༢. མ་ཧཱ་ནི་དཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༩༥. ཛ་ན་པ་དི་ནོཏི ཛ་ན་པ་ད་ཝ་ནྟོ, ཛ་ན་པ་ད་སྶ ཝཱ ཨི་སྶ་ར་སཱ་མི་ནོ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཀུ་རཱུ ནཱ་མ. ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་སོ ཡ་དི ཨེ་ཀོ ཛ་ན་པ་དོ, ཀ་ཐཾ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘རུ་ལ༹ྷི་ས་དྡེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ ཧི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཡུ་ཏྟེ ཝི་ཡ ཨཱི་དི་ས་ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཨི་ཙྪ་ནྟི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ རུ་ལ༹ྷི ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨ་ངྒེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏི, མ་ལླེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཙ. ཏ་བྦི་སེ་ས་ནེ་པི ཛ་ན་པ་ད་ས་དྡེ ཛཱ་ཏི་ས་དྡེ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ པ་ནཱཏི པ་ན-ས་དྡོ ཝི་སེ་ས་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ནོ, ཏེ་ན ‘‘པུ་ཐུ་ཨ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝེ་ཏཾ པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ‘‘བ་ཧུ་ཀེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཾ ཛོ་ཏེ་ཏི. སུ་ཏྭཱཏི མ་ནྡྷཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན པ་ར་མྤ་རཱ་ནུ་ག་ཏཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ. ཨ་ནུ་སཾ་ཡཱ་ཡ་ནྟེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་ར་ནྟེ་ན. ཨེ་ཏེ་སཾ ཋཱ་ནནྟི ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡ་མུ་ཁེ་ན ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་བྷ་ཝ་ན་མཱ་ཧ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཨ་ག་མཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སོཏི མ་ནྡྷཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ. ཏནྟི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ར་ཛྫཾ. ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ. པུ་ན པུ་ཙྪི པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏ་ནཾ.

དོ་ཝཱ་རི་ཀ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཏི་ཊྛ་ནྟི སུ་དྷ་མྨཱ་ཡ དེ་ཝ་ས་བྷཱ་ཡ, དེ་ཝ་པུ་ར་སྶ ཙ ཙ་ཏཱུ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཨཱ་ར་ཀྑཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘དི་བྦ་རུ་ཀྑ་ས་ཧ་སྶ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ’’ནྟི ཨི་དཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་ལ་ཏཱ་ཝ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

པ་ཐ་ཝི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་སཱིཏི བྷ་སྶི་ཏྭཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨཱ་ས་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཊྛཱ་སི. ན ཧི ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏ་ཏི, ཏ་ཐཱ་ཋི་ཏ་ཉྩ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི ཏེ་ན་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཨི་སྶ་རི་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཙི་ར་ཏ་རཾ ཀཱ་ལཾ ཋ་ཏྭཱ’’ཏི ཨ་པ་རེ. རཱ་ཛཱ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཝ ཨ་ག་མཱ་སི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན. མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝོཏི མ་ནུ་སྶ་ག་ནྡྷ་ས་རཱི་ར་ནི་སྶ་ནྡཱ་དི་མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝོ. པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སཱིཏི དེ་ཝ་ལོ་ཀེ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡི་ནོ ཨ་པ་རཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ ས་བྦ་དཱ སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀ་ཏཱ མཱ་ལཱ་མི་ལཱ་ཡ་ནཱ་དི དི་བྦ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི. ཏ་དཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྑེ་ཡྻཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་ཡ ས་ཀྐ་ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ. ‘‘ཀིཾ མེ ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་དྡྷ་ར་ཛྫེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཏྲི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཏྟོ་ཝ. མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཨུ་ཏུ་ནོ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པེ་ན ཕུ་ཊྛ་ག་ཏྟོ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི.

ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་སུ སི་དྡྷོ ཝི་སེ་སོ ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀ་མྤི ར་ཊྛཾ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝོ་ཧ་རི་ཡ་ཏི.

ད-ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. ཀ་མྨཱ་སོ་ཏི ཀ་མྨཱ་ས་པཱ་དོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘རཱུ་པ་བྷ་ཝོ རཱུ་པ’’ནྟི. ཀ་ཐཾ པ་ན སོ ‘‘ཀ་མྨཱ་ས་པཱ་དོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ད་མི་ཏོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱི་དི་སཾ ད་མ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པོ་རི་སཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏོ’’ཏི. ‘‘ཨི་མེ པ་ན ཐེ་རཱཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ’’ཏི ཀེ་ཙི. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ’’ཏི, ‘‘དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཙཱུ་ལ༹་ཀ་མྨཱ་ས་ད་མྨཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་ཐཱ ཝ་ད་ནྟི. ཡ་ཀྑི་ནི་པུ་ཏྟོ ཧི ཀ་མྨཱ་ས་པཱ་དོ ཨ་ལཱི་ན་ས་ཏྟུ་ཀུ་མཱ་ར་ཀཱ་ལེ (ཙ་རི་ཡཱ. ༢.༧༥) བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ན ཏ་ཏྠ ད་མི་ཏོ. སུ་ཏ་སོ་མ་ཀཱ་ལེ (ཛཱ. ༢.༢༡.༣༧༡) པ་ན བཱ་རཱ་ཎ་སི་རཱ་ཛཱ པོ་རི་སཱ་ད་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ནེ་ན ཡ་ཏྠ ད་མི་ཏོ, ཏཾ མ་ཧཱ་ཀ་མྨཱ་ས་ད་མྨཾ ནཱ་མ. ‘‘པུ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཏྲ་ཛོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ.

ཡེ་ཧི ཨཱ་ཝ་སི་ཏ་པྤ་དེ་སོ ‘‘ཀུ་རུ་ར་ཊྛ’’ནྟི ནཱ་མཾ ལ་བྷི, ཏེ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ ཏ་ཏྠ ར་ཀྑི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ པ་ཉྩ སཱི་ལཱ་ནི ར་ཀྑིཾ་སུ. ཏེ་སཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི་ཡཱ པ་ཙྪི་མ་ཛ་ན་ཏཱ་ཏི སོ དེ་ས་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཀུ་རུ་ཝ་ཏྟ་དྷ་མྨོཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ ཀུ་རུ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏ་ཀེ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. སོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ པ་ཋ་མཾ ཡ་ཏྠ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛོ ཛཱ་ཏོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀུ་རུ་ར་ཊྛ་ཝཱ་སཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ས་ནོ་ཀཱ་ས་བྷཱུ་ཏོ ཀོ་ཙི ཝི་ཧཱ་རོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཀེ་ཝ་ལཾ གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ཀི་ཏྟ་ནཾ ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ཀ་ཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ ས་ཀྐེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏི དེ་ཝ་ད་ཧཾ ནཱ་མ ས་ཀྱཱ་ནཾ ནི་ག་མོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཝ་ས་ནོ་ཀཱ་ས་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘དེ་ཝཱ་ནཾ པི་ཡཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཏ་ཏྲ བྷ་ཝ’’ནྟི ཝཱ པི་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཧཱ་རོ ཨེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ་ཏི པི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཡི་དཾ པི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ག་རུ་གཱ་ར་ཝ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘གཱ་ར་ཝ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏ’’ནྟི.

ཨ་ཏི་དཱུ་ར་ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ནཱ་ཏི་དཱུ་ར་ནཱ་ཙྩཱ་ས་ནྣཾ ནཱ་མ ག་ཧི་ཏཾ, ཏཾ པ་ན ཨ་ཝ་ཀཾ་ས་ཏོ ཨུ་བྷི་ནྣཾ པ་སཱ་རི་ཏ་ཧ་ཏྠཱ་ནཾ ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཙ་ཀྑུཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ད་ཊྛ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ནཱ་པི ཨ་གཱ་ར་ཝ་མེ་ཝ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི. གཱི་ཝཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱཏི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན གཱི་ཝཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ.

ཀུ་ལ་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཀུ་ལཱ་ནུ་དྡ་ཡ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཀུ་ལཱ་ནཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ ས་ཧ་སྶ་བྷ་ཎྜི་ཀཾ ནི་ཀྑི་པ་ནྟོ ཝི་ཡ བྷི་ཀྑ་པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནེ་ན ཏེ་སཾ མ་ཧ་ཏོ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡ་སྶ ཛ་ན་ནེ་ན. པ་ཊི་ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱཏི ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ཧི ས་མྨ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ པུ་ན ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ. ཏི་ཀྑ་ཏྟུནྟི ‘‘ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་རཱ་ཀཱ་རཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏེ ཏ་ཡོ ཝཱ་རེ, ཏེ་ན་སྶ དྭཱ་ད་ས་ཀྑ་ཏྟུཾ ས་མྨ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ.

ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ སེ་ས་བུ་དྡྷེ་ཧི་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི དྷ་མྨ་ནྭ་ཡེ ཋ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་བུ་དྡྷེ་ཧི…པེ… ཀ་ཐི་ཏོ’’ཏི. སཱ་ལི་ནྡནྟི ས་པ་རི་བྷ་ཎྜཾ. ‘‘སི་ནེ་རུཾ ཨུ་ཀྑི་པ་ནྟོ་ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏཱ་དི་སཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ སུ་དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. སུ་ཏྟ་མེ་ཝ ‘‘སུ་ཏྟ་ནྟ་ཀ་ཐ’’ནྟི ཨཱ་ཧ དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཝི་ན་ཡ་པ་ཎྞ་ཏྟི་བྷཱུ་མ་ནྟ་ར་ས་མ་ཡ་ནྟ་རཱ་ནཾ ཝི་ཛཱ་ན་ནཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཀཱ་ར་ཀ་ཝེ་ད་ཀ་ར་ཧི་ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཋཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ག་ཛྫི་ཏཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཏཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་སྶེ་ཝ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཏཱ་ཡ, དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཙ ནཱ་ནཱ་ན་ཡེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ག་ཛྫི་ཏཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཝི་པུ་ལཾ, བ་ཧུ་བྷེ་ད་ཉྩ ཧོ་ཏི. ཉཱ་ཎཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ཏཱིཏི ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ ཝི་བྷཱ་ག་སོ ཀུ་རུ་མཱ་ནཾ ཨ་ནུ ཨ་ནུ པ་ཝི་ས་ཏི, ཏེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཝི་སྶ ཋི་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎ་སྶ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷ་སྶ ནཱ་མ དྷ་མྨ་སྶ དེ་ས་ཀཾ, པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཀ་ཉྩཱ་ཏི བུ་དྡྷཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ, པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ ཨུ་ལཱ༹་ར་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ས་བྦཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ནི. ༦༩, ༡༦༩; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༨༥; པ་ཊི. མ. ༣.༥; ནེ་ཏྟི. ༡༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་བྦཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ ཉཱ་ཎ་ར་ཧི་ཏཱ ན་ཏྠི, སཱི་ཧ་ས་མཱ་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཏྠ ས་མཱ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི. དེ་སེ་ཏ་བྦ་ཝ་སེ་ན པ་ན དེ་ས་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛཱ, ག་མྦྷཱི་ར་ཏ་རཱ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ པ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎ་བྦྷཱ་ཧ་ཏཱ སུ་ཉྙ་ཏ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཏ་ཏྠཱ་པི ས་ནྣི་སི་ནྣ་པ་རི་སཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ དེ་ས་ནཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ, ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཉྩ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨིཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨཱ་པ་ཛྫཱཏི པ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཉཱ་ཎ་ཀོ་ཉྩ་ནཱ་དཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ.

པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་མེཏི ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཏྠེ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཉྩི་དཾ ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༤) ཝི་ཡ. ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ནོ ཧི ཨ་ཡཾ ཡཱ་ཝ-ས་དྡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་ག་མྦྷཱི་རོ ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་ཝ་བྷཱ་ས་ཏཱིཏི ཉཱ་ཡ་ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཉཱ་ཎ་སྶ ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཉྷི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན་ནུ ཨེ་ས པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཀ་ནྟ་ག་མྦྷཱི་རོ་ཝ, ཏ་ཏྠ ཀ་སྨཱ ག་མྦྷཱི་རཱ་ཝ་བྷཱ་ས་ཏཱ ཛོ་ཏི་ཏཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨེ་ཀ་ནྟ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ པ་ན་སྶ ག་མྦྷཱི་རཱ་ཝ་བྷཱ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ནི་ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨེ་ཝ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏཾ ན་ཏྠཱིཏི ཨ་ག་མྦྷཱི་རོ, ཨ་ག་མྦྷཱི་རཱ་ཝ་བྷཱ་སོ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཏཾ དྭ་ཡཾ ན་ཏྠི, ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏེ ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀེ པ་ཙྪི་མཱ ཨེ་ཀ ཀོ་ཊི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཡེ་ཧི ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝེ་ཧི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ‘‘ག་མྦྷཱི་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨུ་པ་མཱ་ཧི ཨུ་ལླི་ངྒེ་ནྟོ ‘‘བྷ་ཝ་གྒ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་ཐཱ བྷ་ཝ་གྒཾ ཧ་ཏྠཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ དཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏ་ཊྛོ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཉཱ་ཎེ་ན ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ. ཡ་ཐཱ སི་ནེ་རུཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ མི་ཉྫཾ པ་བྦ་ཏ་ར་སཾ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་པུ་རི་སེ་ན ནཱི་ཧ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ག་ཏེ དྷ་མྨ་ཏྠཱ་དི་ཀེ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཉཱ་ཎེ་ན བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཛྫ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ. ཡ་ཐཱ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཾ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་པུ་རི་ས་སྶ བཱ་ཧུ་དྭ་ཡེ་ན པ་དྷཱ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཝཾ ཝེ་པུ་ལླ་ཊྛེ་ན མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡ་ས་དི་སཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཉཱ་ཎེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་དྷཱ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ. ཡ་ཐཱ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝིཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་པུ་རི་ས་སྶ པ་ཐ་ཝོ་ཛཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨི་ཏྠཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཉཱ་ཎེ་ན ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏ་སྶོ ཨུ་པ་མཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཡ་མ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ དི་ཊྛ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་སྨཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ ཏ་ཏྠ ས་པྤ་དེ་ས་མེ་ཝ ཉཱ་ཎཾ, བུ་དྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ནི་པྤ་དེ་སཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡཾ པ་ཉྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི.

ཨུ་སྶཱ་དེ་ནྟོཏི པ་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་ཀྐཾ་སེ་ནྟོ, ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པ་སཱ་དེ་ནྟོཏི ནི་བྦྷ་ཙྪ་ནྟོ, ནི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨུ་སྶཱ་ད་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཏེ་ནཱཏི མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏ་ཏྠཱཏི ཐེ་ར་སྶ ས་ཏི་པི ཨུ་ཏྟཱ་ན་བྷཱ་ཝེ, པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ་ཨ་ཉྙེ་སཾ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝེ. སུ་བྷོ་ཛ་ན་ར་ས་པུ་ཊྛ་སྶཱཏི སུ་ནྡ་རེ་ན བྷོ་ཛ་ན་ར་སེ་ན པོ་སི་ཏ་སྶ. ཀ་ཏ་ཡོ་ག་སྶཱཏི ནི་བ་དྡྷ་པ་ཡོ་གེ་ན ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡ་སྶ. མ་ལླ་པཱ་སཱ་ཎནྟི མ་ལླེ་ཧི མ་ཧ་བྦ་ལེ་ཧེ་ཝ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་པཱ་སཱ་ཎཾ. ཀུ་ཧིཾ ཨི་མ་སྶ བྷཱ་རི་ཡ་ཊྛཱ་ནནྟི ཀ་སྨིཾ པ་སྶེ ཨི་མ་སྶ པཱ་སཱ་ཎ་སྶ ག་རུ་ཏ་ར་པྤ་དེ་སོ་ཏི ཏ་སྶ ས་ལླ་ཧུ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ནྟོ ཝ་ད་ཏི.

ཏི་མི་ར་པི་ངྒ་ལེ་ནེ་ཝ དཱི་པེ་ནྟི ཏ་སྶ མ་ཧཱ་ཝི་པྥཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཀྐུ་ཐ་ཏཱིཏི པ་ཀྐུ་ཐ་ནྟཾ ཝི་ཡ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི པ་རི་ཏོ ཝི་ཝ་ཏྟ་ཏི. ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཉྷེ་ཏཾ. པི་ཊྛི་ཡཾ ས་ཀ་ལི་ན་པ་ད་ཀཱ་པི་ཊྛཾ. ཀཱ་ཡཱུ་པ་པ་ནྣ་སྶཱཏི མ་ཧ་ཏཱ ཀཱ་ཡེ་ན ཨུ་པེ་ཏ་སྶ, མ་ཧཱ་ཀཱ་ཡ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

པི་ཉྪ་ཝ་ཊྚཱིཏི པི་ཉྪ་ཀ་ལཱ་པོ. སུ་པ་ཎྞ་ཝཱ་ཏནྟི ནཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎཱ་དཱི་སུ པ་ཀྑ་པ་པྥོ་ཊ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝཱ་ཏཾ.

པུ་བྦཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

‘‘པུ་བྦཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་དྡི་ཊྛ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨི་ཏོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏོཏི ཨི་ཏོ ཀ་པྤ་ཏོ. ས་ཏ་ས་ཧ་སྶི་མེཏི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མེ. ཧཾ་སཱ་ཝ་ཏཱི ནཱ་མ ན་ག་རཾ ཨ་ཧོ་སི ཛཱ་ཏ་ན་ག་རཾ. དྷུ་ར་པ་ཏྟཱ་ནཱིཏི བཱ་ཧི་ར་པ་ཏྟཱ་ནི, ཡཱ་ནི དཱི་གྷ་ཏ་མཱ་ནི.

ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱཏི ཝེ་མཱ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཏཱ ཀ་ནི་ཊྛོ ཡ་ཐཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ. བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི ས་ཧོ་ད་རཱ བྷཱ་ཏ་རོ ནཱ་མ ན ཧོ་ནྟི. ཀ་ཐཾ ཛེ་ཊྛཱ ཏཱ་ཝ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཀ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ པ་ན ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝ. བྷོ་གནྟི ཝི་བྷ་ཝཾ. ཨུ་པ་ས་ནྟོཏི ཙོ་ར་ཛ་ནི་ཏ་ས་ངྑོ་བྷ་ཝཱུ་པ་ས་མེ་ན ཨུ་པ་ས་ནྟོ ཛ་ན་པ་དོ.

དྭེ སཱ་ཊ་ཀེ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱཏི སཱ་ཊ་ཀ་དྭ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡ་པ་རི་ཧཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རཾ ས་བྦ་ས་མྦྷཱ་རཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ.

པ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠནྟི ཨ་ནྟོ་པ་ཀྑི་ཏྟ་ཨུ་ཎྷ་བྷོ་ཛ་ན་ཏྟཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཧ་ཏྠེ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟ་སྶ པ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ. ཨུ་ཏྟ་རི་སཱ་ཊ་ཀནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ཏྟ་རི་སཱ་ཊ་ཀཾ. ཨེ་ཏཱ་ནི པཱ་ཀ་ཊ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊཱ་ནི ཐེ་ར་སྶ པུ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི.

པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་དི་ཝ་སེ ཨེ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ.

ཏི་ཏྠ་ཝཱ་སཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ. ས་ཝ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ས་ཝ་ནཾ. པ་རི་པུ་ཙྪ་ནཾ ག་ཎྛི་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཨ་ཏྠ་པ་རི་པུ་ཙྪ་ནཾ. དྷཱ་ར་ཎཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ་པི པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠ་སྶ་པི ཙི་ཏྟེ ཋ་པ་ནཾ. ས་བྦ་ཉྩེ་ཏཾ ཨི་དྷ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ན་ཉྩ…པེ... ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏིཏ་ཏྠ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནེ་ན ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ས་མུ་ད་ཡ་དྷ་མྨཾ, ས་བྦཾ ཏཾ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༡.༢༩༨; སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༤, ༧, ༨) ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོཏི ས་ཧ པ་ཙྩ་ཡེ་ན ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ.

པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

‘‘ཨ་ཏྠ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏ་ཊྛོཏི ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ས་མྦྷཱུ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པ་སྶ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་དྡྷཾ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཏྟ་ཏྠོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛོ ཙ ས་མུ་དཱ་ག་ཏ་ཊྛོ ཙ ས་མྦྷཱུ་ཏ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏ་ཊྛོ. ‘‘ན ཛཱ་ཏི་ཏོ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏི,’’ ན ཙ ཛཱ་ཏིཾ ཝི་ནཱ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཧི ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛོ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་ཏྠ་ཉྩ ཛཱ་ཏི་ཏོ ས་མུ་དཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏ་ཊྛོ, ཡཱ ཡཱ ཛཱ་ཏི ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ ཨ་ནུ་པ་ཙི་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ས་མྦྷཱ་རཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཨ་གཱ་དྷ་ཊྛེ་ན ག་མྦྷཱི་རོ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛོཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཡ་ད་ཝ་ཏྠཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཡེ་ན ཧི པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན, ཡཱ་ཡ ཙ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཏྠི་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ་པི དུ་ར་ཝ་བོ་དྷ་ནཱི་ཡ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ན་ཝ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛོ ཨ་ནུ་པ་ཙི་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ས་མྦྷཱ་རཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཨ་གཱ་དྷ་ཊྛེ་ན ག་མྦྷཱི་རོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི.

ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ དེ་སཱི་ཡ་ཏི, ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོཏི ཨི་དྷ པ་ན པ་ཙྩ་ཡུ་པྤཱ་དཱ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣུ་པྤཱ་ད་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ནུ་ལོ་མོ, པ་ཙྩ་ཡ་ནི་རོ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ནི་རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཙ པ་ཊི་ལོ་མོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨཱ་དི་ཏོ པ་ན པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནྟ་ག་མ་ནཾ ཨ་ནུ་ལོ་མོ, ཨ་ནྟ་ཏོ ཙ ཨཱ་དི་ག་མ་ནཾ པ་ཊི་ལོ་མོཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནུ་ལོ་མ་དེ་ས་ནཱ་ཡ, ཨ་ནྟ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཊི་ལོ་མ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཙ ཏི་ས་ནྡྷི ཙ་ཏུ་ས་ངྑེ་པོ. ‘‘ཨི་མེ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ ཀིཾ ནི་དཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ (སཾ. ནི. ༢.༡༡) ཙ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཊི་ལོ་མ་དེ་ས་ནཱ་ཡ, ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏི་ཎྞཾ ས་ངྒ་ཏི ཕ་སྶོ, ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ (སཾ. ནི. ༢.༤༣, ༤༥) ཨ་ནུ་ལོ་མ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཙ དྭི་ས་ནྡྷི ཏི་ས་ངྑེ་པོ. ‘‘སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡེ་སུ བྷི་ཀྑ་ཝེ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ ཝི་ཧ་ར་ཏོ ཏ་ཎྷཱ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༥༣, ༥༧) ཨེ་ཀ་ས་ནྡྷི དྭི་ས་ངྑེ་པོ. ཨེ་ཀ་ངྒོ ཧི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ དེ་སི་ཏོ. ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ ཧི སོ ‘‘ཏ་ཏྲ བྷི་ཀྑ་ཝེ སུ་ཏ་ཝཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ་ཡེ་ཝ སཱ་དྷུ་ཀཾ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི ‘ཨི་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏི ཨི་དཾ ཧོ་ཏི…པེ… ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’ཏི. སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནི་ཡཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཕ་སྶཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༦༢) ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་ཏི ཏེ་ན ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ག་མྦྷཱི་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ’’ཏི. ན ཧི ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཉཱ་ཎཾ པ་ཏི་ཊྛཾ ལ་བྷ་ཏི.

‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎེ་ན ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ད་སྶ་ན་ཊྛོ. ཡེ་ནེ་སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་སཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ན དེ་ཏི ཚཱ་དེ་ཏྭཱ པ་རི་ཡོ་ན་ནྡྷི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, སོ ཏ་སྶཱ ས་ཙྩཱ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཊྛོ. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ སཾ་ཝི་དྷཱ་ནཾ, པ་ཀ་པྤ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ ས་མྤི་ཎྜ་ནཾ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ རཱ་སཱི་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ཀ་དེ་སོ ས་རཱ་གོ. ཨ་ཉྙོ ཝི་རཱ་གོ. རཱ་ག་སྶ ཝཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ རཱ་ག་པྤ་ཝ་ཌྜྷ་ཀོ, རཱ་གུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡོ ཙ ས་བྦོ་པི ཨ་པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ས་རཱ་གོ. ཨི་ཏ་རོ ཏ་བྦི་དཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་རཱ་གོ. ‘‘དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧེ་ཏཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཏོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སི་ཏཾ མ་མཱ་ཡི་ཏཾ པ་རཱ་མ་ཊྛཾ ‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’ཏི’’ (སཾ. ནི. ༢.༦༡) ཨ་ཏྟ་པ་རཱ་མཱ་ས་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝ་ཏྠུ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ སུ་ཉྙ་ཏ་ཊྛོ ག་མྦྷཱི་རོ. ཨ་ཏྟཱ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི སཾ་ས་ར་ཏཱི་ཏི ས་བྱཱ་པཱ་ར་ཏཱ་ས་ངྐ་ནྟི་ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་ཨ་ས་ངྐ་ནྟི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཊྛཱ ཙ ག་མྦྷཱི་རཱ. ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཝ ཨུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དོ, པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དོ. ནཱ་མ་སྶ རཱུ་པེ་ན, རཱུ་པ་སྶ ཙ ནཱ་མེ་ན ཨ་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ ཝི་ནི་བྦྷོ་གོ ནཱ་མ་སྶ ནཱ་མེ་ན, རཱུ་པ་སྶ ཙ རཱུ་པེ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཨེ་ཀ་ཙྩེ་ན ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་གོ (ནཱ་མ་སྶ ནཱ་མེ་ན ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་གོ ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༢༤༢) ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དེ་ཀ་ནི་རོ་དྷེ་ཧི ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་གེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ སོ རཱུ་པ་སྶ ཙ ཨེ་ཀ་ཀ་ལཱ་པ་པ་ཝ་ཏྟི་ནོ རཱུ་པེ་ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཀ་ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ་སུ ནཱ་མ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ས་ཧ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་ནི་བྦྷོ་གོ, པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ ས་ཧ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་གོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ནཱ་མ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ན་མ་ནཾ ན་མ་ན་ཊྛོ. རཱུ་པ་སྶ ཝི་རོ་དྷི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཝི་ས་དི་སུ་པྤ་ཏྟི རུ་པྤ་ན་ཊྛོ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་པ་ཏི་ཡ་ཊྛོ. ‘‘ལོ་ཀོ་པེ་སོ, དྭཱ་རཱ་པེ་སཱ, ཁེ་ཏྟཾ པེ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ལོ་ཀཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་སུ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ པ་ན ལུ་ཛྫ་ན་ཏོ, མ་ནོ་ས་མྥ་སྶཱ་དཱི་ནཾ དྭཱ་ར་ཁེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨེ་ཏེ ཨ་ཏྠཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ པ་ཀཱ་ས་ན་ཡོ་གྱ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨོ་བྷཱ་ས་ནཾ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ས་ཡི་བྷཱ་ཝོ, མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཝི་ཛཱ་ན་ནཾ. ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་ཊྛོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ, ཨི་ཏ་རེ ཚ་ནྣ་མྤི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཕུ་ས་ན་ཉྩ ཕ་སྶ་སྶ ས་བྷཱ་ཝོ. ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཾ ར་སོ, ཨི་ཏ་རེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཊྛོ ར་ས་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ཊྛོ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན. སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་མ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཏི་སྶ་ནྣཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཨ་ཏྟཱ ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཛྫཱི་ཝ་ཊྛོ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ག་མྦྷཱི་རོ. ནི་ཛྫཱི་ཝཱ་ཡ ཝཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཝེ་ད་ཡི་ཏཾ ནི་ཛྫཱི་ཝ་ཝེ་ད་ཡི་ཏཾ, སོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ་ཏི ནི་ཛྫཱི་ཝ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ཊྛོ.

ས་པྤཱི་ཏི་ཀ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་ཊྛོ. བ་ལ་ཝ་ཏ་ར་ཏ་ཎྷཱ་ཡ གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ན་ཊྛོ. ཨི་ཏ་རེ པ་ན ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཨོ་སཱ་ར་ཎ་ས་མུ་དྡ་དུ་ར་ཏི་ཀྐ་མ་ཨ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨཱ་དཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཊྛཱ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཱ, པ་རཱ་མཱ་ས་ཊྛོ དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་ན་མེ་ཝ, ཏ་ཐཱ དུ་ར་ཏི་ཀྐ་མ་ཊྛོ. ‘‘དི་ཊྛི་ཀ་ནྟཱ་རོ’’ཏི (དྷ. ས. ༣༩༢) ཧི ཝ་ཙ་ན་ཏོ དི་ཊྛཱི་ནཾ དུ་ར་ཏི་ཀྐ་མ་ཏཱ. ད་ལ༹ྷ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྟཱ ཝཱ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི དུ་ར་ཏི་ཀྐ་མ་ཊྛོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཡོ་ནི་ག་ཏི་ཋི་ཏི་ནི་ཝཱ་སེ་སུ་ཁི་པ་ནནྟི ས་མཱ་སེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་པ་དཱ་ནཾ ས་མཱ་སོ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཛཱ་ཡ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྶཱ པ་ན ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཏོ ཛཱ་ཡ་ནཾ ས་ཉྫཱ་ཏི་ཨ་ཏྠོ. མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪིཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཛཱ་ཡ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟི་ཨ་ཏྠོ. སོ ཛཱ་ཏི་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཝ་ལཾ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནཾ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཊྛོ.

ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ངྒཾ མ་ར་ཎ་པྤ་དྷཱ་ན་ནྟི ཏ་སྶ མ་ར་ཎ་ཊྛཱ ཨེ་ཝ ཁ་ཡཱ་ད་ཡོ ག་མྦྷཱི་རཱ་ཏི ད་སྶི་ཏཱ. ཨུ་པྤ་ནྣ་ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ན་ཉྷི ན་ཝ་ན་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡེ་ན ཀ་མེ་ན ཁ་ཎྜི་ཙྩཱ་དི་པ་རི་པ་ཀྐ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ལོ་ཀེ ཛ་རཱ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི. ཁ་ཡ་ཊྛོ ཝཱ ཛ་རཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ན་ཝ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ག་མོ ཧི ‘‘ཁ་ཡོ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛོ དྭི་ནྣ་མྤི ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ, ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཛ་རཱ་ཡ ཁ་ཡ་ཝ་ཡ་བྷཱ་ཝཱ, ས་མྨུ་ཏི་ཁ་ཎི་ཀ་ཝ་སེ་ན མ་ར་ཎ་སྶ བྷེ་ད་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ས་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཝཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ; ཨ་བྷི. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ) སོ ཧི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ས་བྷཱ་ཝོ མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཨ་གཱ་དྷ་ཊྛེ་ན ག་མྦྷཱི་རོ. སཱ ས་བྦཱ་པཱིཏི སཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་བྷེ་དཱ ས་བྦཱ་པི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ ཐེ་ར་སྶ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཀཱ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤཱིཏི ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཏཱ་ཝ ཨེ་ས པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཀིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི མཱ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་ཙ མ་ཡཱ་ཝ དི་ནྣ་ན་ཡེ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་དྷི་མྷི ཋ་ཏྭཱ.

ཨ་པ་སཱ་ད་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀནྟི ཝ་ཏྠུ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཐཱུ་ལཾ. ཀཱ་མཾ ཀཱ་མ་རཱ་ག་པ་ཊི་གྷཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཀཱ་མ་རཱ་ག་པ་ཊི་གྷ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི, ཀཱ་མ་རཱ་ག་པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡཱ ཙ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ཉྙོ་ཡེ་ཝ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཊྛོ བ་ནྡྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ཉྙོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ནྟཱ་ནེ ཐཱ་མ་ག་མ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ, ཨི་ཏི ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ཝི་སི་ཊྛ་བྷེ་དེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀི་ལེ་སེ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི. ཨ་ཎུ་ས་ཧ་ག་ཏེཏི ཨ་ཎུ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏེ. ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ས་ཧ་ག་ཏ-ས་དྡོ ‘‘ན་ནྡི་རཱ་ག་ས་ཧ་ག་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༤༠༠; མ. ནི. ༡.༩༡, ༡༣༣, ༤༦༠; ༣.༣༧༤; སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤; ཝི་བྷ. ༢༠༣; པ་ཊི. མ. ༡.༣༤; ༢.༣༠) ཝི་ཡ.

ཡ་ཐཱ ཨུ་པ་རི་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཙྩ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན, ཨེ་ཝཾ སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཨ་དྷི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན་པི ས་ཙྩ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་སྨཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཐཱ་ཝཱཏི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཀི་ཉྩི་པི པ་ཀཱ་རཾ ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡེ ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ནཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་མུ་དུ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ར་ཎེ ཀཱ་ལ་བྷེ་དཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཏེ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི, ཨ་ཊྛ, སོ་ལ༹་ས ཝཱ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ, སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. སཱ་ཝ་ཀོ པ་དེ་ས་ཉཱ་ཎེ ཋི་ཏོཏི སཱ་ཝ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ སེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཏྠཱ་པི པ་དེ་ས་ཉཱ་ཎེ ཋི་ཏོ. བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ་ཡ ‘‘ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ ཧི ཝ་སེ་ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱི་ཧ་ནཱ་དོ, ན ཨ་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ.

‘‘ཝཱ་ཡ་མ་ནྟ་སྶེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ར་ཎཾ པ་ཉྙཱ་པཱ་ར་མི་ཏཱ་པཱུ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ཏི. ཏ་སྶ ཙ ས་བྦ་མྤི པུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ.

‘‘ཨེ་ས དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ, ས་བྦ་ཀཱ་མ་ད་དོ ནི་དྷི;

ཡཾ ཡ་དེ་ཝཱ་བྷི་པ་ཏྠེ་ནྟི, ས་བྦ་མེ་ཏེ་ན ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི. (ཁུ. པཱ. ༨.༡༠) –

ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་བྦེ་ས་མྤི པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་རོ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ར་ཏྠོ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ས་མ་དྷི་ག་མ་ས་མ་ཏྠ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རཾ …པེ… ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶེ་ཝ ཝཱ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶེ་ཝ པ་ར་མ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན་ཝ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ཧི ན་ཝ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཧི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, པ་ཝ་ཏྟཾ ཧུ་ཏྭཱ ནི་མི་ཏྟཾ, ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ, སཾ་ཡོ་གོ, པ་ལི་བོ་དྷོ, ས་མུ་ད་ཡོ, ཧེ་ཏུ, པ་ཙྩ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ ‘‘ཀ་ཐཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ པ་ཉྙཱ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎཾ? ཨ་ཝི་ཛྫཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཊྛི་ཏི ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཊྛི་ཏི ཙ ནི་མི་ཏྟ་ཊྛི་ཏི ཙ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཊྛི་ཏི ཙ ས་ཉྙོ་ག་ཊྛི་ཏི ཙ པ་ལི་བོ་དྷ་ཊྛི་ཏི ཙ ས་མུ་ད་ཡ་ཊྛི་ཏི ཙ ཧེ་ཏུ་ཊྛི་ཏི ཙ པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛི་ཏི ཙ ཨི་མེ་ཧི ན་ཝ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་ཊི. མ. ༡.༤༥).

ཏ་ཏྠ ན་ཝ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ན་ཝ་ཧི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ ཕ་ལ་ནྟི ཨུ་པྤཱ་དོ, ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ. ས་ཏི ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ནཱ་ས་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ཏི ས་ངྑཱ་རཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནཱི་ཡ་ནྟི ཙ. ཡ་ཐཱ ཙ བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཁི་པ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནྟི ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ གྷ་ཊེ་ནྟི, སཾ་ཡུ་ཛྫ་ནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལེ་ན. ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ས་ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏཾ པ་ལི་བུ་ནྡྷ་ནྟི. པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཨུ་ད་ཡ་ནྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཧི་ནོ་ཏི ཙ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏི. པ་ཊི་ཙྩ ཨ་ཝི་ཛྫཾ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ཡ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཝི་སེ་སཱ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ད་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤཱ་ད་ཊྛི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཋི་ཏི, ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཝ ཋི་ཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ཊྛི་ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ‘‘པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨི་དྷ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐེ་ན ཏ་དཱ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧ་སྶ ཨཱ་ར་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. སོ ཙ ཨཱ་ར་མྦྷོ ཉཱ་ཡཱ་རུ་ལ༹ྷོ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙ པུ་རི་མེ་ཧི མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ཧི བོ་དྷི་མཱུ་ལེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, ཏ་ཐེ་ཝ ཙ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཝེ་གཱ་བྷི་ཧ་ཏཱ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ ས་ངྐ་མྤི ས་མྤ་ཀ་མྤཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དི་ཊྛ་མ་ཏྟེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཨེ་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶཱཏི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ས་ཉྙི་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ. སོ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཧེ་ཏུ་པ་བྷ་ཝཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི, ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཏ་སྶ ཙ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧོ ན པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་མ་ཏྟེ་ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཏྠ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ས་ཉྙི་ཏེ་ན ཨ་ནུ ཨ་ནུ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན, ཏ་དུ་བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝཾ པ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ནུ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ པ་ཛ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ དྷ་མྨེ ཙ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ན ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ, ཏ་ད་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཙ པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཏཱི་ར་ཎ་པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ས་ངྒ་ཧོ ཙཱ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཱི་ར་ཎ…པེ… ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ནྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝ་ཏྠ་ཝཱི་ན་ན་ཏྠཾ ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡེ་ཧི ད་ཎྜ་ཀེ ཨཱ་ས་ཉྫི་ཏྭཱ པ་སཱ་རི་ཏ་སུ་ཏྟ་པ་ཊྚཱི ཏ་ནཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏཾ པ་ན སུ་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཱ་ཀུ་ལ་ཏཱ་ཡ ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ཀུ་ལ་མེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨཱ་ཀུ་ལ་ཀ་ཛཱ་ཏཱ’’ཏི. ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མཱ་ནེ་ཏུནྟི པུ་བྦེ་ན པ་རཾ ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ནེ་ཏུཾ, ཨ་ཝི་ས་མཾ ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ནྟ་མེ་ཝ ཝཱ ཨཱ་ཀུ་ལཾ ཏ་ནྟཱ་ཀུ་ལཾ, ཏ་ནྟཱ་ཀུ་ལཾ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏཱ བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཏ་ནྟཱ་ཀུ་ལ་ཛཱ་ཏཱ. མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ པ་ཊི་པ་དཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་པ་ཏ་ནེ་ན པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རེ ཁ་ལི་ཏཱ ཨཱ་ཀུ་ལཱ བྱཱ་ཀུ་ལཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་པ་ཏ་ནེ་ན ཏཾ་ཏཾ་དི་ཊྛི་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྦྷ་མ་ནྟཱ ཨུ་ཛུ་ཀཾ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི ཀ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ས་ཀྐོ་ནྟི ཏཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རཾ ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི. དྭེ བོ་དྷི་ས་ཏྟེཏི པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟེ. ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན, པ་རོ་པ་དེ་སེ་ན ཝི་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ གུ་ལ༹་ཀ་ཛཱ་ཏནྟི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཛཱ་ཏ་གུ་ལ༹་ཀ་མྤི ག་ཎྛཱི་ཏི སུ་ཏྟ་ག་ཎྛི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ག་ཎྛི་བ་དྡྷཾ བ་དྡྷ་ག་ཎྛི་ཀཾ. པ་ཙྩ་ཡེ་སུ པ་ཀྑ་ལི་ཏྭཱཏི ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑཱ་ན་ཏྟཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ནི་ཙྩཱ་དི་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན པ་ཀྑ་ལི་ཏྭཱ. པ་ཙྩ་ཡེ ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ ནི་ཙྩཱ་དི་གྒཱ་ཧ་སྶ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏོ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ད་སྶ་ནཾ ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཨི་དཾ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ་ཝ་སེ་ན ག་ཎྛི་ཀ་ཛཱ་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭཱ་ས་ཊྛི…པེ… ག་ཎྛི་བ་དྡྷཱ’’ཏི. ཡེ ཧི ཀེ་ཙི ས་མ་ཎཱ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝཱ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་དི་ཊྛི་ཡོ ནི་སྶི་ཏཱ ཨ་ལླཱི་ནཱ.

ཝི་ན་ན་ཏོ ‘‘ཀུ་ལཱ’’ཏི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་སྶ ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡ་སྶ ག་ཎྛི་ཀཾ ནཱ་མ ཨཱ་ཀུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་གྒ་ཏོ ཝཱ མཱུ་ལ་ཏོ ཝཱ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ཡེ་ཝ ཁ་ལི་ཏ་ཏ་ནྟ་སུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ལཱ་ག་ཎྛི་ཀཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པེ་ས་ཀཱ་ར་ཀ་ཉྫི་ཡ་སུ་ཏྟ’’ནྟི. ས་ཀུ་ཎི་ཀཱཏི ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀ་ས་ཀུ་ཎི་ཀཱ. སཱ ཧི རུ་ཀྑ་སཱ་ཁཱ་སུ ཨོ་ལ་མྦ་ན་ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཉྷི སཱ ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀཾ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཏི་ཎ་ཧཱི་རཱ་དི་ཀེ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཝི་ན་ནྡྷ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཏེ་སཾ པེ་ས་ཀཱ་ར་ཀ་ཉྫི་ཡ་སུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཨ་གྒེ་ན ཝཱ ཨ་གྒཾ མཱུ་ལེ་ན ཝཱ མཱུ་ལཾ ས་མཱ་ནེ་ཏུཾ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏུཾ ཝཱ ན ས་ཀྐཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤཱིཏི ‘‘ཀུ་ལཱ་ག་ཎྛི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཀ་ཉྫི་ཡ་སུ་ཏྟཾ, ཀུ་ལཱ་ཝ་ཀ་ཉྩ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ས་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ.

ཀཱ་མཾ མུ་ཉྫ་པ་བྦ་ཛ་ཏི་ཎཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཛཱ་ཏཱ་ནི་པི དཱི་གྷ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་ན་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀུ་ལ་བྱཱ་ཀུ་ལཱ་ནི ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཏཱ་ནི པ་ན ན ཏ་ཐཱ དུ་བྦི་ཝེ་ཙི་ཡཱ་ནི, ཡ་ཐཱ ར་ཛྫུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཨ་པཱ་ཡཱཏི ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ, སུ་ཁེ་ན, སུ་ཁ་ཧེ་ཏུ་ནཱ ཝཱ ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྑ་སྶ ག་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སུ་ཁ་ས་མུ་སྶ་ཡ་ཏོཏི ཨ་བྦྷུ་ད་ཡ་ཏོ. ཝི་ནི་པ་ཏི་ཏ་ཏྟཱཏི ཝི་རཱུ་པཾ ནི་པ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ཏེ་ན་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཁ་ས་མུ་སྶ་ཡོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ནི་པ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་ཏ་རོཏི སཾ་སཱ་རོ. ན་ནུ ‘‘ཨ་པཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ་པི སཾ་སཱ་རོ ཨེ་ཝཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ནི་ར་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་པཱ་ཡཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ. གོ་བ་ལཱི་བ་དྡ་ཉཱ་ཡེ་ནཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཁ་ནྡྷཱ་ནཉྩ པ་ཊི་པཱ་ཊཱིཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་ཝ་ཏྟི. ཨ་བྦོ་ཙྪི་ནྣཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱཏི ཨ་ཝི་ཙྪེ་དེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ. ཏཾ ས་བྦ་མྤཱིཏི ཏཾ ‘‘ཨ་པཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦཾ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་ཉྩེ་ཝ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཉྩ. ‘‘མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡེ ཝཱ་ཏུ་ཀྑི་ཏྟ་ནཱ་ཝཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་རི་བྦྷ་མ་ཊྛཱ་ན་སྶ མ་ཧ་ནྟ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ པ་རི་བྦྷ་མ་ན་སྶ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ ‘‘ཨུ་པ་མཱ་ཡ. ཡ་ནྟེ་སུ ཡུ་ཏྟ་གོ་ཎོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ཝ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ དུ་པྤ་མོ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨི་མི་ནཱ ཏཱ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏཱ་ཝ-ས་དྡོ ཀ་མ་ཏྠོ, ཏེ་ན ‘‘ཏ་ནྟཱ་ཀུ་ལ་ཀ་ཛཱ་ཏཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ཏྠི ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ, ཨི་མ་སྨཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཨི་མ་སྨཱ ནཱ་མ པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦོ ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ…པེ… བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘ཀིཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ? ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཨུ་པ་རི ཛཱ་ཏི་ས་དྡ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་དྡ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཀིཾ-ས་དྡེ་ན ཨི་དཾ-ས་དྡ་སྶ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡ་ས་མཱ་ས་ཏཱ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ན ཧེ་ཏྠ ‘‘ཨི་མ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཱ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ, ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ས་མྦྷ་ཝ་པུ་ཙྪཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ, ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ པ་ན པ་ཙྩ་ཡ་པུ་ཙྪཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་ས་དྡ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ་ཉྩ ཨི་དཾ-ས་དྡ་སྶ ‘‘ཨི་མ་སྨཱ པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི པ་ཙྩ་ཡ་པུ་ཙྪཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི.

སཱ པ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ ཡ་དི་པི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་མཱ་སེ་པི ལ་བྦྷ་ཏི, ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ནེ་ཏྠ ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡ་ས་མཱ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་ས་མཱ་ས་པ་ཀྑེ པ་ན ན་ཏྠེ་ཝ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི. ན་ནུ ཙ ‘‘ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ-ས་དྡོ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་ས་མཱ་སོ ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི? ས་ཙྩཾ ཨི་ཙྪི་ཏོ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཨི་དྷ པ་ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཏ་ཏྠ ཨི་དཾ-ས་དྡ་སྶ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝི་སེ་ས་ན་ཏཱ, ཨི་དྷ ཙ ‘‘པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཏ་ཏྠ, ཨི་དྷ ཙ ས་མཱ་ས་ཀ་པྤ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀ་སྨཱ པ་ན ཏ་ཏྠ ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡ་ས་མཱ་སོ ན ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི? ཧེ་ཏུ་པྤ་བྷ་ཝཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡ་ས་མཱ་སེ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨི་མ་སྶ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པོ པ་ཙྩ་ཡོ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ཡོ པ་ནེ་ཏྠ ཨི་དཾ-ས་དྡེ་ན ག་ཧི་ཏོ ཨ་ཏྠོ, སོ ‘‘ཨ་ཏྠི ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨི་དཾ-ས་དྡོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཏོ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡེ ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཏྠ ཀ་མྨ་དྷཱ་ར་ཡ་ས་མཱ་སོ. ཏ་ཏྠ པ་ན ཨི་དཾ-ས་དྡ་སྶ ཏ་ཏོ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་ས་མཱ་སོ ཨེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾཔ་ན ཡ་སྨཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་པུ་ཙྪཱ་མུ་ཁེ་ནཱ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ, པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཙ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཧེ་ཏུ་པྤ་བྷ་ཝཱ་ནཾ ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟོ ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨི་མ་སྶ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀ་ཏཱ.

པ་ཎྜི་ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་དི་པ་ཉྷཱ་ཝི་སེ་ས་ཛཱ་ན་ན་ས་མ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན. ཏ་མེ་ཝ ཧི་སྶ པ་ཎྜི་ཙྩཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཱ་དི་ས་སྶ ཛཱི་ཝ་སྶ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ ས་རཱི་ར་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཾ པུ་ཙྪ་ཏི ‘‘ཏཾ ཛཱི་ཝཾ ཏཾ ས་རཱི་ར’’ནྟི, སོ ཨེ་ཝཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཀ་ཐཾ ཏ་སྶ ཝ་ཉྫྷཱ་ཏ་ན་ཡ་སྶ ཝི་ཡ དཱི་གྷ་ར་སྶ་ཏཱ ས་རཱི་ར་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏཱ ཝཱ ཨ་ན་ཉྙ་ཏཱ ཝཱ བྱཱ་ཀཱ་ཏ་བྦཱ སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ་སྶ པ་ཉྷ་སྶ ཋ་པ་ནཱི་ཡ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མེ་ས པུ་ཙྪ་ཏོ ཨ་ནཱ་ད་རོ ཝི་ཧེ་སཱ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མེ་ཏ’’ནྟི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་ར་མཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཉཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ཀ་ཐི་ཏེ ཙ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ པ་མཱ་དོ་པི ཨེ་ཝཾ སི་ཡཱ, ཀ་ཐ་ན་ཝི་དྷི པ་ན ‘‘ཡཱ་དི་ས་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ད་སྶི་ཏོ ཨེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཝཾ ཋ་པ་ནཱི་ཡ་པ་ཉྷེ ཝི་ཡ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝཱ་དིཾ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ. ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ‘‘ཀིཾ ས་བྦཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀིཾ ས་ངྑ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པུ་ཙྪ་སི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ས་ངྑ་ཏ’’ནྟི པ་ཊི་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ བྱཱ་ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཀིཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ’’ནྟི པུ་ཊྛེ ‘‘ཨ་ཏྠི ཏ་ཏྠ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཾ, ཨ་ཏྠི ན པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ’’ནྟི ཝི་བྷ་ཛྫ བྱཱ་ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ་ཏི ཙ ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི. པུ་བྦེ ཡ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་མ་ཏྟཾ ཙོ་དི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠི་ཏཱ་མ་ཏྟཾ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཾ. པུ་ཙྪཱ་ས་བྷཱ་གེ་ན ཧི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ནྟི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶེ་ཝ ས་རཱུ་པ་པུ་ཙྪཱ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘‘པུ་ན ཀི’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷཱ་པི ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ.

‘‘ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་པ་དེ་སཱུ’’ཏི ཨ་ཏི་དེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཨ་པ་ཝཱ་དོ ཨཱ་ར་དྡྷོ. ཡ་སྨཱ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྨཱ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཚ་ནྣཾ ཝི་པཱ་ཀ་ས་མྥ་སྶཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི ཝེ་ད་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་དྷཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ, (མ. ནི. ༣.༡༢༦; ཨུ་དཱ. ༡) ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ (ཝི་བྷ. ༢༢༥) ཙ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧ་ཎ་སྶ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ. ཙ-ས་དྡོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠོ, ཏེ་ནེ་ཏྠ ‘‘ག་ཧི་ཏ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝི་སེ་སཾ ཛོ་ཏེ་ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་པེ་ཀྑོ ཏེ་ན ཝི་ནཱ ཏ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨཱ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་པྤ་ཙྩ་ཡཱཏི ‘‘ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཕ་སྶོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཝཱ ས་མུ་དཱ་ཡོ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཏཾ ‘‘ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཕ་སྶོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ག་ཧི་ཏ་མྤཱིཏི ཚ་བྦི་དྷཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཕ་སྶ་མྤི. ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་མྤཱིཏི ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཕ་སྶ་མྤི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཕ་སྶ་མྤི. པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན ཙེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣོ་ཝ ཨུ་པཱ་དི་ནྣོ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཙྩ་ཡོ་པི ཨུ་པཱ་དི་ནྣོ ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶེ་ཝ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ཏོ…པེ… ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི. ན ཧི ཕ་སྶ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་དི་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏི་ཎྞཾ ས་ངྒ་ཏི ཕ་སྶོ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༣.༤༢༡, ༤༢༥, ༤༢༦; སཾ. ནི. ༢.༤༤, ༤༥; ༢.༤.༦༠; ཀ་ཐཱ. ༤༦༥, ༤༦༧) ཝ་ཙ་ན་ཏོ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་རཱུ་པ་ཉྩ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ནཱ་མ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཨི་མཾ ཙ་ཀྑཱ་དི་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ཏོ ཨ་ཏི་རི་ཏྟཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དི ཝི་ཡ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཕ་སྶ་སྶ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙཾ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡཾ པི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཝི་སི་ཊྛཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཾ པི་ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ བྷ་ག་ཝཱ, ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཕ་སྶོ’’ཏི ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེཔི ཨི་མ་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཕ་སྶོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཏ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༤༣) ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ མ་ཧཱ་ནི་དཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཉྩཱ’’ཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀ་ཏཱ. པ་ཙྩ་ཡཱ་ནནྟི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ནི་དཱ་ནཾ ཀ་ཐི་ཏནྟི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དི་ཀ་སྶ ནི་དཱ་ན་ཏྟཾ ཀ་ཐི་ཏཾ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀོ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཀ་ཐི་ཏོ. ཏ་ཉྷི ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཨ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་ཏི ཁོ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་རི དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ. ནི་ཛྫ་ཊེཏི ནི་ཛྫཱ་ལ་ཀེ. ནི་གྒུ་མྦེཏི ནི་ཀྑེ་པེ. པ་ད་དྭ་ཡེ་ནཱ་པི ཨཱ་ཀུ་ལཱ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནཱ་ཀུ་ལཾ ཨ་བྱཱ་ཀུ་ལཾ མ་ཧ་ནྟཾ པ་ཙྩ་ཡ་ནི་དཱ་ན་མེ་ཏྠ ཀ་ཐི་ཏ་ནྟི མ་ཧཱ་ནི་དཱ་ནཾ སུ་ཏྟཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

༩༨. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནནྟི ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ. ཡ་སྨཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀེ་ཧེ་ཝ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཕ་ལ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཏ་ཐོ ཏ་ཙྪོ, ཏ་པྤ་ཀཱ་རོ ཝཱ སཱ་མ་གྒི་ཨུ་པ་ག་ཏེ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ མུ་ཧུ་ཏྟ་མྤི ཏ་ཐོ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཝི་ཏ་ཐོ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཀོ ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏོ ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ. ‘‘ཨ་ན་ཉྙ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་ཐཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཐཾ ཨ་ན་ཉྙ་ཐཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ས་བྦེ་ན ས་བྦནྟི དེ་ཝ་ཏྟཱ་དི་ནཱ ས་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦཱ ཛཱ་ཏི. ས་བྦ་ཐཱ ས་བྦནྟི ཏ་ཏྠཱ་པི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་བྦཱ, ནི་པཱ་ཏ་དྭ་ཡ་མེ་ཏཾ, ནི་པཱ་ཏ་ཉྩ ཨ་བྱ་ཡཾ, ཏ་ཉྩ ས་བྦ་ལི་ངྒ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནེ་སུ ཨེ་ཀཱ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ས་བྦ་ཐཱ ས་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནེ པ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཛཱ་ཏི་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་ཨ་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཛཱ་ཏི་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན. དེ་ཝཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ག་ནྡྷ་བྦ་ཡ་ཀྑཱ་དི་ཀེ པཱ་ལི༹་ཡཾ (དཱི. ནི. ༢.༩༨) ཨཱ་ག་ཏེ, ཏ་ད་ནྟ་ར་བྷེ་དེ ཙ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

ཨི་དྷ ནི་ཀྑི་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཏྠེཏི ཨི་མ་སྨིཾ ‘‘ཀ་སྶ་ཙི ཀི་མྷི་ཙཱི’’ཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་སྶ ནི་དྡི་ས་ན་ཏྠེ ཛོ་ཏེ་ཏ་བྦེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ནཾ ནི་པཱ་ཏ་པ་ད་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྶཱཏི ཏ་སྶ པ་ད་སྶ. ཏེཏི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མྤ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཐེ་རཾ ཝ་ད་ཏི. སེ་ཡྻ་ཐི་དནྟི ཝཱ ཏེ ཀ་ཏ་མེ་ཏི ཙེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡེ ཧི ‘‘ཀ་སྶ་ཙཱི’’ཏི, ‘‘ཀི་མྷི་ཙཱི’’ཏི ཙ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠོ, ཏེ ཀ་ཏ་མེ་ཏི. ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ ཧེ་སཱ. དེ་ཝ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱཏི དེ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ. ཁ་ནྡྷ་ཛཱ་ཏཱིཏི ཁ་ནྡྷ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ, ཡ་ཐཱ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ‘‘དེ་ཝཱ’’ཏི ས་མ་ཉྙཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཏེ་སཾ ཨུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ག་ནྡྷ་བྦཱ་ནཾ ག་ནྡྷ་བྦ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་བྦེ་སུ ཛཱ་ཏི་ནི་དྡེ་ས་པ་དེ་སུ, བྷ་ཝཱ་དི་པ་དེ་སུ ཙ. ཡེ་ན ཧི ན་ཡེ་ན ས་ཙེ ཧི ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ, ཛཱ་ཏི་ནི་དྡེ་ས་པ་དེ་སོ་ཝ ‘‘བྷ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷ་ཝཱ་དི་པ་དེ་སུ་པི སོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི. དེ་ཝཱ་ཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝཱ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ བྷ་ཝ་གྒཱ དི་བྦ་ནྟི ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཀཱི་ལ༹་ནྟི ལ་ལ༹་ནྟི ཝི་ཧ་ར་ནྟི ཛོ་ཏ་ནྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ག་ནྡྷཾ ཨ་བྦ་ནྟི པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི་ཏི ག་ནྡྷ་བྦཱ, དྷ་ཏ་ར་ཊྛ་སྶ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་སྶ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ. ཡ་ཛ་ནྟི ཝེ་སྶ་ཝ་ཎ་ས་ཀྐཱ་དི་ཀེ པཱུ་ཛེ་ནྟཱི་ཏི ཡ་ཀྑཱ, ཏེ་ན ཏེ་ན ཝཱ པ་ཎི་དྷི་ཀ་མྨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཛི་ཏ་བྦཱ པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཡ་ཀྑཱ, ཝེ་སྶ་ཝ་ཎ་སྶ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་སྶ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨ་མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. བྷཱུ་ཏཱཏི ཀུ་མྦྷ་ཎྜཱ, ཝི་རཱུ་ལ༹ྷ་ཀ་སྶ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་སྶ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛི་པ་ཀྑཱ བྷ་མ་ར་ཏུ་པྤ་ལཱ༹་ད་ཡོ. ཙ་མྨ་པ་ཀྑཱ ཛ་ཏུ་སི་ངྒཱ་ལཱ་ད་ཡོ. ལོ་མ་པ་ཀྑཱ ཧཾ་ས་མོ་རཱ་ད་ཡོ. ས་རཱི་ས་པཱ ཨ་ཧི་ཝི་ཙྪི་ཀ་ས་ཏ་པ་དི་ཨཱ་ད་ཡོ.

‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་ས’’ནྟི ཨི་དཾ ན ཡེ་ཝཱ་པ་ན་ཀ་ནི་དྡེ་སོ ཝི་ཡ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཡེ་ཝཱ་པ་ན་ཀ་ནི་དྡེ་སོ ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠ་ནྟི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ནེ་ཝ ཙ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཏྠོ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དེ་ཝ་ག་ནྡྷ་བྦཱ་དཱི་ན’’ནྟི. ཏ་ད་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཏཾ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ, ཡ་ཐཱ་རཱུ་པེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ ‘‘དེ་ཝཱ ག་ནྡྷ་བྦཱ’’ཏི ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དེ་ཝ་ག་ནྡྷ་བྦཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི. ‘‘ནི་རོ་དྷོ, ཝི་ག་མོ’’ཏི ཙ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཏྟཱ་ལཱ་བྷ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ‘‘ས་བྦ་སོ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་ས་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཛཱ་ཏི་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

ཕ་ལ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ནོ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ ཕ་ལཾ ཏ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཧི་ནོ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ག་ཎྷ་ཐ ནནྟི ‘‘ཨི་དཾ མེ ཕ་ལཾ, ག་ཎྷ་ཐ ན’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་པྤེ་ཏི ཝི་ཡ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ཏི ཝི་ཡ. ‘‘ཨེ་ས ན་ཡོ’’ཏི ཨ་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཏི་དི་སི་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་མ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན་ནུ ཙཱ་ཡཾ ཛཱ་ཏི པ་རི་ནི་པྥ་ནྣཱ, ས་ངྑ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ ཙ ན ཧོ་ཏི ཝི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ, ཏ་སྶ ཀ་ཐཾ སཱ ཧེ་ཏུ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་བྦྷཱ་ཝེ བྷཱ་ཝོ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ.

༩༩. ཨོ་ཀཱ་ས་པ་རི་གྒ་ཧོཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་པ་རི་གྒ་ཧོ. ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝེ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨི་དྷ པ་ནཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ‘‘ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏེ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ. ཀ་མྨ་བྷ་ཝེ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དི་ཛོ་ཏ་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཏ་སྶ ཛཱ་ཏི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ ཧི ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཱ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི. ན་ནུ ཙ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ་པི ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ཧོ་ཏི, སོ པ་ན ན ཏ་ཐཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ, ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ པ་ན པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡོ ཛ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི. ‘‘སོ ཧི ཛཱ་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱུ་པ་གཾ ཀ་མྨཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ. ཨེ་ས ན་ཡོ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་སུ་པི. ཨོ་ཀཱ་ས་པ་རི་གྒ་ཧོ་ཝ ཀ་ཏོ‘‘ཀི་མྷི་ཙཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཏྟ་པ་རི་གྒ་ཧ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ.

༡༠༠. ཏི་ཎྞམྤི ཀ་མྨ་བྷ་ཝཱ་ནནྟི ཀཱ་མ་ཀ་མྨ་བྷ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞ་མྤི ཀ་མྨ་བྷ་ཝཱ་ནཾ. ཏི་ཎྞ་ཉྩ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝཱ་ནནྟི ཀཱ་མུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞ་ཉྩ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝཱ་ནཾ. ཏ་ཐཱ སེ་སཱ་ནི་པཱིཏི དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་ནི སེ་སུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནི་པི ཏི་ཎྞ་མྤི ཀ་མྨ་བྷ་ཝཱ་ནཾ, ཏི་ཎྞ་ཉྩ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. དྭཱ་ད་ས ཀ་མྨ་བྷ་ཝཱ དྭཱ་ད་ས ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝཱ་ཏི ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་བྷ་ཝཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་སྨཱ ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྶ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནེ་ཏྠ དྭཱ་ད་ས ཀ་མྨ་བྷ་ཝཱ ལ་བྦྷ་ནྟཱི’’ཏི. ཏེ་སནྟི ཀ་མྨ་བྷ་ཝཱ་ནཾ. ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཀོ་ཊི་ཡཱཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཀོ་ཊི་ཡཱ, ཨི་ཏ་རཾ ཨ་ན་ནྟ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཱ, ཀུ་ས་ལ་སྶ ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྶ པ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཱ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཀོ་ཊི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཨ་ན་ནྟ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཀ་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

༡༠༡. ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཱ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ, སེ་སུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཀོ་ཊི་ཡཱ་པི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཱ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི ཙ ཝེ་ད་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་དྷཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ.

༡༠༢. ཡ་དི་དཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་པཱ་ཀ་ཝེ་ད་ནཱཏི ཏ་མེ་ཝ ཏཱ་ཝ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཨི་ཏ་ར་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཉྙཱཏི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པཱིཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཀོ་ཊི་ཡཱ་པི.

༡༠༣. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ. པུ་རི་མ་ཏ་ཎྷནྟི པུ་རི་མ་བྷ་ཝ་སི་དྡྷཾ ཏ་ཎྷཾ. ‘‘ཨེ་ས པ་ཙྩ་ཡོ ཏ་ཎྷཱ་ཡ, ཡ་དི་དཾ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ‘‘ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཏི ཨི་ཏི ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཕ་སྶ་སྶ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ཨ་ཉྙེ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ དེ་ས་ནཱ་མ་གྒོ, ཏཾ པ་ན ཨ་ནོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཏ་ཎྷཱ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་ཀ་དྷ་མྨེ དེ་སེ་ནྟོ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་དེ་ས་ནཱ་མ་གྒ་ཏོ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟོ ཝི་ཡ, ཏ་ཉྩ དེ་ས་ནཾ པ་སྶ་ཏོ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནྟི པ་ས་ཡ྄ཧ བ་ལ་ཀྐཱ་རེ་ན དེ་སེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. དྭེ ཏ་ཎྷཱཏི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏ་ཎྷཱ ཨེ་ཝ དྭི་དྷཱ བྷི་ནྡ་ནྟོ ཨཱ་ཧ. ཨེ་ས་ན་ཏ་ཎྷཱཏི བྷོ་གཱ་ནཾ པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏ་ཎྷཱ. ཨེ་སི་ཏ་ཏ་ཎྷཱཏི པ་རི་ཡི་ཊྛེ་སུ བྷོ་གེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏ་ཎྷཱ. ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཏ་ཎྷཱ་ཡཱཏི པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ. དུ་ཝི་དྷཱ་པེ་སཱ ཝེ་ད་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ ཏ་ཎྷཱ ནཱ་མ ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཙ ཨ་པྤ་ཊི་ལ་དྡྷཱ་ནཾ བྷོ་གཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ, ལ་དྡྷེ་སུ ཙ ཏེ་སུ་པཱ་ཏ་བྱ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་དི ཧོ་ཏཱི་ཏི.

པ་རི་ཏ་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡེ་ས་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ. ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ, པ་ཡོ་ག་ཏོ ཙ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་ཏི ཧོ་ཏཱི’’ཏི. རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོཏི ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ག་ཝེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན, པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ པ་ན ཨ་པ་རི་ཡི་ཊྛཾ་ཡེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་མྤི ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ ལ་དྡྷ་མེ་ཝ ནཱ་མ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ ཧི པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ཏི ཧོ་ཏཱི’’ཏི. སུ་ཁ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡནྟི སུ་ཁཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ནི་ཙྪི་ནོ་ཏཱི་ཏི སུ་ཁ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ, སུ་ཁཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་མུ་ད་ཡ་ཏོ, ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ན་ཏོ, ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཎཾ, ཏཾ སུ་ཁ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ. ཛ་ཉྙཱཏི ཛཱ་ནེ་ཡྻ. ‘‘སུ་བྷ་སུ་ཁ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་ཀཱ་རཾ ཝི་ཝི་དྷཾ ནི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཙྪི་ནོ་ཏི ཨཱ་རོ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ན་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན སུ་ཏྟེ ཝི་ཏ་ཀྐོ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན སུ་ཏྟེཏི ས་ཀྐ་པ་ཉྷ་སུ་ཏྟེ. (དཱི. ནི. ༢.༣༥༨) ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཚ་ནྡོ ཁོ, དེ་ཝཱ་ནཾ ཨི་ནྡ, ཝི་ཏ་ཀྐ་ནི་དཱ་ནོ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ མ་ཧཱ་ནི་དཱ་ན་སུ་ཏྟེ.‘‘ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪི་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཝི་ནི་ཙྪཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ’’ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ-ས་དྡ་སྶ ཀ་ར་ཎ་སཱ་དྷ་ན་མཱ་ཧ. ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ.

ཚ་ནྡ་ན་ཊྛེ་ན ཚ་ནྡོ, ཨེ་ཝཾ ར་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན རཱ་གོ, སྭཱ་ཡཾ ཨ་ནཱ་སེ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡ མ་ནྡོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་བྦ་ལ་རཱ་ག་སྶཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནནྟི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནཾ. ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་ད’’ནྟི ཧི ཏ་ཎྷཱ་གཱ་ཧོ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མ’’ནྟི, ‘‘བ་ལ་ཝ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཙ ཏེ་སཾ གཱ་ཧཱ་ནཾ ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་མཱ་ཧ. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན པ་རི་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎནྟི ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མ’’ནྟི བ་ལ་ཝ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛ་སྶ ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨ་ཉྙཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཋཱ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟོ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན པ་རེ་ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ས་ཧ་མཱ་ནོ ཧོ་ཏི པུ་གྒ་ལོ, སོ དྷ་མྨོ ཨ་ས་ཧ་ན་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན མ་ཙྪ་རི་ཡ་ཡོ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ མ་ཙྪ་རོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ, ཀ་མྨཾ ཝཱ མ་ཙྪ་རི་ཡཾ, མ་ཙྪེ་རོ དྷ་མྨོ. མ་ཙྪ་རི་ཡ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ད་རེ་ན ར་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ར་ཀྑོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭཱ་ར…པེ… སུ་ཊྛུ ར་ཀྑ་ཎ’’ནྟི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ར་ཎཾ, ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨ་དྷི་ཀཾ ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ, ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ བྷོ་གཱ་ནཾ ཨཱ་ར་ཀྑ་ད་ཎྜཱ་དཱ་ནཱ་དི་ཨ་ན་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ར་ཀྑཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི. པ་ར་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠནྟི མཱ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ པ་རེ་སཾ ཝི་བཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ. ཨཱ་དཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་དཱ་ནཾ, ད་ཎྜ་སྶ ཨཱ་དཱ་ནཾ ད་ཎྜཱ་དཱ་ནཾ, ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་ར་ཝི་ཧེ་ཋ་ན་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. ས་ཏྠཱ་དཱ་ནེཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཧ་ཏྠ་པ་རཱ་མཱ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀ་ལ་ཧོ ཀཱ་ཡ་ཀ་ལ་ཧོ. མ་མྨ་གྷ་ཊྚ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀ་ལ་ཧོ ཝཱ་ཙཱ་ཀ་ལ་ཧོ. ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་རཱུ་པཾ ག་ཎྷཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝ་ད་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ཝཱ་དོ. ཏུ་ཝཾ ཏུ་ཝནྟི ཨ་གཱ་ར་ཝ་ཝ་ཙ་ན་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཏུ་ཝཾ ཏུ་ཝཾ, ས་བྦེ་ཏེ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ དོ་ས་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ནེ་ཀེ པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༠༤).

༡༡༢. དེ་ས་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་སཱིཏི ‘‘ཏ་ཎྷཾ པ་ཊི་ཙྩ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ དེ་ས་ནཾ པ་ཊི་ལོ་མ་ན་ཡེ་ན པུ་ན ‘‘ཨཱ་ར་ཀྑཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཨཱ་ར་བྷ་ནྟོ ནི་ཝ་ཏྟེ་སི. པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀོ, ཏ་ཏྠ ར་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ར་མ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་རཱ་གོ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ ར་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་དི་ཏ་ཎྷཱ་ཝ ཀཱ་མེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་ཏི ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ. བྷ་ཝ་ཏི ཨ་ཏྠི ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་དི་ཊྛི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན བྷ་ཝོ, ཏཾ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ. ཝི་བྷ་ཝ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏི ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་བྷ་ཝ་དི་ཊྛི ཝི་བྷ་ཝོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, ཏཾ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ ཝི་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མེ དྭེ དྷ་མྨཱཏི ‘‘ཨེ་ས པ་ཙྩ་ཡོ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ, ཡ་དི་དཾ ཏ་ཎྷཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༠༡) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལ་ཏ་ཎྷཱ ཙ ‘‘ཏ་ཎྷཾ པ་ཊི་ཙྩ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༠༣) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཏ་ཎྷཱ ཙཱ་ཏི ཨི་མེ དྭེ དྷ་མྨཱ. ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཙ. དྭཱི་ཧི ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧཱིཏི དྭཱི་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི. དྭཱི་ཧི ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཧི ས་མོ་ས་ར་ནྟི ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མཾ ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨི་ཏོ་ཏི ས་མོ་ས་ར་ཎཾ, པ་ཙྩ་ཡོ, ཨེ་ཀཾ ས་མོ་ས་ར་ཎཾ ཨེ་ཏཱ་ས་ནྟི ཨེ་ཀ་ས་མོ་ས་ར་ཎཱ. ཀེ་ན པ་ན ཨེ་ཀ་ས་མོ་ས་ར་ཎཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཡཱ’’ཏི. དྭེ་པི ཧི ཏ་ཎྷཱ ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི. ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨོ་ས་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ས་མ་ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་ས་ར་ཎ ས་མོ་ས་ར་ཎཾ. ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མཾ ས་ཧ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨོ་ས་ར་ཎ་ཀ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ ཝེ་ད་ནཱ ས་མོ་ས་ར་ཎཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ས་མོ་ས་ར་ཎཾ ནཱ་མཱ’’ཏི.

༡༡༣. ས་བྦེཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ ས་ཝི་པཱ་ཀ་ཕ་སྶཱ ཨེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི ཝེ་ད་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཐཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་ཕ་སྶེ’’ཏི. བ་ཧུ་དྷཱཏི བ་ཧུ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཨ་ཡ་ཉྷི པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ ཙ་ཀྑུ་པ་སཱ་དཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཱ་དི་ཀོ ཕ་སྶོ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནི་སྶ་ཡ་ཝི་པཱ་ཀ་ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. སེ་སཱ་ནཾ པ་ན ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ དྭཱ་རེ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ས་ནྟཱི་ར་ཎ་ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཱ་དི་ཀོ ཕ་སྶོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་དྷཱ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. མ་ནོ་དྭཱ་རེ་པི ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་མ་ནོ་ས་མྥ་སྶོ ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ཊྛ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་བྷ་ཝ་ངྒ་ཙུ་ཏི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ. ཡཱ པ་ན ཏཱ མ་ནོ་དྭཱ་རེ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝེ་ད་ནཱ, ཏཱ་སཾ མ་ནོ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ མ་ནོ་ས་མྥ་སྶོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་དྷཱ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཕ་སྶོ བ་ཧུ་དྷཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༡༡༤. ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནནྟི ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ. ཨ་ས་དི་ས་བྷཱ་ཝཱཏི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ས་ཉྫཱ་ན་ནཱ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་བྷཱ་ཝཱ. ཏེ ཧི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་དྷུ་རེ་ན ཝེ་ད་ཡི་ཏཱ་དི་རཱུ་པེ་ན ཨཱ་ཀི་རི་ཡ་ནྟི པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏེ་ཡེ་ཝཱཏི ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ཏེ ཨེ་ཝ ཝེ་ད་ཡི་ཏཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རཱ. སཱ་དྷུ་ཀཾ ད་སྶི་ཡ་མཱ་ནཱཏི ས་ཀྐ་ཙྩཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཝི་ཡ པ་ཀཱ་སི་ཡ་མཱ་ནཱ. ཏཾ ཏཾ ལཱི་ན་མ་ཏྠཾ ག་མེ་ནྟཱིཏི ‘‘ཨ་རཱུ་པ་ཊྛོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་མུ་ཁ་ན་མ་ན་ཊྛོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ཏཾ ཏཾ ལཱི་ནཾ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་མ་ཏྠཾ ག་མེ་ནྟི ཉཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ལི་ངྒཱ་ནི. ཏ་སྶ ཏ་སྶ ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ་ཏོཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་རཱུ་པ་ཊྛཱ་དི་ཀ་སྶ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ. ནི་མཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ནུ་མཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ནི་མི་ཏྟཱ་ནི. ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ན, ཝེ་ད་ཡི་ཏཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཙ ཨུ་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཨུ་དྡེ་སཱ. ཏ་སྨཱཏི ‘‘ཨ་ས་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཡ་སྨཱ ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཨ་ས་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་པ་དེ ཨ་ཏྠོ.

ནཱ་མ་ས་མཱུ་ཧ་སྶཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ན་མ་ན་ཊྛེ་ན ‘‘ནཱ་མ’’ནྟི ལ་དྡྷ་ས་མ་ཉྙ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཙ་ཏུ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་པུ་ཉྫ་སྶ. པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ‘‘ནཱ་མ་ཀཱ་ཡོ ཨ་རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པོ ཨ་རཱུ་པི་ནོ ཁ་ནྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ ཧོ་ཏི. ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཀཱ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ཛ་ནེ ‘‘ཡཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ ས་ཉྩེ་ཏ་ཡི་ཏ་ཏྟ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༢༤༩ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ) ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛཱ. ཨ་ས་ཏཱིཏི ཨ་ས་ནྟེ་སུ. ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཧི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷེ ཝ་ཏྠུཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཝེ་ད་ནཱ ས་ཉྙཱ ཙི་ཏྟཾ ཙེ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨི་མེ ཙ་ཏུ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ཉྙི་ཏེ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ དྷ་མྨེ ཝ་ཏྠུཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ‘‘མ་ནོ་དྭཱ་རེ’’ཏི ཝི་སེ་སི་ཏཾ. ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྥ་སྶ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནོཏི ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་མུ་ཁེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟི་མུ་ཁེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྥ་སྶོ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ. སོཏི མ་ནོ་ས་མྥ་སྶོ. པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རེ ཙ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ནི་སྶཱ་ཡ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏེ་ཝ, ཨ་ཡཾ པ་ན ན་ཡོ ཨི་དྷ ན ཨི་ཙྪི་ཏོ ཝེ་ད་ནཱ་དི་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ ཛོ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ‘‘པ་ཉྩ་པ་སཱ་དེ ཝ་ཏྠུཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ན ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན ཝི་ནཱ པ་ཉྩ་པ་སཱ་དེ ཝ་ཏྠུཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ ཨ་ཏྠི. ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ས་ཏི ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཕ་ལ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ནཱ་མ ཀ་དཱ་ཙི་པི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་མྦ་རུ་ཀྑེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏོཏི ཀེ་ཝ་ལཾ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏོ. ཏ་སྶཱཏི མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་སྶ.

ཝི་རོ་དྷི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏ་རཱ ཝི་ས་དི་སུ་པྤ་ཏྟི, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ས་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ ཝི་ས་དི་སུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ རུ་པྤ་ནཱ་ཀཱ་རོ. སོ ཨེ་ཝ རུ་པྤ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཝ་ཏྠུ་ས་པྤ་ཊི་གྷཱ་དི་ཀཾ ཏཾ ཏཾ ལཱི་ན་མ་ཏྠཾ ག་མེ་ཏཱི་ཏི ལི་ངྒཾ. ཏ་སྶ ཏ་སྶ ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ་ཏོ ནི་མི་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨུ་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨུ་དྡེ་སོཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་ཊི་ཧ་ན་ནཾ པ་ཊི་གྷོ, ཏ་ཏོ པ་ཊི་གྷ་ཏོ ཛཱ་ཏོ པ་ཊི་གྷ་ས་མྥ་སྶོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་པྤ་ཊི་གྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོཏི ཀེ་ཝ་ལཾ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ. ཏ་སྶཱཏི པ་ཊི་གྷ་ས་མྥ་སྶ་སྶ. སེ་སཾ པ་ཋ་མ་པ་ཉྷེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཨུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི ནཱ་མ་ཀཱ་ཡོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྥ་སྶོ པ་ཊི་གྷ་ས་མྥ་སྶོ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྥ་སྶ་སྶ ཝ་སེ་ན.

ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱཏི བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན པ་ཙྩེ་ཀཾ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་ཉྙི་ཏཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ. ཏེ་སནྟི ཕ་སྶཱ་ནཾ. ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོཏི ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ. ད་སྶེ་ཏུནྟི བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ. ཨེ་སེ་ཝ ཧེ་ཏཱུཏི ཨེ་ས ཚ་སུ་པི དྭཱ་རེ་སུ པ་ཝ་ཏྟོ ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཧེ་ཏུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ དྭི་ནྣ་མྤི ཕ་སྶཱ་ནཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ ཁ་ནྡྷཱཏི ཕ་སྶེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཁ་ནྡྷཱ. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་སྶཱ་པི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ར་ཏོ མ་ནོ་ས་མྥ་སྶེཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ་པཱིཏི ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ་པི. སོ ཕ་སྶོཏི པ་ཊི་གྷ་ས་མྥ་སྶོ. བ་ཧུ་དྷཱཏི བ་ཧུ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་པཱ་ཀ་ནཱ་མཾ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་སྶ མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནི་སྶ་ཡ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཀི་ཙྩཾ, ཏཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཡཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཀི་ཙྩཾ, ཏཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ན ནཱ་མཾ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་སྶ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. རཱུ་པཾ པ་ན ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་བྷེ་དཾ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཱ་དི་ཀ་སྶ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་སྶ ཕ་སྶ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ཚ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་བྷེ་དཾ ཏ་སྶ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་སྶ པ་ན ཏཱ་ནི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནི, དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྩ ཏ་ཐཱ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཝ་ཏྠུ་རཱུ་པཾ པ་ན མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཨ་སྶ ཕ་སྶ་སྶ བ་ཧུ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༡༡༥. པ་ཋ་མུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་མྷི ན ཨོ་ཀྐ་མི་སྶ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཧི བཱ་ཧི་ར་ཏོ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪིཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མུ་པྤ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཝི་སི་ཏྭཱ…པེ… ན ཝ་ཏྟི་སྶ་ཐཱ’’ཏི. སུ་དྡྷནྟི ཀེ་ཝ་ལཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཨ་མི་སྶི་ཏཾ ཝི་ར་ཧི་ཏཾ. ‘‘ཨ་ཝ་སེ་ས’’ནྟི ཨི་དཾ ནཱ་མཱ་པེ་ཀྑཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ནཱ་མ་རཱུ་པནྟི ཨི་མཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨོ་ཀྐ་ནྟནྟི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན, མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪིཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཝཱ པ་ཋ་མཱ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨོ་ཏི་ཎྞཾ. ཝོ་ཀྐ་མི་སྶ་ཐཱཏི ས་ནྟ་ཏི་ཝི་ཙྪེ་དཾ ཝི་ནཱ་སཾ ཨུ་པ་ག་མི་སྶ་ཐ, ཏཾ པ་ན མ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙུ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་སྶཱཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་རོ་དྷེ་ནཱ’’ཏི, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཝ ནི་རོ་དྷེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་ཏོ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་སྶ, ཏ་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ ནི་རོ་དྷེ་ན ཙུ་ཏི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཡུ་ཏྟི་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ ཀཱ་ལེ. ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ན་ཏྠཱིཏི ཨེ་ཏྠ དཱ་ར་ཀ་སྶ ཏཱ་ཝ མ་ར་ཎ་ནྟ་རཱ་ཡོ མཱ ཧོ་ཏུ ཏ་དཱ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, མཱ་ཏུ པ་ན ཀ་ཐཾ ཏ་དཱ མ་ར་ཎ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི? ཏཾ ཏཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏ་ད་ནྟ་རེ་ཡེ་ཝ ཙ་ཝ་ན་དྷ་མྨཱ་ཡ ག་བྦྷ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶེ་ཝ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་ནོ་ཀཱ་སོ ནཱ་མཱ’’ཏི, ཙུ་ཏི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མུ་ཊྛི་ཏ་རཱུ་པཱ་ནཱིཏི ཨོ་ཀྐ་ནྟི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པཱ་ནི ཝ་ད་ཏི. ཏཱ་ནི ཧི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མུ་ཊྛི་ཏ་རཱུ་པཱ་ནི ནཱ་མ, ན ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཏོ པ་ཙྪཱ ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ. ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ཧཱ་ར་ཛཱ་ནཾ པ་ན ཏ་དཱ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝ. ཡཱ་ནི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མུ་ཊྛི་ཏ་རཱུ་པཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཏི་ཝི་དྷཱ་ནི ཏ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ་ནི, ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ་ནི, བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ་ནཱི་ཏི. ཏེ་སུ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ་ནི ས་ཏྟ་ར་ས་མ་སྶ བྷ་ཝ་ངྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ་ནི ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ་ནི བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ‘‘བྷ་ཉྫ་མཱ་ནོ དྷ་མྨོ བྷ་ཉྫ་མཱ་ན་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ཨུ་པྤཱ་དེ, པ་ན ཋི་ཏི་ཡ་ཉྩ ན ན ས་ཀྐཱ་ཏི ‘‘ས་ཏྟ་ར་ས་མ་སྶ བྷ་ཝ་ངྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ, ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཙ དྷ་ར་ནྟཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་མྤི དཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. རཱུ་པ་ཀཱ་ཡཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏ་སྶེ་ཝ ཧི ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རེ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི. ཏེ་ཧི རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་ཧི ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ བ་ལ་ཝ་ཏ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟ་ར་ས་མ་སྶ…པེ… པ་ཝ་ཏྟི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཝེ་ཎཱི གྷ་ཊི་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་ཊྛ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀ་མྨ་ཛ་སྶ རཱུ་པ་པ་ཝེ་ཎཱི ས་མྦ་ནྡྷཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པ་ཋ་མ་ཉྷི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ ཡཱ་ཝ སོ་ལ༹་ས་མཾ བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཾ, ཏེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཋི་ཏི་བྷ་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ཏ་ཡོ ཁ་ཎཱ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཏཱི་སུ ཏཱི་སུ ཁ་ཎེ་སུ ས་མ་ཏིཾ་ས ས་མ་ཏིཾ་ས ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཨི་ཏི སོ་ལ༹་ས་ཏི་ཀཱ ཨ་ཊྛ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཾ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཏ་ཏོ པ་རེ་སུ་པི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཀ་མྨ་ཛ་སྶ རཱུ་པ་པ་ཝེ་ཎཱི ས་མྦ་ནྡྷཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཙེ པ་ན ན ས་ཀྐོ་ནྟཱིཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མུ་ཊྛི་ཏ་རཱུ་པཱ་ནི ས་ཏྟ་ར་ས་མ་སྶ བྷ་ཝ་ངྒ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཾ དཱ་ཏུཾ ས་ཙེ ན ས་ཀྐོ་ནྟི. ཡ་དི ཧི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་ཏོ ས་ཏྟ་ར་ས་མཾ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཾ སི་ཡཱ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏི་བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ་སུ་པི ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, པ་གེ་ཝ བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ་སུ. ཏ་ཐཱ ས་ཏི ན་ཏྠེ་ཝ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷོ་ཏི པ་ཝ་ཏྟི ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི, པ་ཝེ་ཎཱི ན གྷ་ཊི་ཡ་ཏེ་ཝ, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཝི་ཙྪི་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝོ་ཀྐ་མ་ཏི་ཏི་ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཨི་ཏྠཾ་པ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ. ཡཱ་དི་སོ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ ཙ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨ་ནཱུ་ནཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨུ་པ་ཙྪི་ཛྫི་སྶ་ཐཱཏི ས་ནྟཱ་ན་ཝི་ཙྪེ་དེ་ན ཝི་ཙྪི་ནྡེ་ཡྻ. སུ་དྡྷཾ ནཱ་མ་རཱུ་པ་མེ་ཝཱཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཀེ་ཝ་ལཾ ནཱ་མ་རཱུ་པ་མེ་ཝ. ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ པཱ་རི་པཱུ་རི ཝུ་ཌྜྷི. ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི ཝི་རཱུ་ལ༹ྷི. མ་ཧ་ལླ་ཀ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི ཝེ་པུ་ལླཾ. ཏཱ་ནི ཙ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པ་ཋ་མཱ་དི་ཝ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཋ་མ་ཝ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་དྭ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝཱཏི ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨི་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀ་པྤི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ, ཨི་སྶ་རཱ་དཱི་ན་ཉྩ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་དཾ, ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཕ་སྶཱ་དི་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་དཾ པ་ཊི་ཡོ་གཱི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་པ་ད་ཏྟཱ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ཧེ་ཊྛཱ་པི ས་བྦ་པ་དེ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཨི་དཱ་ནི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨོ་པ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྩེ་ཀཾ ཝི་ཡ ས་མུ་དི་ཏ་སྶཱ་པི ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ་ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏྭཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧ་ཎཾ. པུ་རེ་ཙཱ་རི་ཀེཏི པུ་བྦ་ངྒ་མེ་ཝ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྷི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི. (དྷ. པ. ༡; ནེ་ཏྟི. ༩༠, ༩༢; པེ་ཊ་ཀོ. ༡༣, ༨༣) བ་ཧུ་དྷཱཏི ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི.

ཀ་ཐཾ? ཝི་པཱ་ཀ་ནཱ་མ་སྶ ཧི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནི་སྶ་ཡ་ཝི་པཱ་ཀ་ཨཱ་ཧཱ་ར་ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ན་ཝ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཝ་ཏྠུ་རཱུ་པ་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནི་སྶ་ཡ་ཝི་པཱ་ཀ་ཨཱ་ཧཱ་ར་ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ན་ཝ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ན ཝ་ཏྠུ་རཱུ་པཾ སེ་ས་རཱུ་པ་སྶ ཨི་མེ་སུ ན་ཝ་སུ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ སེ་སེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ན ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟ་རཱུ་པ་སྶ, པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རེ ཝཱ ཀ་མྨ་ཛ་སྶ སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་དྷཱ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་ས་ཉྷི པ་ཋ་མ་བྷ་ཝ་ངྒ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ས་བྦ་མྤི ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏ་སྶ ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ན པ་ཙྩ་ཡ་ན་ཡེ ད་སྶི་ཡ་མཱ་ནེ ས་བྦཱ་པི མ་ཧཱ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ ཨཱ་ནེ་ཏ་བྦཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏཾ པ་ཙྩེ་ཏ་བྦཾ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི? སུ་ཏྟ་ཏོ, ཡུ་ཏྟི་ཏོ ཙ. པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྷི ‘‘ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ནོ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. མཱ་ཏི་ཀཱ ༦༢) ན་ཡེ་ན བ་ཧུ་དྷཱ ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཡུ་ཏྟི་ཏོ པ་ན ཨི་དྷ ཙི་ཏྟ་ཛེ་ན རཱུ་པེ་ན དི་ཊྛེ་ན ཨ་དི་ཊྛ་སྶཱ་པི རཱུ་པ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཙི་ཏྟེ་ཧི པ་ས་ནྣེ, ཨ་པྤ་ས་ནྣེ ཝཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཱ་ནི རཱུ་པཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནི དི་ཊྛཱ་ནི, དི་ཊྛེ་ན ཙ ཨ་དི་ཊྛ་སྶ ཨ་ནུ་མཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཨི་དྷ ‘‘དི་ཊྛེ་ན ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པེ་ན ཨ་དི་ཊྛ་སྶཱ་པི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་རཱུ་པ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པ་ཙྩེ་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ. ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶཱ་པི ཧི རཱུ་པ་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཝི་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ པ་ཊྛཱ་ནེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི.

༡༡༦. ཨི་དྷ ས་མུ་ད་ཡ-ས་དྡོ ས་མུ་དཱ་ཡ-ས་དྡོ ཝི་ཡ ས་མཱུ་ཧ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྑ་རཱ་སི་ས་མྦྷ་ཝོ’’ཏི. ཨེ་ཀ་ཀོཏི ཨ་ས་ཧཱ་ཡོ རཱ་ཛ་པ་རི་སཱ་ར་ཧི་ཏོ. པ་སྶེ་ཡྻཱ་མ ཏེ རཱ་ཛ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་མྷེ་ཧི ཝི་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་རི་སཾ ར་ཉྫེ་ཏཱི་ཏི ཧི རཱ་ཛཱ. ཨ་ཏྠ་ཏོཏི ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ ཨ་ཝ་ད་ནྟ་མྤི ཝ་ད་ཏི ཝི་ཡ. ‘‘ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡོ་པི ག་ཧི་ཏོ ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་སྶ་ཡ་ནི་སྶ་ཡོ་པི ‘‘ནི་སྶ་ཡོ’’ ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ནཱ་མ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་སི, ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་སྶེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བ་ཧུ་དྷཱཏི ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ནཱ་མཾ ཏཱ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནི་སྶ་ཡ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་ཏྟ་དྷཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཀི་ཉྩི པ་ནེ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན, ཀི་ཉྩི ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ན ནཱ་མཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨི་ཏ་རེ་ཧི ཚ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཀི་ཉྩི པ་ནེ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན, ཀི་ཉྩི ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཁོ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ་ཡེ་ཝ, ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ. རཱུ་པ་ཏོ པ་ན ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནི་སྶ་ཡ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཚ་དྷཱ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ པ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཛྫི་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་ཧ ཏེ་ཧེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་བྷེ་དཾ པ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་མྤི རཱུ་པཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ བ་ཧུ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཡྭཱ་ཡ་མ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ, ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ, སོ ཀ་དཱ་ཙི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡོ, ཀ་དཱ་ཙི ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ, ཀ་དཱ་ཙི ཨུ་བྷི་ནྣཾ ས་དི་སོ་ཏི ཏི་ཝི་དྷོ་པི སོ ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི པ་དེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎེ…པེ… པ་ཝ་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཡ་མི་ད་མྤི ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནི་སྶ་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ས་བྦཱ སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན…པེ… པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ, ན ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཀ་ཝེ་ད་ཀ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ, ཨི་སྶ་རཱ་དི་ནཱ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉྷེ་ཏཾ པ་དཾ.

ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩཱཏི དཱ་སཱ་དཱི་སུ སི་རི་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱ་དི-ས་དྡཱ ཝི་ཡ ཨ་ཏ་ཐ་ཏྟཱ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠཾ ཨ་དི་སྭཱ’’ཏི. ཝོ་ཧཱ་ར་སྶཱཏི ཝོ་ཧ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་སྶ. པ་ཐོཏི པ་ཝ་ཏྟི་མ་གྒོ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ས་ཡོ. ཡ་སྨཱ ས་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལོ ‘‘ས་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ས་མྤ་ཛཱ་ན་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན ‘‘ས་མྤ་ཛཱ་ནོ’’ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ར་ཎཱ་པ་དེ་ས་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟི ནི་རུ་ཏྟཱི་ཏི. ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ‘‘པ་ཎྜི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཉཱ་པ་ན་ཏོ ‘‘པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. སོ ཨེ་ཝ ཧི ‘‘པ་ཎྜི་ཏོ’’ཏི ཙ ‘‘བྱ་ཏྟོ’’ཏི ཙ ‘‘མེ་དྷཱ་ཝཱི’’ཏི ཙ པ་ཉྙཱ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. པ་ཎྜི་ཙྩ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ པ་ན པ་ཎྜི་ཏོ, ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ བྱ་ཏྟོཏི པ་ཉྙཱ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཀཱ་ར་ཏོ པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟི. ཡ་སྨཱ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་དཱ་ནི ས་མཱ་ན་ཏྠཱ་ནི. ས་བྦ་ཉྩ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ བྷ་ཛ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀེ་སུ་ཙི ཝ་ཙ་ན་ཝི་སེ་སེ་སུ ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཧི ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཱ་དི་ས་དྡེ་ཧི ས་བྦཱ་ནི ཝ་ཙ་ནཱ་ནི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ཡ་མ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་དྷི-ས་དྡོ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་ཝེ, ཨུ་པ་རི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀ་སྶ ཨུ་པ་རི? པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶཱ་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ ཡ་མ་ཏྠོ. ཨ་དྷཱི་ནཾ ཝཱ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀེ་ན ཨ་དྷཱི་ནཾ? ཨ་ཏྠེ་ན. ཏ་ཐཱ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་སེ་ན ནི་ཙྪི་ཏཾ, ནི་ཡ་ཏཾ ཝཱ ཝ་ཙ་ནཾ ནི་རུ་ཏྟི. པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་པུ་རི་སཱ་དི་ཏཾ་ཏཾ་པ་ཀཱ་རེ་ན ཉཱ་པ་ན་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཱ་དི་པ་དཱ་ནཾ ས་བྦ་ཝ་ཙ་ནེ་སུ པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ སི་རི་ཝ་ཌྜྷ་ཀ་དྷ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ན་མེ་ཝ ནི་རུ་ཏྟི་ཏཱ, ‘‘པ་ཎྜི་ཏོ ཝི་ཡ་ཏྟོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཀཱ་རཱ་ན་མེ་ཝ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཉཱ་པེ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཏཱ ཙ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཱི་ཧི་པི ནཱ་མེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཝོ་ཧཱ་ར་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་མ་གྒོ་པི ས་ཧ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ནཱ་མ་རཱུ་པ་ནྟི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཙ་རི་ཏ་བྦནྟི པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཾ, ཉེ་ཡྻ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཝ་ཊྚནྟི ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚཾ, ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚཾ, ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་ནྟི ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ཝ་ཊྚཾ. ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཡི་དཾ ‘‘ཛཱ་ཡེ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཉྩ་ཧི པ་དེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨི་ཏྠཱི་ཏི་པུ་རི་སཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ནཱ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཕ་སྶཱ་དི་ས་ཏྟཱ་དི་ཨི་ཏྠཱ་དི་ནཱ་མ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཝ་ཏྠུ་པི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་མྤི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན, ས་ཧ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ནཱ་མ་རཱུ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༡༧. ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི, ཧེ་ཊྛཱ ཨཱ་ག་ཏ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཨུ་པ་རི་དེ་ས་ནཱ, སཱ པ་ཋ་མ་པ་ད་སྶ ད་སྶི་ཏཱ, ཨི་དཱ་ནི དུ་ཏི་ཡ་པ་ད་སྶ ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. རཱུ་པིནྟི རཱུ་པ་ཝ་ནྟཾ. པ་རི་ཏྟནྟི ན ཝི་པུ་ལཾ, ཨ་པྤ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཀོ་ཙི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ན་ཏྠི. ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཏྠ ནེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ, ཡ་ཐཱ ཙ་སྶ རཱུ་པི་བྷཱ་ཝཱ་དི་པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. རཱུ་པིཾ པ་རི་ཏྟནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན རཱུ་པིཾ, ཏ་སྶ ཨ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཏྟཾ. པ་ཉྙ་པེ་ཏི ནཱི་ལ་ཀ་སི་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཀ་སི་ཎ་ལཱ་བྷཱི. ཏནྟི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ. ཨ་ན་ནྟནྟི ཀ་སི་ཎ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཙྪེ་ད་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཾ. ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏྭཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ. ནི་མི་ཏྟ་ཕུ་ཊྛོ་ཀཱ་སནྟི ཏེ་ན ཀ་སི་ཎ་ནི་མི་ཏྟེ་ན ཕུ་ཊྛ་པྤ་དེ་སཾ. ཏེ་སཱུཏི ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མ་ཡོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དཱི.

༡༡༨. ‘‘ཨེ་ཏ་ར་ཧཱི’’ཏི སཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་མི་དཾ པ་ད་ནྟི ཏ་ད་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དཱ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཨི་ཏོ པ་ར’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ཏྟཱ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. བྷཱ་ཝིནྟི ས་བྦཾ ས་དཱ བྷཱ་ཝིཾ ཨ་ཝི་ན་སྶ་ན་ཀཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་སྶ་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨ་ཏ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ པ་ར་ཝཱ་དཱི ཝ་ད་ནྟི, ན ཏ་ཐཱ ས་བྷཱ་ཝཾ. ཏ་ཐ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱཏི ཨུ་ཙྪེ་ད་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཝཱ ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཝཱ. ཨ་ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ན་ཉྷེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཝ་སེ་ན. ས་མྤཱ་དེ་སྶཱ་མཱིཏི ཏ་ཐ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་སྶ ས་མྤ་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མི, པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་ད་ཉྩ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༡༨) ཨི་མི་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཏ་ཐཾ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝ་ཙ་ནེ་ན, ཨ་ནུ་ཙྪེ་ད་ས་བྷཱ་ཝ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དི་ནོ མ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨུ་པ་ཀ་པྤེ་སྶཱ་མཱིཏི ཨུ་པེ་ཙྩ ས་མ་ཏྠ་ཡི་སྶཱ་མི.

ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་ནནྟི ཨེ་ཝཾ བྷཱུ་ཏཾ ས་མཱ་ནཾ. རཱུ་པ་ཀ་སི་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ རཱུ་པཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, ཨ་དྷི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པཱིཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པི་ནྟི རཱུ་པ་ཀ་སི་ཎ་ལཱ་བྷི’’ནྟི. པ་རི་ཏྟ་ཏྟཱ་ནུ་དི་ཊྛཱིཏི ཨེ་ཏྠ རཱུ་པཱི-ས་དྡོ་པི་ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡེ་ན ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ, རཱུ་པཱི་བྷཱ་ཝ་མྤི ཧི སོ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ པ་རི་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ཋི་ཏོ་ཏི. ཨ་རཱུ་པིནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ‘‘པ་ཏྟ་པ་ལཱ་ས་བ་ཧུ་ལ་ག་ཙྪ་ས་ངྑེ་པེ་ན གྷ་ན་ག་ཧ་ན་ཛ་ཊཱ་ཝི་ཏཱ་ནཱ ནཱ་ཏི་དཱི་གྷ་ས་ནྟཱ་ནཱ ཝ་ལླི, ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏཱ ལ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ནཱཏི མ་གྒེ་ན ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧ་ཏཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛོ.

ཨ་རཱུ་པ་ཀ་སི་ཎཾ ནཱ་མ ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊིཾ ཨཱ་ཀཱ་སཾ, ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ཀཱ་ས་ཀ་སི་ཎཾ. ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨ་རཱུ་པ་ཀ་སི་ཎ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཀེ་ཙི. ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་གོ་ཙ་རཾ ཝཱཏི ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ གོ་ཙ་རོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་གོ་ཙ་རོ, དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ, ཏཾ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་གོ་ཙ་རཾ. ཝཱ-ས་དྡོ ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ. ས་དྡ་ཡོ་ཛ་ནཱ པ་ན ཨ་རཱུ་པཾ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་རཱུ་པཱི, ཏཾ ཨ་རཱུ་པིཾ. ལཱ་བྷི་ནོ ཙ་ཏྟཱ་རོཏི རཱུ་པ་ཀ་སི་ཎཱ་དི་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཏཾ ཏཾ དི་ཊྛི་ཝཱ་དཾ ས་ཡ་མེ་ཝ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་གྒ་ཡ྄ཧ པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ. ཏེ་སཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱཏི ཏེ་སཾ ལཱ་བྷཱི་ནཾ ཝཱ་དཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ, པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཙ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ ནཾ ཁ་མི་ཏྭཱ རོ་ཙེ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ. ཏ་ཀྐི་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོཏི ཀ་སི་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་ལཱ་བྷི་ནོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་ཀྐ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཙ་ཏྟཱ་རོ དི་ཊྛི་ཝཱ་དེ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཋི་ཏཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ. ཏེ་སཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ན་ཨ་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༡༩. ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ་པཱིཏི ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ་པི, ཏེ་ན བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཋི་ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི. ན པ་ཉྙ་པེ་ཏི ཨེ་ཝ ཨ་བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ པཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏཱ་དི་སོ ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. སཱ་ས་ནི་ཀོ་པི ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་ལཱ་བྷཱི ‘‘ན པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི སོ ཨི་དྷ ན ཨུ་དྡྷ་ཊོ. ཨི་དཱ་ནི ནེ་སཾ ཨ་པ་ཉྙཱ་པ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨེ་ཏེ་ས་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨི་ཙྩེ་ཝ ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ན ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒཱ་ཧོ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཨ་ཏྟ་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༢༡. དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ས་མ་ནུ་པ་སྶི་ཏྭཱ, ན ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན. སཱ ཙ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ དི་ཊྛི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན.

‘‘ཝེ་ད་ནཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི. ཨི་ཊྛཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ན པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ནོཏི ཝེ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་མུ་ཁེ་ན ས་ཉྫཱ་ན་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་པི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ ཧོ་ཏི ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཏྟཱ མེ ཝེ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པྤ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ན་ཏྟཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནོ་པི ཨ་པྤ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ནོ’’ཏི. ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་དྷ་མྨོ’’ཏི པ་ན ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མཾ ཝཱ་དཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཝེ་ད་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ དྷ་མྨོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཧི ཝེ་ད་ནཱ་དྷ་མྨོ་ཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཏ་སྶ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ ཙ ཝེ་ད་ནཱ་དྷ་མྨོ ཨ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝེ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཏཾ་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ ཏཾ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ཏ་མཱ་ཧ ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡོ་ག་ཏོ ཙེ་ཏ་ནོ པུ་རི་སོ་ཏི. ས་བྦེ་ས་མྤི ཏཾ སཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཏོ ཕུ་ཊྛ་ཏཱ་མ་ཏྟ་ཏོ, ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་ན ཝི་སྶ་ཝི་ཏཱ་ཡ སཱ་མི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ནྟི. ཏ་སྶཱ ཝ་སེ་ན ས་ཉྙཱ་ད་ཡོ་པི ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཝེ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཏྭཱ སེ་ས་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་དེ་ས་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི, (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡ དྷ་མྨུ་དྡེ་ས་ཀ་ཐཱ) རཱ་ཛ་སཱུ་ད་ནི་ད་སྶ་ནེ་ན ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཏ་ཏྠ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ཨེ་ཝ. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི ས་ཉྙཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡ་སྶ. ‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝི་སཾ་ཡོ་ག་ཛ་ནི་ཏཾ ཀ་ཉྩི ཝི་སེ་སཾ ཋཱ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི.

༡༢༢. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཝཱ་རེ་སུ. ཏཱི་སུ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀེ་སཱུཏི ‘‘ཝེ་ད་ནཱ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི, ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ནོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི, ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་དྷ་མྨོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཙ ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དེ་སུ ཏཱི་སུ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀེ་སུ. ཏི་སྶ་ནྣཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ བྷི་ནྣ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏོ དུ་ཀྑཾ, ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཾ ཝཱ ཝེ་ད་ནཾ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ན ཡུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ སེ་ས་དྭ་ཡེ པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཡོ ཡཾ ཡཾ ཝེ་ད་ནཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི.

༡༢༣. ‘‘ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཏེ་ཧི ཏེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎ་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྑ་ཏཱ་ཏི. ཏཾ ཏཾ པ་ཙྩ་ཡནྟི ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡཾ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, སུ་ཁ, ཝེ་ད་ནཱི་ཡོ ཕ་སྶོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དི་ཀཾ ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ནི་སྶཱ་ཡ ས་མྨཱ ས་སྶ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ, ཨུ་ཙྪེ་དཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཉཱ་ཡེ་ན ས་མ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ས་དི་ས་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ. ཁ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཁ་ཡ་དྷ་མྨཱ, ཝ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཝ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཝི་ར་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཝི་རཱ་ག་དྷ་མྨཱ, ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨཱ, ཙ་ཏཱུ་ཧི་པི པ་དེ་ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ བྷ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཡོ་ཏི…པེ… ཁ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི.

ཝི་ག་ཏོཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་ག་མེ་ན ཝི་ག་ཏོ. ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝཱཏི ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་སྶ. ཏཱི་སུ་པི ཀཱ་ལེ་སཱུཏི ཏི་སྶ་ནྣཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ་སུ. ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱཏི ‘‘ཨེ་སོ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝོ, དུ་ཀྑ་ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཀིཾ པ་ན ཧོ་ཏཱི, ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ བྷི་ནྣ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཾ ཨ་ནུ་མྨ་ཏྟ་ཀོ ཀ་ཐཾ པ་ཙྩེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པུ་ཙྪ་ཏི. ཨི་ཏ་རོ ཨེ་ཝ་མྤི ཏ་སྶ ན ཧོ་ཏི ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀིཾ པ་ན ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི སུ་ཁཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གེ་ན. སུ་ཁ་ཉྩ དུ་ཀྑ་ཉྩཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡེ་ན ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, སུ་ཁ་ས་ངྒ་ཧ་མེ་ཝ ཝཱ ཏེ་ན ཀ་ཏཾ ས་ནྟ་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན. ཝོ་ཀི་ཎྞནྟི སུ་ཁཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཝོ་མི་སྶ་ཀཾ. ཏཾ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ཝེ་ད་ནཾ ཨེ་ས དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཙ བ་ཧཱུ་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ས་དཱ ས་བྦ་ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ ཨ་ག་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ་པི བ་ཧཱུ་ན་མྤི ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་ཏི ཏ་སྶ ཨ་ཝ་ས་རཾ ཨ་དེ་ནྟོ ‘‘ན ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ བ་ཧཱུ་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ, པ་ཙྩ་ཀྑ་ཝི་རུ་དྡྷ་མེ་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏེ་ན པེ་ཏཾ ན་ཀྑ་མ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟ་སཱ་དྷ་ནེ་ན་པི ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན་པི པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ན རུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཏཾ ད་སྶ་ནཾ དྷཱི་རཱ ན་ཀྑ་མ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༡༢༤. ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷེ་པི རཱུ་པ་པྤ་བ་ནྡྷེ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཙི ཀི་རི་ཡཱ ནཱ་མ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི སུ་དྡྷ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་པི ཡ་ཏྠ ཀ་དཱ་ཙི ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་རོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་མེ་ཝ ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཎྷ་ནྟོ ‘‘ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚེ ཝཱ ཝཱ་ཏ་པཱ་ནེ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝེ་ད་ནཱ་དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཝེ་ད་ནཱ་དྷ་མྨ་ཝ་ནྟེ་སུ. ‘‘ཨ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཡོ་པི ཁ་ནྡྷེ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ‘‘ཨ་ཡ་མ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི པ་ན ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀཾ ཨེ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་དྷ་མྨོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏནྟི ‘‘ཨ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི ཨ་ཧཾ་ཀཱ་རུ་པྤ་ཏྟིཾ. སཱ ཧི ཙ་ཏུ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་རོ་དྷེ་ན ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ས་ནྣི་སྶ་ཡཱ ས་ས་ཝི་སཱ་ཎ་ཏི་ཁི་ཎ་ཏཱ ཝི་ཡ ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཝཱ་ཏི.

ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ཨཱ་ན་ནྡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཏ་ནྟཱ་ཀུ་ལ་ཀ་ཛཱ་ཏཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན དེ་ས་ནཱ་དྷ་མྨེ་ན. ཀཱ་མཾ ཧེ་ཊྛཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཱ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ, ཨི་དྷ པ་ན དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་སྶ ཝ་ཊྚ་ཏོ སཱི་སུ་ཀྑི་པ་ནཱ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནི་ཡ་ཀ་ཐཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཱ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ན་ནུ ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཏ་ཎྷཱ, ཏཱ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀ་སྨཱ ཨི་དྷ ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་སཱི་སེ་ནཱཏི ཨ་ཝི་ཛྫཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ངྒཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མུ་ཁེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀོ་ཊི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ ནཱ་མ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཝཱ ཀཱ་ལེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ན ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨཱ་དི མ་རི་ཡཱ་དཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་སྶ མ་མ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶཱ་པི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ, ཨི་མ་སྨཱ ཨཱ་ས་ཝཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཡཱཏི བྷ་ཝ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ. བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཡཱཏི ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཡཱ. ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨི་ཏོ ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏྟོ ཨི་དྷཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡེ’’ཏི་ཨཱ་དི.

༡༢༦. པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་མཱུ་ལ༹ྷ་སྶཱཏི བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ན་མེ་ཏཾ, ན ཝི་སེ་ས་ནཾ. ས་བྦོ་པི ཧི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་མཱུ་ལ༹ྷོ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཝི་ཝ་ཊྚཾ ཀ་ཐེ་ནྟོཏི ཝ་ཊྚ་ཏོ ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་ཝ་ཊྚཾ, ཝི་མོ་ཀྑོ, ཏཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ. ཀཱ་ར་ཀ་སྶཱཏི ས་ཏྠུ་ཨོ་ཝཱ་ད་ཀཱ་ར་ཀ་སྶ, ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཧཱ་རི་ནོ’’ཏི. སོ ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ, དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཙ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ‘‘ནེ་ཝ ཝེ་ད་ནཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སཱུཏི ས་བྦེ་སུ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ. ཏེ ཧི ས་མྨ་ས་ནཱི་ཡཱ. ན ཨ་ཉྙནྟི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙཾ ས་ཉྙཱ་དི་དྷ་མྨཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ན ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཁ་ནྡྷ་ལོ་ཀཱ་ད་ཡོ’’ཏི རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ་སཾ ས་མཱུ་ཧོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པཱ་དཱི་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏི དི་ཊྛི་ཏ་ཎྷཱ་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན. ‘‘སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༤.༡༠༨; མ་ཧཱ་ནི. ༢༡, ༡༧༨; དྷ. ས. ༡༡༢༡; ཝི་བྷ. ༨༣༢, ༨༦༦) པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་མ་ཉྙ་ནཱ་པི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཱ ཝི་ཡ པ་རི་ཏ་སྶ་ན་རཱུ་པཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་མཱ་ན་པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ་ཡ་པཱི’’ཏི.

སཱ ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛཱིཏི སཱ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱ དི་ཊྛཱི་ཏི ཡོ ཝ་དེ་ཡྻ, ཏ་ད་ཀ་ལླཾ, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མ་སྶ དི་ཊྛཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱ ཨ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏོ དི་ཊྛཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏཱིཏི ཡོ ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ ཨི་ཏི་སྶ དི་ཊྛཱི’’ཏི, ཏ་སྶ ཙེ ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་ཐེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ར་ཧཱ ན ཀི་ཉྩི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ ཛཱ་ན་ཏོ ཏ་ཐཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྟུ་མ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ན་ཡཱ་ནནྟི ‘‘ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝཱ་རཱ་ནཾ. ཨཱ་དི་ཏོ ཏཱི་སུ ཝཱ་རེ་སུ ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཝཱ་རེ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ‘ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏཱུ’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨཱ་དི་ཏོ ཏཱི་སུ ཝཱ་རེ་སུ ཏ་ཐེ་ཝ དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཡ་ཐཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཝཱ་རེ, པཱ་ལི༹ པ་ན ས་ངྑི་ཏྟཱ’’ཏི ཀེ་ཙི.

ཝོ་ཧཱ་རོཏི ‘‘ས་ཏྟོ ཨི་ཏྠཱི པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘ཕ་སྶོ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཝོ་ཧཱ་རི་ཏ་བྦ་ཝོ་ཧཱ་རོ. ཏ་སྶ པ་ན ཝོ་ཧཱ་ར་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨི་མེ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི དྷཱ་ཏུ་ཡོ’’ཏི. ཡ་སྨཱ ནི་བྦཱ་ནཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ནི་རོ་དྷ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ པ་ཉྙཱ་པི་ཡ་ཏི ཙ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶཱ་པི ཁ་ནྡྷ་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཝ་ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཙ་རི་ཏ་བྦཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ བྱཱ་མ་མ་ཏྟེ ཀ་ལེ༹་ཝ་རེ ས་ས་ཉྙི་མྷི ས་མ་ན་ཀེ ལོ་ཀ་ཉྩ པ་ཉྙ་པེ་མི ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡ་ཉྩ ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་ཉྩ ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་ཉྩ པ་ཊི་པ་ད’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༡.༡༠༧; ཨ. ནི. ༤.༤༥) པ་ཉྙཱ་ཝ་ཙ་རནྟི ཝཱ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ན་མེ་ཏཾ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ‘‘ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ’’ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ པ་ཉྙཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ལོ་ཀི་ཡ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཱ ཧེ་སཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཝ་ཊྚཾ ཝ་ཊྚ་ཏི’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་ནྟཱ་ཀུ་ལ་ཀ་པ་ད་སྶེ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི ད་སྶི་ཏོ’’ཏི. ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ དི་ཊྛི་སཱི་སེ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་ནྟཱ་ཀུ་ལ་ཀ་པ་ད་སྶེ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི ད་སྶི་ཏོ’’ཏི སཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཐཱ པ་ནེ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཏ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ, ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཱ་པི ས་མཱ་ནཱ ཨི་དྷ པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ས་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༢༧. ག་ཙྪ་ནྟོ ག་ཙྪ་ནྟོཏི ས་མ་ཐ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ག་མ་ནེ་ན, མ་གྒ་ག་མ་ནེ་ན ཙ ག་ཙྪ་ནྟོ ག་ཙྪ་ནྟོ. ཨུ་བྷོ་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི མུ་ཙྩ་ན་ཏོ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. སོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱ་ནི་ཀོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཡོ ཙ ན ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ སོ ཡ་སྨཱ ག་ཙྪ་ནྟོ ག་ཙྪ་ནྟོ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནནྟི ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ན པ་ཉྙ་པེ་ནྟོ ན པ་ཉྙཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༡༡༩), ‘‘ཡ་ཏོ ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ ནེ་ཝ ཝེ་ད་ནཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༡༢༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ཙ ཧེ་ཊྛཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནབྷི་ཀྑཱུ་ནཾ. ནི་ག་མ་ནནྟི ནི་སྶ་ར་ཎཾ. ནཱ་མནྟི པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དི་ནཱ་མཾ.

པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱཏི ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ཝི་སེ་ས་ཝི་སི་ཊྛ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ ས་ཏྟ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ. ཏཾ་ཏཾ་ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡཾ པ་ཏི ནི་སྶ་ཡ་ཏོ ཧི ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ་དི་ཏཱ ཏཾ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ ཏ་ད་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྶ ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཙ་ཏ་སྶོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ནྟཱིཏི རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏ་སྶོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ནྟི ‘‘རཱུ་པུ་པཱ་ཡཾ ཝཱ ཨཱ་ཝུ་སོ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏི་ཊྛ་མཱ་ནཾ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༣༡༡). ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་སྶཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨེ་ཏ་ར་ཧི པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ. ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་ཝི་སི་ཊྛཱ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རེ རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷཱ, ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་རེ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཁ་ནྡྷཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘དྭེ ཙ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི་ཏི དྭེ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་པི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་དྡོ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘དེ་ཝཱ་ཡ་ཏ་ན་དྭ་ཡ’’ནྟི. ས་བྦནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྭ་ཡ་ནྟི ས་ཀ་ལཾ. ཏ་སྨཱ ག་ཧི་ཏཾ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ག་ཙྪ་ཏི ཝ་ཊྚཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྭ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ.

ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི མ་ནུ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ མ་ནུ་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝི་སེ་སོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ ས་ཏི་པི བཱ་ཧི་ར་སྶ ཀཱ་ར་ཀ་སྶ ཨ་བྷེ་དེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་སྶ བྷི་ནྣ་ཏྟཱ. ནཱ་ན་ཏྟཾ ཀཱ་ཡེ ཨེ་ཏེ་སཾ, ནཱ་ན་ཏྟོ ཝཱ ཀཱ་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ, ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ནེ་སནྟི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ. ནཱ་ན་ཏྟཱ ས་ཉྙཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ. སུ་ཁ་ས་མུ་སྶ་ཡ་ཏོ ཝི་ནི་པཱ་ཏོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀཱ ས་ཏི་པི དེ་ཝ་བྷཱ་ཝེ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཝཱ ག་ཏོ ན་ཏྠི ནི་པཱ་ཏོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ཨ་པཱ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ’’ཏི. དྷ་མྨ་པ་དནྟི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ. ཝི་ཛཱ་ནི་ཡཱཏི སུ་ཏ་མ་ཡེ་ན ཏཱ་ཝ ཉཱ་ཎེ་ན ཝི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ན ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ནྟོ སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཨཱ་དི་ཀཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨ་པི པ་ཊི་པ་ཛྫེ་མ. སཱ ཙ པ་ཊི་པ་ཏྟི ཧི་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ས་ཀ་ལ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨ་མྷཱ་ཀཾ སི་ཡཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ སཱི་ལ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཏཱ་ཝ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པཱ་ཎེ་སུ ཙཱ’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ.

བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡེ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནི་བྦ་ཏྟེ བྲ་ཧྨ་ས་མཱུ་ཧེ, བྲ་ཧྨ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཝཱ བྷ་ཝཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ. མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ པ་རི་སཱ་ཡ བྷ་ཝཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ ཏ་སྶ པ་རི་ཙཱ་ར་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ. མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ པུ་རོ་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་པུ་རོ་ཧི་ཏཱ. ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི མ་ཧ་ནྟོ བྲ་ཧྨཱ་ནོ་ཏི མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ. ས་ཏི་པི ཏེ་སཾ ཏི་ཝི་དྷཱ་ན་མྤི པ་ཋ་མེ་ན ཛྷཱ་ནེ་ན ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཛྷཱ་ན་སྶ པ་ན པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དེ་ན ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཏྟེ་ནཱཏི ཧཱི་ནེ་ན, སཱ ཙ་སྶ ཧཱི་ན་ཏཱ ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཧཱི་ན་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, པ་ཊི་ལ་དྡྷ་མ་ཏྟཾ ཝཱ ཧཱི་ནཾ. ཀ་པྤ་སྶཱཏི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤ་སྶ. ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷ་ཝ་ཏྟཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་ན, སཱ ཙ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཏཱ ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ནཱ་ཏི་སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ. ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀ་པྤོཏི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤ་སྶ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀ་པྤོ. ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏ་རོཏི བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫེ་ཧི པ་མཱ་ཎ་ཏོ ཝི་པུ་ལ་ཏ་རོ, ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་རོ ཙ ཧོ་ཏི. ས་བྷཱ་ཝེ་ན་པི ཧི ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་རོ་ཝ, ཏཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཧི པ་རི་ཏྟཱ་བྷཱ་དཱི་ནཾ, པ་རི་ཏྟ་སུ་བྷཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཀཱ་ཡེ ས་ཏི་པི ས་བྷཱ་ཝ་ཝེ་མ་ཏྟེ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ’’ ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. པ་ཎཱི་ཏེ་ནཱཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛེ་ན, སཱ ཙ་སྶ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཏཱ ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཝཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཝ་སི་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པི་ཏཾ པ་ཎཱི་ཏཾ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ནཱི་ཏ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ, ཨི་དྷཱ་པི ཀ་པྤོ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ པ་རི་པུ་ཎྞ་སྶ མ་ཧཱ་ཀ་པྤ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཏེཏི ‘‘བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཏི་ཝི་དྷཱ་པི བྲ་ཧྨཱ་ནོ. ས་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟཱཏི ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ན ཧི ཏ་སྶཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙོ་པི ཀོ་ཙི བྷེ་དོ ཨ་ཏྠི.

ཨེ་ཝནྟི ཨི་མི་ནཱ ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ད་ཎྜ་ཨུ་ཀྐཱ་ཡཱཏི ད་ཎྜ་དཱི་པི་ཀཱ་ཡ. ས་ར་ཏཱིཏི དྷཱ་ཝ་ཏི ཝི་ཡ. ཝི་སྶ་ར་ཏཱིཏི ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཱ ཝི་ཡ དྷཱ་ཝ་ཏི. དྭེ ཀ་པྤཱཏི དྭེ མ་ཧཱ་ཀ་པྤཱ. ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཨཱ་བྷ་སྶ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ས་བྦེ་པི ཏེ པ་རི་ཏྟཱ་བྷཱ, ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་བྷཱ་པི ག་ཧི་ཏཱ.

སོ་བྷ་ནཱ པ་བྷཱ སུ་བྷཱ, སུ་བྷཱ་ཡ ཀི་ཎྞཱ སུ་བྷཱ་ཀི་ཎྞཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨཱ-ཀཱ་ར་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ, ཨ་ནྟི་མ-ཎ-ཀཱ་ར་སྶ ཧ-ཀཱ་ར་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སུ་བྷ་ཀི་ཎྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾཔ་ན ནི་ཙྩ་ལཱ་ཡ ཨེ་ཀ་གྒྷ་ནཱ་ཡ པ་བྷཱ་ཡ སུ་བྷོ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ‘‘སུ་བྷེ་ན ཨོ་ཀི་ཎྞཱ ཝི་ཀི་ཎྞཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨ་ནྟི་མ-ཎ-ཀཱ་ར་སྶ ཧ-ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ན ཚི་ཛྫི་ཏྭཱ ཚི་ཛྫི་ཏྭཱ པ་བྷཱ ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཀ་གྒྷ་ན་ཏྟཱ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་མེ་ཝ བྷ་ཛ་ནྟི ཀཱ་ཡ་སྶ, ས་ཉྙཱ་ཡ ཙ ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་ཏྟཱ. ཝི་པུ་ལ་ས་ནྟ་སུ་ཁཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཕ་ལ་ཏྟཱ ཝེ་ཧ་པྥ་ལཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡཾ.

ཝི་ཝ་ཊྚ་པ་ཀྑེ ཋི་ཏཱ ན་པུ་ན་རཱ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ‘‘ན ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཨ་ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སོ་ལ༹་ས་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ན་ཏོ, ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ བུ་དྡྷ་སུ་ཉྙེ་ལོ་ཀེ སུ་ཉྙཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ ན ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀཱ, ཁ་ནྡྷཱ་ཝཱ་ར་ཊྛཱ་ན་ས་དི་སཱ ཧོ་ནྟི སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་བྷཱུ་མི་ཡོ. ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟེ་ན སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ, ཏ་སྨཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་པི ས་ཏྟ་སུ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏཱི་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏིཾ ན་ཝ་སུ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སེ་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ཛ་ནྟི.

སུ་ཁུ་མ་ཏྟཱཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ. པ་རི་བྱ་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ས་བྦ་སོ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ནཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏ་སྨཱ པ་རི་པྥུ་ཊ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཝ་ནྟཱི་སུ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏཱི་སུ ཨ་ཝ་ཏྭཱ.

༡༢༨. ཏ་ཉྩ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏིནྟི པ་ཋ་མཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏིཾ. ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ, མ་ནུ་སྶཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ, ས་ངྑེ་པ་ཏོ, ‘‘ནཱ་མ་ཉྩ རཱུ་པ་ཉྩཱ’’ཏི བྷེ་ད་ཏོ ཙ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏ་སྶཱ ས་མུ་ད་ཡ་ཉྩཱཏི ཏ་སྶཱ པ་ཋ་མཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཾ ས་མུ་ད་ཡ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཏྠ་ངྒ་མེཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་སྶཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏོ, ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ ཙ ཨ་སྶཱ་དཾ. ཨ་ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ. ཚ་ནྡ་རཱ་གོ ཝི་ནཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ཏི ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝི་ན་ཡོ, ས་ཧ མ་གྒེ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ. ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. མཱ་ན་དི་ཊྛཱི་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ་ཧ་ནྟི ཝཱ, ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན མ་མ་ནྟི ཝཱ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་པི མཱ་ན་སྶ པ་རི་ཏ་སྶ་ནཱ ཝི་ཡ ད་ཊྛ་བྦཱ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ སེ་སེ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ་པི ཝཱ་རེ་སུ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨུ་པ་རི ཏཱི་སུ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏཱི་སུ དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ. ཏ་ཏྠ ཧི རཱུ་པཾ ན་ཏྠི. པུ་ན ཏ་ཏྠཱཏི པ་ཋ་མཱ་ཡ་ཏ་ནེ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨེ་ཀོ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཝ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཙ ཏ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧི རཱུ་པ་སྶ ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི.

ཡ་ཏོ ཁོཏི ཨེ་ཏྠ ཏོ-ས་དྡོ དཱ-ས་དྡོ ཝི་ཡ ཀཱ་ལ་ཝ་ཙ་ནོ ‘‘ཡ་ཏོ ཁོ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༢༡) ཝི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་དཱ ཁོ’’ཏི. ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཀ་ཉྩི་པི ས་ངྑཱ་རཾ ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟོཏི ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཝི་མོ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ སཱ་ཏི་ས་ཡ་སྶ ས་མཱ་དྷི་བ་ལ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཉྙཱ་བ་ལེ་ནེ་ཝ ཝི་མུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ ཝི་མོ་ཀྑེ ཨ་ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་བ་ལེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟིནྟི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ. པ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཝཱ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ, པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཕ་སྶེ་ན ཝི་ནཱ པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ཛཱ་ན་ནྟོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ཏེ་སཾ ཀི་ཙྩཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ནི་ཊྛི་ཏ་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཝི་སེ་སེ་ན མུ་ཏྟོ་ཏི ཝི་མུ་ཏྟོ. སོ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ. སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀོཏི ས་མ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་སི་ནེ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཀྑཱ ལཱུ་ཁཱ, ཨ་སི་ནི་དྡྷཱ ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ. ཋ་ཏྭཱཏི པཱ་ད་ཀ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཋ་ཏྭཱ. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིནྟི ཙ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ, ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི་སྶ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཏཱ སི་ཡཱ. ‘‘ན ཧེ་ཝ ཁོ ཨ་ཊྛ ཝི་མོ་ཀྑེ ཀཱ་ཡེ་ན ཕུ་སི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སཱ་ཏི་ས་ཡ་སྶ ས་མཱ་དྷི་བ་ལ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ. ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་སྶ དི་སྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སཱ་ཏི་ས་ཡ་སྶ པ་ཉྙཱ་བ་ལ་སྶ བྷཱ་ཝོ. པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ་སྶ དི་སྭཱ ཨཱ་ས་ཝཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ན ཨཱ་ས་ཝཱ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ནྟི, ད་སྶ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ པ་ན པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ ‘‘དི་སྭཱ པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ད་སྶ་ནཱ་ཡ་ཏྟ་པ་རི་ཀྑ་ཡ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧི ད་སྶ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡ་སྶ པུ་རི་མ་ཀི་རི་ཡཱ ཧོ་ཏི.

ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༢༩. ཨེ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོཏི ས་ཏྟ་སུ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ་སུ ཨེ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ཝ་ས་པྤ ཝ་ཏྟནི་གྒ་མ་ན་ཉྩ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟནཱ་མ་ཉྩ. ཨི་ཏ་ར་སྶཱཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ. ཨི་མེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཧི པུ་བྦེ ‘‘དྭི་ནྣཾ བྷི་ཀྑཱུ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཀེ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་བྷཱ་ཝོ ཧི ཉཱ་ཎེ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ཉཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ‘‘ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཨེ་ཝ ཏྠ-ཀཱ་ར་སྶ ཊྛ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཊྛོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་དྷི་ཀཾ ས་ཝི་སེ་སཾ མུ་ཙྩ་ན་ཊྛེ་ན, ཨེ་ཏེ་ན ས་ཏི་པི ས་བྦ་སྶཱ་པི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཡེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་སེ་ན ཏཾ ཛྷཱ་ནཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཝི་མུ་ཙྩི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, སོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ དཱི་པི་ཏོ. བྷ་ཝ་ཏི ཧི ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡུ་ཏྟོ་པི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སོ, ཡ་ཐཱ ཏཾ ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏཱ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་སྶ. ཏ་ཐཱ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི སུ་ཊྛུ ཝི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་རཱ་ས་ངྐ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན སུ་ཊྛུ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ཊྛེ་ན་པི ཝི་མོ་ཀྑོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོཏི ཨ་ཡཾ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ཊྛོ པ་ཙྪི་མེ ཝི་མོ་ཀྑེ ནི་རོ་དྷེ ན་ཏྠི, ཀེ་ཝ་ལོ ཝི་མུ་ཏྟ་ཊྛོ ཨེ་ཝ ཏ་ཏྠ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏཾ ས་ཡ་མེ་ཝ པ་ར་ཏོ ཝ་ཀྑ་ཏི.

རཱུ་པཱིཏི ཡེ་ནཱ་ཡཾ ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་ན རཱུ་པེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ཏཾ ཡ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སི་ཊྛཾ རཱུ་པཾ ཧོ་ཏི, ཡེ་ན ཝི་སི་ཊྛེ་ན རཱུ་པེ་ན ‘‘རཱུ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ རཱུ་པཱི-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏོ, ཏ་དེ་ཝ ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨི་དྷ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ རཱུ་པཱི་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ཀ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི. རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ རཱུ་པཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན. རཱུ་པཱ་ནཱིཏི པ་ནེ་ཏྠ པུ་རི་མ་པ་ད་ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནཱི་ལ་ཀ་སི་ཎཱ་དི་རཱུ་པཱ་ནཱི’’ཏི. རཱུ་པེ ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པེ ས་ཉྙཱ རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ, སཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི, ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ཛྷཱ་ནཾ ཝ་ད་ཏི. ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཨ་རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ན རཱུ་པ་ས་ཉྙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

‘‘ཨ་ནྟོ ཨ་པྤ་ནཱ་ཡཾ སུ་བྷ་ནྟི ཨཱ་བྷོ་གོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པུ་བྦཱ་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི སི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷེ་ཏྠ ཏ་ཐཱ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཙོ་ད་ནཱ ས་མ་ཏྠི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ སུ་ཝི་སུ་དྡྷེ་སུ ནཱི་ལཱ་དཱི་སུ ཝ་ཎྞ་ཀ་སི་ཎེ་སུ ཏ་ཏྠ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན སུ་ཊྛུ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ཊྛོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཏ་ཐཱ ཏ་ཏི་ཡོ ཝི་མོ་ཀྑོ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏོ, ཡ་སྨཱ པ་ན མེ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་ཏྟེ ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏོ ད་ཧ་ནྟི ཏེ་སུ ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི་ཏྭཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ (པ་ཊི. མ. ༢༡༢) ‘‘བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ སུ་བྷ་ཝི་མོ་ཀྑོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཡི་དཾ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཏེ་ན ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ས་བྦ་སོཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ. ན ཧི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་སོ་པི ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་སྶི་སྶ་ཏི. ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱཏི ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལེ ནི་རོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ. ཨུ་ཏྟ་མོ ཝི་མོ་ཀྑོ ནཱ་མ ཨ་རི་ཡེ་ཧེ་ཝ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ, ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏྟཱ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ.

༡༣༠. ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི པ་ཋ་མ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཡཱ་ཝ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི, ཏཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ་ཏྭཱཏི ཀ་ཏྠ་ཙི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ཊྛི་ཏོ ཨེ་ཝ, ནི་ར་ནྟ་ར་མེ་ཝ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ, ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཙ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ས་ཉྩ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨི་ཙྪ་ཏི ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི པ་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མ་ངྒཱི་པུ་གྒ་ལོ ཏཾ ཏཾ པ་ཝི་ཊྛོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.

དྭཱི་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟོཏི ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་མོ་ཀྑེ་ན, མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་མོ་ཀྑེ་ནཱ་ཏི དྭཱི་ཧི ཝི་མུ་ཙྩ་ན་བྷཱ་གེ་ཧི, ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏོ, མ་གྒེ་ན ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ་ཏི དྭཱི་ཧི ཝི་མུ་ཙྩི་ཏ་བྦ་བྷཱ་གེ་ཧི ཙ ཝི་མུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་མུ་ཏྟོཏི ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟོ, ཝི་མུ་ཙྩ་ནྟོ ཙ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནེ་ཧི ཀཱ་ཡ་དྭ་ཡ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. གཱ་ཐཱ་ཡ ཙ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ལཱ་བྷི་ནོ ཨུ་པ་སི་ཝ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ནཱ་མ་ཀཱ་ཡཱ ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ མུ་ནི ཨ་ཀྑཱ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠཾ པ་ལེ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ཏི. ན ཨུ་པེ་ཏི ས་ངྑནྟི ‘‘ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ དི་སཾ ག་ཏོ’’ཏི ཝོ་ཧཱ་རཾ ན ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝཾ མུ་ནི ནཱ་མ་ཀཱ་ཡཱ ཝི་མུ་ཏྟོཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་རཱུ་པཾ ཨུ་པ་པ་ནྣོ སེ་ཀྑ་མུ་ནི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ པུ་བྦེ་ཝ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡཱ ཝི་མུ་ཏྟོ, ཏ་ཏྠ ཙ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ པུ་ན ནཱ་མ་ཀཱ་ཡཱ་པི ཝི་མུ་ཏྟོ. ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ པ་ལེ་ཏི ན ཨུ་པེ་ཏི ས་ངྑཾ, ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དི་ཀཾ ས་མ་ཉྙཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཀིཾ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ལཱ་བྷཱི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ས་བྦཱ་རུ་པྤ་ལཱ་བྷཱི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཡ་ཐི་ཙྪ་སི, ཏ་ཐཱ ཧོ་ཏུ, ཡ་དི ས་བྦཱ་རུ་པྤ་ལཱ་བྷཱི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན ཀོ་ཙི ཝི་རོ་དྷོ. ཨ་ཐ ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ལཱ་བྷཱི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཡ་ཏོ ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ ཨི་མེ ཨ་ཊྛ ཝི་མོ་ཀྑེ ཨ་ནུ་ལོ་མ་མྤི ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻཱ་ཏི? ཡ་སྨཱ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སུ ཨེ་ཀ་སྶཱ་པི ལཱ་བྷཱི ‘‘ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑ་ལཱ་བྷཱི’’ ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑེ ཨེ་ཀ་དེ་ས་སྶཱ་པི ཏཾ་ནཱ་མ་དཱ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཝི་མོ་ཀྑ་ས་མ་ཉྙཱ ས་མུ་དཱ་ཡེ ཝི་ཡ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ་པི ནི་རུ་ལ༹ྷཱ་པ་ཏྟི་ས་མ་ཉྙཱ ཝི་ཡཱ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི. ‘‘པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཚ་བྦི་དྷ་ཏཾ་པི་སྶ ཀེ་ཙི པ་རི་ཀ་པྤེ་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ, ནི་ཙྪི་ཏོ་ཝཱ་ཡཾ པ་ཉྷོ པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀེ་ཙི པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀེ་ཙཱིཏི ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ, སཱ་ར་ས་མཱ་སཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཙ. ཏེ ཧི ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ ས་མཱ་དྷི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་མཱ་དྷི་ནཱ་པི ས་མཱ་དྷི་པ་རི་པ་ནྠ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟིཾ མ་ཉྙ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱ་གེ་ན, ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱ་གེ་ན ཙ ཨུ་བྷ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི པཱ་ཡ་ས་མཱ་ནོ. ‘‘ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡཱ་དི་སཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ, ཏཱ་དི་སཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ པཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨུ་ལླ་ངྒེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟ་པ་ཉྷོཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ ཚ་བྦི་དྷ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་ཉྷོ. ཝ་ཎྞ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡཱཏི ཏ་སྶ པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ. ཙི་རེ་ནཱཏི ཐེ་ར་སྶ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཙི་རེ་ན ཀཱ་ལེ་ན. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡནྟི སཾ་ས་ཡ་ཚེ་ད་ཀཾ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཏྟོ.ཏཾ པ་ཉྷནྟི ཏ་མ་ཏྠཾ. ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏོ ཧི ཨ་ཏྠོ པ་ཉྷོ. ན ཀེ་ན་ཙི སུ་ཏ་པུ་བྦནྟི ཀེ་ན་ཙི ཀི་ཉྩི ན སུ་ཏ་པུ་བྦཾ, ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཾ, ཀི་ཉྩཱ་པི ཀི་ལེ་སེ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏཱི་ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཀི་ཉྩཱ་པི-ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཏཱིཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཏེ་ན རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ ཨཱ་རུ་པྤ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་ཝི་སེ་སཾ ཀི་ལེ་སེ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏི རཱུ་པ་ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨུ་པ་རི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་རུ་པྤ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནི་དྡེ་སེ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་སྶེ་ཝཾ ཏ་སྨིཾ ནི་མི་ཏྟེ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ཙཱ་རེ་ནྟ་སྶ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནྟི ས་ཏི ས་ནྟི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི, (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༨༡) ཏཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨི་དཾ སུ་ཏྟནྟི པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་པཱ་ཋ་མཱ་ཧ (པུ. པ. ནི་དྡེ་ས ༢༧). ས་བྦ་ཉྷི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྠ་སཱུ་ཙ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན སུ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟོ ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཡཾ པ་ན ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཝི་མོ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་དི་ཏོ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ཊྛ་མ་ཉྩ ཨུ་ཏྟ་མཾ ཝི་མོ་ཀྑཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཙྩ་ན་ཏོ ཙ ཨི་མཱ་ཡ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་སེ་ཊྛ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ.

མ་ཧཱ་ནི་དཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ.