༨. མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་སྶ་པ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༨༡. ཡ་སྨིཾ ར་ཊྛེ ཏཾ ན་ག་རཾ, ཏ་སྶ ར་ཊྛ་སྶ་པི ཡ་སྨིཾ ན་ག་རེ ཏ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧཱ་སི, ཏ་སྶ ན་ག་ར་སྶ་པི ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ནཱ་མཾ, ཏ་སྨཱ ཨུ་རུ་ཉྙཱ་ཡནྟི ཨུ་རུ་ཉྙཱ་ཛ་ན་པ་དེ ཨུ་རུ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ ན་ག་རེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ར་མ་ཎཱི་ཡོཏི མ་ནོ་ཧ་ར་བྷཱུ་མི་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཚཱ་ཡཱུ་ད་ཀ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ཛ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ མ་ནོ་ར་མོ. ནཱ་མནྟི གོ་ཏྟ་ནཱ་མཾ. ཏ་པ་ནཾ ས་ནྟ་པ་ནཾ ཀཱ་ཡ་སྶ ཁེ་ད་ནཾ ཏ་པོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏ་པ་སྶཱི, ཏཾ ཏ་པ་སྶིཾ. ཡ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཏ་པཾ ནི་སྶི་ཏོ, ཏ་པོ ཝཱ ཏཾ ནི་སྶི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་པ་ནི་སྶི་ཏ་ཀ’’ནྟི. ལཱུ་ཁཾ ཝཱ ཕ་རུ་སཾ སཱ་དྷུ་ས་མྨ་ཏཱ་ཙཱ་ར་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ན་པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ལཱུ་ཁཱ་ཛཱི་ཝཱི, ཏཾ ལཱུ་ཁཱ་ཛཱི་ཝིཾ. མུ་ཏྟཱ་ཙཱ་རཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ར་ཏོ པཱ་ལི༹་ཡཾ (དཱི. ནི. ༡.༣༩༧) ཨཱ་ག་ཏཱ ཧ་ཏྠཱ་པ་ལེ་ཁ་ནཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ཨུ་པྤ་ཎྜེ་ཏཱིཏི ཨུ་ཧ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷཱ་ས་ཏི. ཨུ་པ་ཝ་ད་ཏཱིཏི ཨ་ཝ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ཀཾ ཨ་པ་ཝ་ད་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧཱི་ལེ༹་ཏི ཝ་མྦྷེ་ཏཱི’’ཏི. དྷ་མྨ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་དྷ་མྨཾཏི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཧེ་ཏུ ‘‘ཧེ་ཏུ་མྷི ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༧༢༠) ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི. ཀཱ་ར་ཎནྟི ཙེ་ཏྠ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཏྠ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ཧི ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གོ. ཨ་ནུ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཙ སོ ཨེ་ཝ པ་རེ་ཧི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ. པ་རེ་ཧཱིཏི ‘‘ཡེ ཏེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ས་ཏྟེ་ཧི པ་རེ་ཧི. ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ ཏེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཙེ ཏུ་མྷེ་ཧི ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཏེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ས་ཀཱ་ར་ཎོ ཧུ་ཏྭཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝཱ་དོ ཝཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཝཱ་དོ ཀོ་ཙི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀོ་པི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ག་ར་ཧི་ཏ་བྦཾ ཋཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻ, ཀི་མེ་ཝཾ ནཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི.
༣༨༢. ཨི་དཱ་ནི ཡཾ ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ན མེ ཏེ ཝུ་ཏྟ་ཝཱ་དི་ནོ’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དྷཱ་ཧཾ ཀ་སྶ་པཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཾ ཀཱ་ཡ་ཀི་ལ་མ་ཐཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གོ དུ་ཀྑོ ཨ་ན་རི་ཡོ ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༣.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣; པ་ཊི. མ. ༢.༣༠) ག་ར་ཧ་ཏི. སཱ་ཏྠ་ཀཾ པ་ན ཨུ་པ་ས་མ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཾ ‘‘ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ ཧོ་ཏི, པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཎྞེ་ཏི. ཨ་པྤ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ. ཏཱི་ཎི དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི པཱུ་རེ་ཏྭཱཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༧༡; མ. ནི. ༡.༤༤༥; ༢.༩༤, ༩༥, ༢༢༥; ༣.༩༡, ༡༡༥; སཾ. ནི. ༣.༢༡༠; དྷ. ས. ༡༢༢༡; ཝི་བྷ. ༩༣༨) མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཏཱི་ཎི དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི པཱུ་རེ་ཏྭཱ. ཨ་ནེ་ས་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀོ་ཧ་ཉྙེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནི་ཙྪཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་ཝ་སེ་ན. ཨི་མེ དྭེཏི ‘‘ཨ་པྤ་པུ་ཉྙོ པུ་ཉྙ་ཝཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཀཱ་རི་ནོ དྭེ པུ་གྒ་ལེ ས་ནྡྷཱ་ཡ.
‘‘ཨི་མེ དྭེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ ‘‘ཨ་པྤ་པུ་ཉྙོ, པུ་ཉྙ་ཝཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ སུ་ཙ་རི་ཏ་ཀཱ་རི་ནོ་ཏི ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཀ་མྨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དི་ནོ ཧི ཨི་མེ དྭེ པུ་གྒ་ལཱ. ཨི་ཏི པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ན་ཡེ་སུ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ཙཱ་ར་ཡུ་ཏྟོ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ཙཱ་ར་ཡུ་ཏྟོ, ན ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཙཱ་རོ. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཁེ་ཏྭཱཏི ཨ་དྷ་མྨི་ཀེ་ན སུ་ཁེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཁེ་ཏྭཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི པཱུ་རེ་ཏྭཱ’’ཏི. ‘‘ན དཱ་ནི མ་ཡཱ ས་དི་སོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏི་སྶ་ནྣཾ མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏ་པཱུ་ར་ཎ་མཱ་ཧ. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ན་ཏྠི ཀཱ་མེ་སུ དོ་སོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན. པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ་ཡཱཏི པ་བྦ་ཛྫཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ཡ ཏཱ་པ་ས་དཱ་རི་ཀཱ་ཡ. ད་ཧ་རཱ་ཡཱཏི ཏ་རུ་ཎཱ་ཡ. མུ་དུ་ཀཱ་ཡཱཏི སུ་ཁུ་མཱ་ལཱ་ཡ. ལོ་མ་སཱ་ཡཱཏི ཏ་ནུ་ཏ་མྦ་ལོ་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་ལོ་མཱ་ཡ. ཀཱ་མེ་སཱུཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ. པཱ་ཏ་བྱ་ཏནྟི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ, པཱ་ཏ་བྱ་ཏནྟི ཝཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ཀ་ཏཾ. ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟོ. པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ པཱ-ས་དྡོ, ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ནོ ཙ ཏ་བྦ-ས་དྡོ, ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ་པི ཧི ཨ་སྶཱ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ནྟོ་ག་དྷོ་ཡེ་ཝ.
ཨི་དནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་དཾ ཝི་བྷ་ཛྫ་ནཾ. ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཏ་ཐཱ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏྟཱ. སཱ་ས་ནེ་པཱིཏི ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ་པི.
ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ས་ནྟཾ ‘‘ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཝི་པྤ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. སཱ་མ་ནྟ་ཛ་པྤ་ནཾ, པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ནཾ, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ནི་སྶི་ཏ་ནྟི ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཝཱ ཀུ་ཧ་ན་ཝ་ཏྠཱུ་ནི. ཏཱ་དི་སོ ཝཱཏི དྷུ་ཏ་ངྒ- (མི. པ. ༤.༢; ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༢) ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ལཱུ་ཁཱ་ཛཱི་ཝཱི ཨེ་ཝ. དུ་ལླ་བྷ་སུ་ཁོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི དུ་གྒ་ཏཱི་སུ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༣༨༣. ཨ་སུ་ཀ་ཊྛཱ་ན་ཏོཏི ཨ་སུ་ཀ་བྷ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ག་ཏཱཏི ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷཱ་ག་ཏཱ. ཨི་དཱ་ནི ག་ནྟ་བྦ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཊྛཱ་ནཾ. པུ་ན ཨུ་པ་པ་ཏྟིནྟི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་བྷ་ཝ་ཏོ ཏ་ཏི་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟིཾ, པུ་ན ཨུ་པ་པ་ཏྟཱིཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟི. ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཧི ཨི་ཙྪཱ་དོ་ས་ཝ་སེ་ན ཡཾ ཀི་ཉྩི ག་ར་ཧེ་ཡྻ, ཨ་ཧཾ པ་ན ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཛཱ་ན་ནྟོ ས་བྦཾ ཏཾ ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ག་ར་ཧི་སྶཱ་མི, ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་མ་ཏྠནྟི ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་སྶེ་ཝ ག་ར་ཧ་ཎཾ, པ་སཾ་སི་ཏ་བྦ་སྶ ཙ པ་སཾ་ས་ནཾ.
ན ཀོ་ཙི ‘‘ན སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཝ་ད་ཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་སྶ, ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ བྷ་དྡ་ཀ་ཏྟཱ. པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ཝེ་རནྟི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ཝེ་རཾ. ཏ་ཉྷི པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་སྶ སཱི་ལ་སྶ པ་ཊི་ས་ཏྟུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝེ་ར་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘ཝེ་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏཾ ན ཀོ་ཙི ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཏ་ཐཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ, ས་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་དྷུ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ དཱུ་ས་ན་ཏོ. ན ནི་རུ་ནྡྷི་ཏ་བྦནྟི རཱུ་པ་གྒ་ཧ་ཎེ ན ནི་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ད་སྶ་ནཱི་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠོ ཧི ཙ་ཀྑུ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཏེ་སཾ པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ ཨ་སཾ་ཝ་རོ སཱ་དྷུ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཏ་ཏྠ སཾ་ཝ་རོ ན སཱ་དྷཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ན ཡཾ ཏེ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ནྟི པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ སཾ་ཝ་ར’’ནྟི.
ཨ་ཐ ཝཱ ཡཾ ཏེ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཏེ ‘‘ཨེ་ཀེ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཡཾ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གཱ་དིཾ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, མ་ཡཾ ཏཾ ན ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཝ་དཱ་མ. ཡཾ ཏེ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ན སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཡཾ པ་ན ཏེ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷོ་གཾ, སུ་ནི་ཝ་ཏྠ་སུ་པཱ་རུ་པ་ནཱ་དི་ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཉྩ ‘‘ན སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ མ་ཡཾ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཝ་དཱ་མཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཝཾ ཡཾ པ་ར་ཝཱ་ད་མཱུ་ལ་ཀཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཏ་དེ་ཝ པུ་ན ས་ཀ་ཝཱ་ད་མཱུ་ལ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏ་ནྟི པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་ཉྷི ཀི་ཉྩི ཀེ་ན་ཙི ས་མཱ་ནཾ, ཏེ་ན་པི ཏཾ ས་མཱ་ན་མེ་ཝ, ཏ་ཐཱ ཨ་ས་མཱ་ནཾ པཱི་ཏི. ས་མཱ་ནཱ་ས་མཱ་ན་ཏནྟི ས་མཱ་ནཱ་ས་མཱ་ན་ཏཱ་མ་ཏྟཾ. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ས་ཀ་ཝཱ་དེ དི་སྶ་ཏི, ན པ་ར་ཝཱ་དེ. ཏ་ཐཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་མེ་ཝ ཙ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་ད་ནཾ ས་ཀ་ཝཱ་དེ, ན པ་ར་ཝཱ་དེ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏྱཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ས་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫཱ་པ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༨༥. ལ་དྡྷིཾ པུ་ཙྪ་ནྟོཏི ‘‘ཀིཾ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨེ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ པ་ཧཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ པ་རེ ག་ཎཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཨེ་ཏྠ ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་དྡྷིཾ ཝ་དཱ’’ཏི ལ་དྡྷིཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ. ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪ་ནྟོཏི ‘‘ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨེ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ པ་ཧཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨེ་ཝ་མ་ཏྠཾ གཱ་ཧ་ཡཱ’’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ. ཨུ་བྷ་ཡཾ པུ་ཙྪ་ནྟོཏི ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏེ ཨ་ཏྠེ སཱ་དྷི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ, བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ ཀཱ་ར་ཎཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ས་དི་སཱ་ས་དི་ས་བྷེ་དཾ ཨུ་པ་མོ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་དྭ་ཡཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ, ཨུ་བྷ་ཡཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཙ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏེ ཨ་ཏྠེ སཱ་དྷི་ཏེ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ཙྪཱ བྷཱ་ས་ནྟོ ནི་ག་མེ་ནྟོ ས་མ་ནུ་བྷཱ་ས་ཏི ནཱ་མ. ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ. ‘‘ཀིཾ ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེཏི ‘‘ས་ངྒྷེ་ན ཝཱ ས་ངྒྷ’’ནྟི ཨི་མ་སྨིཾ པ་དེ.
ཏ་མ་ཏྠནྟི ཏཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ པ་ཧཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཉྩ ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཉྩ ཨ་ཏྠཾ. ཡོ་ཛེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་དི་པ་དེ་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ. ཨ་ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཙེ་ཝ ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཙ ས་ངྑཾ ག་ཏཱ་ཏི ས་ངྑཱ་ཏཱ ཏ་ཏྠ པུ་རི་མ་པ་དེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལེ ཝ་ད་ཏི, དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན ཏཾ་ས་ཧ་ག་ཏེ, ཏཾ་པ་ཀྑི་ཡེ ཙ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ’’ཏི, ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝ་ཛྫ་ཊྛོ དོ་ས་ཊྛོ གཱ་ར་ཡ྄ཧ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ཏི ས་དོ་སཱ’’ཏི. ཨ་རི་ཡཱ ནཱ་མ ནི་དྡོ་སཱ, ཨི་མེ པ་ན ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ནི་དྡོ་སཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ནི་དྡོ་ས་ཊྛེ་ན ཨ་རི་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏུཾ ནཱ་ལཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ.
༣༨༦-༣༩༢. ཡནྟི ཀཱ་ར་ཎེ ཨེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཝི་ཉྙཱུ’’ཏི. ཡཾ ཝཱ པ་ནཱཏི ‘‘ཡཾ པ་ན ཀི་ཉྩཱི’’ཏི ཨ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི. ག་ཎཱ་ཙ་རི་ཡཱ པཱུ་ར་ཎཱ་ད་ཡོ. ས་ཏྠུ་པྤ་བྷ་ཝ་ཏྟཱ ས་ངྒྷ་སྶ ས་ངྒྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་པི ས་ཏྠུ་ས་མྤ་ཏྟི ཝི་བྷཱ་ཝཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྒྷ་པ་སཾ་སཱ་ཡ་པི ས་ཏྠུ་ཡེ་ཝ པ་སཾ་སཱ་སི་དྡྷི་ཏོ’’ཏི. སཱ པ་ན པ་སཾ་སཱ པ་སཱ་ད་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ཏི པ་སཱ་ད་མུ་ཁེ་ན ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་སཱི་ད་མཱ་ནཱ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པི-ས་དྡེ་ན ཡ་ཐཱ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ པ་སཾ་སཱ ས་མུ་ཙྩཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏྠུ་ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ, སཱ་ཝ་ཀ་ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ས་ཏྠ་རི ཨ་པྤ་སཱ་དོ ས་མུ་ཙྩཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་རཱི་ར་ས་མྤ་ཏྟིནྟི རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟིཾ, རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ཝ་ནྟི ཝ་ཏྟཱ་རོ རཱུ་པ་པྤ་མཱ་ཎཱ, གྷོ་ས་དྷ་མྨ་པྤ་མཱ་ཎཱ ཙ. པུ་ན བྷ་ཝ་ནྟི ཝ་ཏྟཱ་རོཏི དྷ་མྨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཡཱ ས་ངྒྷ་སྶ པ་སཾ་སཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཏ་ཏྠ ཡཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ, བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ པཱ་སཾ་ས་ཏཱ, ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ ཏ་ད་བྷཱ་ཝོ ཛོ་ཏི་ཏོ, ཏཾ ཝི་ར་ཏི་པྤ་ཧཱ་ན་སཾ་ཝ་རུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ སེ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཝི་ར་ཏི ནཱ་མ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཝི་ར་ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཝཱ ‘‘དུ་ཀྑ’’ནྟི ཝཱ ཝི་ཝི་དྷཾ ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན, ན པ་ན ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་པུ་བྦ་ཀཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན. ཨི་ཏ་རཱ་ནཱིཏི ས་མུ་ཙྪེ་ད་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ནི་སྶ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ནི. ‘‘སེ་ས’’ནྟི པ་ཉྩ་སཱི་ལ་ཏོ ཨ་ཉྙོ ས་བྦོ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ, ‘‘ཁ་མོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༤; ༣.༡༥༩; ཨ. ནི. ༤.༡༡༤) ཝུ་ཏྟོ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷོ ཁ་ནྟི་སཾ་ཝ་རོ, ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏེ པི་དྷི་ཡྻ་རེ’’ཏི (སུ. ནི. ༡༠༤༡; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༦༠) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཀོ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོ, མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ པི་ད་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ པ་རི་སུ་དྡྷོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ, ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༤༠༢; མ. ནི. ༡.༡༣༥; སཾ. ནི. ༥.༨; ཝི་བྷ. ༢༠༥) ཝུ་ཏྟོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ་ཏི ཨི་མཾ སཾ་ཝ་ར་པ་ཉྩ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. པ་ཉྩ ཁོ པ་ནི་མེ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཱཏི་ཨཱ་དི སཱ་ས་ནེ སཱི་ལ་སྶ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ ཨེ་ཝ པ་རེ་སཾ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཱི་ལ་སཾ་ཝ་ར་སྶེ་ཝ པུ་ན ག་ཧ་ཎཾ.
ཨ་རི་ཡ་ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་མ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༩༣. སཱི་ཧ་ནཱ་དནྟི སེ་ཊྛ་ནཱ་དཾ, ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དཾ ཀེ་ན་ཙི ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཡ་ནཱ་ད་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ མ་མ ཝཱ་དོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ, ཏ་སྶ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨི་མཾ མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏྠཾ. ‘‘ཨ་ཏྠི ཀ་སྶ་པཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཾ མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཝ་ད་ནྟོ ཡུ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ, ཏ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷཱུ་ཏཾ, ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ཧི་ཏཱ་ཝི་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྠཾ, དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨཾ, ཝི་ན་ཡ་ཡོ་ག་ཏོ པ་རེ་སཾ ཝི་ན་ཡ་ན་ཏོ ཙ ཝི་ན་ཡཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི སཱ་མཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ་ཝ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏི, སོ མ་ཡཱ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་དི་ཏོ ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠི ཀ་སྶ་པ མ་གྒོ, ཏ་སྶ ཙ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ན ‘‘ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཨི་མེ དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཝཱ་དོ ཀེ་ན་ཙི ཨ་སཾ་ཀ་མྤི་ཡོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སཱི་ཧ་ནཱ་དོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ས་མྨ་པྤ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༣.༡༣༤) ཝི་ཡ མ་གྒ་ཉྩ པ་ཊི་པ་ད་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ. ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ མ་གྒ་སྶ པུ་ཐུ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ན་ཏྠཾ, ས་བྦ་ཨ་རི་ཡ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, སཱ་ས་ནེ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོ ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ མ་གྒོ’’ཏི, (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣; མ. ནི. ༡.༡༠༦; སཾ. ནི. ༥.༣༦༧, ༣༨༤, ༤༠༩)‘‘ཨེ་སེ་ཝ མ་གྒོ ན་ཏྠ་ཉྙོ ད་སྶ་ན་སྶ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༢༧༤),
‘‘ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཁ་ཡ་ནྟ་ད་སྶཱི,
མ་གྒཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱི;
ཨེ་ཏེ་ན མ་གྒེ་ན ཏ་རིཾ་སུ པུ་བྦེ,
ཏ་རི་སྶ་ནྟི ཡེ ཙ ཏ་ར་ནྟི ཨོ་གྷ’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༥.༣༨༤, ༤༠༩; མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༡; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༡༠༧, ༡༢༡; ནེ་ཏྟི. ༡༧༠);
ས་བྦེ་སུ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སེ་སུ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་དེ་སེ་སུ ཙ ཨེ་ཀོ་ཝཱ་ཡཾ མ་གྒོ པཱ་ཀ་ཊོ པ་ཉྙཱ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏོ ཙཱ་ཏི.
ཏ་པོ་པ་ཀྐ་མ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༩༤. ཏ་པོ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨཱ་ར་བྷི་ཏ་བྦ་ཏོ ཏ་པོ་པ་ཀྐ་མོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་པཱ་ར་མྦྷཱ’’ཏི. ཨཱ་ར་མྦྷ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་པོ་ཀ་མྨཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ས་མ་ཎ་ཀ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཱཏི ས་མ་ཎེ་ཧི ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙི་ཏཱ. ནི་ཙྩོ་ལོཏི ནི་སྶ་ཊྛ་ཙེ་ལོ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཙེ་ལོ. ན་གྒི་ཡ་ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ན་གྒོ. ‘‘ཋི་ཏ་ཀོ་ཝ ཨུ་ཙྩཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ, ཝ་མི་ཏྭཱ མུ་ཁ་ཝི་ཀྑཱ་ལ་ནཱ་དི་ཨཱ་ཙཱ་ར་སྶ་པི ཏེ་ན ཝི་སྶ་ཊྛ་ཏྟཱ. ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ ཧ་ཏྠཾ ཨ་པ་ལི་ཁ་ཏི ཨ་པ་ལི་ཧ་ཏི ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨ་དྷོ་ཝ་ན་ཏོ. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ‘‘ཨེ་ཧི བྷ་དྡ་ནྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨུ་པ་ག་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་དྷི ཨེ་ཧི་བྷ་དྡ་ནྟོ, ཏཾ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཧི་བྷ་དྡ་ནྟི་ཀོ, ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ན ཨེ་ཧི་བྷ་དྡ་ནྟི་ཀོ. ན ཀ་རོ་ཏི ས་མ་ཎེ་ན ནཱ་མ པ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཀ་རེ་ན ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན. པུ་རེ་ཏ་རནྟི ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ པུ་རེ་ཏ་རཾ. ཏཾ ཀི་ར སོ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་མ ཡཱ་དི་ཙྪ་ཀཱི ཨེ་ཝ བྷི་ཀྑཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ན ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨུ་དྡི་སྶ་ཀ་ཏཾ ‘‘མ་མ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན བ་ཧཱུ ཁུ་དྡ་ཀཱ པཱ་ཎཱ ས་ངྒྷཱ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏཱ’’ཏི ན ག་ཎྷཱ་ཏི. ནི་མ་ནྟ་ནཾ ན སཱ་དི་ཡ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཀུ་མྦྷཱི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི སོ ས་ཏྟ་ས་ཉྙཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་མྦྷཱི་ཀ་ལོ༹་པི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཀ་བ་ལ༹་ནྟ་རཱ་ཡོཏི ཀ་བ་ལ༹་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. གཱ་མ་ས་བྷཱ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་མྨ ཀི་ཏྟེ་ནྟི ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ས་ངྐི་ཏྟི, ཏ་ཐཱ སཾ་ཧ་ཊ་ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དི་ས་ཉྩ་ཡོ. མ་ནུ་སྶཱཏི ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་ར་མ་ནུ་སྶཱ.
སུ་རཱ་པཱ་ན་མེ་ཝཱཏི མ་ཛྫ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ སུ་རཱ་ཡ པཱ་ན་མེ་ཝ སུ་རཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ མེ་ར་ཡ་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ. ཨེ་ཀཱ་གཱ་ར་མེ་ཝ ཨུ་ཉྪ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀཱ་གཱ་རི་ཀོ. ཨེ་ཀཱ་ལོ་པེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀཱ་ལོ་པི་ཀོ. དཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ད་ཏྟི, དྭ་ཏྟི་ཨཱ་ལོ་པ་མ་ཏྟ་གཱ་ཧི ཁུ་དྡ་ཀཾ བྷི་ཀྑཱ་དཱ་ན་བྷཱ་ཛ་ནཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་བྷུ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀོ ཨ་ཧོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཀཱ་ཧི་ཀོ, ཨཱ་ཧཱ་རོ. ཏཾ ཨེ་ཀཱ་ཧི་ཀཾ, སོ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་ལ་ངྒྷ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་ནྟ་རི་ཀ’’ནྟི. ‘‘དྭཱི་ཧི་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཀཱ་ཧཾ ཨ་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱ་ཧཾ བྷུ་ཉྫ་ནཾ ཨེ་ཀཱ་ཧ་ཝཱ་རོ, ཏཾ ཨེ་ཀཱ་ཧི་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཏོ. དྭཱི་ཧཾ ཨ་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ དྭཱི་ཧཾ བྷུ་ཉྫ་ནཾ དྭཱི་ཧ་ཝཱ་རོ. སེ་ས་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ པ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷ་ཏྟ་བྷོ་ཛ་ནི་ཀོ དྭཱི་ཧཾ ཨ་བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱ་ཧ་མེ་ཝ བྷུ་ཉྫ་ཏི. སེ་ས་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
༣༩༥. ཀུ་ཎྜ་ཀནྟི ཏ་ནུ་ཏ་རཾ ཏ་ཎྜུ་ལ་ས་ཀ་ལཾ.
༣༩༦. ས་ཎེ་ཧི ས་ཎ་ཝཱ་ཀེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟ་ཝ་ཏྠཱ་ནི སཱ་ཎཱ་ནི. མི་སྶ་སཱ་ཎཱ་ནི མ་སཱ་ཎཱ་ནི, ན བྷ་ངྒཱ་ནི. ཨེ་ར་ཀ་ཏི་ཎཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཀྐ་མ་ཀ་ཙི་ཀ་ད་ལཱི་ཝཱ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཨེ་ར་ཀཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཏཱ་ནི ཧི ཚ་ཝཱ་ནི ལཱ་མ་ཀཱ་ནི དུ་སྶཱ་ནཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ནྟི.
མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀ་ཝ་ཏཱ་ནུ་ཡོ་གོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི. ཐ་ཎྜི་ལ་ནྟི ཝཱ ས་མཱ པ་ཀ་ཏི་བྷཱུ་མི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘པ་ཏྠ་ཎྜི་ལེ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༤.༡༠) ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ཐ་ཎྜི་ལ་སེ་ཡྻནྟི ཨ་ན་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཀ་ཏི་བྷཱུ་མི་ཡཾ སེ་ཡྻ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ལ་དྡྷཾ ཨཱ་ས་ནནྟི ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷཾ ཨཱ་ས་ནཾ. ཨ་ཀོ་པེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ག་ནྟྭཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་སཱི་ད་ན་སཱི་ལོ’’ཏི. སོ ཧི ཏཾ ཨ་ཚ་ཌྜེ་ནྟོ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟོ ཨ་ཀོ་པེ་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཝི་ཀ་ཊ་ནྟི གཱུ་ཐཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝི་རཱུ་པཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་ཙེ་ལ་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ཏ་པ་དཱ་ནི ཡཱ་ཝ ‘‘ན ཐུ་སོ་ད་ཀཾ པི་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཱ་ནི. ‘‘ཨེ་ཀཱ་གཱ་རི་ཀོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ནཱ་ནཱ་ཝཱ་རཱ་ནི, ནཱ་ནཱ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་ནི ཝཱ. ཏ་ཐཱ ‘‘སཱ་ཀ་བྷ་ཀྑོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི, ‘‘སཱ་ཎཱ་ནི་པི དྷཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཙ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ, པི-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ཀ་ཏཾ. པི-ས་དྡོ་པི ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. པུ་རི་མེ་སུ པ་ན ན ཀ་ཏཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཙེ་ལ་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་ཎཱ་ནི་པི དྷཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝ་ཙ་ན་སྶ, ‘‘ར་ཛོ་ཛ་ལླ་དྷ་རོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་ད་ཀོ་རོ་ཧ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ ཙ ཨ་ཝི་རོ་དྷོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཀི་མེ་ཏྠ ཨ་ཝི་རོ་དྷ་ཙི་ནྟཱ་ཡ. ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་པ་ཙྪི་ས་དི་སོ ཧི ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝཱ་དོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨ་ཙེ་ལ་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཏ་པྤ་ས་ངྒེ་ན ས་བྦ་མྤི ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘སཱ་ཎཱ་ནི་པི དྷཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཏ་པོ་པ་ཀྐ་མ་ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༩༧. སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་དཱི་ཧི ཝི་ནཱཏི སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ, ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ, པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ་ཏི ཨི་མཱ་ཧི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཧི ས་མྤ་དཱ་ཧི ཝི་ནཱ ན ཀ་དཱ་ཙི སཱ་མ་ཉྙཾ ཝཱ བྲ་ཧྨ་ཉྙཾ ཝཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཡ་སྨཱ ཙ ཏ་དེ་ཝཾ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཏ་པོ་པ་ཀྐ་མཱ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘དོ་ས་ཝེ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏ’’ནྟི ཨི་དཾ དོ་ས་སྶ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཨུ་ཛུ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. དོ་ས-གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ ས་བྦེ་པི ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཝེ་ར-གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ ས་ཏྟཱ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཧི དོ་ས་ར་ཧི་ཏཾ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཝེ་ར་ར་ཧི་ཏ་ནྟི.
༣༩༨. པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ཡ་ཏི ག་མེ་ཏཱི་ཏི པ་ཀ་ཏི, ལོ་ཀ་སི་དྡྷ་ཝཱ་དོ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཀ་ཏི ཁོ ཨེ་སཱ་ཏི པ་ཀ་ཏི་ཀ་ཐཱ ཨེ་སཱ’’ཏི. མ་ཏྟཱ་ཡཱཏི མ་ཏྟཱ-ས་དྡོ ‘‘མ་ཏྟཱ སུ་ཁ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༢༩༠) ཝི་ཡ ཨ་པྤ་ཏྠཾ ཨ་ནྟོ་ནཱི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པ་མཱ་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ པ་མཱ་ཎེ་ན ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཏྟ་ཀེ་ནཱ’’ཏི. ཏེ་ན པ་ན པ་མཱ་ཎེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ པ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཏྟོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མེ་ནཱ’’ཏི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦ་ཝཱ་རེ་སུ.
༣༩༩. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝ་ད་ཐཱཏི ཡ་དི ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ནཱ སཱ་མ་ཉྙཾ ཝཱ བྲ་ཧྨ་ཉྙཾ ཝཱ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, སུ་ཝི་ཛཱ་ནོ་ཝ ས་མ་ཎོ སུ་ཝི་ཛཱ་ནོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏུ་མྷེ ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཝ སཱ་མ་ཉྙཾ བྲ་ཧྨ་ཉྙ་ཉྩ ཝ་ད་ཐ, ཏ་སྨཱ དུ་ཛྫཱ་ནོ་ཝ ས་མ་ཎོ དུ་ཛྫཱ་ནོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧཱ’’ཏི. ཏཾ པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་དཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི པུ་བྦེ ཡཾ པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ སཱ་མ་ཉྙཾ བྲ་ཧྨ་ཉྙ་ཉྩ ཧ་ད་ཡེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་ན ‘‘དུ་ཀྐ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་པི ‘‘པ་ཀ་ཏི ཁོ ཨེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཏཾ པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་དཾ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝི་ས་ཡཾ ཀ་ཐཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཊི་སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཝ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ་ཝ ས་མ་ཎ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཙ དུ་ཛྫཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟོ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ. ཏ་ཏྲཱ་པཱིཏི ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝཱ་དེ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ.
སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༠༠-༡. པ་ཎྜི་ཏོཏི ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཏྟི་སི་དྡྷེ་ན པ་ཎྜི་ཙྩེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ཀ་ཐཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་སི པ་རི་པ་ཀྐ་ཉཱ་ཎ་ཏྟཱ གྷ་ཊེ པ་དཱི་པེ་ན ཝི་ཡ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ས་མུ་ཛྫ་ལ་ནྟེ་ན པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡེ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏ་མ་ཏྠཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཏ་མྤི དེ་ས་ནཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་སི. ཏ་སྶ ཙཱཏི ཡོ ཨ་ཙེ་ལ་ཀོ ཧོ་ཏི ཡཱ་ཝ ཨུ་ད་ཀོ་རོ་ཧ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་སྶ ཙ. ཏཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ པུ་ཙྪཱ་མི, ཡཱ་ཧི ས་མ་ཎོ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཡཱཏི ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ན ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་དཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི ཨ་སེ་ཀྑ་སཱི་ལཱ་དི་ཁ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཉྷི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨི་དནྟི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ.
སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༠༢. ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ, ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ བུ་དྡྷ་སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ནྟོ. ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ པ་ར་མ་ཝི་སུ་དྡྷཾ. པ་ར་མནྟི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ’’ནྟི. སཱི་ལ་མེ་ཝ ལོ་ཀི་ཡ་སཱི་ལ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སཱི་ལཾ ས་ཝཱ་ས་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀི་ཡ་སཱི་ལ་མྤི ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ, ས་མེ་ན ས་མ་ནྟི ས་མ་ས་མནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་མ སཱི་ལ་ས་མེ་ན སཱི་ལེ་ན མ་ཡཱ ས་མ’’ནྟི. ‘‘ཡ་དི་དཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ’’ནྟི ལོ་ཀི་ཡཾ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཉྩཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷ་མྤི བུ་དྡྷ་སཱི་ལཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལེ་པཱི’’ཏི. ཨི་ཏི ཨི་མནྟི ཨེ་ཝཾ ཨི་མཾ སཱི་ལ་ཝི་ས་ཡཾ. པ་ཋ་མཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཋ་མཾ.
ཏ་པ་ཏཱིཏི ས་ནྟ་པྤ་ཏི, ཝི་དྷ་མ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛི་གུ་ཙྪ་ཏཱིཏི ཧཱི་ལེ༹་ཏི ལཱ་མ་ཀ་ཏོ ཋ་པེ་ཏི. ནི་དྡོ་ས་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡཱ ཨཱ་ར་ཀཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧཱི་ཏི. མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝཱི་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཏ་པོ་ཛི་གུ་ཙྪཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ར་མཱ ནཱ་མ ས་བྦུ་ཀྐ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཡུ་ཝི་ནོ བྷཱ་ཝོ ཡོ་བྦ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ཛི་གུ་ཙྪི་ནོ བྷཱ་ཝོ ཛེ་གུ་ཙྪཾ. ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནཱ་ནི ས་མུ་ཙྪེ་ད་པ་ཊི་པ་སྶ་དྡྷི་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡོ. ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་མུ་ཏྟི ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་དཱི་ནཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན, ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་སྶ ཨ་དྷི་ཛེ་གུ་ཙྪ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན, ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤ་ས་ཏི་ས་མཱ་དྷ་ཡོ མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པ་ཊི་པ་སྶ་དྡྷི་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡོ ད་ཊྛ་བྦཱ. ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་མུ་ཏྟི པ་ན ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ.
༤༠༣. ཡཾ ཀི་ཉྩི ཛ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟཾ ཋཱ་ནཾ ཨི་དྷ ‘‘སུ་ཉྙཱ་གཱ་ར’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ན་ད་ནྟེ་ན ཝི་ནཱ ནཱ་དོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཏོ་ཝ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སཱུཏི ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་རི་སཱ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པ་རི་སཱ, ག་ཧ་པ་ཏི་པ་རི་སཱ, ས་མ་ཎ་པ་རི་སཱ, ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་པ་རི་སཱ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་པ་རི་སཱ, མཱ་ར་པ་རི་སཱ, བྲ་ཧྨ་པ་རི་སཱ་ཏི ཨི་མཱ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སུ.
ཝེ་སཱ་ར་ཛྫཱ་ནཱིཏི ཝི་སཱ་ར་ད་བྷཱ་ཝཱ ཉཱ་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་ནི་མི་ཏྟཾ ཀུ་ཏོ་ཙི ཨ་ས་ནྟ་སྶ་ན་བྷཱ་ཝཱ ནི་བྦྷ་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ས་བྷཾ ཋཱ་ནནྟི སེ་ཊྛཾ ཋཱ་ནཾ, ཨུ་ཏྟ་མཾ ཋཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ས་བྷཱ ཝཱ པུ་བྦ་བུ་དྡྷཱ, ཏེ་སཾ ཋཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་པི་ཙ ཨུ་ས་བྷ་སྶ ཨི་ད་ནྟི ཨཱ་ས་བྷཾ, ཨཱ་ས་བྷཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ས་བྷཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ནི་ས་བྷ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨུ་ས་བྷོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ས་བྷ་བ་ལེ་ན ཙ་ཏཱུ་ཧི པཱ་དེ་ཧི པ་ཐ་ཝིཾ ཨུ་པྤཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ཨ་ཙ་ལ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་པི ད་ས་ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བ་ལེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་པཱ་དེ་ཧི ཨ་ཊྛ་པ་རི་སཱ་པ་ཐ་ཝིཾ ཨུ་པྤཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཀེ་ན་ཙི པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀེ་ན ཨ་ཀ་མྤི་ཡོ ཨ་ཙ་ལེ་ན ཋཱ་ནེ་ན ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏི་ཊྛ་མཱ་ནོ་ཝ ཏཾ ཨཱ་ས་བྷཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི ན པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནི ཨཱ་རོ་པེ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ས་བྷཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི.
སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ མི་ག་རཱ་ཛཱ པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ས་ཧ་ན་ཏོ, ཝ་ན་མ་ཧིཾ་ས་མ་ཏྟ་ཝཱ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཧ་ན་ན་ཏོ ཙ ‘‘སཱི་ཧོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ལོ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཧ་ན་ཏོ, པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཱ་ནཾ ཧ་ན་ན་ཏོ ཙ ‘‘སཱི་ཧོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ སཱི་ཧ་སྶ ནཱ་དཾ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ སཱི་ཧོ སཱི་ཧ་བ་ལེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ས་བྦ་ཏྠ ཝི་སཱ་ར་དོ ཝི་ག་ཏ་ལོ་མ་ཧཾ་སོ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སཱི་ཧོ་པི ད་ས་ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བ་ལེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སུ ཝི་སཱ་ར་དོ ཝི་ག་ཏ་ལོ་མ་ཧཾ་སོ ‘‘ཨི་ཏི རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༣.༧༨; ཨ. ནི. ༨.༢) ན་ཡེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་ས་མྤ་ནྣཾ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏི.
པ་ཉྷཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱཏི ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་བ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་བྷི་ར་ཙི་ཏྭཱ ཏ་ངྑ་ཎཾ་ཡེ་ཝཱཏི པུ་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་པ་ཊི་བྷཱ་ནེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི. ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཏོ་སེ་ཏི་ཡེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏོ. སོ་ཏ་བྦ་ཉྩ་སྶ མ་ཉྙ་ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཛྫི་ཏེ་ན ན་ཝ་མེ་ན ཁ་ཎེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ‘‘ཡཾ ནོ ས་ཏྠཱ བྷཱ་ས་ཏི, ཏཾ ནོ སོ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ད་ར་གཱ་ར་ཝ་ཛཱ་ཏཱ མ་ཧ་ནྟེ་ན ཨུ་སྶཱ་ཧེ་ན སོ་ཏ་བྦཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙ་ནྟི. སུ་པྤ་ས་ནྣཱ པ་སཱ་དཱ་བྷི་བུ་དྡྷི་ཡཱ ཝི་ག་ཏུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ ཀ་ལླ་ཙི་ཏྟཱ མུ་དུ་ཙི་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི. པ་ས་ནྣ་ཀཱ་རནྟི པ་ས་ནྣེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦ་ས་ཀྐཱ་རཾ, དྷ་མྨཱ་མི་ས་པཱུ་ཛ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་མི་ས་པཱུ་ཛཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཎཱི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. དྷ་མྨ་པཱུ་ཛཱ པ་ན ‘‘ཏ་ཐ་ཏྟཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱཏི ཡ་ཐ་ཏྟཱ་ཡ ཡ་སྶ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ དྷ་མྨོ དེ་སི་ཏོ, ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. སཱ ཙ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཡཱ་ཡ ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ, པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན་ཉྩ ས་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ངྒ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀཱ ཏ་སྶཱ པཱ་རི་པཱུ་རཱི་ཏི ཏཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀེ་ཙི ས་ར་ཎེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨི་མ་སྨིཾ པ་ནོ་ཀཱ་སེ ཋ་ཏྭཱཏི ‘‘པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཙ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ཀི་ཙྩ་པཱ་རི་པཱུ་རི་དཱི་པ་ནེ པཱ་ལི༹་པ་དེ་སེ ཋ་ཏྭཱ. ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏ་བྦཱཏི ས་ངྐ་ལི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཀོ སཱི་ཧ་ནཱ་དོ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཡོ སེ་ཊྛ་ནཱ་དོ ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. པུ་རི་མཱ་ནཾ ད་ས་ནྣནྟི་ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ‘‘ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཡ྄ཧཾ ས་དི་སོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ པུ་རི་མཱ་ནཾ ད་ས་ནྣཾ སཱི་ཧ་ནཱ་དཱ་ནཾ, ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏྠ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶཱ’’ཏི. ‘‘པ་རི་སཱ་སུ ཙ ན་ད་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ད་ཡོ པ་རི་ཝཱ་རཱ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཏ་པ་སྶིཾ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟཾ པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་སཱ་ཡཾ ན་ད་ཏི ཝི་སཱ་ར་དོ ན་ད་ཏི ཡཱ་ཝ ‘‘པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ སེ་སེ་སུ་པི ན་ཝ་སུ.
‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ས་ངྐ་ལེ་ཏྭཱ ད་སྶ་ནཾ. ཏེ ད་སཱཏི ཏེ ‘‘པ་རི་སཱ་སུ ཙ ན་ད་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ད་ཡོ སཱི་ཧ་ནཱ་དཱ. པུ་རི་མཱ་ནཾ ད་ས་ནྣནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ པུ་རི་མཱ་ནཾ ད་ས་ནྣཾ. པ་རི་ཝཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ པ་རི་ཝཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛི་ཡ་མཱ་ནཱ ས་ཏཾ སཱི་ཧ་ནཱ་དཱ. པུ་རི་མཱ ཙ ད་སཱཏི ཏ་ཐཱ ཨ་ཡོ་ཛི་ཡ་མཱ་ནཱ པུ་རི་མཱ ཙ ད་སཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ད་སཱ་དྷི་ཀཾ སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ས་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ་དནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་དཱ་ནཾ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཝཱ་དཾ. པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏྭཱཏི ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་དུ་མྦ་རི་ཀ་སུ་ཏྟེ ‘‘ཨི་དྷ ནི་གྲོ་དྷ ཏ་པ་སྶཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༣༣) ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་བྷཱ་གཾ, པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཝི་བྷཱ་ག་ཉྩ ད་སྶེ་ནྟོ ས་པ་རི་ས་སྶ ནི་གྲོ་དྷ་སྶ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ པུ་ར་ཏོ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་དི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཱ་ནི པ་རི་ས་ཏི ན་དི་ཏ་པུ་བྦཾ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ད་སྶེ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་རི་ཝཱ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༠༤. ཨི་དནྟི ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧེ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊེ པ་བྦ་ཏེ ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ མཾ…པེ… པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཀཱ་མཾ ཡ་དཱ ནི་གྲོ་དྷོ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི, བྷ་ག་ཝཱ ཙ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི, ན ཏ་དཱ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊེ པ་བྦ་ཏེ ཝི་ཧ་ར་ཏི, རཱ་ཛ་ག་ཧ་ས་མཱི་པེ པ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧེ གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊེ པ་བྦ་ཏེ ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊེ ཝི་ཧ་ར་ཎ་ཉྩ་སྶ ཏ་དཱ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣ་ནྟི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡོ་གེཏི ན་ཡེ, དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༤༠༥. ཡཾ པ་རི་ཝཱ་སཾ སཱ་མ་ཎེ་ར་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏོ པ་རི་ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་སྨཱ སཱ་མ་ཎེ་ར་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏེ་ན པ་རི་ཝ་སི་ཏ་བྦཾ, ན གི་ཧི་བྷཱུ་ཏེ་ན, ཏ་སྨཱ ཨ་པ་རི་ཝ་སི་ཏྭཱ་ཡེ་ཝ པ་བྦ་ཛྫཾ ལ་བྷ་ཏི. ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི པ་བྦ་ཛྫཾ, ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་དནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ན པ་བྦ་ཛྫཱ-གྒ་ཧ་ཎཾ ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ‘‘དི་ར་ཏྟ་ཏི་ར་ཏྟཾ ས་ཧ་སེ་ཡྻ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ༥༠) ཨེ་ཏྠ དི་ར་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཡ. གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝེ་སི་ཡཱ་ཝི་དྷ་ཝཱ་ཐུ་ལླ་ཀུ་མཱ་རི་པ་ཎྜ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ནི་གོ་ཙ་ར་ཏཱ, ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙེ་སུ ཀིཾ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་སུ ད་ཀྑཱ་ན་ལ་སཱ་དི་ཏཱ, ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དཱི་སུ ཏི་བྦ་ཚ་ནྡ་ཏཱ, ཡ་སྶ ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏོ ཨི་དྷཱ་ག་ཏོ, ཏ་སྶ ཨ་ཝ་ཎྞེ, ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ཙ ཝ་ཎྞེ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཝ་ཎྞེ ཙ ཨ་ཝ་ཎྞེ ཙ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ ཝ་ཏྟཱ་ནི པཱུ་རེ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི. གྷཾ་སི་ཏྭཱ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན སུ་ཝ་ཎྞཾ ཝི་ཡ གྷཾ་སི་ཏྭཱ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ.
ག་ཎ་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨ་སྶ ག་ཎ་པྤ་ཧོ་ན་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ ཝི་ཡ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ. ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོཏི ཝི་ཝི་ཏྟོ. ཏཱ་དི་ས་སྶ སཱི་ལ་ཝི་སོ་དྷ་ནེ ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ས་ཏིཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ’’ཏི. པེ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོཏི ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏི པེ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཏཾ་ནི་ནྣོ ཏ་པྤོ་ཎོ ཏ་པྤ་བྦྷཱ་རོ. ཛཱ་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་པི ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ནྣཱ ཨེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཱ་པེ་ཀྑཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་པི ཏེ་ཧི ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧེ ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཙཱ་ར་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ’’ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མྨ་དེ་ཝཱ་ཏི ཧེ་ཏུ་ནཱ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཨོ་ཏི་ཎྞོ་མྷི ཛཱ་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཧི སཾ་ཝེ་ག་པུ་བྦི་ཀཾ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་བྦ་ཛྫཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨི་དྷ ‘‘ས་མྨ་དེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཧེ་ཏུ་ནཱཏི ཉཱ་ཡེ་ན. པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱཏི པ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ. ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱཏི ཨ་སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ ནི་པྥཱ་དེ་ཏྭཱ, པ་རི་པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏུནྟི ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏུཾ. ‘‘བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ…པེ… ཝི་ཧཱ་སཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཝ ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ན དེ་ས་ནཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་པི་ཏཱ. ཏཾ པ་ན ནི་ག་མེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཁོ པ་ནཱ…པེ… ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ན ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ.