུ་མྷཱ་ཀ་ཉྩཱ’’ཏི. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན བྷ་ཝ་ཏོ བྷ་ཝ་ནྟ་རཱུ་པ་ག་མ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ནཾ, ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཙ་ཝ་ནུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཉྩ་ར་ཎཾ སཾ་ས་ར་ཎནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཝ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ནྡྷཱ་ཝི་ཏ་སཾ་ས་རི་ཏ་པ་དཱ་ནཾ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ན་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘མ་ཡཱ ཙ ཏུ་མྷེ་ཧི ཙཱ’’ཏི པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤེ. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ན བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏཾ ཧ་ད་ཡེ ཀ་ཏྭཱ ‘‘མ་མ་ཉྩེ་ཝ ཏུ་མྷཱ་ཀ་ཉྩཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ན་ཡ་ན་ས་མ་ཏྠཱཏི པཱ་པ་ན་ས་མ་ཏྠཱ, དཱི་གྷ་ར་ཛྫུ་ནཱ བ་དྡྷ་ས་ཀུ་ཎཾ ཝི་ཡ ར་ཛྫུ་ཧ་ཏྠོ པུ་རི་སོ དེ་ས་ནྟ་རཾ ཏ་ཎྷཱ་ར་ཛྫུ་ནཱ བ་དྡྷཾ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ བྷ་ཝ་ནྟ་རཾ ནེ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི བྷ་ཝ་ནེ་ཏྟི, ཏ་ཎྷཱ, སཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་ཏྠེ་ན སུ་ཊྛུ ཧ་ཏཱ ཚི་ནྣཱ་ཏི བྷ་ཝ་ནེ་ཏྟི་ས་མཱུ་ཧ་ཏཱ.
ཨ་ནཱ་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ས་མྦོ་དྷི་པ་རཱ་ཡ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༦. དྭེ གཱ་མཱ ‘‘ནཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ, ཉ-ཀཱ་ར་སྶ ཙཱ་ཡཾ ན-ཀཱ་རཱ་དེ་སེ་ན ནི་དྡེ་སོ ‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ ན ནཱ་ཡ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༧༤; ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༣༤) ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཏི་གཱ་མ་ཀེ’’ཏི. གི་ཉྫ་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཨི་ཊྛ་ཀཱ, གི་ཉྫ་ཀཱ་ཧི ཨེ་ཝ ཀ་ཏོ ཨཱ་ཝ་ས་ཐོ་ཏི གི་ཉྫ་ཀཱ་ཝ་ས་ཐོ. སོ ཀི་ར ཨཱ་ཝཱ་སོ ཡ་ཐཱ སུ་དྷཱ་པ་རི་ཀ་མྨེ་ན ས་མྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧི ཨེ་ཝ ཙི་ནི་ཏྭཱ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ ཀ་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ཊྛ་ཀཱ་མ་ཡེ ཨཱ་ཝ་ས་ཐེ’’ཏི. ཏུ་ལཱ་ད་ཎྜ་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཕ་ལ་ཀཱ་ནི པ་ན དཱ་རུ་མ་ཡཱ་ནེ་ཝ.
༡༥༧. ཨོ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ, པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ ཨོ་རཾ བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི, ཨོ་ར་མྦྷཱ་ག་སྶ ཝཱ ཧི་ཏཱ་ནི ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏཱི་ཧི མ་གྒེ་ཧཱིཏི ཧེ་ཊྛི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི མ་གྒེ་ཧི. ཏེ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཧི ནེ་སཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་ཏཱ. ཨོ་ར་མྦྷ་ཉྫི་ཡཱ་ནི ཝཱ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. ཨི་དཱ་ནི བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ནེ་སཾ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ་ནི ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝི་གྷཱ་ཏེ་ན པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ, ས་མུ་ཙྪི་ནྣཱ་ནི ས་བྦ་སོ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་བ་ནྡྷཱ་ཡ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ་ནི ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣཱ་ནཱི’’ཏི. ནི་བྦ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ག་ནྟུཾ ན དེ་ནྟི མ་ཧ་གྒ་ཏ་གཱ་མི་ཀ་མྨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་སྶ ཝི་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཏོ. ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་བྱཱ་པཱ་དཱ ཝི་ཡ མ་ཧ་གྒ་ཏཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝི་ནི་བ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི་པི ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟ་མྤི ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཀ་མྨ་པ་རི་ཀྑ་ཡེ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨི་དྷེ་ཝ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཨེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟཱ་པེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ས་བྦཱནི་པི པ་ཉྩ་པི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི ཨེ་ཝ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནཱ་ག་མ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་སྨཱ ལོ་ཀཱ ཨི་དྷ ན ཨཱ་ག་མ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ. བུ་དྡྷ་ད་སྶ་ན་ཐེ་ར་ད་སྶ་ན་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ནཾ པ་ན་ཏྠཱ་ཡ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཨ་ནི་ཝཱ་རི་ཏཾ.
ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ར་ཧ་ཙི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཝི་ར་ལཱ༹་ཀཱ་ར་ཏཱ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་མ་ནྡ་ཏཱ་ཡ ཨ་བ་ཧ་ལ་ཏཱ་ཏི དྭེ་དྷཱ་པི ཏ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་བྷི་ཎྷནྟི བ་ཧུ་སོ. བ་ཧ་ལ་བ་ཧ་ལཱཏི ཏི་བྦ་ཏི་བྦཱ. ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏཾ ས་ནྟཱ་ནཾ མ་དྡ་ནྟཱ, ཕ་ར་ནྟཱ, སཱ་དྷེ་ནྟཱ, ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, དྭཱི་ཧི པ་ན མ་གྒེ་ཧི པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཏ་ནུ་ཀ་ཏ་ནུ་ཀཱ མ་ནྡ་མ་ནྡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ‘‘པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏ་རོ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་པ་རཱ་མ་ས་ན་མ་ཏྟེ་ན་པི ཏེ ཧོ་ནྟི. ཨི་དནྟི ‘‘རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ་ནཾ ཏ་ནུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ. བྷ་ཝ་ཏ་ནུ་ཀ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་པྤ་ཀ་བྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན. ཏནྟི མ་ཧཱ་སི་ཝ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡེ བྷ་ཝཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ལ་བྦྷ་ནྟི, ཏེ པ་རི་པུ་ཎྞ་ལ་ཀྑ་ཎ་བྷ་ཝཱ ཨེ་ཝ. ཡེ ན ལ་བྦྷ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཀཱི་དི་སཾ ཏཾ བྷ་ཝ་ཏ་ནུ་ཀཾ, ཏ་སྨཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི བྷ་ཝ་ཏ་ནུ་ཀ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་མེ བྷ་ཝེ བྷ་ཝ་ཏ་ནུ་ཀཾ ན་ཏྠི ཨ་ཊྛ་མ་སྶེ་ཝ བྷ་ཝ་སྶ ས་བྦ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ལོ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཨི་ཏ་ར་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ. ཡོ ཧི ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ་སུ ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, སོ་པི ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦོ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཙ ཀཱ་མ་ལོ་ཀེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཀི་དེ་ཝ ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ’’ཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ པ་ཉྩ་སུ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི་སུ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀོ་ཝ ག་ཧི་ཏོ. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧི ཨི་དྷ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ པ་ཏྭཱ ཨི་དྷེ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨི་དྷ པ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩོ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ པ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩོ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ པ་ཏྭཱ ཨི་དྷཱུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྷ ན ལ་བྦྷ་ནྟི. ཡོ པ་ན ཨི་དྷ པ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཝ་སི་ཏྭཱ པུ་ན ཨི་དྷཱུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨི་མཾ ལོ་ཀ་ནྟི ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཉྙཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ད་སྶི་ཏཾ.
ཙ་ཏཱུ་སུ …པེ… ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ. དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མེ་ནཱཏི མ་གྒ་དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མེ་ན. ནི་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་རི་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མྦོ་དྷི་པ་རཱ་ཡ་ཎོ’’ཏི.
དྷ་མྨཱ་དཱ་ས་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༨. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཉཱ་ཎ་ག་ཏིནྟི ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ‘‘ཨ་སུ་ཀོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ, ཨ་སུ་ཀོ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ་ཏཾ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་ནཾ. ཉཱ་ཎཱུ་པ་པ་ཏྟིཾ ཉཱ་ཎཱ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡནྟི ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི ‘‘ནི་ཡ་ཏོ ས་མྦོ་དྷི་པ་རཱ་ཡ་ཎོ, ས་ཀི་དེ་ཝ ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཉཱ་ཎ་ས་ཧི་ཏཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ. ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶ ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཀི་ལ་མ་ཐོ་ཝ, ན ཏེ་ན ཀཱ་ཙི ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཙི་ཏྟ་ཝི་ཧེ་སཱཏི ཙི་ཏྟ་ཁེ་དོ, སཱ ཀི་ལེ་སཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ན་ཏྠི. ཨཱ་དཱི་ཡ་ཏི ཨཱ་ལོ་ཀཱི་ཡ་ཏི ཨ་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་དཱ་སཾ, དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་དཱ་སཾ དྷ་མྨཱ་དཱ་སཾ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སུ ཝི་དྡྷ་སྟ་ས་མྨོ་ཧ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཉ་ཏྭཱ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ བྱཱ་ཀ་རེ་ཡྻ, ཏ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ པ་ན དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ དྷ་མྨཱ་དཱ་ས་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡེ་ན དྷ་མྨཱ་དཱ་སེ་ནཱཏི ཨི་དྷ པ་ན མ་གྒ་དྷ་མྨ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི.
ཨ་ཝེ་ཙྩ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་སཱ་དོ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པ་སཱ་དོ, མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་སཱ་དོ, སོ པ་ན ཡ་སྨཱ པཱ་སཱ་ཎ་པ་བྦ་ཏོ ཝི་ཡ ནི་ཙྩ་ལོ, ན ཙ ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཙ་ལེ་ན ཨ་ཙྩུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི.
‘‘པ་ཉྩ་སཱི་ལཱ་ནཱི’’ཏི ག་ཧ་ཊྛ་ཝ་སེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ཏེ་ཧི ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་རི་ཧ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ. ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ན ས་བྦཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནི ཀ་ནྟཱ་ནེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦོ་པི པ་ནེ་ཏྠ སཾ་ཝ་རོ ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི.
ས་བྦེ་སནྟི ས་བྦེ་སཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ. སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ཝི་རོ་དྷེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ བྷཱུ་ཏ་རོ་ཙ་ནཱ་པ་ཏྟི ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ. ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེཏི ཀཱ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ.
ཨ་མྦ་པཱ་ལཱི་ག་ཎི་ཀཱ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༡. ཏ་དཱ ཀི་ར ཝེ་སཱ་ལཱི ཨི་དྡྷཱ ཕཱི་ཏཱ ས་བྦ་ངྒ་ས་མྤ་ནྣཱ ཨ་ཧོ་སི ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟཱ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་སཱ་ལི་ཡཱ ས་མྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཏ་སྨིཾ ཀི་ར བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ པ་ཉྩ་ས་ཏ་མ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱུ ན་ཝཱ ཨ་ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ ཨོ་ས་ནྣ་ཝཱི་རི་ཡཱ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཏ་ཏྠ ཀི་ར ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ ཨོ་ས་ནྣ་ཝཱི་རི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༦༥). ས་ཏི་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏྠནྟི ཏེ་སཾ ས་ཏི་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པ་ན་ཏྠཾ. ས་ར་ཏཱིཏི ཀཱ་ཡཱ་དི་ཀེ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏི. ས་མྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ས་མཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན པ་ར་ཏོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༧༣; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༦) ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི.
ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀནྟི ས་རཱི་ར་ག་ཏ་སྶ ཙེ་ཝ ཝ་ཏྠཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ག་ཏ་སྶ ཙཱ་ཏི ས་བྦ་སྶ ནཱི་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྶེ་ཝཱཏི ནཱི་ལཱ་ཏི ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་སྶེ་ཝ. ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ནནྟི པ་བྷེ་ད་ད་སྶ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཏེ ལི་ཙྪ་ཝི་རཱ་ཛཱ་ནོ ཨ་པཱི་ཏཱ་དི་ཝ་ཎྞཱ ཨེ་ཝ ཀེ་ཙི ཝི་ལེ་པ་ན་ཝ་སེ་ན པཱི་ཏཱ་དི་ཝ་ཎྞཱ ཁཱ་ཡིཾ་སུ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་ཎྞཱ ཨེ་ཝ ཀེ་ཙི ཝི་ལེ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་ཎྞཱ ཁཱ་ཡིཾ་སཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཏེ་སཾ པ་ཀ་ཏི་ཝ་ཎྞོ ནཱི་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནཱི་ལོ མ་ཎི ཨེ་ཏེ་སཱུ་ཏི ནཱི་ལ་མ་ཎི, ཨི་ནྡ་ནཱི་ལ་མ་ཧཱ་ནཱི་ལཱ་དི་ནཱི་ལ་ར་ཏ་ན་ཝི་ན་དྡྷཱ ཨ་ལ་ངྐཱ་རཱ. ཏེ ཀི་ར སུ་ཝ་ཎྞ་ཝི་ར་ཙི་ཏེ ཧི མ་ཎི་ཨོ་བྷཱ་སེ་ཧི ཨེ་ཀ་ནཱི་ལཱ ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ནྟི. ནཱི་ལ་མ་ཎི་ཁ་ཙི་ཏཱཏི ནཱི་ལ་ར་ཏ་ན་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཱ. ནཱི་ལ་ཝ་ཏྠ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཱཏི ནཱི་ལ་ཝ་ཏྠ་ནཱི་ལ་ཀ་མྤ་ལ་པ་རི་ཀྑེ་པཱ. ནཱི་ལ་ཝ་མྨི་ཀེ་ཧཱིཏི ནཱི་ལ་ཀ་གྷ་ཊ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ་ཧི. ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘པཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ས་བྦ་པ་དེ་སུ. པ་རི་ཝ་ཊྚེ་སཱིཏི པ་ཊི་གྷ་ཊྚེ་སི. ཨཱ་ཧ་ར་ནྟི ཨི་མ་སྨཱ རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ བ་ལི་ནྟི ཨཱ་ཧཱ་རོ, ཏ་པྤ་ཏྟ་ཛ་ན་པ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་ཧཱ་ར་ནྟི ས་ཛ་ན་པ་ད’’ནྟི. ཨ་ངྒུ་ལི་ཕོ་ཊོ་པི ཨ་ངྒུ་ལི་ཡཱ ཙཱ་ལ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ངྒུ་ལིཾ ཙཱ་ལེ་སུ’’ནྟི. ཨ་མྦ་ཀཱ་ཡཱཏི མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ ཧེ་ཏཾ ཨི་ཏྠཱི་སུ, ཡ་དི་དཾ ‘‘ཨ་མྦ་ཀཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཛ་ན་ནི་ཀཱ’’ཏི.
ཨ་ཝ་ལོ་ཀེ་ཐཱཏི ཨ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀ་ནཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཐ. ཏཾ པ་ན ཨ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀ་ནཾ ཨ་ནུ ཨ་ནུ ད་སྶ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་སྶ་ཐཱ’’ཏི. ཨུ་པ་ནེ་ཐཱཏི ‘‘ཡ་ཐཱ་ཡཾ ལི་ཙྪ་ཝི་རཱ་ཛ་པ་རི་སཱ སོ་བྷཱ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཡུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་པ་རི་སཱ’’ཏི ཨུ་པ་ན་ཡཾ ཀ་རོ་ཐ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ་ཧི ས་མ་ཀེ ཀ་ཏྭཱ པ་སྶ་ཐཱ’’ཏི.
‘‘ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཐ བྷི་ཀྑ་ཝེ ལི་ཙྪ་ཝི་པ་རི་སཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་ས་དི་ས’’ནྟི ན་ཡི་དཾ ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧེ ནི་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་དི་སཱ ཨེ་ཏེ་སཾ རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་གྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཀ་ཐ་ནཾ ཝི་ཡ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་སུ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧོ་པི སི་ཡཱ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧེ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏཱི’’ཏི. ཧི་ཏ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཡ་ཐཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ན་ནྡ་སྶ ཧི་ཏ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ས་གྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྲ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨོ་ས་ནྣ་ཝཱི་རི་ཡཱཏི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ཝ་ས་ནྣ་ཝཱི་རི་ཡཱ, ཨོ་སྶ་ཊྛ་ཝཱི་རི་ཡཱ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠནྟི ཏེ་སཾ རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཝ་སེ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ.
ཝེ་ལུ༹་ཝ་གཱ་མ་ཝ་སྶཱུ་པ་ག་མ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༣. ས་མཱི་པེ ཝེ་ལུ༹་ཝ་གཱ་མོཏི པུ་བྦ་ཎྷཾ ཝཱ སཱ་ཡ་ནྷཾ ཝཱ ག་ནྟྭཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཡོ་གྱེ ཨཱ་ས་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ནི་ཝི་ཊྛཱ པ་རི་ཝཱ་ར་གཱ་མོ. ས་ངྒ་མྨཱཏི ས་མྨཱ ག་ནྟྭཱ. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ.
༡༦༤. ཕ་རུ་སོཏི ཀ་ཀྑ་ལོ༹, ག་རུ་ཏ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་རོ་གོཏི དྷཱ་ཏུ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛི་ཏོ བ་ཧ་ལ་ཏ་ར་རོ་གོ, ན ཨཱ་བཱ་དྷ་མ་ཏྟཾ. ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཁ་ཎི་ཀ་ཏཾ, དུ་ཀྑ་ཏཾ, ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏ་ཉྩ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་ཙྪི་ཛྫ པ་རི་ཏུ་ལེ་ཏྭཱ. ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་སཱིཏི ཏཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་པ་རི་མ་དྡི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ས་ལླ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨ་ཏྟ་ནི ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ་སེ་སི, ན ཏཱ་ཧི ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ་མཱ་ནོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཧ་ཉྙ་མཱ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་དུ་ཀྑི་ཡ་མཱ་ནོཏི ཙེ་ཏོ་དུ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཨ་དུ་ཀྑི་ཡ་མཱ་ནོ, ཀཱ་ཡ་དུ་ཀྑཾ པ་ན ‘‘ན་ཏྠཱི’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཨ་ས་ཏི ཧི ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི. ཨ་ནཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱཏི ཨ་ནཱ་ལ་པི་ཏྭཱ. ཨ་ན་པ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ ཨ་ད་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝཱི་རི་ཡེ་ནཱཏི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཀ་མྨ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན. ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝཱི་རི་ཡེ་ནཱཏི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན. ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱཏི ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ. ཡ་ཐཱ ནཱ་མ པུ་པྥ་ན་ས་མ་ཡེ ཙ་མྤ་ཀཱ་དི་རུ་ཀྑེ ཝེ་ཁེ དི་ནྣེ ཡཱ་ཝ སོ ཝེ་ཁོ ནཱ་པ་ནཱི་ཡ་ཏི, ཏཱ་ཝ་སྶ པུ་པྥ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ ཝི་ནོ་དི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡ་ཝེ་ཁ་དཱ་ནེ་ན ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ ས་ཏྠུ ས་རཱི་རེ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ ཀཱ་ལཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ ཝི་ནོ་དི་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ་ཏི ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཛཱི་ཝི་ཏ་མྤི ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་ངྑཱ་རོ ཀ་མྨུ་ནཱ ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཚི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཝི་རོ་དྷི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མཱ་ཡོ་གེ་ན པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཋ་པཱི་ཡ་ཏི. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ད་ས་མཱ་སེ མཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ་ཏི ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫཱི’’ཏི. ཏཾ པ་ན ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, པ་ཝ་ཏྟ་ན’’ནྟི ཙ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ’’ཏི.
ཁ་ཎི་ཀ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཏཱ་དི་སཾ པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཋཱ་ན་སོ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ས་མཱ་པ་ཏྟི. པུ་ན ས་རཱི་རཾ ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཏི ས་ཝི་སེ་ས་པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ. རཱུ་པ་ས་ཏྟ་ཀ་ཨ་རཱུ་པ་ས་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ (ཝི་སུ་དྡྷི. ཊཱི. ༢.༧༠༦, ༧༡༧) ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. སུ་ཊྛུ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏི པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་བྱཱུ་ལ༹ྷོཏི ཨ་པ་ནཱི་ཏོ. ཙུ་དྡ་ས་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་ནྣེ་ཏྭཱཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ རཱུ་པ་ས་ཏྟ་ཀ་ཨ་རཱུ་པ་ས་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙུ་དྡ་ས་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ, ས་ཀ་ལ་མེ་ཝ ཝཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ས་བྷཱ་ག་རོ་ག་ས་ཉྫ་ནི་ཏ་ལཱུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ནི་རོ་ག་ཀ་ར་ཎཱ་ཡ སི་ནེ་ཧེ་ཏྭཱ ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཡེ་ཝ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝེ་གེ་ན སུ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཱ.
གི་ལཱ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ པུ་ན ཝུ་ཊྛི་ཏོཏི པུ་བྦེ གི་ལཱ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་ཏོ གི་ལཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏོ. མ་དྷུ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ས་རཱི་ར་སྶ ཐ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ན ག་རུ་བྷཱ་ཝ་པུ་བྦ་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྫཱ་ཏ་ག་རུ་བྷཱ་ཝོ ས་ཉྫཱ་ཏ་ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ‘‘ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དི་སཱ་ས་མྨོ་ཧོ་པི མེ ཨ་ཧོ་སི སོ་ཀ་བ་ལེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་དྷ་མྨཱཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨཱ པུ་བྦེ ཝི་བྷཱུ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟཱ་པི ཨི་དཱ་ནི མ་ཡ྄ཧཾ པཱ་ཀ་ཊཱ ན ཧོ་ནྟི.
༡༦༥. ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡེ་ཝ ཋ་པ་ན་ཏོ. པུ་གྒ་ལཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ ས་མཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨེ་ན པུ་བྦེ ཏ་སྶ ས་ངྒ་ཎྷ་ཏོ. ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ. ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱཏི ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་སྶ ཨུ་པ་ནི་གཱུ་ཧ་བྷཱུ་ཏཾ ག་ནྠཾ ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ. མུ་ཊྛིཾ ཀ་ཏྭཱཏི མུ་ཊྛི་ག་ཏཾ ཝི་ཡ ར་ཧ་སི་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཡ་སྨིཾ ཝཱ ན་ཊྛེ ས་བྦོ ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀོ དྷ་མྨོ ཝི་ན་སྶ་ཏི, སོ ཨཱ་དི་ཏོ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏོ དྷ་མྨོ, མུ་སྶ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏི དྷ་མྨོ ཨེ་ཏེ་ན ན་ཊྛེ་ནཱ་ཏི མུ་ཊྛི, ཏཾ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ མུ་ཊྛིཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨ་ཧ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན པ་ན ཝི་ནཱ ‘‘ཨ་ཧཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཧ་ར་ཎེ ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་མ་མཾ་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨུ་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ནཱཏི ‘‘ས་ཏྠཱ’’ཏི ཨུ་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན. མཱ ཝཱ ཨ་ཧེ་སུཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘མཱ ཝཱ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ. ཨེ་ཝཾ ན ཧོ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ཧཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ པ་རི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི ན ཧོ་ཏི. ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཡོ ཝི་ཡ བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩ་མྤི པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་ཀ་མྨ་ནྟི དཱི་པེ་ཏི. ས་ཀ་ཊ་སྶ བཱ་ཧ་པྤ་དེ་སེ ད་ལ༹ྷཱི་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཝེ་ཋ་དཱ་ནཾ བཱ་ཧ་བ་ནྡྷོ. ཙ་ཀྐ་ནེ་མི་ས་ནྡྷཱི་ནཾ ད་ལ༹ྷཱི་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཝེ་ཋ་དཱ་ནཾ ཙ་ཀྐ་བ་ནྡྷོ.
ཏ་མ་ཏྠནྟི ཝེ་ཋ་མི་སྶ་ཀེ་ན མ་ཉྙེ་ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ. རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ དྷ་མྨཱ ས་ཝི་གྒ་ཧོ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སཾ རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ. ལོ་ཀི་ཡཱ་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནནྟི ཡཱ་སཾ ནི་རོ་དྷ་ནེ་ན ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ, ཏཱ་སཾ ནི་རོ་དྷཱ ཕཱ་སུ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ བཱ་ལ༹ྷ་ཝེ་ད་ནཱ་བྷི་ཏུ་ནྣ་ས་རཱི་ར་སྶཱ་པི. ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ. དྭཱི་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི ཨཱ་པོ ག་ཏོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི དཱི་པོ, ཨོ་གྷེ་ན པ་རི་ག་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གོ, ཨི་དྷ པ་ན ཙ་ཏཱུ་ཧི་པི ཨོ་གྷེ་ཧི, སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷེ་ནེ་ཝ ཝཱ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ ཨ་ཏྟཱ ‘‘དཱི་པོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡ་ག་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཏྟ་སྶ་ར་ཎཱཏི ཨ་ཏྟ་པྤ་ཊི་ས་ར་ཎཱ. ཨ་ཏྟ་ག་ཏི་ཀཱ ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་པ་རཱ་ཡ་ཎཱ་ཝ. མཱ ཨ་ཉྙ་ག་ཏི་ཀཱཏི ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ག་ཏིཾ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ པ་རཱ་ཡ་ཎཾ མཱ ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྠ. ཀ་སྨཱ? ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མེ་ཏྠ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ དྷ་མྨོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཊྛེ་ན, སོ ཨེ་ཝཾ ས་མྤཱ་དི་ཏོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ དཱི་པཾ ཏཱ་ཎཾ ག་ཏི པ་རཱ་ཡ་ཎ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷ་མྨ་དཱི་པཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟཱ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་ཐོ, ཀོ ཧི ནཱ་ཐོ པ་རོ སི་ཡཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༡༦༠, ༣༨༠) ཨུ་པ་དེ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧི པ་ར་སྨིཾ པ་ཊི་བ་དྡྷཾ, ཨ་ཉྙཱ ས་བྦཱ ས་མྤ་ཏྟི པུ་རི་ས་སྶ ཨ་ཏྟཱ་དྷཱི་ནཱ ཨེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི ཀི་ཙྩཾ ཨཱ་ཏ་པྤཾ, ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༢༧༦). ཏ་མ་གྒེཏི ཏ་མ་ཡོ་ག་སྶ ཨ་གྒེ ཏ་སྶ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ ཨ་གྒ་ཏ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. མ་མཱཏི མ་མ སཱ་ས་ནེ. ས་བྦེ་པི ཏེ ཙ་ཏུ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་གོ་ཙ་རཱ ཝཱཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ བྲཱུ་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ གོ་ཙ་རཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ ཨེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་གྒེ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི.
དུ་ཏི་ཡ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་མི་ཏྟོ་བྷཱ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༦. ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨི་མཾ ཝེ་སཱ་ལི་པྤ་ཝེ་ས་ནཾ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་དཱ པཱ་ཝི་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨཱ་ག་ཏ་མ་གྒེ་ནེ་ཝཱཏི པུ་བྦེ ཡཱ་ཝ ཝེ་ལུ༹་ཝ་གཱ་མ་ཀཱ ཨཱ་ག་ཏ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ. ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལེ་ན. ཏ་ཏོཏི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཨ་ཡནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རོ. དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནོ་ལོ་ཀ་ནཱདི པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཨོ་སྶ་ཊྛོཏི ཝི་སྶ་ཊྛོ ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རོ ‘‘ས་ཏྟཱ་ཧ་མེ་ཝ མ་ཡཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི.
ཛེ་ཊྛ་ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏི་ཀཱ་ནནྟི ས་བྦེ་ཝ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི.
པ་ཊི་པཱ་དེ་སྶཱ་མཱིཏི མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ནི་ཡོ་ཛེ་སྶཱ་མི. མ་ཎི་ཕ་ལ་ཀེཏི མ་ཎི་ཁ་ཙི་ཏེ པ་མུ་ཁེ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཕ་ལ་ཀེ. ཏཾ པ་ཋ་མཾ ད་སྶ་ནནྟི ཡཾ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནེ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་རཱུ་པེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་སྶ སི་དྡྷཾ ད་སྶ་ནཾ, ཏཾ པ་ཋ་མ་ད་སྶ་ནཾ. ཡཾ ཝཱ ཨ་ནོ་མ་ད་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ས་དྡ་ཧ་ནྟེ་ན ཏ་དཱ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀཱ་ལེ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཝི་ཡ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ད་སྶ་ནཾ སི་དྡྷཾ, ཏཾ པ་ཋ་མ་ད་སྶ་ནཾ. པ་ཙྩཱ་ག་མ་ན་ཙཱ་རི་ཀནྟི པ་ཙྩཱ་ག་མ་ན་ཏྠཾ ཙཱ་རི་ཀཾ.
ས་ཏྟཱ་ཧནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཐེ་ར་སྶ ཛཱ་ཏོ་ཝ་ར་ཀ་གེ་ཧཾ ཀི་ར ཨི་ཏ་ར་གེ་ཧ་ཏོ ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛཾ, ཝི་ཝ་ཊ་ངྒ་ཎ་ཉྩ, ཏ་སྨཱ དེ་ཝ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཡོ་གྱ་ནྟི ‘‘ཛཱ་ཏོ་ཝ་ར་ཀཾ པ་ཊི་ཛ་གྒ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སོཏི ཨུ་པ་རེ་ཝ་ཏོ. ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིནྟི ཏ་ཏྠ ཝ་སི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཏཾ.
‘‘ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ པུ་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༦, ༡༦༥) ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཐེ་རོ ‘‘ཀེ ཏུ་མྷེ’’ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ཏྭཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་རཱ་ཛེ་ཧི མ་ཧ་ནྟ་ཏ་རོ’’ཏི པུ་ཊྛོ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཧ་ཏྟཾ ས་ཏྠུ ཨུ་པ་རི པ་ཀྑི་པ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་རཱ་མི་ཀ་ས་དི་སཱ ཨེ་ཏེ ཨུ་པཱ་སི་ཀེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཏྠུ་ནོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སཱ་ཝ་ཀ་ས་མྤ་ཏྟི་ཀི་ཏྟ་ན་མྤི ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་ཏྠུ ས་མྤ་ཏྟིཾ་ཡེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི.
སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཐེ་ར་སྶ དེ་ས་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཉཱ་ཎ་སྶ པ་རི་པ་ཀྐ་ཏྟཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ.
ཨ་ཡནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཝེ་སཱ་ལིཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པཱ་ཝི་སཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝེ་སཱ་ལཱི་པ་ཝེ་སེ. ཨ་ནུ་པུ་བྦཱི་ཀ་ཐཱཏི ཨ་ནུ་པུ་བྦ་དཱི་པ་ནཱི ཀ་ཐཱ.
༡༦༧. ཨུ་དེ་ན་ཡ་ཀྑ་སྶ ཙེ་ཏི་ཡ་ཊྛཱ་ནེཏི ཨུ་དེ་ན་སྶ ནཱ་མ ཡ་ཀྑ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧི ཙི་ཏེ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ. ཀ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རོཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཀ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རོ. ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི པུ་རི་མ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ‘‘ཨུ་དེ་ན་ཙེ་ཏི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. གོ་ཏ་མ་ཀཱ་དཱི་སུ་པཱིཏི ‘‘གོ་ཏ་མ་ཀ་ཙེ་ཏི་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དཱི་སུ་པི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཙེ་ཏི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཀ་ཏ་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཝ་ཌྜྷི་ཏཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྲཱུ་ཧི་ཏཱ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ཏཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ. ཡུ་ཏྟ་ཡཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏཱཏི ཡ་ཐཱ ཡུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཛ་ཉྙ་ཡཱ་ནཾ ཚེ་ཀེ་ན སཱ་ར་ཐི་ནཱ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི་པ་ཝ་ཏྟི་ར་ཧ་ཏཾ ག་མི་ཏཱ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན. ཝ་ཏྠུ ཝི་ཡ ཀ་ཏཱཏི ས་བྦ་སོ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་སོ་དྷ་ནེ་ན ཨི་དྡྷི་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཝི་སོ་དྷི་ཏ་པ་རི་སྶ་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཝི་ཡ ཀ་ཏཱ. ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཱཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ་ཏཾ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཡོ་གྱ་ཏཱ་ཡ ཋ་པི་ཏཱ. ས་མ་ནྟ་ཏོ ཙི་ཏཱཏི ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ན བྷཱ་ཝ་ནུ་པ་ཙ་ཡཾ ག་མི་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ’’ཏི. སུ་ཊྛུ ས་མཱ་ར་དྡྷཱཏི ཨི་དྡྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མྨ་དེ་ཝ སཾ་སེ་ཝི་ཏཱ.
ཨ་ནི་ཡ་མེ་ནཱཏི ‘‘ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙཱི’’ཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ་ན ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ. ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎནྟི པ་ར་མཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༠; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༤༠) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. མ་ཧཱ་སི་ཝ་ཏྠེ་རོ པ་ན ‘‘མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་དཱ་ཡི་ནོ ཀ་མྨ་སྶ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ཧ་ད་ཡེ ཋ་པེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ པ་རི་སྶ་ཡ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨི་མཾ བྷ་དྡ་ཀ་པྤ་མེ་ཝ ཏི་ཊྛེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙ. ‘‘ཁ་ཎྜི་ཙྩཱ་དཱི་ཧི ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ ཨི་དྡྷི་བ་ལེ་ན ཛ་རཱ་ཡ ན པ་ཊི་གྷཱ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཏེ་ན མ་ར་ཎ་སྶ་པི ན པ་ཊི་གྷཱ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི. ‘‘ཀྭ ས་རོ ཁི་ཏྟོ, ཀྭ ཙ ནི་པ་ཏི་ཏོ’’ཏི ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝུ་ཊྛི་ཏེ་ནཱ་པི ཐེ་ར་ཝཱ་དེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ས་མ་ཏྠི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ ན རུ་ཙྩ་ཏི…པེ… ནི་ཡ་མི་ཏ’’ནྟི.
པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟོཏི ཡ་ཐཱ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠཱ་ན་ཏྠཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཙི་ཏྟོ. སོ པ་ན ཨ་བྷི་བྷ་ཝོ མ་ཧ་ཏཱ ཨུ་ད་ཀོ་གྷེ་ན ཨ་པྤ་ཀ་སྶ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི. ཨ་ཉྙོ་པཱིཏི ཐེ་ར་ཏོ, ཨ་རི་ཡེ་ཧི ཝཱ ཨ་ཉྙོ་པི ཡོ ཀོ་ཙི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སོ མཱ་རེ་ན པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཐེ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཀ་ཏཾ ནི་མི་ཏྟོ་བྷཱ་སཾ ས་བྦ་སོ ན ས་ལླ་ཀྑེ་སཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མཱ་རོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝི་པ་ལླཱ་སཱཏི ཨ་སུ་བྷེ ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སོ, ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་སོ, དུ་ཀྑེ ‘‘སུ་ཁ’’ནྟི ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སོ, ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་སོ་ཏི ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ. ཏེ་ནཱཏི ཡ་དི་པི ཨི་ཏ་རེ ཨ་ཊྛ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ པ་ཧཱི་ནཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་སྶཱཏི ཐེ་ར་སྶ. མ་དྡ་ཏཱིཏི ཕུ་ས་ན་མ་ཏྟེ་ན མ་དྡ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཏེ་ན མ་དྡི་ཏེ ས་ཏྟཱ་ནཾ མ་ར་ཎ་མེ་ཝ སི་ཡཱ. ཀིཾ ས་ཀྑི་སྶ་ཏི, ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀ་སྨཱ ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏི, ན་ནུ ཨེ་ས ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཀུ་ཙྪིཾ པ་ཝི་ཊྛོ་ཏི? ས་ཙྩཾ པ་ཝི་ཊྛོ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ན ཝི་བཱ་དྷ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན. ཝི་བཱ་དྷ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པ་ན ཨི་དྷ ‘‘ཀིཾ ས་ཀྑི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧ་ད་ཡ་མ་དྡ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ. ནི་མི་ཏྟོ་བྷཱ་སནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཏི་ཊྛ་ཏུ བྷ་ག་ཝཱ ཀ་པྤ’’ནྟི ས་ཀ་ལ་ཀ་པྤཾ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡ ‘‘ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་ན་ནྡ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ་ཏུ་རི་དྡྷི་པཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་པྤཾ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ས་ཉྙུ་པྤཱ་ད་ནཾ ནི་མི་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ པ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཨུ་ཛུ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨོ་བྷཱ་སོ. ཛཱ་ན་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཝཱ་ཏི མཱ་རེ་ན པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནྟོ ཨེ་ཝ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་པ་རཱ་དྷ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ས་ཏྟཱ་ནཾ སོ་ཀོ ཏ་ནུ་ཀོ ཧོ་ཏི, ན བ་ལ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དོ་སཱ་རོ་པ་ནེ་ན སོ་ཀ་ཏ་ནུ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ’’ནྟི. ཀིཾ པ་ན ཐེ་རོ མཱ་རེ་ན པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ལེ པ་ཝ་ཏྟིཾ པ་ཙྪཱ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི? ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ས་བྷཱ་ཝེ་ན, བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི.
མཱ་ར་ཡཱ་ཙ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༨. ཨ་ན་ཏྠེ ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟོ གུ་ཎ་མཱ་ར་ཎེ་ན མཱ་རེ་ཏི, ཝི་རཱ་ག་ཝི་བ་ནྡྷ་ནེ་ན ཝཱ ཛཱ་ཏི་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏཾ ཛཱ་ཏཾ མཱ་རེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘མཱ་རེ་ཏཱི་ཏི མཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པཱ་པ་ཏཱ་ཡ པཱ་པི་མཱ. ཀ་ཎྷ་དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཀ་ཎྷོ. ཝི་རཱ་གཱ་དི་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ནྟ་ཀོ. ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ན མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ན་མུ་ཙི. ཨ་ཏྟ་ནོ མཱ་ར་པཱ་སེ་ན པ་མ་ཏྟེ བ་ནྡྷ་ཏི, པ་མ་ཏྟཱ ཝཱ བ་ནྡྷཱུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་མ་ཏྟ་བ་ནྡྷུ. ས་ཏྟ་མ་ས་ཏྟཱ་ཧ་ཏོ པ་རཾ ས་ཏྟ ཨ་ཧཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་མེ ས་ཏྟཱ་ཧེ’’ཏི ན པ་ན པ་ལླ་ངྐ་ས་ཏྟཱ་ཧཱ་དི ཝི་ཡ ནི་ཡ་ཏ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཨ་ཊྛ་མ་ས་ཏྟཱ་ཧ་སྶ ནཱ་མ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. ས་ཏྟ་མ་ས་ཏྟཱ་ཧ་སྶ ཧི པ་ར་ཏོ ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷ་མཱུ་ལེ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ, ས་ཀྐ་སྶ ཙ དེ་ཝ་ར་ཉྙོ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཉ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ས་ཏྟེ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ མ་མ ཝི་ས་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ་པེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་ཉྫཱ་ཏ་དོ་མ་ན་སྶོ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ཧ་ནྡ དཱ་ནཱ་ཧཾ ནཾ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན པ་རི་ནི་བྦཱ་པེ་སྶཱ་མི, ཨེ་ཝ་མ་སྶ མ་ནོ་ར་ཐོ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ག་མི་སྶ་ཏི, མ་མ ཙ མ་ནོ་ར་ཐོ ཨི་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ ཨ་ནྟཾ ཋི་ཏོ ‘‘པ་རི་ནི་བྦཱ་ཏུ དཱ་ནི བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ ཡཱ་ཙི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཊྛ་མེ ས་ཏྟཱ་ཧེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཛྫཱཏི ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རོ་སྶ་ཛྫ་ན་དི་ཝ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. བྷ་ག་ཝཱ ཙ་སྶ ཨ་བྷི་ས་ནྡྷིཾ ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ཏཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཡཱ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཏཱ་ཝཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཡ་ཏྟཱཏི ས་ཙྩ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡེ་ན བྱ་ཏྟཱ. ཏ་ཐེ་ཝ ཝི་ནཱི་ཏཱཏི མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་ན་ཡ་ནེ་ན ཝི་ནཱི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཝི་སཱ་ར་དཱཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ནེ་ཝ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་སཱ་ར་དཱ, སཱ་ར་ཛྫ་ཀ་རཱ་ནཾ དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་དི་པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ག་མེ་ན ཝི་སཱ་ར་ད་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྶ སུ་ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏཾ ཨི་དྷ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན ‘‘སུ་ཏ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་པི་ཊ་ཀ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཏི་ཎྞཾ པི་ཊ་ཀཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ ཏེ་པི་ཊ་ཀཾ, ཏཱི་ཎི ཝཱ པི་ཊ་ཀཱ་ནི ཏི་པི་ཊ་ཀཾ, ཏི་པི་ཊ་ཀ་མེ་ཝ ཏེ་པི་ཊ་ཀཾ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན. ཏ་མེ་ཝཱཏི ཡཾ ཏཾ ཏེ་པི་ཊ་ཀཾ སོ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘སུ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མེ་ཝ. དྷ་མྨནྟི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཾ. དྷཱ་རེ་ནྟཱིཏི སུ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ཀྑི་ཏྟ་སཱི་ཧ་ཝ་སཾ ཝི་ཡ ཨ་ཝི་ན་སྶ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་པྤ་གུ་ཎ་སུ་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན དྷཱ་རེ་ནྟི ཧ་ད་ཡེ ཋ་པེ་ནྟི. ཨི་ཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་དྷ་མྨ་དྷ་ར་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶཱཏི མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨ་སྶ, ན་ཝ་ཝི་དྷ་སྶཱ་པི ཝཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་སྶ. ཨ་ནུ་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏནྟི ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏཾ. ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་པ་ཊི་པ་དནྟི ཙ ཏ་མེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷ་མྨ་མཱ་ཧ, ཚ་བྦི་དྷཱ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡོ ཝཱ. ཨ་ནུ་དྷ་མྨནྟི ཏ་སྶཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་བྷི་ས་ལླེ་ཁི་ཏཾ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དི་དྷ་མྨཾ. ཙ་ར་ཎ་སཱི་ལཱཏི ས་མཱ་དཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་སཱི་ལཱ. ཨ་ནུ མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ནུ་དྷ་མྨཱ, ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ, ཏ་སྶཱ ཙ་ར་ཎ་སཱི་ལཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཝཱ་དཾ. ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཨཱ་ཙཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ནེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ, བྷ་ག་ཝཱ. ཏ་སྶ ཝཱ་དོ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ.
ཨཱ་ཙི་ཀྑི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨཱ་དི་ཏོ ཀ་ཐེ་སྶ་ནྟི, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ན པ་རེ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དེ་སེ་སྶ་ནྟཱིཏི ཝཱ་ཙེ་སྶ་ནྟི, པཱ་ལི༹ཾ ས་མྨཱ པ་བོ་དྷེ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྙཱ་པེ་སྶ་ནྟཱིཏི པ་ཛཱ་ནཱ་པེ་སྶ་ནྟི, ས་ངྐཱ་པེ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊྛ་པེ་སྶ་ནྟཱིཏི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཋ་པེ་སྶ་ནྟི, པ་ཀཱ་སེ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཝ་རི་སྶ་ནྟཱིཏི ཝི་ཝ་ཊཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི. ཝི་བྷ་ཛི་སྶ་ནྟཱིཏི ཝི་བྷ་ཏྟཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི. ཨུ་ཏྟཱ་ནིཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནཾ ག་མྦྷཱི་རཾ ཨུ་ཏྟཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི. ས་ཧ དྷ་མྨེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨ-ས་དྡོ ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ‘‘ཧེ་ཏུ་མྷི ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༢༧༠) ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧེ་ཏུ་ཀེ་ན ས་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ’’ཏི. ས་པྤཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡནྟི ས་ནི་སྶ་ར་ཎཾ, ཡ་ཐཱ པ་ར་ཝཱ་དཾ བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ ས་ཀ་ཝཱ་དོ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཏུ་དཱ་ཧ་ར་ཎེ་ཧི ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏ་མ་ཏྠཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་སྶ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི, ན་ཝ་ཝི་དྷཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ པ་བོ་དྷེ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘པ་ཉྙཱ་པེ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཚ་ཧི པ་དེ་ཧི ཚ ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནི, ཨཱ་དི་ཏོ པ་ན དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཚ བྱ་ཉྫ་ན་པ་དཱ་ནི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཏེ་པི་ཊ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡེ་ན ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ནེ་ཏྟི་ཡཾ ‘‘དྭཱ་ད་ས་པ་དཱ་ནི སུ་ཏྟཾ, ཏཾ ས་བྦཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠོ ཙཱ’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ས་ངྑཱ་རེ).
སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏནྟི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་དི་སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་ཎཾ. ས་ཀ་ལཾ སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཾ སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡཾ. ས་མི་དྡྷནྟི ས་མྨ་དེ་ཝ ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ. ཛྷཱ་ན་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་མ་དྷི་ག་ཏ་ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ་ཝ་སེ་ན. ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟནྟི ཨུ་ལཱ༹་ར་པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ག་མ་ནེ་ན ས་བྦ་སོ པ་རི་ཝུ་དྡྷིཾ ཨུ་པ་ག་ཏཾ. ས་བྦ་པཱ་ལི་ཕུ་ལླཾ ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ་ཧི སཱ་ས་ནཱ་བྷི་ཝུ་དྡྷི་ཡཱ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟི་ཏོ. པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན, པ་ཏི་ཊྛ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན བ་ཧུ་ནོ ཛ་ན་སྶ ཧི་ཏ་ནྟི བཱ་ཧུ་ཛ་ཉྙཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བ་ཧུ་ཛ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. པུ་ཐུ པུ་ཐུ་ལཾ བྷཱུ་ཏཾ ཛཱ་ཏཾ, པུ་ཐུ ཝཱ པུ་ཐུ་ཏྟཾ བྷཱུ་ཏཾ པ་ཏྟ་ནྟི པུ་ཐུ་བྷཱུ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཱ་ཀཱ་ར…པེ… པ་ཏྟ’’ནྟི. སུ་ཊྛུ པ་ཀཱ་སི་ཏནྟི སུ་ཊྛུ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝེ་དི་ཏཾ.
ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་ར་ཨོ་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༩. ས་ཏིཾ སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ཉྙི་ཏོ དུ་ཀྑ་བྷཱ་རོ མ་ཡཱ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཝ་ཧི་ཏོ, ཨི་དཱ་ནི པ་ན ན ཝ་ཧི་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཝ་ཧ་ན་ཏྠཾ ཙི་ར་ཏ་རཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་མྦྷཱ་རོ ས་མྦྷ་ཏོ, སྭཱ་ཡཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ པ་ཊི་ཝི་དྡྷོ, ཡ་ཏོ ཨི་མེ ཀཱ་ཡཱ་ད་ཡོ ཨ་སུ་བྷཱ་དི་ཏོ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ, ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ས་མྨཱ་ས་ཏིཾ ཡ་ཐཱ་ཏ་ཐཾ ཝི་ས་ཡེ སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཡ་སྨཱ ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ཉྙི་ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་བྷཱ་ར་སྶ ཝ་ཧ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཾ ཏཱ་ཝ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་མཱུ་ལེ ཨེ་ཝ པ་རི་ས་མཱ་པི་ཏཾ, པ་ར་ཧི་ཏཾ པ་ན བུ་དྡྷ་ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཝི་ན་ཡ་ནཾ པ་རི་ས་མཱ་པི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ཨི་དཱ་ནི མཱ་ས་ཏྟ་ཡེ་ནེ་ཝ པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་བྷཱ་སི ‘‘ཝི་སཱ་ཁ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི, ཨེ་ཝཾ བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ན ནི་ཙྪ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རཾ ཝི་སྶ་ཛྫཱིཏི ཨཱ་ཡུ་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཀཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་དྷ་མྨཾ ‘‘ན ས་མཱ་པ་ཛྫི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫི ཏཾ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ནེ་ཝ ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་ངྑཱ་རཾ ‘‘ན་པྤ་ཝ་ཏྟེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཋཱ་ན་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ་པི པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ་པི མ་ཧ་ནྟོ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤོ. ཏ་ཏྠ ཋཱ་ན་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཙཱ་ལ་སྶ མ་ཧ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་དཱ ཀི་ར…པེ… ཀ་མྤི་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ པ་ན ཛཱ་ཏི་ཀྑེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ ད་ས་ས་ཧ་སྶཱི ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ ཨེ་ཝ, ན ཡཱ ཀཱ་ཙི, ཡཱ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་མ་ཧཱ་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཀ་མྤི་ཏྠ. ཏ་དཱ་པི ཏ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཀ་མྤ་ནེ ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཾ? ཛཱ་ཏི་ཀྑེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶེ་ཝ ཨཱ་དི་ཏོ པ་རི་གྒ་ཧ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ. པ་རི་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཾ ཙ་སྶ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཀྑེ་ཏྟཾ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ད་ས་ས་ཧ་སྶཱི ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ, ནི་སྶ་དྡཱ ཧོ་ནྟི ནི་རཱ་ཀུ་ལཱ…པེ… མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ ཨཱ་བྷུ་ཛ་ཏི, ད་ས་ས་ཧ་སྶཱི པ་ཀ་མྤ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨཱ་དི (བུ. ཝཾ. ༨༤-༩༡). ཨུ་ད་ཀ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཚ་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཝེ་དྷ་ནེ་ན ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གེ བྷིཾ་སེ་ཏཱི་ཏི བྷིཾ་ས་ནོ, སོ ཨེ་ཝ བྷིཾ་ས་ན་ཀོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཡ་ཛ་ན་ཀོ’’ཏི. དེ་ཝ་བྷེ་རི་ཡོཏི དེ་ཝ་དུ་ནྡུ་བྷི་ས་དྡ་སྶ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟཾ. ན ཙེ་ཏྠ ཀཱ་ཙི བྷེ་རཱི ‘‘དེ་ཝ་དུ་ནྡུ་བྷཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་པྤཱ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ཏོ ནི་གྒྷོ་ས་ས་དྡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དེ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི. དེ་ཝོཏི མེ་གྷོ. ཏ་སྶ ཧི ཨ་ཙྪ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ཀཱ་ས་སྶ ཝ་སྶཱ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཀྑ་ག་ཛྫི་ཏ་ས་ཉྙི་ཏེ ས་དྡེ ནི་ཙྪ་ར་ནྟེ དེ་ཝ་དུ་ནྡུ་བྷི་ས་མ་ཉྙཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དེ་ཝོ སུ་ཀྑ་ག་ཛྫི་ཏཾ ག་ཛྫཱི’’ཏི.
པཱི་ཏི་ཝེ་ག་ཝི་སྶ་ཊྛནྟི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཙི་ར་ཏ་རཾ ཀཱ་ལཾ ཝ་ཧི་ཏོ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ཉྙི་ཏོ དུ་ཀྑ་བྷཱ་རོ, ཨི་དཱ་ནི ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ ནི་ཀྑི་པི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་ཉྫཱ་ཏ་སོ་མ་ན་སྶོ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ པཱི་ཏི་ཝེ་ག་ཝི་སྶ་ཊྛཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨུ་དཱ་ནེ་ནྟེ་ན ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ སཱ་དྷི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཀ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏུ་ལཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཏུ་ལནྟི ཏུ་ལ-ས་དྡོ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏུ་ལི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པྤཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ པ་རི་ཏོ ཁ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘པ་རི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཏོ དཱི་གྷ་ས་ནྟཱ་ན་ཏཱ་ཡ, ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལ་ཏཱ་ཡ ཙ ན ཏུ་ལཾ ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ. ཡེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི པུ་བྦེ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ མ་ཧ་གྒ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཏུ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཱ་ནི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏོ ཨཱ་རུ་པྤ་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ནི ཝི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨ་ཏུ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ཏ་ར་ཉྩ ‘‘ཏུ་ལ’’ནྟི, ཨ་པྤ་ཝི་པཱ་ཀཾ ཏཱི་སུ་པི ཀ་མྨེ་སུ ཡཾ ཏ་ནུ་ཝི་པཱ་ཀཾ ཧཱི་ནཾ, ཏཾ ཏུ་ལཾ. བ་ཧུ་ཝི་པཱ་ཀནྟི ཡཾ མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཎཱི་ཏཾ, ཏཾ ཨ་ཏུ་ལཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ, ཏཾ ཧཱི་ནཾ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནྟི དྭི་དྷཱ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ དྭཱི་སུ བྷཱ་གེ་སུ པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ. ཧཱི་ན་ཏྟི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་པྤ་བ་ཧུ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཏུ་ལཱ་ཏུ་ལ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ས་མྦྷ་ཝོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྦྷ་ཝ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི. ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ར་ཏོཏི ས་ས་ནྟཱ་ན་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན, གོ་ཙ་རཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙ ནི་ར་ཏོ. ས་ཝི་པཱ་ཀཾ ས་མཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་མ་ཏྟ་དཱ་ཡི་ཀ་མྨཾ ས་ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛེ་ན ས་མྦྷ་ཝཾ. ན ཙ ཏཾ ཀཱ་མཱ་དི་བྷ་ཝཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཀ་ནྟི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ས་མྦྷ་ཝ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་སྶ་ཛྫཱིཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཨ་ཝ་སྶ་ཛྫི. ཀ་ཝ་ཙཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་རི་ཡོ་ན་ནྡྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནི ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཀི་ལེ་ས་ཉྩ ཨ་བྷི་ནྡཱིཏི ཀི་ལེ་ས་བྷེ་ད་ས་ཧ་བྷཱ་ཝི་ཀ་མྨོ་སྶ་ཛྫ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཝོ་ཙ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ར་ཏོ ས་མཱ་ཧི་ཏོ’’ཏི.
ཏཱི་རེ་ནྟོཏི ‘‘ཨུ་པྤཱ་དོ བྷ་ཡཾ, ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཁེ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝཱི་མཾ་ས་ནྟོ. ‘‘ཏུ་ལེ་ནྟོ ཏཱི་རེ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཨ་ཝ་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་སི. ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ཨུ་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་སི.
མ་ཧཱ་བྷཱུ་མི་ཙཱ་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༡. ཡ་ནྟི ཀ་ར་ཎེ ཝཱ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ ཝཱ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ས་མ་ཡེ་ན, ཡ་སྨིཾ ཝཱ ས་མ་ཡེ’’ཏི. ཨུ་ཀྑེ་པ་ཀ་ཝཱ་ཏཱཏི ཨུ་ད་ཀ་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀ་ཝཱ་ཏཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཁེ་པ་ཀ་ཝཱ་ཏཱ. ‘‘ས་ཊྛི…པེ… བ་ཧ་ལ’’ནྟི ཨི་དཾ ཏ་སྶ ཝཱ་ཏ་སྶ ཨུ་བྦེ་དྷ་པྤ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཨཱ་ཡཱ་མ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ན ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པྤ་མཱ་ཎ་མྤི ཨུ་ད་ཀ་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀ་ཝཱ་ཏཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨཱ་ཀཱ་སེཏི པུ་བྦེ ཝཱ་ཏེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ་ཀཱ་སེ. པུ་ན ཝཱ་ཏོཏི ཨུ་ཀྑེ་པ་ཀ་ཝཱ་ཏེ ཏ་ཐཱ་ཀ་ཏྭཱ ཝི་ག་ཏེ ཨུ་ད་ཀ་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀ་ཝཱ་ཏོ པུ་ན ཨཱ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨུ་ད་ཀཾ ན བྷ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཏྠ་མྦྷེ་ནྟཾ ཨཱ་བ་ནྡྷ་ན་ཝི་ཏཱ་ན་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨུ་ད་ཀཾ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ཏཱིཏི ཏ་ཏོ ཨཱ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎ་ཏོ ཏེ་ན ཝཱ་ཏེ་ན ཨུ་ཏྠ་མྦྷི་ཏཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ཏི ཨུ་པ་རི ག་ཙྪ་ཏི. ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. བ་ཧ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་ཀ་ལཱ ཧི མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི ཏ་དཱ ཨོ་གྒ་ཙྪ་ཏི, ཨུ་གྒ་ཙྪ་ཏི ཙ, ཏ་སྨཱ ཀ་མྤ་ནཾ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.
ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶཱཏི ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་སི་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶ. ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་སྶཨི་སྶ་རི་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ. པ་རི་ཏྟཱཏི པ་ཊི་ལ་དྡྷ་མ་ཏྟཱ ནཱ་ཏི་སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ བ་ལ་ཝ་ཏཱི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་བྦ་ལཱ’’ཏི. ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ཧི བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱཏི པ་གུ་ཎཱ སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ. སཱ ཧི ཐི་རཱ ད་ལ༹ྷ་ཏ་རཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ལ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘པ་རི་ཏྟཱ པ་ཐ་ཝཱི་ས་ཉྙཱ, ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ ཨཱ་པོ་ས་ཉྙཱ’’ཏི དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཨཱ་པོ་ས་ཉྙཱ་ཡ པ་ན སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤོ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སཾ་ཝེ་ཛེ་ནྟོ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་མ་ཏྟཾ ས་ཀྐཾ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ་ནཾ. ཝཱི་མཾ་ས་ནྟོ ཝཱ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ས་མ་དྷི་ག་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་དྡྷི་བ་ལཾ. མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ པཱ་སཱ་ད་ཀ་མྤ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊ་ནྟི ཏཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏ་སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ པཱ་སཱ་ད་ཀ་མྤ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ ཀི་རཱ་ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པཱུ་ཏི་མི་སྶོ ག་ནྡྷོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པཱུ་ཏི་ག་ནྡྷོ, ཏེ་ན པཱུ་ཏི་ག་ནྡྷེ་ནེ་ཝ ཨ་དྷི་ག་ཏ་མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ས་མྦྷ་ཝཾ ཝི་ཡ ག་ནྡྷེ་ནེ་ཝ སཱི་སེ་ན, ཨ་ཏི་ཝི་ཡ དཱ་ར་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨཱ་ཙ་རི་ཡནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱུ་པ་དེ་སཾ. ཨི་དྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ནཱ་མ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑཱ་དཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ, སོ ཙ ཨུ་པཱ་ཡེ ཀོ་ས་ལླ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནཱ ན ས་མྨཱ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ན ཏཱ་ཝ སི་ཀྑི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སི་ཀྑི་ཏྭཱ་ཝ ཡུ་དྡྷཾ པ་ཝི་ཊྛོ་སཱི’’ཏི. ‘‘པི་ལ་ཝ་ནྟ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་ཀ་ལ་མེ་ཝ པཱ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠུཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་པཱ་སཱ་དོ་ཝ ཏ་ཏྠ པི་ལ་ཝ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཀྐ་མཾ པ་ན ཨུ་པ་མཱ་ཡ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཱ་ཏ…པེ… ཛཱ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀ་པ་ལླ་ཀ་པཱུ་ཝནྟི ཨཱ་སི་ཏྟ་ཀ་པཱུ་ཝཾ, ཏཾ པ་ཙ་ནྟཱ ཀ་པཱ་ལེ པ་ཋ་མཾ ཀི་ཉྩི པི་ཊྛཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་ནྟེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནྟི པཱུ་ཝཾ ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨཱ་པོ་ཀ་སི་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘པཱ་སཱ་དེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཧོ་ཏཱུ’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ས་མ་ནྟ་ཏོ པཱ་སཱ་ད་སྶ ཡཱ་ཝ པ་རི་ཡ་ནྟཱ ཡ་ཐཱ ཨུ་ད་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨུ་པ་དི་ས་ཏི.
མ་ཧཱ་པ་དཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ‘‘དྷ་མྨ་ཏཱ ཨེ་སཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་དཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏུ་སི་ཏཱ ཀཱ་ཡཱ ཙ་ཝི་ཏྭཱ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪིཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༨) ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ ད་ས་ས་ཧ་སྶཱི ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ ས་ངྐ་མྤ་ཏི ས་མྤ་ཀ་མྤ་ཏི ས་མྤ་ཝེ་དྷ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༨), ཏ་ཐཱ ‘‘དྷ་མྨ་ཏཱ ཨེ་སཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡ་དཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་མྷཱ ནི་ཀྑ་མ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༠) ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ ད་ས་ས་ཧ་སྶཱི ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ ས་ངྐ་མྤ་ཏི ས་མྤ་ཀ་མྤ་ཏི ས་མྤ་ཝེ་དྷ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༢) ཙ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ག་བྦྷོ་ཀྐ་ནྟི་ཡཾ, ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཡ་ཉྩ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་པ་དཱ་ནེཔ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི ཙ་ཏཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཏི མ་ཧཱ་པ་དཱ་ནེཨ་ཏྠ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨི་དཱ་ནི ནེ་སཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ, པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཙ ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་ཏི ཨི་མེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དྷཱ་ཏུ་ཀོ་པེ་ནཱཏི ཨུ་ཀྑེ་པ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་ཀོ་པེ་ན. ཨི་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཉཱ་ཎི་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛི་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ པ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཏེ་ཛེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་ཉྙ་ཏེ་ཛེ་ནཱཏི པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན, མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ པུ་ཉྙ་བ་ལེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཉཱ་ཎ་ཏེ་ཛེ་ནཱཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན. སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་དཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་ཧ་ཏཱ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཡཾ ཨ་ཀ་མྤི་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་ཧ་ཏཱ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི ཨ་ཀ་མྤི་ཏྠ, ཏཾ པ་ན་སྶཱ སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་དཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་དཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཡེ་ན པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨ་སཱི་ཏི་ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་དྭ་ཏྟིཾ་ས་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ- (དཱི. ནི. ༢.༣༣; ༣.༡༩༨; མ. ནི. ༢.༣༨༥) ཝི་ཙི་ཏྲ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་གུ་ཎ་ར་ཏ་ན་ས་མི་དྡྷི་དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡོ པུ་ཉྙ་མ་ཧ་ཏྟ་ཐཱ་མ་མ་ཧ་ཏྟ་ཡ་ས་མ་ཧ་ཨཱ་ཨི་དྡྷི་མ་ཧ་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་མ་ཧ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏོ ཨ་ས་མོ ཨ་ས་མ་ས་མོ ཨ་པྤ་ཊི་པུ་གྒ་ལོ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ཉྙི་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཀ་པྤཾ ཝཱ ཀ་པྤཱ་ཝ་སེ་སཾ ཝཱ ཋ་པེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ་པི ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན ཉཱ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ན ཏི་ཎཱ་ཡ་པི ཨ་མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རོ་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷི་ནཱ ནི་ར་པེ་ཀྑོ ཨོ་སྶ་ཛྫི. ཏ་ད་ནུ་བྷཱ་ཝཱ་བྷི་ཧ་ཏཱ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རོ་སྶ་ཛྫ་ནེ ཨ་ཀ་མྤི་ཏྠ, ཏཾ པ་ན་སྶཱ ཀཱ་རུ་ཉྙ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏཱ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་རུ་ཉྙ་ས་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ས་མ་ཡེ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑྱཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ས་མཱ་པ་ཛྫི ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན, ཏ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཏི་ཀྑཾ སཱུ་རཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟེ་སི, ‘‘ཡ་ད་ཏྠ་ཉྩ མ་ཡཱ ཨེ་ཝཾ སུ་ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏོ ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རོ ས་མྦྷ་ཏོ, ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ ཙ ཝི་མོ་ཀྑོ ས་མ་དྷི་ག་ཏོ, ཏ་སྶ ཝ་ཏ མེ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ནི་ཊྛཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ ཨ་ཛྫ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི བྷི་ཡྻོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སོ་མ་ན་སྶ་པྤ་ཏྟ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱི་ཏི་ཝི་པྥཱ་རཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་པུ་ལ་ཏ་རཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ པ་རེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ཏི་ས་ཡོ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཡ་སྶ ས་མཱ་པ་ཏྟི་བ་ལ་ས་མུ་པ་བྲཱུ་ཧི་ཏ་སྶ ཉཱ་ཎཱ་ཏི་ས་ཡ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭེ་མེ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ ས་མ་ས་མ་ཕ་ལཱ ས་མ་ས་མ་ཝི་པཱ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨུ་དཱ. ༧༥), ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་བྷི་ཧ་ཏཱ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི ཨ་ཀ་མྤི་ཏྠ. ཏཾ པ་ན་སྶཱ ཏ་སྶཾ ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཨཱ་རོ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟི ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་ཊྛ་མོ ཨཱ་རོ་ད་ནེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨི་དཱ་ནི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪིཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོཏི ‘‘སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་དཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠོ. པ་ཐ་ཝཱི་དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་མུ་དྡ་དེ་ཝ་ཏཱ ཝི་ཡ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨ་དྷི་དེ་ཝ་ཏཱ ཀི་ར ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཏཱ་དི་སེ ཀཱ་ར་ཎེ ས་ཏི ཏ་སྶཱ ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི ས་ངྐ་མྤ་ཏི ས་མྤ་ཀ་མྤ་ཏི ས་མྤ་ཝེ་དྷ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཝཱ་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཏཱ ཝཱ་ཡ་ནྟི, སཱི་ཏུ་ཎྷ་ཨ་བྦྷ་ཝ་སྶ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན སཱི་ཏཱ་ད་ཡོ བྷ་ཝ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་སཱ་ཁ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡཾ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཨ་ཏྠཾ བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སི་ནྣ་སྶ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ མཱ་ར་བ་ལཾ ཝི་དྷ་མི་ཏུཾ –
‘‘ཨ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡཾ པ་ཐ་ཝཱི, ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཡ སུ་ཁཾ དུ་ཁཾ;
སཱ་པི དཱ་ན་བ་ལཱ མ་ཡ྄ཧཾ, ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཀ་མྤ་ཐཱ’’ཏི. (ཙ་རི་ཡཱ. ༡.༡༢༤) –
ཝ་ཙ་ན་ས་མ་ན་ནྟ་རཾ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ས་པ་རི་སཾ མཱ་རཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་སི. ཨེ་ཏནྟི སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་དཱ་ནཱ་དི. ཡ་དི་པི ན་ཏྠི ཨ་ཙེ་ཏ་ན་ཏྟཱ, དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན སི་ཡཱ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. དྷ་མྨ་ཏཱ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝོ, སོ པུ་ཉྙ་དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ ཉཱ་ཎ་དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི. ཏ་ཡི་དཾ ས་བྦཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་མེ་ཝ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ –
‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨེ ས་མྨ་ས་ཏོ, ས་བྷཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ;
དྷ་མྨ་ཏེ་ཛེ་ན ཝ་སུ་དྷཱ, ད་ས་ས་ཧ་སྶཱི པ་ཀ་མྤ་ཐཱ’’ཏི. (བུ. ཝཾ. ༡.༡༦༦);
ཨཱ་དི ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི.
ནི་དྡི་ཊྛ་ནི་ད་སྶ་ནནྟི ནི་དྡི་ཊྛ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ཏ་ནཾ, ནི་ག་མ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤཱ་དི་ཨུ་པྤཱ་ད་ཛ་ན་ནེ་ན ཙེ་ཝ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་མྤ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧེ་ཏུ་ནི་ད་སྶ་ནེ་ན ཙ. ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨ་ཛྫ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རོ ཨོ་སྶ་ཊྛོ’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་སི པཱ་རི་སེ་ས་ཉཱ་ཡེ་ན. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏ་དཱ ཐེ་རོ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝཱི་མཾ་སེ་ཡྻ ནཱ་ཡཾ བྷཱུ་མི་ཀ་མྤོ དྷཱ་ཏུ་པྤ་ཀོ་པ་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཏ་སྶ ཨ་པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་རཱུ་པ་ཏྟཱ, བཱ་ཧི་ར་ཀོ་པི ཨི་སི ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ན་ཏྠི, སཱ་ས་ནི་ཀོ་པི ས་ཏྠུ ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, སེ་སཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ, ཨེ་ཝཾ བྷཱུ་མི་ཀ་མྤོ ཙཱ་ཡཾ མ་ཧཱ་བྷིཾ་ས་ན་ཀོ ས་ལོ་མ་ཧཾ་སོ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ པཱ་རི་སེ་ས་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛྫ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རོ ཨོ་སྶ་ཊྛོ་ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་སཱི’’ཏི.