༤. སོ་ཎ་ད་ཎྜ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༠. སུ་ནྡ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ངྒཱ, རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ངྒཱ ནཱ་མ ཨ་ངྒ་པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷཱ་པི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན ཨ་མྦ་ཊྛ་སུ་ཏྟེ ཨེ་ཝ. ཨཱ་ག་ནྟུཾ ན ད་སྶ་ནྟཱིཏི ཨཱ་ག་མ་ནེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ནྟུཾ ན ད་སྶ་ནྟི, ནཱ་ནུ་ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནཱི་ལཱ་སོ་ཀ་ཀ་ཎི་ཀཱ་ར་ཀོ་ཝི་ལཱ༹་ར་ཀུ་ནྡ་རཱ་ཛ་རུ་ཀྑེ་ཧི ས་མྨི་སྶ་ཏཱ་ཡ ཏཾ ཙ་མྤ་ཀ་ཝ་ནཾ ‘‘ནཱི་ལཱ་དི་པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞ་ཀུ་སུ་མ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ’’ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན ཙ་མྤ་ཀ་རུ་ཀྑཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ནཱི་ལཱ་དི་པ་ཉྩ་ཀུ་སུ་མ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཀུ་སུ་མ་ག་ནྡྷ་སུ་ག་ནྡྷེ ཙ་མྤ་ཀ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན མཱ་པ་ན་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ ཏ་སྨིཾ ན་ག་རེ ཙ་མྤ་ཀ་རུ་ཀྑཱ ཨུ་སྶ་ནྣཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. མཱ་པ་ན་ཀཱ་ལེ ཧི ཙ་མྤ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ སཱ ན་ག་རཱི ‘‘ཙ་མྤཱ’’ཏི ནཱ་མཾ ལ་བྷི. ཨི་སྶ་ར་ཏྟཱཏི ཨ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སེ་ནཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སེ་ནི་ཀོ, སེ་ནི་ཀོ ཨེ་ཝ སེ་ནི་ཡོ, ཨ་ཏྠི་ཏཱ ཙེ་ཏྠ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཝི་སི་ཊྛཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཧ་ཏི་ཡཱ སེ་ནཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི.
༣༠༡-༢. སཾ་ཧ་ཏཱཏི ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ, ‘‘ས་ངྒྷི་ནོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ས་ངྒྷཱི’’ཏི པུ་ཐུ་ཏྠེ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ས’’ནྟི. རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ བྷ་ཎྜ་དྷ་རཱ པུ་རི་སཱ ཁ་ཏཱ, ནེ་སཾ ཏཱ་ཡ་ན་ཏོ ཁ་ཏྟཱ. སོ ཧི ཡེ་ཧི ཡ་ཏྠ པེ་སི་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཏེ་སཾ དོ་སཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ཡུ་ཏྟ་པ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཀ་ཐེ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་ཙྪི་ཏ་པ་ཉྷེ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠོ’’ཏི. ཀུ་ལཱ་པ་དེ་སཱ་དི་ནཱ མ་ཧ་ཏཱི མ་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧཱ་མ་ཏྟོ.
སོ་ཎ་ད་ཎྜ་གུ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༣. ཝི་སི་ཊྛཾ ར་ཛྫཾ ཝི་ར་ཛྫཾ, ཝི་ར་ཛྫ་མེ་ཝ ཝེ་ར་ཛྫཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝེ་ཀ་ཏཾ ཝེ་ས་ཡ’’ནྟི, ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཾ ཝེ་ར་ཛྫཾ ནཱ་ནཱ་ཝེ་ར་ཛྫཾ, ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་ཏྟ་མ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོཏི ཨ་བྷི་ཛ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་གྒ་ཏ་ཏ་རོ, ཨུ་ལཱ༹་རོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ. ཨ་ས་ནྣི་པཱ་ཏོཏི ལཱ་བྷ་མ་ཙྪ་རེ་ན ནི་པྤཱི་ལི༹་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་ནྣི་པཱ་ཏོ ཝི་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
‘‘ཨ་ངྒེ་ཏི ག་མེ་ཏི ཉཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ངྒཾ, ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ སུ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཝུ་ཏྟེ ཡེ་ཧི ཀེ་ཧི་ཙི དྭཱི་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི སུ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡེ་ཡྻ. སུ་ཛཱ་ཏ-ས་དྡོ ཙ ‘‘སུ་ཛཱ་ཏོ ཙཱ་རུ་ད་སྶ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཐེ་ར་གཱ. ༨༡༨) ཨཱ་རོ་ཧ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ སུ་ཛཱ་ཏ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘མཱ་ཏི་ཏོ ཙ པི་ཏི་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ་པི ལོ་ཀེ མཱ་ཏུ་པི་ཏུ་ས་མ་ཉྙཱ དི་སྶ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན་སྶ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཾ་སུ་དྡྷ་ག་ཧ་ཎི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ག་བྦྷཾ ག་ཎྷཱ་ཏི དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ག་ཧ་ཎཱི, ག་བྦྷཱ་ས་ཡ་ས་ཉྙི་ཏོ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་པྤ་དེ་སོ. ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་པཱ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཎྷ་ན་ཏོ ཨ་ཚ་ཌྜ་ན་ཏོ ག་ཧ་ཎཱི, ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ.
པི་ཏཱ ཙ མཱ་ཏཱ ཙ པི་ཏ་རོ, པི་ཏཱུ་ནཾ པི་ཏ་རོ པི་ཏཱ་མ་ཧཱ, ཏེ་སཾ ཡུ་གོ དྭ་ནྡོ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གོ, ཏ་སྨཱ, ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མཱ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གཱ པི་ཏཱ་མ་ཧ་དྭ་ནྡཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི པི་ཏཱ་མ་ཧ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ མཱ་ཏཱ་མ་ཧོ་པི ག་ཧི་ཏོ་ཏི. སོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝི་སུཾ ན ཨུ་དྡྷ་ཊོ. ཡུ་ག-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ད་ཊྛ་བྦོ ‘‘ཡུ་གོ ཙ ཡུ་གོ ཙ ཡུ་གཱ’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དྭ་ནྡཾ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ས་བྦེ་པི པུ་བྦ་པུ་རི་སཱ པི་ཏཱ་མ་ཧ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ’’ཏི. པུ་རི་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘མཱ་ཏི་ཏོ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཀྑི་ཏྟོཏི ཨ་པྤ་ཏྟ་ཁེ་པོ. ཨ་ན་ཝ་ཀྑི་ཏྟོཏི ས་དྡྷ་ཐཱ་ལི་པཱ་ཀཱ་དཱི་སུ ན ཨ་ཝ་ཀྑི་ཏྟོ ན ཚ་ཌྜི་ཏོ. ཛཱ་ཏི་ཝཱ་དེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ…པེ… པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཡོ་ནི་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ སཾ་སུ་དྡྷ་ག་ཧ་ཎི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ, ‘‘ཨ་ཀྑི་ཏྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་དྷཱ་བྷཱ་ཝོ. ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་དྷེ་ན ཧི ས་ཏྟཱ ཁེ་པཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ‘‘ཨ་ནུ་པ་ཀྐུ་ཊྛོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་སཾ་ས་གྒཱ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཡུ་ཏྟ་སཾ་ས་གྒ་མྤི ཧི པ་ཊི་ཙྩ ས་ཏྟཱ ཨ་ཀྐོ་སཾ ལ་བྷ་ནྟི.
ཨི་སྶ་རོཏི ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཀ་མྨ་བ་ལེ་ན ཨཱི་ས་ན་སཱི་ལོ, སཱ པ་ན་སྶ ཨི་སྶ་ར་ཏཱ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཌྜྷ་ཏཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཨ་ཌྜྷོ་ཏི ཨི་སྶ་རོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. མ་ཧ་ནྟཾ དྷ་ནཾ ཨ་སྶ བྷཱུ་མི་ག་ཏ་ཉྩེ་ཝ ཝེ་ཧཱ་ས་ཊྛ་ཉྩཱ་ཏི མ་ཧ་དྡྷ་ནོ. ཏ་སྶཱཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ. ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ, བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ ཨ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀི་ཏྟེ་མཱ’’ཏི.
ཨ་དྷི་ཀ་རཱུ་པོཏི ཝི་སི་ཊྛ་རཱུ་པོ ཨུ་ཏྟ་མ་ས་རཱི་རོ. ད་སྶ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ནཱི་ཡོ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ད་སྶ་ན་ཡོ་གྒོ’’ཏི. པ་སཱ་དཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི པཱ་སཱ་དི་ཀོ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟ་པྤ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཏོ’’ཏི. ཝ་ཎྞ་སྶཱཏི ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ. ས་རཱི་རནྟི ས་ནྣི་ཝེ་ས་ཝི་སི་ཊྛཾ ཀ་ར་ཙ་ར་ཎ་གཱི་ཝཱ་སཱི་སཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མུ་དཱ་ཡཾ, སོ ཙ ས་ཎྛཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ‘‘པ་ར་མཱ་ཡ ཝ་ཎྞ་པོ་ཀྑ་ར་ཏཱ་ཡཱ་ཏི…པེ… ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཝ་ཎྞེ་སུ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ་ཝ ཨུ་ཏྟ་མོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སེ་ཊྛེ་ན སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི བུ་དྡྷཱ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཙ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. བྲ་ཧྨ་ཝ་ཙྪ་སཱིཏི ཨུ་ཏྟ་མ་ས་རཱི་རཱ་བྷོ, སུ་ཝ་ཎྞཱ་བྷོ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་མེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ ས་རཱི་ར་ས་དི་སེ་ནེ་ཝ ས་རཱི་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན བྲ་ཧྨུ་ཛུ་ག་ཏྟ་ཏཾ. ཨ་ཁུ་དྡཱ་ཝ་ཀཱ་སོ ད་སྶ་ནཱ་ཡཱཏི ཨཱ་རོ་ཧ་པ་རི་ཎཱ་ཧ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཙ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ ན ཁུ་དྡ་ཀོ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཱ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཡ་མ་ནི་ཡ་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱི་ལ་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སཱི་ལ་ཝཱ. ཏཾ པ་ན་སྶ ར་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ཝུ་དྡྷཾ ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་དྡྷ་སཱི་ལཱི. ཏེ་ན ཙ ས་བྦ་དཱ ས་མྨཱ་ཡོ་ག་ཏོ ཝུ་དྡྷ་སཱི་ལེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ས་བྦ་མེ་ཏཾ པ་ཉྩ་སཱི་ལ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ནྟི ཏ་ཏོ པ་རཾ སཱི་ལ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏེ་ས་ཉྩ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ.
ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, སི་ཀྑཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཨ་ནཱུ་ན་ཏཱ་ཡ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་དཱ་ནི བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི ཨ་ཀྑ་རཱ་ནི ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་དཾ, ནཱ་མཱ་དི. ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ བྱ་ཉྫེ་ཏཱི་ཏི བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཝཱ་ཀྱཾ. ཏེ་སཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ. ཨ་ཏྠ་ཉཱ་པ་ནེ སཱ་དྷ་ན་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཝ ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཝཱ་ཀྐ་ར་ཎཾ, ཨུ་དཱ་ཧཱ་ར་གྷོ་སོ. གུ་ཎ་པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ, ཏེ་ན ཝཱ བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཨ་ཏྠ་སྶ. པཱུ་རེ པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ. པཱུ་རེཏི ཙ པུ་རི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨཱ་དྷཱ་རེ བྷུ་མྨཾ, དུ་ཏི་ཡ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ. ‘‘སུ་ཁུ་མཱ་ལ་ཏྟ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ མུ་དུ་ས་ཎྷ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་པ་ལི་བུ་དྡྷཱ་ཡ པི་ཏྟ་སེ་མྷཱ་དཱི་ཧི. ས་ནྡི་ཊྛཾ ས་བྦཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ ཀ་ཐ་ནཾ. ཝི་ལ་མྦི་ཏཾ ས་ཎི་ཀཾ ཙི་རཱ་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནཾ. ‘‘ས་ནྡི་དྡྷ་ཝི་ལ་མྦི་ཏཱ་དཱི’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ. ཏ་ཏྠ ས་ནྡི་དྡྷཾ ས་ནྡེ་ཧ་ཛ་ན་ཀཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན དུ་ཀྑ་ལི་ཏཱ་ནུ་ཀ་ཌྜྷི་ཏཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ‘‘ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ཝ་ད་ནྟི.
‘‘ཛི་ཎྞོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་དཱ་ནི སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནི, ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྠཱ་ནི ཙ. དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ པ་ན ཛི་ཎྞོཏི ནཱ་ཡཾ ཛི་ཎྞ་ཏཱ ཝ་ཡོ་མ་ཏྟེ་ན, ཨ་ཐ ཁོ ཀུ་ལ་པ་རི་ཝ་ཊྚེ་ན པུ་རཱ་ཎ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛི་ཎྞོ་ཏི པོ་རཱ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏེ་ན ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཀུ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨུ་དི་ཏོ་དི་ཏ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཛཱ་ཏི་ཝུ་དྡྷི་ཡཱ ‘‘ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ, གུ་ཎ་ཝུ་དྡྷི་ཡཱ ཏ་ཏོ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཝུ་དྡྷོ་ཏི སཱི་ལཱ་ཙཱ་རཱ་དི་གུ་ཎ་ཝུ་དྡྷི་ཡཱ ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘མ་ཧ་ལླ་ཀོ’’ཏི པ་དེ་ན ཝི་བྷ་ཝ་མ་ཧ་ཏྟ་ཏཱ ཡོ་ཛི་ཏཱ. མ་གྒ་པ་ཊི་པ་ནྣོཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝཱི་ཐིཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ ཏཾ ཨ་ཝོ་ཀྐ་མྨ ཙ་ར་ཎ་ཏོ. ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཡནྟི པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡཾ.
བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༤. ཏཱ་དི་སེ་ཧི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཡུ་ག་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན་པི ད་ཧ་ནཾ ན མཱ་དི་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ, ཀུ་ཏོ པ་ན ཨུ་ཀྐཾ་ས་ན་ནྟི ཨི་དཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ན ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཁོ པ་ན མེ་ཏཾ ཡུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་དི་སཱཏི ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ས་དི་སཱ. ན ཧི བུ་དྡྷཱ་ནཾ གུ་ཎེ་ཧི ས་བྦ་ཐཱ ས་དི་སཱ ཀེ་ཙི་པི གུ་ཎཱ ཨ་ཉྙེ་སུ ལ་བྦྷ་ནྟི. ཨི་ཏ་རེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ་ཧི ཨ་ས་དི་ས་གུ་ཎེ. ཨི་དནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ. གོ་པ་ད་ཀནྟི གཱ་ཝི་ཡཱ པ་དེ ཋི་ཏ་ཨུ་ད་ཀཾ.
ས་ཊྛི་ཀུ་ལ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶནྟི ས་ཊྛི་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀཾ ཀུ་ལ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ཀུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི སུ་དྡྷོ་ད་ན་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་སྶ ཀུ་ལཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏེ་སུ་པཱིཏི ཏེ་སུ་པི ཙ་ཏཱུ་སུ ནི་དྷཱི་སུ. ག་ཧི་ཏ་ག་ཧི་ཏནྟི ག་ཧི་ཏཾ ག་ཧི་ཏཾ ཋཱ་ནཾ པཱུ་ར་ཏི་ཡེ་ཝ དྷ་ནེ་ན པ་ཊི་པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་པ་རི་མཱ་ཎོ་ཡེ་ཝཱཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀོ ཨེ་སོ’’ཏི ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཨེ་ཝ.
ཏ་ཏྠཱཏི མ་ཉྩ་ཀེ. སཱི་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་སཱིཏི ཡ་ཐཱ རཱ་ཧུ ཨ་སུ་རི་ནྡོ ཨཱ་ཡཱ་མ་ཏོ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨུ་བྦེ་དྷ་ཏོ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་དཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་ཐཱ རཱུ་པཾ ཨི་དྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ནྟོ སཱི་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་སི.
ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཊྛེ་ན ཨ་རི་ཡནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རི་ཡཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ པ་རི་སུ་དྡྷ’’ནྟི. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཊྛེ་ན ཀུ་ས་ལཾ, ན སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛེ་ན. ཀ་ཏྠ་ཙི ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་པི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ ཡ་སྨཱ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་མ་ཏཾ པི་ཝིཾ་སུ, ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དི་པ་རི་མཱ་ཎེ་ན་པི བ་ཧཱུ ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ་ཙཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝཱ བ་ཧཱུ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཏེཏི ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཏོ ཨ་ཉྙེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སེ. ཀེ་ལ༹་ནཱཏི ཀེ་ལཱ༹་ཡ་ནཱ དྷ་ནཱ་ཡ་ནཱ.
ཨ་པཱ་པ་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོཏི ཨ་པཱ་པེ པུ་རེ ཀ་རོ་ཏི, ན ཝཱ པཱ་པཾ པུ་ར་ཏོ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི་པི ཨ་པཱ་པ་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པཱ་པེ ན་ཝ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་པཱ་པེཏི པཱ་པ་པ་ཊི་པ་ཀྑེ, པཱ་པ་ར་ཧི་ཏེ ཙ. བྲ་ཧྨ་ནི སེ་ཊྛེ བུ་དྡྷེ བྷ་ག་ཝ་ཏི བྷ་ཝཱ ཏ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ, བྲ་ཧྨུ་ནོ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི་ཏཱ ག་རུ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ, ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙ, བྲ་ཧྨཾ ཝཱ སེ་ཊྛཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི བྲ་ཧྨ་ཉྙཱ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཛཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ་རི་པུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཀ་ཏི་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱ་པི ‘‘བྲ་ཧྨ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཛཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏི་རོ་ར་ཊྛཱ ཏི་རོ་ཛ་ན་པ་དཱཏི ཨེ་ཏྠ ར་ཛྫཾ ར་ཊྛཾ, རཱ་ཛ་ནྟི རཱ་ཛཱ་ནོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི, ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ པ་དེ་སཱ པ་ན ཛ་ན་པ་དོ,ཛ་ནཱ པ་ཛྫ་ནྟི ཨེ་ཏྠ སུ་ཁ་ཛཱི་ཝི་ཀཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི. པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝཱ དོ་སཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི ཏེ་སཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ, ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀཾ, ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་ར་ཉྩ ཉ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
‘‘ཨེ་ཧི སྭཱ་ག་ཏ་ཝཱ་དཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སུ་ཁ་ས་མྦྷཱ་ས་པུ་བྦ་ཀཾ པི་ཡ་ཝཱ་དི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ས་ཁི་ལོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཎྷ་ཝཱ་ཙ་ཏཾ, ‘‘ས་མྨོ་ད་ཀོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཏཾ, ‘‘ཨ་བྷཱ་ཀུ་ཊི་ཀོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ ཝི་པྤ་ས་ནྣ་མུ་ཁ་ཏཾ, ‘‘ཨུ་ཏྟཱ་ན་མུ་ཁོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སུ་ཁཱ་ལཱ་པ་ཏཾ, ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་སཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དྷ་མྨཱ་ནུ་གྒ་ཧ་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི.
ཡ་ཏྠ ཀི་རཱཏི ཀི་ར-ས་དྡོ ཨ་རུ་ཙི་སཱུ་ཙ་ན་ཏྠོ, ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་དྷི་ཝུ་ཏྠ་པ་དེ་སེ ན དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝ་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་ནུ་སཱ་སི་ཏ་བྦོཏི ཝི་ནེ་ཡྻ་ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧོ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཡཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ན་ནྟ་ར་སྶ ཝི་དྷི པ་ཊི་སེ་དྷོ ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ཏཱ་དི་སོ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ས་ཡཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤོ ཨེ་ཝ པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛོ་ཏི. ‘‘པུ་རི་མ་པ་ད་སྶེ་ཝ ཝཱ’’ཏི ཝི་ཀ་པྤ་ནྟ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ. བ་ཧཱུ་ནཾ ཏི་ཏྠ་ཀ་རཱ་ནནྟི པཱུ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ ཏི་ཏྠ་ཀ་རཱ་ནཾ, ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཨ་པྤི་ཙྪ་ས་ནྟུ་ཊྛ་ཏཱ་དི་ས་མཱ་རོ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ ན་ཝ་ཀཱཏི ཨ་བྷི་ན་ཝཱ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ ཨ་བྦྷཱ་ག་ཏཱ. པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎཱ་མཱིཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏུཾ ཛཱ་ནཱ་མི ས་ཀྐོ་མི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི. ‘‘ཀ་པྤ་མྤི ཙེ ཨ་ཉྙ་མ་བྷཱ་ས་མཱ་ནོ’’ཏི ཨ་བྷཱུ་ཏ་པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ ཏ་ཐཱ བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
༣༠༥. ཨ་ལཾ-ས་དྡོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟོ་པི ཧོ་ཏི ‘‘ཨ་ལ་མེ་ཝ ནི་བྦི་ནྡི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༢༤) ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ལ་མེ་ཝཱ་ཏི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི. པུ་ཊེ་ན ནེ་ཏྭཱ ཨ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏོ པུ་ཊོ་སཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པཱ་ཐེ་ཡྻཾ. པུ་ཊཾ་སེ་ན པུ་རི་སེ་ན.
སོ་ཎ་ད་ཎྜ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༧. ཨུ་བྷ་ཏོ་པ་ཀྑི་ཀཱཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཀྑི་ཀཱ. ཀེ་རཱ་ཊི་ཀཱཏི ས་ཋཱ.
བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༩. ཝི་གྷཱ་ཏནྟི ཙི་ཏྟ་དུ་ཀྑཾ.
༣༡༡-༣. སུ་ཛནྟི ཧོ་མ་ད་བྦིཾ པ་གྒ་ཎྷ་ནྟེ་སཱུཏི ཛུ་ཧ་ན་ཏྠཾ ག་ཎྷ་ན་ཀེ་སུ, ཨི་རུ་བྦི་ཛྫེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཋ་མོ ཝཱཏི ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ་སུ ཡ་ཛ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཾ ས་བྦ་པ་དྷཱ་ནོ ཝཱ. དུ་ཏི་ཡོ ཝཱཏི ཏ་ད་ན་ནྟ་རོ ཝཱ. ‘‘སུ་ཛ’’ནྟི ཀ་ར་ཎེ ཨེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཛཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་གྒི་ཧུ་ཏྟ་པ་མུ་ཁ་ཏཱ་ཡ ཡ་ཉྙ་སྶ ཡ་ཉྙེ དི་ཡྻ་མཱ་ནཾ སུ་ཛཱ་མུ་ཁེ་ན དཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཛཱ་ཡ དི་ཡྻ་མཱ་ན’’ནྟི. པོ་རཱ་ཎཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཝི་སེ་ས་ཏོཏི ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཏོ, ན བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཨི་ཙྪི་ཏ་ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་ཏོ. ཨུ་ཏྟ་མ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶཱཏི ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ས་མ་ཡནྟི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སི་དྡྷ་ནྟཾ. མཱ བྷི་ནྡི མཱ ཝི་ནཱ་སེ་སི.
༣༡༦. ས་མ་ས་མོཏི ས་མོ་ཡེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ས་མོ. ཧཱི་ནོ་པ་མ་ཝ་སེ་ན་པི ས་མ་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་མ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀུ་ལ་ཀོ་ཊི་པ་རི་དཱི་པ་ནནྟི ཀུ་ལ་ཨཱ་དི་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ ཨ་ཐཱ་པི སི་ཡཱཏི ཨ་ཐཱ་པི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ སི་ཡཱ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ཏི ཝ་ཎྞོ. མ་ནྟ་ཛཱ་ཏཱི་སུཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སཱི་ལ་མེ་ཝ སཱ་དྷེ་སྶ་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨི་ཉྷི་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མྨོ་ཧ་མ་ཏྟཾ ཝ་ཎྞཱ་ད་ཡོཏི ཝ་ཎྞ་མ་ནྟ་ཛཱ་ཏི་ཡོ ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ངྒ་ནྟི ས་མྨོ་ཧ་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ཨ་ས་མ་ཝེ་ཀྑི་ཏཱ་བྷི་མཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
སཱི་ལ་པ་ཉྙཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༡༧. ཀ་ཐི་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན པ་ཉྷོཏི ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ ཙ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དྭི་ནྣ་མེ་ཝ ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་པུ་ཙྪི་ཏོ པ་ཉྷོ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏོ ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཡ་ཐཱ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏེ ཨ་ཏྠེ. ཏ་སྶཱཏི སོ་ཎ་ད་ཎྜ་སྶ. སཱི་ལ་པ་རི་སུ་དྡྷཱཏི སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་སོ སུ་དྡྷཱ ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛཱ. ཀུ་ཏོ དུ་སྶཱི་ལེ པ་ཉྙཱ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྶ. ཛ་ལེ༹ ཨེ་ལ༹་མཱུ་གེ ཀུ་ཏོ སཱི་ལནྟི ཛ་ལེ༹ ཨེ་ལ༹་མཱུ་གེ དུ་པྤ་ཉྙེ ཀུ་ཏོ སཱི་ལཾ སཱི་ལ་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ, སཱི་ལ་པ་རི་སོ་དྷ་ནཱུ་པཱ་ཡ་སྶ ཙ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ. པ་ཀ་ཊྛཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཾ ཉཱ་ཎཾ པ་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི, པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཏ་ཡི་དཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཛཱ་ན་ན་ཏོ པ་ཉྙཱ་ཝཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི པ་ཉྙཱ ཡེ་ཝཱ’’ཏི.
སཱི་ལེ་ན་དྷོ་ཏཱཏི ས་མཱ་དྷི་པ་ད་ཊྛཱ་ནེ་ན སཱི་ལེ་ན ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་མ་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ དྷོ་ཏཱ ཝི་སུ་དྡྷཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཐཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ དྷོ་ཝ་ཏཱིཏི སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. མ་ཧཱ་ས་ཊྛི་ཝ་སྶ་ཏྠེ་རོ ཝི་ཡཱཏི ས་ཊྛི་ཝ་སྶ་མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ཝི་ཡ. ཝེ་ད་ནཱ་པ་རི་གྒ་ཧ་མ་ཏྟ་མྤཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་པ་རི་གྒ་ཧོ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ་ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཝེ་ད་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ར་ས་ཏོ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝེ་ད་ནཱ ཕ་སྶཾ པ་ཊི་ཙྩ, སོ ཕ་སྶོ ཨ་ནི་ཙྩོ དུ་ཀྑོ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨོ’’ཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ཝི་པ་སྶ་ནྟེ་ན ‘‘སུ་ཁེ་ན ས་ཀྐཱ སཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ ཨེ་ཝ ཝེ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཝེ་ད་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ་ཨུ་པྤ་ནྣཾ དུ་ཀྑཾ ཝེ་ད་ནཾ ཨ་ན་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཝཱི་ཐིཾ པ་ཊི་པ་ནྣཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཏཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ. སཾ་སུ་མཱ་ར་པ་ཏི་ཏེ་ནཱཏི ཀུ་མྦྷཱི་ལེ་ན ཝི་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨུ་རེ་ན ནི་པ་ཛྫ་ནེ་ན. པ་ཉྙཱ་ཡ སཱི་ལཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱཏི ཨ་ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན སཱི་ལཾ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་སུ པ་ཉྙཱ་ཡ སུ་ཝི་སོ་དྷི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ.
༣༡༨. ‘‘ཀ་སྨཱ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི ཨུ་པ་རི་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ལ་ཛྫཱ ནཱ་མ ‘‘སཱི་ལ་སྶ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཙ གུ་ཎ་དོ་ས་པ་ཀཱ་ས་ནེ་ན ས་མ་ཎེ་ན གོ་ཏ་མེ་ན པུ་ཙྪི་ཏ་པ་ཉྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སཱི’’ཏི པ་རི་སཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཏ་ཏཱ. ཨེ་ཏྟ་ཀ་པ་ར་མཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཀོ་ཊི་ཀཱ པ་ཉྩ སཱི་ལཱ་ནི, ཝེ་ད་ཏྟ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ པ་ཉྙ་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཏོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཛཱ་ན་ནཾ ན་ཏྠི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་ཏྠ ཝ་ཙཱི་པ་ར་མཱ མ་ཡ་ནྟི ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་པ་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ པ་ར་མཾ ཨ་མྷཱ་ཀ’’ནྟི. ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ’’ཏི ཨི་དཾ ནི་ཡྻཱ་ཏ་ནཱ་པེ་ཀྑཾ སཱི་ལ་ནི་དྡེ་སེ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་མི་ཙྩེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ཏི་ཏ’’ནྟི. སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལེ པ་ན ‘‘སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ’’ མི་ཙྩེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ཏི་ཏཾ, པ་ཉྙཱ་ནི་དྡེ་སེ པ་ན ཛྷཱ་ན་པ་ཉྙཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ནི་ཡྻཱ་ཏ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི.
སོ་ཎ་ད་ཎྜ་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝེ་ད་ནཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༡-༢. ན་ཏྟཱཏི པུ་ཏྟ་པུ་ཏྟོ. ཨ་གཱ་ར་ཝཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ན ཙཱ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨ་གཱ་ར་ཝེ་ན ‘‘ཨ་ཧ་ཉྩེ་ཝ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏྟ་ལཱ་བྷ་པ་རི་ཧཱ་ནི་བྷ་ཡེ་ན. ཨ་ཡ་ཉྷི ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཀོ་ཧ་ཉྙེ་ན པ་རེ ཝི་མྷཱ་པེ་ཏྭཱ ལཱ་བྷུ་པྤཱ་དཾ ནི་ཛི་གི་ས་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཝོ་ཙ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ངྑ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡཱཏི ཡཱ་དི་སཱི ཏ་དཱ ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི, ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྶ ཏ་དཱ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ པ་རི་པཱ་ཀ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་བྦྷུ་ད་ཡ་ནི་སྶི་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡ་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི, པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེཏི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀེ ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེ, ‘‘ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀེ’’ཏི་པི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཱ ཝཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ ཡ་ཐཱ ས་མཱ་ད་པི་ཏེ. ནནྟི བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་ཏྭཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ནི་སཱ་ནེ་ཏྭཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ཏྭཱ. ཏཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཏཱ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ གུ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ ཙ ནི་ཡ་མ་ཏོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ ཨ་ཏྠ་ས་མྤཱ་ད་ནཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཏཱ་ཡ, ཨ་ཉྙེ་ཧི ཙ ཏ་སྨིཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎེ་ཧི ས་མྤ་ཧཾ་སེ་ཏྭཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ཏྭཱ.
ཡ་དི བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨ་ར་ཏ་ན་ཝ་སྶཾ ཝ་སྶི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ སོ ཝི་སེ་སཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ དྷ་མྨ་ར་ཏ་ན་ཝ་སྶཾ ཝ་སྶཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ཝ་ལ་མ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ནི་ར་ཏྠ་ཀཱ དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
སོ་ཎ་ད་ཎྜ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ.