༢. སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

རཱ་ཛཱ་མ་ཙྩ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥༠. རཱ་ཛ་ག་ཧེཏི ཨེ་ཏྠ དུ་གྒ་ཛ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཝི་སེ་ས་ས་མྤ་དཱ་དི་ཡོ་ག་ཏོ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན རཱ་ཛཱུ་ཧི ག་ཧི་ཏ་ནྟི རཱ་ཛ་ག་ཧནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནྡྷཱ་ཏུ…པེ… ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡེ་ན མ་ཧཱ་ས་ཏྟེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ རེ་ཎུ་ཨཱ་དཱི་ཧི རཱ་ཛཱུ་ཧི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ. མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡོཏི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཀོ པུ་རཱ་ཏ་ནོ རཱ་ཛཱ་ཏི ཀེ་ཙི. པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱཏི རཱ་ཛ་དྷཱ་ནཱི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. པ་ཀཱ་རེཏི ན་ག་ར་མཱ་པ་ནེ་ན ར་ཉྙཱ ཀཱ་རི་ཏ་ས་བྦ་གེ་ཧ་ཏྟཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ, གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ པ་བྦ་ཏ་རཱ་ཛེ་ཧི པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་གེ་ཧ་ས་དི་ས་ནྟི་པི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ, ས་མྤ་ནྣ་བྷ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡ རཱ་ཛ་མཱ་ནཾ གེ་ཧ་ནྟི པི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ, སཾ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ར་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ཊི་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ག་ཧཾ གེ་ཧ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི་པི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ, རཱ་ཛཱུ་ཧི དི་སྭཱ ས་མྨཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ག་ཧཾ གེ་ཧ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི་པི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ, ཨཱ་རཱ་མ་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀཱ་དཱི་ཧི རཱ་ཛ་ཏེ, ནི་ཝཱ་ས་སུ་ཁ་ཏཱ་དི་ནཱ ས་ཏྟེ་ཧི མ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི, པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧནྟི ཨེ་དི་སེ པ་ཀཱ་རེ སོ པ་དེ་སོ ཋཱ་ན་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ལཱ༹་ར་ས་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏེ་སནྟི ཡ་ཀྑཱ་ནཾ. ཝ་ས་ན་ཝ་ནནྟི ཨཱ་པཱ་ན་བྷཱུ་མི་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་པ་ཝ་ནཾ.

ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏི’’ (མ. ནི. ༡.༦༩; ༣.༧༥; ཝི་བྷ. ༥༠༨), ‘‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི, (དཱི. ནི. ༡.༢༢༦; སཾ. ནི. ༢.༡༥༢; ཨ. ནི. ༤.༡༢༣; པཱ་རཱ. ༡༡) ‘‘མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨེ་ཀཾ དི་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི’’, (དཱི. ནི. ༡.༥༥༦; ༣.༣༠༨; མ. ནི. ༡.༧༧, ༤༥༩, ༥༠༩; ༢.༣༠༩, ༣༡༥, ༤༥༡, ༤༧༡; ༣.༢༣༠; ཝི་བྷ. ༦༤༢) ‘‘ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ཨ་ནི་མི་ཏྟཾ ཙེ་ཏོ་ས་མཱ་དྷིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༤༥༩) ཝི་ཡ ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་སི་དྡྷེ་ན ཝི་སེ་ས་པ་རཱ་མ་ས་ནེ་ན ཝི་ནཱ. ཨི་རི་ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ནཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཐོ་ཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ. ཋཱ་ནཱ་དཱི་ན་ཉྷི ག་ཏི་ནི་ཝ་ཏྟི ཨཱ་དི་ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི ཝི་ནཱ ན ཀ་ཉྩི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཀི་རི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ. ཝི་ཧ་ར་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན, ཝི་ཧ་ར་ཎ་ཉྩཱ་ཏི ཝི་ཧཱ་རོ, དི་བྦ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧོ ཝི་ཧཱ་རོ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རོ, མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི. ནེ་ཏྟི་ཡཾ པ་ན ‘‘ཙ་ཏ་སྶོ ཨཱ་རུ་པྤ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་ནེ་ཉྫཱ ཝི་ཧཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཏཱ་སཾ མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏཱ ཝི་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ པ་ན དི་བྦ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཏཱ་པི ‘‘དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ’’ ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ. ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་ཏཱ སེ་ཊྛ་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་ཧཱ་རཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ, མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཀཱ. ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝི་ཧཱ་རཱ་ཏི ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ཙ་ཏ་སྶོ་པི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ས་མ་ངྒཱི་པ་རི་དཱི་པ་ནནྟི ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མཱ་ཡོ་ག་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ ཨི་ཏ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་ཡོ་ག་པ་རི་དཱི་པ་ན་སྶ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མཱ་ཡོ་ག་པ་རི་དཱི་པ་ན་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝི-ས་དྡོ ཝི་ཙྪེ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ནོ, ཧ་ར་ཏཱིཏི ནེ་ཏི, པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཀ་སྶ ཀེ་ན ཝི་ཙྪི་ནྡ་ནཾ, ཀ་ཐཾ ཀ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ནྟི ཨ་ནྟོ་ལཱི་ནཾ ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘སོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧེ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ནི་ཝཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་མྦ་ཝ་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད་མ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧེ’’ཏི བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མཱི་པ་ཏྠེ ‘‘ག་ངྒཱ་ཡ གཱ་ཝོ ཙ་ར་ནྟི, ཀཱུ་པེ ག་གྒ་ཀུ་ལ’’ནྟི ཙ ཡ་ཐཱ. ཀུ་མཱ་རེ་ན བྷ་ཏོ་ཏི ཀུ་མཱ་ར་བྷ་ཏོ, སོ ཨེ་ཝ ཀོ་མཱ་ར་བྷ་ཙྩོ ཡ་ཐཱ བྷི་ས་གྒ་མེ་ཝ བྷེ་ས་ཛྫཾ. དོ་སཱ་བྷི་ས་ནྣནྟི ཝཱ་ཏ་པི་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་སྶ་ནྣ་དོ་སཾ. ཝི་རེ་ཙེ་ཏྭཱཏི དོ་ས་པ་ཀོ་པ་ཏོ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏྭཱ.

ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ལ༹་ས་ཧཱིཏི ཨ་ཌྜྷེ་ན ཏེ་ར་ས་ཧི ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ར་ས་ཧི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ཧི. ཏཱ་ནི པ་ན པ་ཉྙཱ་སཱ་ཡ ཨཱུ་ནཱ་ནི ཏེ་ར་ས་བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཌྜྷ་ས་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

རཱ་ཛ་ཏཱིཏི དི་བྦ་ཏི, སོ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ར་ཉྫེ་ཏཱིཏི ར་མེ་ཏི. ར་ཉྙོཏི པི་ཏུ བི་མྦི་སཱ་ར་ར་ཉྙོ. སཱ་ས་ན་ཊྛེ་ན ཧིཾ་ས་ན་ཊྛེ་ན ས་ཏྟུ.

བྷཱ་རི་ཡེཏི ག་རུ་ཀེ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻེ ཝཱ. སུ་ཝ་ཎྞ་ས་ཏྠ་ཀེ་ནཱཏི སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡེ་ན ས་ཏྠ་ཀེ་ན. ཨ་ཡོ་མ་ཡ་ཉྷི ར་ཉྙོ ས་རཱི་རཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ད་ཏི. སུ་ཝ་ཎྞ་ས་ཏྠ་ཀེ་ནཱཏི ཝཱ སུ་ཝ་ཎྞ་པ་རི་ཀྑ་ཏེ་ན ས་ཏྠ་ཀེ་ན བཱ་ཧུཾ ཕཱ་ལཱ་པེ་ཏྭཱཏི སི་རཱ་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན བཱ་ཧུཾ ཕ་ལཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀེ་ན ས་མྦྷི་ནྡི་ཏྭཱ པཱ་ཡེ་སི ཀེ་ཝ་ལ་སྶ ལོ་ཧི་ཏ་སྶ ག་བྦྷི་ནི་ཏྠི་ཡཱ དུ་ཛྫཱི་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དྷུ་རཱཏི དྷུ་ར་བྷཱུ་ཏཱ, ག་ཎ་སྶ, དྷོ་ར་ཡ྄ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷུ་རཾ ནཱི་ཧ་རཱ་མཱིཏི ག་ཎ་དྷུ་རཾ ག་ཎ་བ་ནྡྷི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་མི. ‘‘པུ་བྦེ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཁ་ནྡྷ་ཀ་པཱ་ལི༹ ཨེ་ཝ.

པོ་ཏྠ་ནི་ཡནྟི ཚུ་རི་ཀཾ, ཡཾ ‘‘ན་ཁ་ར’’ནྟི་པི [པོ་ཐ་ནི་ཀ་ནྟི ཚུ་རི་ཀཾ, ཡཾ ཁ་ར་ནྟི་པི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༣.༣༣༩) པོ་ཐ་ནི་ཀ་ནྟི ཚུ་རི་ཀཾ, ཁ་ར་ནྟི་པི (ཝི. ཝི. ཊཱི. ༢.ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ༣༣༩)] ཝུ་ཙྩ་ཏི. དི་ཝཱ དི་ཝ་སྶཱཏི དི་ཝ་སྶ་པི དི་ཝཱ, མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ཝེ་ལཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཏ་སྶཱ ས་རཱི་རཾ ལེ་ཧི་ཏྭཱ ཡཱ་པེ་ཏི ཨ་ཏྟཱུ་པ་ཀྐ་མེ་ན མ་ར་ཎཾ ན ཡུ་ཏྟ་ནྟི. ན ཧི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ནི་པཱ་ཏེ་ནྟཱི་ཏི. མ་གྒ་ཕ་ལ་སུ་ཁེ་ནཱཏི མ་གྒ་ཕ་ལ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧེ་ན སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཕ་ལ་སུ་ཁཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏེ་ན ཙ་ངྐ་མེ་ན ཡཱ་པེ་ཏི.ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎེཏི ག་ནྡྷ་པུ་པྥཱ་དཱི་ཧི པཱུ་ཛ་ན་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎེ. ནི་ས་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ནི་སཱི་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ…པེ… ཡ་ཀྑོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟི ཏ་ཏྠ བ་ཧུ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟ་པུ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཙི་ར་པ་རི་ཙི་ཏ་ནི་ཀ་ནྟི་ཝ་སེ་ན.

ཁོ་བྷེ་ཏྭཱཏི པུ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པཱི་ཏི་ཝེ་ག་སྶ ཙ ས་ཝི་པྥཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་ཧི ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཨཱ་ལོ་ལེ༹་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཨ་ཊྛཱ་སཱི’’ཏི. པི་ཏུ་གུ་ཎནྟི པི་ཏུ ཨ་ཏྟ་ནི སི་ནེ་ཧ་གུ་ཎཾ. མུ་ཉྩཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ, ཏེ་ན ‘‘ཨ་བྷི་མཱ་ར་ཀ་པུ་རི་ས་པེ་ས་ནཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཝ པ་ཀཱ་རེ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོཏི ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ་པ་སཱ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ན་ཡ་མ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་ཏྠཱ་ར་ན་ཡཱ ཀ་ཐཱ ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ས་བྦཾ ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི.

ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོཏི མ་ཧཱ་ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙོ. པ་ཎྜི་ཏཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ནནྟི པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་ད་ནྟཱིཏི ཛཱ་ན་ནྟི. ཝེ་དེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨཱི་ཧ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དེ་ཧི.

ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ. ཨ་ན་ས་ནེ་ན ཝཱཏི ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩ་མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་དུ་སྶཱི་ལྱཱ་དཱི་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི གོ་པཱ་ལ་ཀཱུ་པོ་ས་ཐོ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ནི་ག་ཎྛུ་པོ་ས་ཐོ མོ་ས་ཝ་ཛྫཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘སོ ཏེ་ན ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ དི་ཝ་སཾ ཨ་ཏི་ནཱ་མེ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༧༡), ‘‘ཨི་ཏི ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ས་ཙྩེ ས་མཱ་ད་པེ་ཏ་བྦཱ, མུ་སཱ་ཝཱ་དེ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ས་མཱ་ད་པེ་ནྟཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༧༡) ཙ ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ས་དྡེ. ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རོཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷཱ་ར་ཎཾ.

ན་ནུ ཙ ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ པ་ཏི ས་དྡཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟཱི་ཏི ན ཨེ་ཀེ་ན ས་དྡེ་ན ཨ་ནེ་ཀེ ཨ་ཏྠཱ ཨ་བྷི་དྷཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ ས་དྡ་ཝི་སེ་སེ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏེ, ཏེ་སཾ པ་ན ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ སཱ་མ་ཉྙཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨ་ཡཾ ཝི་ཙཱ་རོ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཧེ་ཊྛཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ག་ཏེ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀཱ་མ་ཉྩ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཱ་དི་ཝི་ས་ཡོ་པི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ས་དྡོ སཱ་མ་ཉྙ་རཱུ་པོ ཨེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཝཱ་ཙ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏཱ་དི་སཾ པ་ན སཱ་མ་ཉྙཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སཱི་ལ་སུ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པེ་ཏེ་ཧི ས་མ་གྒེ་ཧི ཝ་སཱི་ཡ་ཏི ཨ་ནུ་ཊྛཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པོ་ས་ཐོ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སོ. ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨུ་པེ་ཙྩ ཨ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཝ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨུ་པོ་ས་ཐོ, སཱི་ལཾ. ཨ་ན་ས་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པེ་ཙྩ ཝ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་ནུ་ཝ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨུ་པོ་ས་ཐོ. ཨུ་པ་ཝཱ་སོཏི ས་མཱ་དཱ་ནཾ. ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ན་ཝ་མ་ཧ་ཏྠི་ནི་ཀཱ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ ཧ་ཏྠི་ནཱ་གེ ཀི་ཉྩི ཀི་རི་ཡཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ རཱུ་ལ༹ྷི་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཉྙཱ་མ་ཏྟཾ ཨུ་པོ་ས་ཐོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐོ ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. དི་ཝ་སེ པ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐ་ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. སུ་དྡྷ་སྶ ཝེ ས་དཱ ཕ་གྒཱུཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན སུ་དྡྷ་སྶཱཏི ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་ས་མ་ལཱ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་དྡྷ་སྶ. ཝེཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཝེཏི ཝཱ བྱ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་དཱ ཕ་གྒཱུཏི ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལ་མྤི ཕ་གྒུ་ཎ་ན་ཀྑ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཡ་སྶ ཧི ཕ་གྒུ་ཎ་མཱ་སེ ཨུ་ཏྟ་ར་ཕ་གྒུ་ཎ་དི་ཝ་སེ ཏི་ཏྠ་ནྷཱ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ སཾ་ཝ་ཙྪ་རི་ཀ་པཱ་པ་པ་ཝཱ་ཧ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ལ་དྡྷི, ཏཾ ཏ་ཏོ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏུཾ ཨི་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཾ. སུ་དྡྷ་སྶུ་པོ་ས་ཐོ ས་དཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སུ་དྡྷི་ཡཱ སུ་དྡྷ་སྶ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ངྒཱ་ནི ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ནི ཙ ཨ་ས་མཱ་དི་ཡ་ཏོ་པི ནི་ཙྩཾ ཨུ་པོ་ས་ཐོ, ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཝཱ་སོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྩ་ད་ས་ནྣཾ ཏི་ཐཱི་ནཾ པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ནྣ་ར་སོ.

བ་ཧུ་སོ, ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏོ ཝཱ ཀུ་མུ་དཱ་ནི ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི ཀུ་མུ་ད་ཝ་ཏཱི, ཏི་སྶཾ ཀུ་མུ་ད་ཝ་ཏི་ཡཱ. ཙ་ཏུ་ནྣཾ མཱ་སཱ་ནཾ པཱ་རི་པཱུ་རི་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཱི. སཱ ཨེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཙཱ་ཏུ་མཱ་སི་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ པ་ན ཙཱ་ཏུ་མཱ་སི་ནཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་དཱ ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་ས་སྶ པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ མཱ་ས་པུ་ཎྞ་ཏཱ. ཝ་སྶཱ་ན་སྶ ཨུ་ཏུ་ནོ པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏུ་པུ་ཎྞ་ཏཱ. ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་ས་ལ་ཀྑི་ཏ་སྶ སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་སྶ པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་པུ་ཎྞ་ཏཱ. ‘‘མཱ’’ ཨི་ཏི ཙ་ནྡོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏ་སྶ ག་ཏི་ཡཱ དི་ཝ་ས་སྶ མི་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ. ཨེ་ཏྠ པུ་ཎྞོཏི ཨེ་ཏི་སྶཱ ར་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་ཀ་ལཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པུ་ཎྞོ. ཏ་དཱ ཧི ཙ་ནྡོ ས་བྦ་སོ པ་རི་པུ་ཎྞོ ཧུ་ཏྭཱ དི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཏ་ད་ཧུ་པོ་ས་ཐེ པ་ནྣ་ར་སེ’’ཏི པ་དཱ་ནི དི་ཝ་ས་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ‘‘ཀོ་མུ་དི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ར་ཏྟི་ཝ་སེ་ན.

རཱ་ཛཱ་མ་ཙྩ་པ་རི་ཝུ་ཏོཏི རཱ་ཛ་ཀུ་ལ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏེ་ཧི ཨ་མ་ཙྩེ་ཧི པ་རི་ཝུ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་རཱ་ཛཱུ་ཧི ཙེ་ཝ ཨ་མ་ཙྩེ་ཧི ཙ པ་རི་ཝུ་ཏོ. ཙ་ཏུ་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱཏི ཨ་བྦྷཱ མ་ཧི་ཀཱ དྷཱུ་མ་ར་ཛོ རཱ་ཧཱུ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧི. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ.

པཱི་ཏི་ཝ་ཙ་ནནྟི པཱི་ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཉྷི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ནི་ར་པེ་ཀྑཾ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨུ་ལཱ༹་རཱ་ཡ པཱི་ཏི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ས་ར་ས་ཏོ ས་ཧ་སཱ་ཝ མུ་ཁ་ཏོ ནི་ཙྪ་ར་ཏི, ཏཾ ཨི་དྷ ‘‘ཨུ་དཱ་ན’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ པཱི་ཏི་ཝ་ཙ་ནཾ ཧ་ད་ཡཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

དོ་སེ་ཧི ཨི་ཏཱ ག་ཏཱ ཨ་པ་ག་ཏཱ་ཏི དོ་སི་ནཱ ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ན-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀི་ལེ་སེ ཛི་ཏོ ཝི་ཛི་ཏཱ་ཝཱི་ཏི ཛི་ནོ’’ཏི. ཨ་ནཱི་ཡ-ས་དྡོ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནཾ ར་མ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ‘‘ར་མ་ཎཱི་ཡཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི. ཛུ་ཎྷ་ཝ་སེ་ན ར་ཏྟི་ཡཱ སུ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་བྦྷཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ, ཏ་བྦི་ག་མེ་ནེ་ཝ ཙ་སྶཱ ད་སྶ་ནཱི་ཡ་ཏཱ, ཏེ་ན, ཨུ་ཏུ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ལ་ཀྑ་ཎཾ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏི་སྶཱ ར་ཏྟི་ཡཱ ཡུ་ཏྟོ དི་ཝ་སོ མཱ་སོ ཨུ་ཏུ སཾ་ཝ་ཙྪ་རོ་ཏི ཨེ་ཝཾ དི་ཝ་ས་མཱ་ས་ཨུ་ཏུ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནཾ ས་ལླ་ཀྑ་ཎཾ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཱ ལ་ཀྑ་ཉྙཱ, ལ་ཀྑ་ཎཱི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

‘‘ཡཾ ནོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱི་དེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་མ་ཎོ ཙ པ་ར་མ་ཏྠ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཙ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན པ་བྦ་ཛྫཱ་མ་ཏྟ་ས་མ་ཎོ, ན ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ཎཾ. བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་ཡ བྲཱ་ཧྨ་ཎ’’ནྟི. བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦེ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་བྱ་ཏ་ཡོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ བྱ་ཏ་ཡོ ད་སྶི་ཏོ. ཨ་ཏྟ་ནི, ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡེ ཙ ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཡོ་གོ ནི་རཱུ་ལ༹ྷོ་ཏི. ས་བྦེ་ན་པཱིཏི ‘‘ར་མ་ཎཱི་ཡཱ ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨོ་བྷཱ་ས་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨནྟི ཨོ་བྷཱ་ས་བྷཱུ་ཏ་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨཾ པ་རི་བྱ་ཏྟཾ ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ཙཱཏི. ཙ-ས་དྡོ ཨ་ཏྟཱུ་པ་ན་ཡ་ནེ, ཏེ་ན ཡ་ཐཱ རཱ་ཛཱ ཨ་ཛཱ་ཏ་ས་ཏྟུ ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཏུ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ས་ཏྠུ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་སྶ གྷཱ་ཏ་ནེ་ན མ་ཧཱ་པ་རཱ་དྷོ, ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ མ་ཧཱ་ཨ་ན་ཏྠ་ཀ་ར་སྶ དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ ཨ་ཝ་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི. ཏ་སྶ པི་ཊྛི་ཚཱ་ཡཱ་ཡཱཏི ཏ་སྶ ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ པི་ཊྛི་ཨ་པ་སྶ་ཡེ་ན, ཏཾ པ་མུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་པ་སྶཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཀྑེ་པ་པ་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠནྟི བྷཱ་ཝི་ནི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཐཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝི་ཀྑེ་པ་ན་སྶ པ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏྠཾ, ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

༡༥༡. ‘‘སོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡོ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ པ་ར་ཏོ མ་ཀྑ་ལི་པ་ད་ནི་བྦ་ཙ་ནེ་པི. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟཱིཏི ཨུ་པ་ག་ཏཱ. ཏ་དེ་ཝ པ་བྦ་ཛྫཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སཱིཏི ཏ་དེ་ཝ ན་གྒ་རཱུ་པཾ པ་བྦ་ཛྫཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷི.

པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་ངྒྷོཏི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན ས་ངྒྷོ, ན ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དི་ཊྛི་སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱིཏི ཨ་སྶ ས་ཏྠུ་པ་ཊི་ཉྙ་སྶ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠི. སྭེ་ཝཱཏི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏོ་ཝ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན ས་ངྒྷཱི, ག་ཧ་ཊྛ་ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན ག་ཎཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ ག་ཎེ ཨེ་ཝ ལོ་ཀེ ས་ངྒྷ-ས་དྡ་སྶ ནི་རཱུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ. ཨཱ་ཙཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཙེ་ལ་ཀ ཝ་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ་དི་ཨཱ་ཙཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན. པཱ་ཀ་ཊོཏི ས་ངྒྷཱི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏོ. ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཏྠ་མྤི ན ནི་ཝཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཏ་སྨིཾ སཱ་ས་ནི་ཀེ ཝི་ཡ ས་ནྟ་གུ་ཎ་ནི་གཱུ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཡ་སོཏི ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ. ‘‘ཏ་ར་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན སཾ་སཱ་རོ་གྷ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་ཏ་ཏྟཱ ཏི་ཏྠཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ལ་དྡྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཏྠ་ཀ་རོ་ཏི ལ་དྡྷི་ཀ་རོ’’ཏི. སཱ་དྷུ་ས་མྨ་ཏོཏི ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི ས་མྨ་ཏོ, ན སཱ་དྷཱུ་ཧི ས་མྨ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ སཱ་དྷཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨི་མཱ་ནི མེ ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ནི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ སུ་ཙི་ཎཱ་ནཱི’’ཏི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ བ་ཧཱུ ར་ཏྟི་ཡོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ར་ཏྟ་ཉྙཱུ. ཏཱ པ་ན་སྶ ར་ཏྟི་ཡོ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཙི་རཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཨ་སྶཱ་ཏི ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན བུ་དྡྷི་སཱི་ལ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ར་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཏཾ. ཨ་དྡྷཱ་ནནྟི དཱི་གྷ་ཀཱ་ལཾ. ཀི་ཏྟ་ཀོ པ་ན སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭེ ཏ་ཡོ རཱ་ཛ་པ་རི་ཝ་ཊྚེ’’ཏི, དྭི་ནྣཾ ཏི་ཎྞཾ རཱ་ཛཱུ་ནཾ ར་ཛྫཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ན་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་དྡྷ་ག་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཝ་ཡོ་ག་ཧ་ཎཾ ཨོ་སཱ་ན་ཝ་ཡཱ་པེ་ཀྑ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ’’ཏི. ཨུ་བྷ་ཡནྟི ‘‘ཨ་དྡྷ་ག་ཏོ, ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟོ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡཾ.

པུ་བྦེ པི་ཏ་རཱ ས་དྡྷིཾ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ སུ་ཏ་པུ་བྦ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་དི…པེ… སོ་ཏུ་ཀཱ་མོ’’ཏི. ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི ན ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ, དི་སྭཱ པ་ན ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ལཱ་པ་ས་ལླཱ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དཾ སུ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཨ་ཧོ་སི. གུ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཡཱཏི ཨ་བྷཱུ་ཏ་གུ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི. ཡ་དི ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ, ཀ་སྨཱ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ས་མཱ་ནོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

༡༥༢. གོ་སཱ་ལཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ་ཀེ གཱ་མེ. ཝ་སྶཱ་ན་ཀཱ་ལེ གུ་ནྣཾ ཏི་ཊྛ་ན་སཱ་ལཱ་ཏི ཨེ་ཀེ.

༡༥༣. པ་ཊི་ཀི་ཊྛ་ཏ་རནྟི ནི་ཧཱི་ན་ཏ་རཾ. ཏ་ནྟཱ་ཝུ་ཏཱ་ནཱིཏི ཏ་ནྟེ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཝཱི་ཏཱ་ནི. ‘‘སཱི་ཏེ སཱི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཚ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏ་སྶ ནི་ཧཱི་ན་སྶ ནི་ཧཱི་ན་ཏ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.

༡༥༤. ཝ་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན བྷོ་ཛ་ནཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ་པི ཀེ་ན་ཙི ཨ་སུ་ཙི་ནཱ མ་ཀྑི་ཏོ པཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཝཱ་ལི་ཀ་ཐཱུ་པཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཝ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཡ ཐཱུ་པཾ ཀ་ཏྭཱ.

༡༥༦. པ་ལི་བུ་དྡྷ་ན་ཀི་ལེ་སོཏི སཾ་སཱ་རེ པ་ལི་བུ་དྡྷ་ན་ཀི་ཙྩོ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སོ ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་པུ་ཏྟ་དཱ་རཱ་དི་ཝི་ས་ཡོ.

ཀོ་མཱ་ར་བྷ་ཙྩ་ཛཱི་ཝ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥༧. ན ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ན་ཏྠོ ཝ་ཏ མེ’’ཏི. ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ མ་མ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶ མ་དྡ་ན་ས་དི་སོ, ཏ་སྨཱ ཏཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཀ་ཐཱ་པ་ནེ་ན མ་མ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ པཱུ་རེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ར་ཉྙོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཧ་ཏྠི་མྷི ནུ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀིཾ ཏུ་ཎྷཱིཏི ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ ཏུ་ཎྷཱི, ཀིཾ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཡེ་ན ཏུ་ཝཾ ཏུ་ཎྷཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཏུ་ཎྷཱི’’ཏི.

ཀཱ་མཾ ས་བྦཱ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཨ་བྦྷུ་ཏ་རཱུ་པཱ ཙ, ཏ་ཐཱ་པི ག་བྦྷོ་ཀྐ་ནྟི- ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན- ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་དེ་ཝོ་རོ་ཧ་ཎཱ་ནི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སུ་པཱ་ཀ་ཊཱ་ནི, ན ས་ཀྐཱ ཀེ་ན་ཙི པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུ་ནྟི ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ་ནི. ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠེཏི ཨི་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ པ་ཀཱ་རོ བྷཱུ་ཏོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐ་ན་ཏྠེ. ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནནྟི. ‘‘ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷཱི་ཏི ཨུ་པ་ས་གྒོ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ, ཏེ་ན ཡོ་ག་ཏོ ‘‘ཏཾ ཁོ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟ’’ནྟི ཨི་དཾ སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཁོ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཀ་ལྱཱ་ཎ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོཏི ཀ་ལྱཱ་ཎེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ཡུ་ཏྟོ, ཏཾ ནི་སྶི་ཏོ ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སེ་ཊྛོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀི་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཀི་ཏྟི, སཱ ཨེ་ཝ ས་དྡ་ནཱི་ཡ་ཏོ ས་དྡོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ་ཏི ཀི་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ས་དྡོ ཐུ་ཏི་གྷོ་སོ. ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གུ་ཎེ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་དེ་ཝ་ཀཾ ལོ་ཀཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་ཏོ.

སོ བྷ་ག་ཝཱཏི ཡོ སོ ས་མ་ཏིཾ ས་པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཏི་དེ་ཝོ ས་ཀྐཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ས་ཀྐོ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨ་ཏི་བྲ་ཧྨཱ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ བྷཱ་གྱ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ས་བྦ་ཏྠ པ་ཏྠ་ཊ་ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ, སོ བྷ་ག་ཝཱ. ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཙ ཨི་དཾ ས་ཏྠུ ནཱ་མ་ཀི་ཏྟ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨཱ་ཡ་སྨཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ནེ་ཏཾ ནཱ་མཾ མཱ་ཏ་རཱ ཀ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི (མ་ཧཱ་ནི. ༨༤). པ་ར་ཏོ པ་ན བྷ་ག་ཝཱཏི གུ་ཎ་ཀི་ཏྟ་ནཾ.

ཡ་ཐཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀེ་ན ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ན་ཝ་ཊྛཱ་ནེ་སུ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨི་ཏི-ས་དྡཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ཨ་ནུ་སྶ་རཱི་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ས་ངྐི་ཏྟ་ཀེ་ནཱ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ཏི་པི ཨ་ར་ཧཾ, ཨི་ཏི་པི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ…པེ… ཨི་ཏི་པི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨི་ཏི་པེ་ཏཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ, ཨི་ཏི་པེ་ཏཾ ཨ་ཏ་ཙྪ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༥) ཝི་ཡ ཨི་དྷ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ, པི-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ, ཏེ་ན ཙ ཏེ་སཾ གུ་ཎཱ་ནཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ. ཏཱ་ནི ཙ ས་ངྐི་ཏྟེ་ནྟེ་ན ཝི་ཉྙུ་ནཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ནེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ས་ངྐི་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨི་མི་ནཱ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ནི་རཱུ་པེ་ཏྭཱ ཀི་ཏྟེ་ནྟེ ཡ་སྶ ས་ངྐི་ཏྟེ་ཏི, ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་བྷི་པྤ་སཱ་དོ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱཏི སུ་ཝི་དཱུ་ར་ཏྟཱ. ཨ་རཱི་ནནྟི ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ནཾ. ཨ་རཱ་ནནྟི སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་སྶ ཨ་རཱ་ནཾ. ཧ་ཏ་ཏྟཱཏི ཝི་ཧ་ཏ་ཏྟཱ. པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནནྟི ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ན་ཉྩེ་ཝ པཱུ་ཛཱ་ཝི་སེ་སཱ་ན་ཉྩ. ཏ་ཏོཏི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་ཏོ་པི ནེ་སཾ ཝི་ཏྠཱ་རོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.

ཡ་སྨཱ ཛཱི་ཝ་ཀོ བ་ཧུ་སོ ས་ཏྠུ་ས་ནྟི་ཀེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ སུ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ, དི་ཊྛ་ས་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ ཝི་ག་ཏ་ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐོ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་པྤ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱི་ཝ་ཀོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞཱ་ཡཱཏི ཁུ་དྡི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡ. ནི་ར་ནྟ་རཾ ཕུ་ཊཾ ཨ་ཧོ་སི ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་མྨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཧི་སྶ ར་ཉྙོ གུ་ཎ་ས་རཱི་རཾ ཁ་ཏུ་པ་ཧ་ཏཾ ཨ་ཧོ་སི.

༡༥༨. ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་པྤ་ས་དྡ་ཏཱ་པི ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་སྶ་ཡཱ་ན་ར་ཐ་ཡཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཧ་ཏྠི་ཡཱ་ནེ་སུ ནི་བྦི་སེ་ཝ་ན་མེ་ཝ ག་ཎྷ་ནྟོ ཧ་ཏྠི་ནི་ཡོ་ཝ ཀ་པྤཱ་པེ་སི. ར་ཉྙོ ཨཱ་ས་ངྐཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཙཱ་རཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཏྠ ཨི་ཏྠི་ཡོ་ཝ ནི་ས་ཛྫཱ་པི་ཏཱ. ར་ཉྙོ པ་རེ་སཾ དུ་རུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཏཱ པུ་རི་ས་ཝེ་སཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཝུ་དྷ་ཧ་ཏྠཱ ཀཱ་རི་ཏཱ. པ་ཊི་ཝེ་དེ་སཱིཏི ཉཱ་པེ་སི. ཏ་དེ་ཝཱཏི ག་མ་ནཾ, ཨ་ག་མ་ན་མེ་ཝ ཝཱ.

༡༥༩. མ་ཧ་ཉྩཱཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧ་ཏཱཙཱ’’ཏི. མ་ཧ་ཙྩཱཏི མ་ཧ་ཏི་ཡཱ, ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, མ་ཧ་ནྟེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱ་ཛཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི ‘‘དྭི་ནྣཾ མ་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་སྶ་རི་ཡ་སི་རཱི’’ཏི ཨ་ངྒ་མ་ག་དྷ་ར་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩ་མཱ་ཧ. ཨཱ་ས་ཏྟ་ཁ་གྒཱ་ནཱིཏི ཨཾ་སེ ཨོ་ལ་མྦ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ནྣ་དྡྷ་ཨ་སཱི་ནི. ཀུ་ལ་བྷོ་ག་ཨི་སྶ་རི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ཧ་ཏཱི མ་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ, མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ. ཝི་ཛྫཱ་དྷ་ར་ཏ་རུ་ཎཱ ཝི་ཡཱཏི ཝི་ཛྫཱ་དྷ་ར་ཀུ་མཱ་རཱ ཝི་ཡ. ར་ཊྛི་ཡ་པུ་ཏྟཱཏི བྷོ་ཛ་པུ་ཏྟཱ. ཧ་ཏྠི་གྷ་ཊཱཏི ཧ་ཏྠི་ས་མཱུ་ཧཱ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཱཏི ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ག་མ་ནེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མྦ་ནྡྷཱ.

ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སོ ས་ཡཾ བྷཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ན བྷ་ཡཾ ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཉཱ་ཎཾ བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦེ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ བྷ་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ ‘‘བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦ་མི་ད’’ནྟི བྷ་ཡ་ཏོ ཏཱི་ར་ཎ་ཏོ བྷ་ཡཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཡ་ཏུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཉཱ་ཎཾ པ་ན བྷཱ་ཡ་ཏི ན་བྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ན བྷཱ་ཡ་ཏི. ཏ་ཉྷི ཨ་ཏཱི་ཏཱ ས་ངྑཱ་རཱ ནི་རུ་དྡྷཱ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཏཱི་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༧༥༡). ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ བྷཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི བྷ་ཡཾ. ཨོ་ཏ་པྤཾ པཱ་པ་ཏོ བྷཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི བྷ་ཡཾ. བྷ་ཡཱ་ན་ཀནྟི བྷཱ་ཡ་ནཱ་ཀཱ་རོ. བྷ་ཡནྟི ཉཱ་ཎ་བྷ་ཡཾ. སཾ་ཝེ་གནྟི ས་ཧོ་ཏྟ་པྤ་ཉཱ་ཎཾ ས་ནྟཱ་སནྟི ས་བྦ་སོ ཨུ་བྦི་ཛྫ་ནཾ. བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན བྷ་ཡཾ བྷཱི་མ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷེ་ར་ཝ་ནྟི བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཾ, བྷཱི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི.

བྷཱི་རུཾ པ་སཾ་ས་ནྟཱིཏི པཱ་པ་ཏོ བྷཱ་ཡ་ན་ཏོ ཨུ་ཏྟ་ས་ན་ཏོ བྷཱི་རུཾ པ་སཾ་ས་ནྟི པ་ཎྜི་ཏཱ. ན ཧི ཏ་ཏྠ སཱུ་རནྟི ཏ་སྨིཾ པཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ སཱུ་རཾ པ་ག་བྦྷ་དྷཾ་སི་ནཾ ན ཧི པ་སཾ་ས་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཡཱ ཧི ས་ནྟོ ན ཀ་རོ་ནྟི པཱ་པ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ བྷ་ཡཱཏི པཱ་པུ་ཏྲཱ་ས་ཏོ, ཨོ་ཏྟ་པྤ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་རཱི་ར་ཙ་ལ་ནནྟི བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན་ས་རཱི་ར་སཾ་ཀ་མྤོ. ཨེ་ཀེཏི ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ. ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. ཀཱ་མཾ ཝ་ཡ་ཏུ་ལྱོ ‘‘ཝ་ཡ་སྶོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, རཱུ་ལ༹ྷི་རེ་སོ, ཡོ ཀོ་ཙི པ་ན ས་ཧཱ་ཡོ ཝ་ཡ་སྶོ, ཏ་སྨཱ ཝ་ཡ་སྶཱ་བྷི་ལཱ་པོཏི ས་ཧཱ་ཡཱ་བྷི་ལཱ་པོ. ན ཝི་པྤ་ལ་མྦྷེ་སཱིཏི ན ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་སི. ཝི་ན་སྶེ་ཡྻཱཏི ཙི་ཏྟ་ཝི་གྷཱ་ཏེ་ན ཝི་ཧ་ཉྙེ་ཡྻ.

སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༦༠. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏེ་ཛོཏི བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. ར་ཉྙོ ས་རཱི་རཾ ཕ་རི ཡ་ཐཱ ཏཾ སོ་ཎ་ད་ཎྜ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨ་ནྟོ་ཝ་ན་ས་ཎྜ་ག་ཏ་སྶ. ཨེ་ཀེཏི ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ.

༡༦༡. ཡེ་ན, ཏེ་ནཱཏི ཙ བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ, ཏ་ཏྠ ག་ཏོ’’ཏི. ཏ་དཱ ཏ་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ བྱཱ་པི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏཾ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏོ ཡ་ཏོ…པེ… མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཧ་ཏྠ་སྶ ཀུ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་སཾ་ཡ་མོ ཨ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ ཧ་ཏྠ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཏ་ད་ཉྙོ ཨ་སཾ་ཡ་མ་བྷཱ་ཝོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ པ་ན ཙ་ཀྑུ་ཨ་སཾ་ཡ་མོ ས་བྦ་པ་ཋ་མོ, དུ་ནྣི་ཝཱ་རོ ཙཱ་ཏི ཏ་ད་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀེ་ན ཨུ་པ་ས་མེ་ན ལ་དྡྷེ་ན ཨི་ཏ་རོ་པི ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཏོ ལ་དྡྷོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མཱ་ན་སི་ཀེ་ན ཙཱ’’ཏི. ཨུ་པ་ས་མནྟི སཾ་ཡ་མཾ, ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྩ་པ་རི་ཝ་ཊྚེཏི པ་ཉྩ་པུ་རི་ས་པ་རི་ཝ་ཊྚེ. པ་ཉྩ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ‘‘ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ ཏཱ་དཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༣༨, ༡༩༢) ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏེ་ཧི, པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཨ་རི་ཡི་དྡྷི་སི་དྡྷེ་ཧི ཙ པ་ཉྩ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎེཏི ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ.

༡༦༢. ན མེ པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ བྷཱ་རོ ཨ་ཏྠཱིཏི ས་ཏྠུ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཙཱ་ར་ཏཱ་ད་སྶ་ནཾ. ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱི་ཏི ན ཝ་ད་ནྟི, ཀ་ཐཾ པ་ན ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྭཱ ཝེ་དི་སྶཱ་མཱ’’ཏི པ་དེ་ས་ཉཱ་ཎེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ. བུ་དྡྷཱ པ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཝཱ་ར་ཎཾ པ་ཝཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཡ་ཀྑ་ན་རི་ནྡ་དེ་ཝ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ‘‘པུ་ཙྪཱ་ཝུ་སོ ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི (སཾ. ནི. ༡.༢༣༧, ༢༤༦; སུ. ནི. ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་སུ་ཏྟེ) སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནི པུ་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཡེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི, ཏཾ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ‘‘པུ་ཙྪཱ་ཝུ་སོ ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་སྶ ཡ་ཀྑ་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎཾ, སེ་སཱ་ནི ན་རི་ནྡཱ་དཱི་ནཾ. མ་ན་སི་ཙྪ་སཱིཏི མ་ན་སཱ ཨི་ཙྪ་སི. པུ་ཙྪ་ཝ྄ཧོ, ཡཾ ཀི་ཉྩི མ་ན་སི་ཙྪ་ཐཱཏི བཱ་ཝ་རི་སྶ སཾ་ས་ཡཾ མ་ན་སཱ པུ་ཙྪ་ཝ྄ཧོ. ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་ན ས་བྦེ་སཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ས་བྦ་སཾ་ས་ཡཾ མ་ན་སཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཙ, ཡ་ཐཱ ཨི་ཙྪ་ཐ, ཏ་ཐཱ པུ་ཙྪ་ཝ྄ཧོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

སཱ་དྷུ་རཱུ་པཱཏི སཱ་དྷུ་ས་བྷཱ་ཝཱ. དྷ་མྨོཏི པ་ཝེ་ཎཱི་དྷ་མྨོ. ཝུ་དྡྷནྟི སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི བུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟཾ, ག་རུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས བྷཱ་རོཏི ཨེ་ས སཾ་ས་ཡཱུ་པ་ཙྪེ་ད་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ བྷཱ་རོ, ཨཱ་ག་ཏོ བྷཱ་རོ ཨ་ཝ་སྶཾ ཨཱ་ཝ་ཧི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཉ་ཏྭཱ ས་ཡནྟི པ་རཱུ་པ་དེ་སེ་ན ཝི་ནཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཉ་ཏྭཱ.

སུ་ཙི་ར་ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ་ཀེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན. ཏ་གྒྷཱཏི ཨེ་ཀཾ་སེ་ན. ཡ་ཐཱ་པི ཀུ་ས་ལོ ཏ་ཐཱཏི ཡ་ཐཱ ས་བྦ་དྷ་མྨ་ཀུ་ས་ལོ ས་བྦ་ཝི་དཱུ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཀ་ཐེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཧ་མ་ཀྑི་སྶཾ. རཱ་ཛཱ ཙ ཁོ ཏཾ ཡ་དི ཀཱ་ཧ་ཏི ཝཱ ན ཝཱཏི ཡོ ཏཾ ཨི་དྷ པུ་ཙྪི་ཏུཾ པེ་སེ་སི, སོ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཏ་ཡཱ པུ་ཙྪི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ, ཨ་ཧཾ པ་ན ཏེ ཨ་ཀྑི་སྶཾ ཨ་ཀྑི་སྶཱ་མི, ཨཱ་ཙི་ཀྑི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༡༦༣. སི་པྤ་ན་ཊྛེ་ན སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཙ སི་པྤ་མེ་ཝ སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སེ་ཡྻ་ཐི་དནྟི ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྶ ཏེ ཀ་ཏ་མེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་ཐུ སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ སི་པྤཱ་ནི ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ཏཾ་ཏཾ་སི་པྤཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ནོ ནི་དྡི་ཊྛཱ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་པ་ཉྩཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི ཏཱ་ཝ སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ན ཏཾ་ཏཾ་སི་པྤཱུ་པ་ཛཱི་ཝཱི་སུ ད་སྶི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ པ་པ་ཉྩོ སི་ཡཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠཱ་རོ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཧ་ཏྠིཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ནྟི, ཨཱ་རོ་ཧཱ་པ་ཡ་ནྟི ཙཱ་ཏི ཧ་ཏྠཱ་རོ་ཧཱ. ཡེ་ཧི པ་ཡོ་གེ་ཧི པུ་རི་སོ ཧ་ཏྠི་ནོ ཨཱ་རོ་ཧ་ན་ཡོ་གྒོ ཧོ་ཏི, ཧ་ཏྠི་སྶ ཏཾ པ་ཡོ་གཾ ཝི་དྷཱ་ཡ་ཏཾ ས་བྦེ་སཾ པེ་ཏེ་སཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཧ་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡཱ ནཱ་མ ཡེ ཧ་ཏྠི་ནོ ཧ་ཏྠཱ་རོ་ཧ་ཀཱ་ན་ཉྩ སི་ཀྑ་པ་ཀཱ. ཧ་ཏྠི་ཝེ་ཛྫཱ ནཱ་མ ཧ་ཏྠི་བྷི་ས་ཀྐཱ. ཧ་ཏྠི་མེ་ཎྜཱ ནཱ་མ ཧ་ཏྠཱི་ནཾ པཱ་ད་ར་ཀྑ་ཀཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཧ་ཏྠཱི་ནཾ ཡ་ཝ་ས་དཱ་ཡ་ཀཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་སྶཱ་རོ་ཧཱ ར་ཐི་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ར་ཐེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ ར་ཐི་ཀཱ. ར་ཐ་ར་ཀྑཱ ནཱ་མ ར་ཐ་སྶ ཨཱ་ཎི་ར་ཀྑ་ཀཱ. དྷ་ནུཾ ག་ཎྷ་ནྟི, ག་ཎྷཱ་པེ་ནྟི ཙཱ་ཏི དྷ་ནུ་གྒ་ཧཱ, ཨི་སྶཱ་སཱ དྷ་ནུ་སི་པྤ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ཀཱ ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷ་ནུ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཨི་སྶཱ་སཱ’’ཏི. ཙེ་ལེ་ན ཙེ་ལ་པ་ཊཱ་ཀཱ་ཡ ཡུ་དྡྷེ ཨ་ཀ་ནྟི ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཙེ་ལ་ཀཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ ཡུ་དྡྷེ ཛ་ཡ་དྷ་ཛཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཋི་ཏེ སེ་ནི་ཀེ བྱཱུ་ཧ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏོ ཙ་ལ་ཡ་ནྟི ཨུ་ཙྩཱ་ལེ་ནྟཱི་ཏི ཙ་ལ་ཀཱ. ས་ཀུ་ཎ་གྒྷི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ མཾ་ས་པི་ཎྜཾ པ་ར་སེ་ནཱ་ས་མཱུ་ཧཾ སཱ་ཧ་སི་ཀ་མ་ཧཱ་ཡོ་དྷ་ཏཱ་ཡ ཚེ་ཏྭཱ ཚེ་ཏྭཱ ད་ཡ་ནྟི ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི པི་ཎྜ་དཱ་ཡ་ཀཱ. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ པི་ཎྜེ ད་ཡ་ནྟི ཛ་ན་ས་མྨ་དྡེ ཨུ་པྤ་ཏ་ནྟཱ ཝི་ཡ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི པི་ཎྜ་དཱ་ཡ་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨུ་གྒ་ཏུ་གྒ་ཏཱཏི ཐཱ་མ་ཛ་ཝ་པ་ར་ཀྐ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨུ་གྒ་ཏཱ ཨུ་གྒཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཀྑ་ནྡ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱི་ར་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནཱ པ་ར་སེ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཐཱ་མ་ཛ་ཝ་བ་ལ་པ་ར་ཀྐ་མཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཧཱ་ནཱ་གཱ ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ནཱ་གཱ. ཨེ་ཀ་ནྟ་སཱུ་རཱཏི ཨེ་ཀཱ་ཀི་སཱུ་རཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཀཱ་ཀི་ནོ ཧུ་ཏྭཱ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ. ས་ཛཱ་ལི་ཀཱཏི ས་ཝ་མྨི་ཀཱ. ས་ར་པ་རི་ཏྟཱ་ཎ་ཙ་མྨནྟི ཙ་མྨ་པ་རི་སི་བྦི་ཏཾ ཁེ་ཊ་ཀཾ, ཙ་མྨ་མ་ཡཾ ཝཱ ཕ་ལ་ཀཾ. གྷ་ར་དཱ་ས་ཡོ་དྷཱཏི ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ཏ་ཡོ་དྷཱ.

ཨཱ་ལཱ༹་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི མ་ཧཱ་ན་སཾ, ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ལཱ༹་རི་ཀཱ, བྷ་ཏྟ་ཀཱ་རཱ. པཱུ་ཝི་ཀཱཏི པཱུ་ཝ་ས་མྤཱ་ད་ཀཱ, ཡེ པཱུ་ཝ་མེ་ཝ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ཀྐི་ཎ་ནྟཱ ཛཱི་ཝ་ནྟི. ཀེ་ས་ན་ཁ་ལི་ཁ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ཝི་དྷིཾ ཀ་པྤེ་ནྟི སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཀ་པྤ་ཀཱ. ནྷཱ་པ་ཀཱཏི ཙུ་ཎྞ་ཝི་ལེ་པ་ནཱ་དཱི་ཧི མ་ལ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཝི་དྷི་ནཱ ནྷཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ནྷཱ་པ་ཀཱ. ན་ཝ་ནྟཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟོ ག་ཎ་ན་ག་ནྠོ ཨ་ནྟ་རཱ ཚི་དྡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཙྪི་དྡ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ག་ཎ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཛཱི་ཝ་ནྟཱ ཨ་ཙྪི་དྡ་ཀ་པཱ་ཋ་ཀཱ. ཧ་ཏྠེ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ ཧ་ཏྠ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ་སུ ཨ་ངྒུ་ལཱི་སུ ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘ན བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནོ ས་བྦཾ ཧ་ཏྠཾ མུ་ཁེ པ་ཀྑི་པི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ཨ་ངྒུ་ལི་ས་ངྐོ་ཙ་ནཱ་དི་ནཱ ག་ཎ་ནཱ ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་ཡ ག་ཎ་ནཱ. ཙི་ཏྟ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ནཱིཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན བྷ་མ་ཀཱ་ར་ཀོ་ཊྚ་ཀ་ལེ་ཁ་ཀ ཝི་ལཱི་ཝ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེཏི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཏཱ་ཡ སཱ་མཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ས་ཡཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཁི་ཏནྟི སུ་ཁ་པྤ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་རཱིཏི དེ་ཝ་ལོ་ཀེ. སོ ཧི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་ཏོ ཨུ་པ་རི་མོ. ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ ཏ་སྶ ཕ་ལཾ ཏ་སྶ ཨ་གྒི་སི་ཁཱ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཨུ་དྡྷཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡྷཾ ཨ་གྒཾ ཨ་སྶཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་དྡྷ་གྒི་ཀཱ’’ཏི. ས་གྒཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ ས་གྒཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ཏ་ཏྠ སཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ནཱ་ར་ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱཏི ཨི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ. སུ་ཊྛུ ཨ་གྒེཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨུ་ཏྟ་མེ ཨུ་ལཱ༹་རེ. ད་ཀྑ་ནྟི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ད་ཀྑི་ཎཱ, པ་རི་ཙྩཱ་ག་མ་ཡཾ པུ་ཉྙ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ཀྑི་ཎཾ དཱ་ན’’ནྟི.

མ་གྒོ སཱ་མ་ཉྙཾ ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ རཱ་ཛཱ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ དཱ་ས་ཀ་སྶ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ལོ་ཀ་ཏོ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ལཱ་བྷོ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ནྟི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཏྠི ནུ ཁོ ཀོ་ཙི ས་མ་ཎོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱ ཨཱི་དི་ས་མ་ཏྠཾ ཛཱ་ན་ནྟོ’’ཏི ཝཱི་མཾ་ས་ནྟོ པཱུ་ར་ཎཱ་དི་ཀེ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ནཱ་རཱ་དྷི་ཏ་ཙི་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ནྟ་མྤི ཏ་མ་ཏྠཾ པུ་ཙྪི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་རི ཨཱ་ག་ཏཾ པ་ན དཱ་ས་ཀ་སྶ་ཀོ་པ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི.

ཀ་ཎྷ་པ་ཀྑནྟི ཡ་ཐཱ་པུ་ཙྪི་ཏེ ཨ་ཏྠེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑཾ. སུ་ཀྐ་པ་ཀྑནྟི ཏ་བྦི་དྷུ་རཾ ཨུ་པ་རི་སུ་ཏྟཱ་ག་ཏཾ ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑཾ. ས་མ་ཎ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལནྟི ས་མ་ཎ་ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལཾ ཏཾ་ཏཾ་ས་མ་ཎ་ཝཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་རོ་དྷཾ. ས་མ་ཎ་བྷ་ཎྜ་ནནྟི ཏེ་ནེ་ཝ ཝི་རོ་དྷེ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཏེ་སཾ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ དོ་སོ, ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཡཾ དོ་སོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཏཾ་ཏཾ་ཝཱ་ད་སྶ པ་རི་བྷཱ་ས་ནཾ. ར་ཉྙོ བྷཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཀོ་ས་ལླེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༡༦༤. པ་ཎྜི་ཏ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཱ་ནནྟི ཨཱ་མཾ ཝི་ཡ པ་ཀྐཱ་ནཾ པ་ཎྜི་ཏཱ་བྷཱ་སཱ་ནཾ.

པཱུ་ར་ཎ་ཀ་སྶ་པ་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༦༥. ཨེ་ཀཾ ཨི་དཱ་ཧནྟི ཨེ་ཀཱ་ཧཾ. ཨི་དྷ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀཱ་ཧཾ ས་མ་ཡཾ ཏི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ས་རི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟནྟི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ.

༡༦༦. ས་ཧ་ཏྠཱ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱཏི ས་ཧ་ཏྠེ་ནེ་ཝ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ. ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཐཱ་ཝ་རཱ་ད་ཡོ་པི ཨི་དྷ ས་ཧ་ཏྠ་ཀ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ཧ་ཏྠཱ་དཱི་ནཱིཏི ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ཀ་ཎྞ་ནཱ་སཱ་དཱི་ནི. པ་ཙ་ནཾ ད་ཧ་ནཾ ཝི་བཱ་དྷ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ཎྜེ་ན ཨུ་པྤཱི་ལེ༹་ནྟ་སྶཱ’’ཏི. པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནི་ཡཾ ‘‘ཏ་ཛྫེ་ནྟ་སྶ ཝཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་དྷ པ་ན ཏ་ཛྫ་ནཾ པ་རི་བྷཱ་ས་ནཾ ད་ཎྜེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ད་ཎྜེ་ན ཨུ་པྤཱི་ལེ༹་ནྟ་སྶ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. སོ་ཀཾ ས་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱཏི པ་ར་སྶ སོ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ, སོ་ཀཾ ཝཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶ. པ་རེ་ཧཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙ་ན་ཀ་རེ་ཧི. ས་ཡ་མྤི ཕ་ནྡ་ཏོཏི པ་ར་སྶ ཝི་བཱ་དྷ་ན་པ་ཡོ་གེ་ན ས་ཡ་མྤི ཕ་ནྡ་ཏོ. ‘‘ཨ་ཏི་པཱ་ཏཱ་པ་ཡ་ཏོ’’ཏི པ་དཾ སུ་དྡྷ་ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ ཙ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་ན་ནྟ་སྶཱ་པི ཧ་ནཱ་པེ་ནྟ་སྶཱ་པཱི’’ཏི. ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀཱ་རཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན.

གྷ་ར་སྶ བྷི་ཏྟི ཨ་ནྟོ བ་ཧི ཙ ས་ནྡྷི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ གྷ་ར་ས་ནྡྷི. ཀི་ཉྩི་པི ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ ནི་ར་ཝ་སེ་སོ ལོ་པོ ནི་ལློ་པོ. ཨེ་ཀཱ་གཱ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ལོ་པོ ཨེ་ཀཱ་གཱ་རི་ཀོ. པ་རི་ཏོ ས་བྦ་སོ པ་ནྠེ ཧ་ན་ནཾ པ་རི་པ་ནྠོ. པཱ་པཾ ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏི པུ་བྦེ ཨ་ས་ཉྙ་ཏོ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ན་ཏྠི པཱ་པཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ས་ཏྟཱ པཱ་པེ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟཱ པ་ན པཱ་པཾ ཀ་རོ་མཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཉྙི་ནོ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཧོ་ཏི – ཨི་མེ་ས་ཉྷི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧིཾ་སཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཕུ་ས་ཏི ཏ་སྶ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ས་རཱི་རཾ པ་ན ཨ་ཙེ་ཏ་ནཾ ཀ་ཊྛ་ཀ་ལི་ངྒ་རཱུ་པ་མཾ, ཏ་སྨིཾ ཝི་ཀོ་པི་ཏེ་པི ན ཀི་ཉྩི པཱ་པ་ནྟི. ཁུ་ར་ནེ་མི་ནཱཏི ནི་སི་ཏ་ཁུ་ར་མ་ཡ་ནེ་མི་ནཱ.

ག་ངྒཱ་ཡ ད་ཀྑི་ཎཱ དི་སཱ ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་སོ, ཨུ་ཏྟ་རཱ དི་སཱ པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་སོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན‘‘ད་ཀྑི་ཎ་ཉྩ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ཀྑི་ཎ་ཏཱི་རེ མ་ནུ་སྶཱ ཀ་ཀྑ་ལཱ༹’’ཏི་ཨཱ་དི. མ་ཧཱ་ཡཱ་གནྟི མ་ཧཱ་ཝི་ཛི་ཏ་ཡ་ཉྙ་ས་དི་སཾ མ་ཧཱ་ཡཱ་གཾ. ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨེ་ན ཝཱཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨེ་ན ཙ. ད་མ-ས་དྡོ ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཨུ་པོ་ས་ཐ་སཱི་ལ་སྶ ཙ ཝཱ་ཙ་ཀོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨེ་ནཱཏི ཨི་དཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ད་མ་ན་སྶ ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཏ་སྨཱ ‘ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡ་ད་མ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. སཱི་ལ་སཾ་ཡ་མེ་ནཱཏི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་སཾ་ཝ་རེ་ན. ས་ཙྩ་ཝ་ཛྫེ་ནཱཏི ས་ཙྩ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ, ཏ་སྶཱ ཝི་སུཾ ཝ་ཙ་ནཾ ལོ་ཀེ ག་རུ་ཏ་ར་པུ་ཉྙ་ས་མྨ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཧི པཱ་པ་དྷ་མྨེ་སུ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ག་རུ, ཨེ་ཝཾ པུ་ཉྙ་དྷ་མྨེ་སུ ས་ཙྩ་ཝཱ་ཙཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཝ་ཏྟཱིཏི ཡོ ‘‘ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟཱ་ནེ ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི. ས་བྦ་ཐཱཏི ‘‘ཀ་རོ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཀི་རི་ཡ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི, ན ར་ཉྙཱ པུ་ཊྛཾ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་དཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ. ཡོ ཧི ཀ་མྨཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི, ཏེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་པཱ་ཀོ་པི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཀ་མྨཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནྟེ་ནཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༧༠-༡༧༢).

པ་ཊི་རཱ་ཛཱུ་ཧི ཨ་ན་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཛི་ཏ་ནྟི ཝི་ཛི་ཏཾ, ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟི་དེ་སོ. ‘‘མཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཝི་ཛི་ཏེ ཝ་ས་ཐཱ’’ཏི ཨ་པ་སཱ་ད་ནཱ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཝི་ཧེ་ཋ་ནཱ པ་བྦཱ་ཛ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་ལླ་ཀྑ་ཎཾ, ནི་ཀུ་ཛྫ་ནཾ ཏ་སྶ ཨ་དྡྷ་ནི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ས་ནྡྷཱ་ར་ཎཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཨ་ནི་ཀུ་ཛྫ་ནྟོ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི.

མ་ཀྑ་ལི་གོ་སཱ་ལ་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༦༨. ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན. སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཡནྟི སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ན་སྶ མ་ལཱི་ན་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཙྩ་ཡནྟི ས་ངྐི་ཀི་ལེ་ས་ཏོ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཝོ་དཱ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ཏྟ་ཀཱ་རོཏི ཏེ་ན ཏེ་ན ས་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦ་པ་ཡོ་གོ. པ་ར་ཀཱ་རནྟི པ་ར་སྶ ཝཱ་ཧ་སཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. མ་ཧཱ་ས་ཏྟནྟི ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ, པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ་པི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. མ་ནུ་སྶ་སོ་བྷ་གྱ་ཏནྟི མ་ནུ་སྶེ་སུ སུ་བྷ་ག་བྷཱ་ཝཾ. ཨེ་ཝནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཀ་མྨ་ཝཱ་ད་སྶ ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་ད་སྶ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནེ་ན ‘‘ཨ་ཏྠི བྷི་ཀྑ་ཝེ ཀ་མྨཾ ཀ་ཎྷཾ ཀ་ཎྷ་ཝི་པཱ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༤.༢༣༢) ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ ཛི་ན་ཙ་ཀྐེ པ་ཧཱ་རཾ དེ་ཏི ནཱ་མ. ན་ཏྠི པུ་རི་ས་ཀཱ་རེཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྟ་ཀཱ་ར་པ་ར་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་པུ་རི་ས་ཀཱ་རོ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན་ཏྠི བ་ལནྟི ས་ཏྟཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་ཝ་ཧཾ བ་ལཾ ནཱ་མ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་མྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ, སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀ་མྤི ཙཱ་ཡཾ བ་ལཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏེ་ཝ. ཡ་དི ཝཱི་རི་ཡཱ་དཱི་ནི པུ་རི་ས་ཀཱ་ར་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི, ཀ་སྨཱ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ནོ ཝཱི་རི་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་དྡ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཏ་སྶཱ ཏ་སྶཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཊྛེ་ན བ་ལཾ. སཱུ་ར་ཝཱི་ར་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ཊྛེ་ན ཝཱི་རི་ཡཾ. ཏ་དེ་ཝ ད་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པོ་རི་ས་དྷུ་རཾ ཝ་ཧ་ནྟེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ པུ་རི་ས་ཐཱ་མོ. པ་རཾ པ་རཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཀྐ་མ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པུ་རི་ས་པ་ར་ཀྐ་མོཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ས་ཏྟ་ཡོ་ག་ཏོ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ. པཱ་ཎ་ན་ཏོ ཨ་སྶ་ས་ན་པ་སྶ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པཱ་ཎཱ. ཏེ པ་ན སོ ཨེ་ཀི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀི་ནྡྲི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཎྜ་ཀོ་སཱ་དཱི་སུ བྷ་ཝ་ན་ཏོ ‘‘བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཎྜ་ཀོ་ས…པེ… ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ཛཱི་ཝ་ན་ཏོ པཱ་ཎཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱ ཝི་ཡ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཏོ ཛཱི་ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ་ལི་ཡ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སུ་དྡྷཱི་སུ ཝ་སོ་ཏི ཨ་ཝ་སཱ. ན་ཏྠི ནེ་སཾ བ་ལཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཙཱ་ཏི ཨ་བ་ལཱ ཨ་ཝཱི་རི་ཡཱ. ནི་ཡ་ཏཱཏི ཨ་ཙྪེ་ཛྫ་སུ་ཏྟཱ་ཝུ་ཏཱ་བྷེ་ཛྫ་མ་ཎི་ནོ ཝི་ཡ ནི་ཡ་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ག་ཏི་ཛཱ་ཏི་བ་ནྡྷཱ་པ་ཝ་གྒ་ཝ་སེ་ན ནི་ཡཱ་མོ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ག་མ་ནནྟི ཚ་ནྣཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་ནཾ ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ ག་ཏཱི་སུ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ས་མ་ཝཱ་ཡེ་ན ས་མཱ་ག་མོ. ས་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ ཀ་ཎྚ་ཀ་སྶ ཏི་ཁི་ཎ་ཏཱ, ཀ་པི་ཏྠ་ཕ་ལཱ་ནཾ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ཏཱ, མི་ག་པ་ཀྑཱི་ནཾ ཝི་ཙི་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་སྶཱ་པི ལོ་ཀ་སྶ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཝི་ནཱ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་རི་ཎཱ་མོ ཨ་ཡཾ ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཨ་ཀི་ཏྟི་མོ་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཚ་ལཱ༹་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཡོ པ་ར་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་རཱི་ཡ་ནྟི. ‘‘སུ་ཁ་ཉྩ དུ་ཀྑ་ཉྩ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་བྷཱུ་མིཾ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ལླི་ངྒ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཉྙཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་བྷཱུ་མི ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.

པ་མུ་ཁ་ཡོ་ནཱི་ནནྟི མ་ནུ་སྶ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་དི་སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་དྷཱ་ན་ཡོ་ནཱི་ནཾ. ས་ཊྛི་ས་ཏཱ་ནཱིཏི ཚ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི. ‘‘པ་ཉྩ ཙ ཀ་མྨུ་ནོ ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ནཾ ‘‘པ་ཉྩ་ཀ་མྨ་ས་ཏཱ་ནི ཙཱ’’ཏི. ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟ་ཀེ་ན ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ དི་ཊྛིཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟ་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་སྨཱ ཏ་ཀྐི་ཀཱ ནི་ར་ངྐུ་ས་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཀ་པྤ་ན་སྶ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏཾ སཱ་ར་ཏོ མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ཏ་ཀྐ་དི་ཊྛི་གཱ་ཧཾ ག་ཎྷ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ན ཏེ་སཾ དི་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀེ་ཙཱིཏི ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ. ཏེ ཧི ‘‘པ་ཉྩ ཀ་མྨཱ་ནཱི་ཏི ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་གྷཱ་ན་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡཱ ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ‘པ་ཉྩ ཀ་མྨཱ་ནཱི’ཏི པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀ་མྨ་ནྟི ལ་དྡྷཱིཏི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཀ་མྨ་ནྟི ལ་དྡྷི. མ་ནོ་ཀ་མྨཾ ཨ་ནོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཀ་མྨནྟི ལ་དྡྷཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དྭ་ཊྛི་པ་ཊི་པ་དཱཏི ‘‘དྭཱ་ས་ཊྛི པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟིཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘དྭ་ཊྛི་པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀ་པྤེཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ མ་ཧཱ་ཀ་པྤེ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཙ ཝི་ཝ་ཊྚ་ཊྛཱ་ཡཱི་ས་ཉྙི་ཏེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻེ་ཀ་པྤེ.

ཨུ་ར་བྦྷེ ཧ་ན་ནྟཱི་ཏི ཨོ་ར་བྦྷི་ཀཱ. ཨེ་ཝཾ སཱུ་ཀ་རི་ཀཱད་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ལུ་དྡཱཏི ཨ་ཉྙེ་པི ཡེ ཀེ་ཙི མཱ་ག་ཝི་ཀ་ནེ་སཱ་དཱ. ཏེ པཱ་པ་ཀ་མྨ་པ་སུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཀ་ཎྷཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི. བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ བྷི་ཀྑཱུ. ཏེ ཀི་ར ‘‘ས་ཚ་ནྡ་རཱ་གཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཀ་ཎྚ་ཀེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཡ་སྨཱ ‘‘ཏེ པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཎཱི་ཏེ པ་ཙྩ་ཡེ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཏ་སྶ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧོ, ཏ་སྨཱ ཉཱ་ཡ་ལ་དྡྷེ་པི པ་ཙྩ་ཡེ བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་ས་མ་ཡ་སྶ ཝི་ལོ་མ་གཱ་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཀ་ཎྚ་ཀེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ནྟི ནཱ་མཱ་ཏི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་པ་རེ. ཨེ་ཀེ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ, ཡེ ས་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཀ་ཎྚ་ཀེ ཝ་ཏྟ་ནྟཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཋ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ན་ན་ཧཱ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པཱ་དི་ཝ་ཏ་ས་མཱ་ཡོ་གེ་ན པ་ཎྜ་ར་ཏ་རཱ. ‘‘ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་སཱ་ཝ་ཀཱ’’ཏི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་སཱ་ཝ་ཀེ ཝ་ད་ཏི. ཏེ ཀི་ར ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་ལ་དྡྷི་ཡཱ ཝི་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ནི་ག་ཎྛེ་ཧི་པི པ་ཎྜ་ར་ཏ་རཱ. ན་ནྡཱ་ད་ཡོ ཧི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨུ་ཀྐཾ་སཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ. ཏ་སྨཱ ནི་ག་ཎྛེ་ཧི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ཙ པ་ཎྜ་ར་ཏ་རཱ པ་ར་མ་སུ་ཀྐཱ་བྷི་ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཏ་སྶ ལ་དྡྷི.

པུ་རི་ས་བྷཱུ་མི་ཡོཏི པ་དྷཱ་ན་པུ་གྒ་ལེ་ན ནི་དྡེ་སོ. ཨི་ཏྠཱི་ན་མྤི ཏཱ བྷཱུ་མི་ཡོ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ཝ. ‘‘བྷི་ཀྑུ ཙ པ་ནྣ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏེ་སཾ པཱ་ལི༹་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏྠ པ་ནྣ་ཀོཏི བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཀོ, ཏེ་སཾ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཀོ. ཛི་ནོཏི ཛི་ཎྞོ ཛ་རཱ་ཝ་སེ་ན ཧཱི་ན་དྷཱ་ཏུ་ཀོ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཛི་ནི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. སོ ཀི་ར ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ དྷ་མྨ་མྤི ཀ་སྶ་ཙི ན ཀ་ཐེ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཀི་ཉྩི ཨཱ་ཧཱ’’ཏི. ཨོ་ཊྛ་ཝ་ད་ནཱ་དི་ཝི་པྤ་ཀཱ་རེ ཀ་ཏེ་པི ཁ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ན ཀི་ཉྩི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ལཱ་བྷིནྟི ‘‘སོ ན ཀུ་མྦྷི་མུ་ཁཱ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༣༩༤) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཨ་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ས་མཱ་ཡོ་གེ་ན ཨ་ལཱ་བྷིཾ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཛི་གྷ་ཙྪཱ་དུ་བྦ་ལ་པ་རེ་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་ཡ་ན་པ་རཱ་ཡ་ནཾ ‘‘ས་མ་ཎཾ པ་ནྣ་བྷཱུ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ཏི.

ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝུ་ཏྟི་ས་ཏཱ་ནཱིཏི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཝུ་ཏྟི་ས་ཏཱ་ནི. པ་སུགྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨེ་ལ༹་ཀ་ཛཱ་ཏི ག་ཧི་ཏཱ, མི་ག་གྒ་ཧ་ཎེ་ན རུ་རུ་ག་ཝ་ཡཱ་དི་ས་བྦ་མི་ག་ཛཱ་ཏི. བ་ཧཱུ དེ་ཝཱཏི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཏེ་སཾ ཨ་ནྟ་ར་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན བ་ཧཱུ དེ་ཝཱ. ཏ་ཏྠ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩ་བྷེ་དོ མ་ཧཱ་ས་མ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན (དཱི. ནི. ༢.༣༣༡) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. མ་ནུ་སྶཱ་པི ཨ་ན་ནྟཱཏི དཱི་པ་དེ་ས་ཀུ་ལ་ཝཾ་སཱ་ཛཱི་ཝཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན མ་ནུ་སྶཱ་པི ཨ་ན་ནྟ་བྷེ་དཱ. པི་སཱ་ཙཱ ཨེ་ཝ པེ་སཱ་ཙཱ. ཏེ ཨ་པ་ར་པེ་ཏཱ་ད་ཡོ མ་ཧ་ནྟ་མ་ཧ་ནྟཱ. ཚ་དྡ་ནྟ་ད་ཧ་མ་ནྡཱ་ཀི་ནི་ཡོ ཀུ་ཝཱ་ལི༹་ཡ་མུ་ཙ་ལི་ནྡ་ནཱ་མེ་ན ཝ་ད་ཏི.

པ་ཝུ་ཊཱཏི པ་བྦ་ག་ཎྛི་ཀཱ. པ་ཎྜི་ཏོ་པི …པེ… ཨུ་དྡྷཾ ན ག་ཙྪ་ཏི, ཀ་སྨཱ? ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་ས་ར་ཎ་ཀཱ་ལ་སྶ ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་པ་རི་པ་ཀྐཾ སཾ་ས་ར་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ སཱི་ལཱ་དི་ནཱ པ་རི་པཱ་ཙེ་ཏི ནཱ་མ སཱི་གྷཾ་ཡེ་ཝ ཝི་སུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. པ་རི་པ་ཀྐཾ ཀ་མྨཾ ཕུ་སྶ ཕུ་སྶ པ་ཏྭཱ པ་ཏྭཱ ཀཱ་ལེ་ན པ་རི་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝཱ་ནཱ་པཱ་ད་ནེ་ན བྱ་ནྟིཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ.

སུ་ཏྟ་གུ་ལེ༹ཏི སུ་ཏྟ་ཝ་ཊྚི་ཡཾ. ‘‘ནི་བྦེ་ཋི་ཡ་མཱ་ན་མེ་ཝ པ་ལེ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་པ་མཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་སཱ་རོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཁཱི་ཡ་ཏེ་ཝ, ན ཏ་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྣ་རཱུ་པ་ཏྟཱ.

ཨ་ཛི་ཏ་ཀེ་ས་ཀ་མྦ་ལ་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༧༡. དི་ནྣནྟི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སཱི་སེ་ན དཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ནྣ་སྶ ཕ་ལཱ་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི, དི་ནྣཾ པ་ན ཨ་ནྣཱ་དི་ཝ་ཏྠུཾ ཀ་ཐཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཡི་ཊྛཾ ཧུ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. མ་ཧཱ་ཡཱ་གོཏི ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ. པཱ་ཧུ་ན་ཀ་ས་ཀྐཱ་རོཏི པཱ་ཧུ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ས་ཀྐཱ་རོ. ཕ་ལནྟི ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཕ་ལཾ, ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལ་ཉྩ. ཝི་པཱ་ཀོཏི ས་དི་ས་ཕ་ལཾ. པ་ར་ལོ་ཀེ ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ ན་ཏྠཱིཏི པ་ར་ལོ་ཀེ ཋི་ཏ་སྶ ཀ་མྨུ་ནཱ ལ་དྡྷ་བྦོ ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ ན ཧོ་ཏི. ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ ཋི་ཏ་སྶཱ་པི པ་ར་ལོ་ཀོ ན་ཏྠཱིཏི ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ ཋི་ཏ་སྶ ཀ་མྨུ་ནཱ ལ་དྡྷ་བྦོ པ་ར་ལོ་ཀོ ན ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི. ཨི་མེ ས་ཏྟཱ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ བྷ་ཝེ, ཡོ་ནི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ ཋི་ཏཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟི ནི་རུ་ད་ཡ་ཝི་ནཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་ན་སྶ་ནྟི. ཕ་ལཱ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ནཱཏི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་སུ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཕ་ལ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ‘‘ན་ཏྠི མཱ་ཏཱ, ན་ཏྠི པི་ཏཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ན མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ, ནཱ་པི ཏེ་སུ ཨི་དཱ་ནི ཀ་ཡི་ར་མཱ་ན་ས་ཀྐཱ་རཱ་ས་ཀྐཱ་རཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཏེ་སཾ ལོ་ཀ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏྟཱ. པུ་བྦུ་ལ༹་ཀ་སྶ ཝི་ཡ ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དོ ནཱ་མ ཀེ་ཝ་ལོ, ན ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མ་ན་པུ་བྦ་ཀོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ན་ཏྠི ས་ཏྟཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཀ་ས་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ས་མ་ཎེ་ན ནཱ་མ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ཀ་སྶ་ཙི ཀི་ཉྩི ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ས་ཉྙ་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨཱ་ཧོ་པུ་རི་སི་ཀཱ ནཱ་མ སི་ཡཱ. ཀི་ཉྷི པ་རོ པ་ར་སྶ ཀ་རི་སྶ་ཏི? ཏ་ཐཱ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྤཱ་ད་ན་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ ཨེ་ཝ ན སི་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ན་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ ཨི་མ་ཉྩ…པེ… པ་ཝེ་དེ་ནྟཱི’’ཏི.

ཙ་ཏཱུ་སུ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏི་ཀོ. ཡ་ཐཱ པ་ན མ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ ནི་བྦ་ཏྟཾ བྷཱ་ཛ་ནཾ མ་ཏྟི་ཀཱ་མ་ཡཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཡོ’’ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏཱུཏི ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ. བཱ་ཧི་ར་པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུནྟི བ་ཧི་དྡྷཱ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝིཾ. ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི བཱ་ཧི་ར་པ་ཐ་ཝི་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཐ་ཝཱི ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཎྛི་ཏཱ ཨི་དཱ་ནི གྷ་ཊཱ་དི་ག་ཏ་པ་ཐ་ཝཱི ཝི་ཡ ཏ་མེ་ཝ བཱ་ཧི་ར་པ་ཐ་ཝི་ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པེ་ཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི ས་བྦ་སོ ཏེ་ན ནི་བྦི་སེ་ས་ཏཾ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི. ཨཱ་པཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཛྫུ་ནྣེ་ན མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་ཨཱ་པོ ཝི་ཡ ཝ་སྶོ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་ན་པི མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡ་མེ་ཝ, སཱུ་རི་ཡ་ར་སྨི་ཏོ ག་ཧི་ཏཾ ཨི་ནྡ་གྒི་ས་ངྑཱ་ཏ་ཏེ་ཛོ ཝི་ཡ པུ་ན སཱུ་རི་ཡ་ར་སྨིཾ, མ་ཧཱ་ཝཱ་ཡུ་ཁ་ནྡྷ་ཏོ ནི་གྒ་ཏ་མ་ཧཱ་ཝཱ་ཏོ ཝི་ཡ ཏ་མེ་ཝ ཝཱ་ཡུ་ཁ་ནྡྷཾ ཨུ་པེ་ཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨཱ་ཀཱ་སཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ནྟི ཏེ་སཾ ཝི་ས་ཡཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཝི་ས་ཡི་ག་ཧ་ཎེ་ན ཧི ཝི་ས་ཡཱ་པི ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. གུ་ཎཱ་གུ་ཎ་པ་དཱ་ནཱིཏི གུ་ཎ་དོ་ས་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ. ས་རཱི་ར་མེ་ཝ པ་དཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ས་རཱི་རེ་ན ཏཾ་ཏཾ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ. ད་བྦ་ནྟི མུ་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི ད་ཏྟཱུ, མཱུ་ལ༹ྷ་པུ་གྒ་ལཱ. ཏེ་ཧི ད་ཏྟཱུ་ཧི བཱ་ལ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི. ‘‘པ་ར་ལོ་ཀོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི མ་ཏི ཡེ་སཾ, ཏེ ཨ་ཏྠི་ཀཱ, ཏེ་སཾ ཝཱ་དོ་ཏི ཨ་ཏྠི་ཀ་ཝཱ་དོ, ཏཾ ཨ་ཏྠི་ཀ་ཝཱ་དཾ.

ཀ་མྨཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ན་ཏོ. ཨུ་བྷ་ཡཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི ས་བྦ་སོ ཧེ་ཏུ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནེ་ནེ་ཝ ཕ་ལ་སྶ་པི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་ནྟི ཧི ཀ་མྨཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཉྩཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡཾ. སོ ཧི ‘‘ཨ་ཧེ་ཏཱུ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ས་ཏྟཱ སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ནྟི, ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཙཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༦༨; མ. ནི. ༢.༡༠༠, ༢༢༧; སཾ. ནི. ༣.༢༡༢) ཝ་ད་ནྟོ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་ཡ ཝི་པཱ་ཀ་སྶཱ་པི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སུ་དྡྷཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི ནཱ་མ. ཝི་པཱ་ཀོ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི ཨ་ས་ཏི ཀ་མྨེ ཝི་པཱ་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་མྨཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི ཨ་ས་ཏི ཝི་པཱ་ཀེ ཀ་མྨ་སྶ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཨ་ཏྠ་ཏོཏི ས་རཱུ་པེ་ན. ཨུ་བྷ་ཡ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀཱཏི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཏཾ་ཏཾ་དི་ཊྛི་དཱི་པ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་པི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཏི་ཝི་དྷ་དི་ཊྛི་ཀཱ ཨེ་ཝ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀཱ་ཏི ཧི ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝཱ་དཱ ཙེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡོ ཧི ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནེ་ན ན་ཏྠི་ཀ་དི་ཊྛི་ཀོ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱི, སོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཀ་མྨ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནེ་ན ཨ་ཀི་རི་ཡ་དི་ཊྛི་ཀོ, ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནེ་ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་དི་ཊྛི་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི. སེ་ས་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཏཾ དི་ཊྛི་དཱི་པ་ཀཾ ག་ནྠཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཋ་ནྟི. ཝཱི་མཾ་ས་ནྟཱིཏི ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟི. ‘‘ཏེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝཱི་མཾ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཀེ ‘‘ཀ་རོ་ཏོ ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏི པཱ་པ’’ནྟི ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ལ་དྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ. མི་ཙྪཱ་ས་ཏི ས་ནྟི་ཊྛ་ཏཱིཏི ‘‘ཀ་རོ་ཏོ ན ཀ་རཱི་ཡ་ཏི པཱ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱུ་པ་ལ་དྡྷེ ཨ་ཏྠེ ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནེ་ཧི ས་ཝི་གྒ་ཧེ ཝི་ཡ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏེ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་ནྟི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་མ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི་ཡཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏེ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཨཱ་སེ་ཝ་ནྟ་སྶ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ས་མཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཡཱ་མཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏཱ ཨ་ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཾ ‘‘ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ག་ཎྷ་ནྟཱི མི་ཙྪཱ་ས་ཏཱི་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ ཏཾ་ལ་དྡྷི་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི. ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་གྒཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷེ་ན ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀ་གྒ་ཏཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཀ་གྒཾ ཨ་པྤི་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཙི་ཏྟ་སཱི་སེ་ན མི་ཙྪཱ་ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. སོ་པི ཧི པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ལ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལོ ཨཱི་དི་སེ ཋཱ་ནེ ས་མཱ་དྷཱ་ན་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀི་ཙྩ་ཀ་རོ་ཡེ་ཝ, ཝཱ་ལ༹་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཛ་ཝ་ནཱ་ནི ཛ་ཝ་ནྟཱིཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡེ་སུ ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རེ་སུ པ་ཝ་ཏྟེ་སུ ས་བྦ་པ་ཙྪི་མེ ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རེ ས་ཏྟ ཛ་ཝ་ནཱ་ནི ཛ་ཝ་ནྟི. པ་ཋ་མེ ཛ་ཝ་ནེ ས་ཏེ་ཀི་ཙྪཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སཱུཏི དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ན པ་ན ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཏེ་སཾ ཏི་ཀི་ཙྪཱ ཀེ་ན་ཙི ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུཾ.

ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཏཱི་སུ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནེ་སུ. ཀོ་ཙི ཨེ་ཀཾ ད་སྶ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏཱིཏི ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟཱ, སོ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ད་སྶ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི. ཡ་སྶ པ་ན དྭཱི་སུ ཏཱི་སུ་པི ཝཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟཱ, སོ དྭེ ཏཱི་ཎི་པི ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི, ཨེ་ཏེ་ན ཡཱ པུ་བྦེ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀ་ཏཱ་མུ་ཁེ་ན དཱི་པི་ཏཱ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷཱ ས་བྦ་དི་ཊྛི་ཀ་ཏཱ, སཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཱ. ཡཱ པ་ན མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་ནྟི་བྷཱུ་ཏཱ, སཱ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་དཱ་ག་མ་སི་དྡྷི་ཏོ བྷི་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་ངྐི་ཎྞཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏི་སྶ་ནྣ་མྤི དི་ཊྛཱི་ནཾ ས་མཱ་ན་བ་ལ་ཏཾ ས་མཱ་ན་ཕ་ལ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཏི་སྶོ་པི ཙེ་ཏཱ ཨེ་ཀ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཨ་བྦོ་ཀི་ཎྞཱ ཨེ་ཝ, ཨེ་ཀཱ་ཡ ཝི་པཱ་ཀེ དི་ནྣེ ཨི་ཏ་རཱ ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ཡི་ཀཱ་ཡོ ཧོ་ནྟི. ‘‘ཝ་ཊྚ་ཁཱ་ཎུ ནཱ་མེ་སཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ནེ་ཡྻ་ཏྠཾ, ན ནཱི་ཏ་ཏྠཾ. ཏ་ཐཱ ཧི པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནི་ཡཾ ‘‘ཀིཾ པ་ནེ་ས ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ནི་ཡ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ པཱི་ཏི? ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ནི་ཡ་ཏོ, ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ན བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་པི ཏཾ ཏཾ དི་ཊྛིཾ རོ་ཙེ་ཏི ཡེ་ཝཱ’’ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༡༢༩) ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཉྷི ནཱ་མེ་ཏཾ ཨ་བ་ལཾ དུ་བྦ་ལཾ, ན ཀུ་ས་ལཾ ཝི་ཡ ས་བ་ལཾ མ་ཧཱ་བ་ལཾ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ནི་ཡ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ ཝི་ཡ མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་པི ཨ་ཙྩ་ནྟི་ཀོ སི་ཡཱ, ན ཙ ཨ་ཙྩ་ནྟི་ཀོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཊྚ་ཁཱ་ཎུ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་ཀིཾ ནི་མུ་གྒོ་པི ནི་མུ་གྒོ ཨེ་ཝ བཱ་ལོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཝ་ཊྚ་ཁཱ་ཎུ་ཛོ་ཏ་ནཱ. ཡཱ་དི་སེ ཧི པ་ཙྩ་ཡེ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་ཡཾ ཏཾ ཏཾ ད་སྶ་ནཾ ཨོ་ཀྐ་ནྟོ པུ་ན ཀ་དཱ་ཙི ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ པ་ཙྩ་ཡེ པ་ཊི་ཙྩ ཏ་ཏོ སཱི་སུ་ཀྑི་པ་ན་མ་སྶ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་སྶ བྷ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ སཾ་སཱ་ར་ཁཱ་ཎུ་བྷཱ་ཝ་སྶ་པི པ་ཙྩ་ཡོ ཨ་པ་ཎྞ་ཀ་ཛཱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ. བྷཱུ་ཏི་ཀཱ་མོཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ་ཧི ཝ་ཌྜྷི་ཀཱ་མོ.

པ་ཀུ་དྷ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༧༤. ཨ་ཀ་ཏཱཏི ས་མེ་ན ཝི་ས་མེ་ན ཝཱ ཀེ་ན་ཙི ཧེ་ཏུ་ནཱ ན ཀ་ཏཱ ན ཝི་ཧི་ཏཱ. ཀ་ཏ་ཝི་དྷོ ཀ་ར་ཎ་ཝི་དྷི ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ཀ་ཏ་ཝི་དྷཱ་ནཱ. པ་ད་དྭ་ཡེ་ནཱ་པི ལོ་ཀེ ཀེ་ན་ཙི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ནེ་སཾ ཨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དྡྷི་ཡཱ་པི ན ནི་མྨི་ཏཱཏི ཀ་སྶ་ཙི ཨི་དྡྷི་མ་ཏོ ཙེ་ཏོ་ཝ་སི་པྤ་ཏྟ་སྶ དེ་ཝ་སྶ, ཨི་སྶ་རཱ་དི་ནོ ཝཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ་པི ན ནི་མྨི་ཏཱ. ཨ་ནི་མྨཱ་པི་ཏཱ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ནི་མྨཱ་པི་ཏཱ. ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝཱཏི བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༠) ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝ. ཝ་ཉྫྷཱཏི ཝ་ཉྫྷ་པ་སུ་ཝ་ཉྫྷ་ཏཱ་ལཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་ཕ་ལཱ, ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཛ་ན་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཏེ་ན པ་ཐ་ཝི་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ རཱུ་པཱ་དི་ཛ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. རཱུ་པ་ས་དྡཱ་ད་ཡོ ཧི པ་ཐ་ཝི་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ཏ་སྶ ལ་དྡྷི. པ་བྦ་ཏ་ཀཱུ་ཊཾ ཝི་ཡ ཋི་ཏཱ་ཏི ཀཱུ་ཊ་ཊྛཱ, ཡ་ཐཱ པ་བྦ་ཏ་ཀཱུ་ཊཾ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ, ཀ་སྶ་ཙི ཙ ཨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ པཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་མི་དཾ ‘‘བཱི་ཛ་ཏོ ཨ་ངྐུ་རཱ་དི ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཏ་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་ཏོ་པི ཨ་ཉྙ་སྶ ཨུ་པ་ལ་དྡྷི སི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཋི་ཏ་ཏྟཱཏི ནི་བྦི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏ་ཏྟཱ. ན ཙ་ལ་ནྟཱིཏི ཝི་ཀཱ་རཾ ནཱ་པ་ཛྫ་ནྟི. ཝི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧི ཏེ་སཾ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཀཱ་ཡཱ་ནཾ ཨེ་སི་ཀ་ཊྛཱ་ཡི་ཊྛི་ཏ་ཏཱ. ཨ་ནི་ཉྫ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཝི་པ་རི་ཎ་མ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧི ཏེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ན བྱཱ་བཱ་དྷེ་ནྟི. ས་ཏི ཧི ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ བྱཱ་བཱ་དྷ་ཀ་ཏཱ་པི སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏཱ་ཏི ཏ་ད་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ནཱ་ལནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཐ་ཝཱི ཨེ་ཝ ཀཱ་ཡེ་ཀ་དེ་ས་ཏྟཱ པ་ཐ་ཝི་ཀཱ་ཡོ. ཛཱི་ཝ་ས་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཀཱ་ཡཱ་ནཾ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཧ་ནྟ་བྦ་ཏཱ, ན གྷཱ་ཏེ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཙཱ་ཏི ནེ་ཝ ཀོ་ཙི ཧ་ནྟཱ ཝཱ གྷཱ་ཏེ་ཏཱ ཝཱ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟ་ནྣཾ ཏྭེ་ཝ ཀཱ་ཡཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཀོ་ཙི ཧ་ནྟཱ ན་ཏྠི, ཀ་ཐཾ ས་ཏྠ་པྤ་ཧཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ མུ་གྒ་རཱ་སི ཨཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀེ་ཝ་ལཾ ས་ཉྙཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཧ་ན་ན་གྷཱ་ཏ་ནཱ་དི པ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ན་ཏྠེ་ཝ ཀཱ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཀོ་པ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ནི་ག་ཎྛ་ནཱ་ཊ་པུ་ཏྟ་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༧༧. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཡཱ་མཱ བྷཱ་གཱ ཙ་ཏུ་ཡཱ་མཱ, ཙ་ཏུ་ཡཱ་མཱ ཨེ་ཝ ཙཱ་ཏུ་ཡཱ་མཱ, བྷཱ་ག་ཏྠོ ཧི ཨི་དྷ ཡཱ་མ-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ‘‘ར་ཏྟི་ཡཱ པ་ཋ་མོ ཡཱ་མོ’’ཏི. སོ པ་ནེ་ཏྠ བྷཱ་གོ སཾ་ཝ་ར་ལ་ཀྑ་ཎོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙཱ་ཏུ་ཡཱ་མ་སཾ་ཝུ་ཏོ་ཏི ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན སཾ་ཝ་རེ་ན སཾ་ཝུ་ཏོ’’ཏི. པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ས་བྦ་སཱི་ཏོ་ད་ཀོཏི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ས་བྦ་སཱི་ཏོ་ད་ཀ་པ་རི་བྷོ་གོ. ས་བྦེ་ན པཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎེ་ན ཡུ་ཏྟོཏི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན སཾ་ཝ་ར་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. དྷུ་ཏ་པཱ་པོཏི ས་བྦེ་ན ནི་ཛྫ་ར་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན པཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་དྷུ་ཏ་པཱ་པོ. ཕུ་ཊྛོཏི ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི ཀ་མྨཱ་ནཾ ཁེ་པ་ནེ་ན མོ་ཀྑ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་བྦེ་ན པཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎེ་ན ཕུ་ཊྛོ ཏཾ པ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. ཀོ་ཊི་པྤ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོཏི མོ་ཀྑཱ་དྷི་ག་མེ་ནེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་མ་མ་རི་ཡཱ་ད་པྤ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ. ཡ་ཏ་ཏྟོཏི ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ སཾ་ཡ་མེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཾ་ཡ་ཏ་ཙི་ཏྟོ. སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟོཏི ནི་སྶེ་ས་ཏོ སུ་ཊྛུ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. སཱ་ས་ནཱ་ནུ་ལོ་མཾ ནཱ་མ པཱ་པ་ཝཱ་ར་ཎེ་ན ཡུ་ཏྟ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷུ་ཏ་པཱ་པོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་སུ་དྡྷ་ལ་དྡྷི་ཏཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨ་ཏྠི ཛཱི་ཝོ, སོ ཙ སི་ཡཱ ནི་ཙྩོ, སི་ཡཱ ཨ་ནི་ཙྩོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཨ་སུ་དྡྷ་ལ་དྡྷི་ཏཱ་ཡ. ས་བྦཱཏི ཀ་མྨ་པ་ཀ་ཏི་ཝི་བྷཱ་གཱ་དི་ཝི་ས་ཡཱ ས་བྦཱ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི་ཡོ. དི་ཊྛི་ཡེ ཝཱཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡོ ཨེ་ཝ ཛཱ་ཏཱ.

ས་ཉྩ་ཡ་བེ་ལ་ཊྛ་པུ་ཏྟ་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༧༩-༡༨༡. ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ ཨེ་ཝཱཏི བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཝཱ་ད་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༦༡-༦༣) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ ཨེ་ཝ ཝི་ཀྑེ་པ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཐེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཝི་ཀྑེ་པ་ཝཱ་ད་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ.

པ་ཋ་མ་ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༨༣. ཡ་ཐཱ ཏེ རུ་ཙྩེ་ཡྻཱཏི ཨི་དཱ་ནི མ་ཡཱ པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ ཡ་ཐཱ ཏ་ཝ ཙི་ཏྟེ རོ་ཙེ་ཡྻ. གྷ་ར་དཱ་སི་ཡཱ ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ ཛཱ་ཏོ ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ཏོ. དྷ་ནེ་ན ཀཱི་ཏོ དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏོ. བ་ནྡྷ་གྒཱ་ཧ་ག་ཧི་ཏོ ཀ་ར་མ་རཱ་ནཱི་ཏོ. སཱ་མནྟི ས་ཡ་མེ་ཝ. དཱ་ས་བྱནྟི དཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ. ཀོ་ཙི དཱ་སོ་པི ས་མཱ་ནོ ཨ་ལ་སོ ཀ་མྨཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཀ་མྨ་ཀཱ་རོ’’ཏི ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ལ་སོ ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. པ་ཋ་མ་མེ་ཝཱཏི ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་ར་ཊྛཱ་ནཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཏོ པ་གེ་ཝ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ. པ་ཙྪཱཏི སཱ་མི་ཀ་སྶ ནི་པ་ཛྫཱ་ཡ པ་ཙྪཱ. ས་ཡ་ན་ཏོ ཨ་ཝུ་ཊྛི་ཏེཏི ར་ཏྟི་ཡཱ ཝི་བྷཱ་ཡ་ན་ཝེ་ལཱ་ཡ སེ་ཡྻ་ཏོ ཨ་ཝུ་ཊྛི་ཏེ. པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཡཱ་ཝ སཱ་མི་ནོ ར་ཏྟིཾ ནི་དྡོ་ཀྐ་མ་ནནྟི ཨ་པ་རཱ་ཡ པ་དོ་ས་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཡཱ་ཝ ནི་དྡོ་ཀྐ་མ་ནཾ. ཀིཾ ཀཱ་རནྟི ཀིཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ, ཀིཾ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

དེ་ཝོ ཝི་ཡཱཏི ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩ་པ་རི་ཝཱ་རཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པ་དྷཱ་ན་དེ་ཝོ ཝི་ཡ. སོ ཝ་ཏ་སྶཱ་ཧནྟི སོ ཝ་ཏ ཨ་སྶཾ ཨ་ཧཾ. སོ རཱ་ཛཱ ཝི་ཡ ཨ་ཧ་མྤི བྷ་ཝེ་ཡྻཾ, ཀ་ཐཾ པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རེ་ཡྻཾ, ཡ་དི པུ་ཉྙཱ་ནི ཨུ་ལཱ༹་རཱ་ནི ཀ་རེ་ཡྻ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘སོ ཝ་ཏ་སྶ’སྶ’’ནྟི པཱ་ཋེ སོ རཱ་ཛཱ ཨ་སྶ ཨ་ཧཾ ཨ་སྶཾ ཝ་ཏ, ཡ་དི པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རེ་ཡྻ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་སྶནྟི ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་ས་པྤ་ཡོ་གེ ཨ་ཧཾ-ས་དྡོ ཨ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ་པི པ་ཡུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མི དཱ་ཏུནྟི ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ དཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་རོ་ནྟོ་པི ཡཾ རཱ་ཛཱ ཨེ་ཀཾ དི་ཝ་སཾ དེ་ཏི, ཏ་ཏོ ས་ཏ་བྷཱ་ག་མྤི དཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མི. ཏ་སྨཱ པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མཱི་ཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཀཱ་ཡེ་ན སཾ་ཝུ་ཏོཏི ཀཱ་ཡེ་ན སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦཾ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡེ་ན པི་ཧི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ནེ་ན པ་ར་མ་ཏཱ་ཡཱཏི གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ན་པ་རི་ཡེ་ས་ནེ ས་ལླེ་ཁ་ཝ་སེ་ན པ་ར་མ་ཏཱ་ཡ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ ས་ཎྛི་ཏོ གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ན་མེ་ཝ ཝཱ པ་ར་མཾ པ་རཱ ཀོ་ཊི ཨེ་ཏ་སྶ, ན ཏ་ཏོ པ་རཾ ཀི་ཉྩི ཨཱ་མི་ས་ཛཱ་ཏཾ པ་རི་ཡེ་ས་ཏི པ་ཙྩཱ་སི་ས་ཏི ཙཱ་ཏི གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ན་པ་ར་མོ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ན་པ་ར་མ་ཏཱ, ཏ་སྶཱ གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ན་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡ. ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛ་ཀཱ་ཡཱ་ནནྟི ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀ་ཏོ པ་ཝི་ཝི་ཏྟེ ཋི་ཏ་ཀཱ་ཡཱ་ནཾ. ནེ་ཀྑ་མྨཱ་བྷི་ར་ཏཱ་ནནྟི ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ར་ཏཱ་ནཾ. ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ པ་ར་མཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ ཝོ་དཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷིཾ པ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པ་ར་མ་ཝོ་དཱ་ན་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ. ཀི་ལེ་སཱུ་པ་དྷི་ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱུ་པ་དྷཱི་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་ག་མེ་ན ནི་རུ་པ་དྷཱི་ནཾ. ཝི་ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཱ་ནནྟི ཨ་དྷི་ག་ཏ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མོ ཝི་ཝེ་ཀོ ཨི་ཏ་རེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཝི་ཝེ་ཀེ་ཧི ས་ཧཱ་པི པ་ཏྟ་བྦོ ཝི་ནཱ་པི, ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡོ. ཏ་ཏི་ཡོ པ་ན ཨི་ཏ་རེ་ཧི དྭཱི་ཧི ས་ཧེ་ཝ པ་ཏྟ་བྦོ, ན ཝི་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ག་ཎེ ཛ་ན་ས་མཱ་ག་མེ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནཾ ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ, ཏཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཀོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཙ་ར་ཏི པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་ཧཱ་ཡ་ཏྟཱ. ཙི་ཏྟེ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ཀི་ལེ་ས་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ, ཏཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཀོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་ཧཱ་ཡ་ཏྟཱ. མ་གྒ་སྶ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཏྟཱ, གོ་ཏྲ་བྷུ་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མ་ཏྟ་ཏྟཱ ན ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡཱ ནི་བྦུ་ཏི་སུ་ཁ་ས་མྥུ་ས་ནཱ, ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ’’ཏི. ཕ་ལ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནོ ཧི ནི་རོ་དྷོ་ཏི.

༡༨༤. ཨ་བྷི་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ནེ་ཏྭཱ. ‘‘ཨ་ཧཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ཧི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ སཱ་དྷེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. ས་པྤཱ་ཡནྟི ས་བྦ་གེ་ལ་ཉྙ་པ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཝ་ཧཾ. བྷཱ་ཝི་ནཱ ཨ་ན་ཏྠ་ཏོ པ་རི་པཱ་ལ་ན་ཝ་སེ་ན གོ་པ་ནཱ ར་ཀྑཱ་གུ་ཏྟི. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སྶ ནི་སེ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་གུ་ཏྟི.

དུ་ཏི་ཡ་ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༨༦. ཀ་ས་ཏཱི་ཏི ཀ་སིཾ ཀ་རོ་ཏི. ག་ཧ་པ་ཏི་ཀོཏི ཨེ་ཏྠ ཀ-ས་དྡོ ཨ་པྤ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་གེ་ཧ་མ་ཏྟེ ཛེ་ཊྛ་ཀོ’’ཏི, ཏེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཀུ་ལ་ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཀ་རཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཀ་རཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏི. ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ས་མྤཱ་ད་ནེ་ན ཝ་ཌྜྷེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་པྤ་མྤི པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏུཾ དུ་ཀྐ་ར་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་ཊུ་ཀི་ཀོ་པ་མ་སུ་ཏྟེ་ན (མ. ནི. ༢.༡༥༡, ༡༥༢) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ཨུ་དཱ་ཡི, པུ་རི་སོ ད་ལི་དྡོ ཨ་སྶ་ཀོ ཨ་ནཱ་ལ༹ྷི་ཡོ, ཏ་སྶ་སྶ ཨེ་ཀཾ ཨ་གཱ་ར་ཀཾ ཨོ་ལུ་གྒ་ཝི་ལུ་གྒཾ ཀཱ་ཀཱ་ཏི་དཱ་ཡིཾ ན་པ་ར་མ་རཱུ་པ’’ནྟི ཝི་ཏྠཱ་རོ. ཡ་དི ཨ་པྤ་མྤི བྷོ་གཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏུཾ དུ་ཀྐ་རཾ, ཀ་སྨཱ དཱ་ས་ཝཱ་རེ བྷོ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཀ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱ་ས་ཝཱ་རེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ ཙ དཱ་ས་སྶ བྷོ་གཱ་པི ཨ་བྷོ་གཱ པ་རཱ་ཡ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཉཱ་ཏ་ཡོ པཱི་ཏི དཱ་ས་ཝཱ་རེ ཉཱ་ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚ་གྒ་ཧ་ཎ་མྤི ན ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་ར་སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༨༩. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཧཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དཱ་ས་ཀ་སྶ་ཀཱུ་པ་མཱ་ས་དི་སཱ་ཧི ཨུ་པ་མཱ་ཧི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ དཱི་པེ་ཏུཾ པ་ཧོ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀ་ལ་མྤི ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ ཏ་ཏོ བྷི་ཡྻོ་པི ཨ་ན་ནྟ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཝི་ཙི་ཏྟ་ན་ཡ་དེ་ས་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ་པཱིཏི ས་ཏི་པི དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་རཱ་དྷི་ཀ་ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ཝི་ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ.

ཨེ་ཀ་ཏྠ་མེ་ཏཾ པ་དཾ སཱ་དྷུ་ས་དྡ་སྶེ་ཝ ཀ-ཀཱ་རེ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏེ་ནེ་ཝ སཱ་དྷུ་ཀ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟེ་ན ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན སཱ་དྷུ-ས་དྡོ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊོ. ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནེཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཡཱ་ཙ་ནེ, ཨ་བྷི་པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེཏི པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནེ. ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནེཏི སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཧཾ་ས་ནེ ཏོ་ས་ནེ, ཨུ་ད་གྒ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨ་རུ་ཙཱིཏི པུ་ཉྙ་ཀཱ་མོ. པ་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱཏི པ་ཉྙ་ཝཱ. ཨ་དྡུ་བྦྷོཏི ཨ་དཱུ་ས་ཀོ, ཨ་ནུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷཱ་པཱིཏི ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལེ་པི. ཨ་ཡཾ སཱ་དྷུ-ས་དྡོ. ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨེཏི ས་ཀྐ་ཙྩ ཀི་རི་ཡཱ་ཡཾ. ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡནྟི ཨཱ་ཎཱ་པ་ནེ. ‘‘སུ་ཎོ་ཧི སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟེ སཱ་དྷུ་ཀ-ས་དྡེ་ན ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ ཝི་ཡ ཏ་དཱ་ཎཱ་པ་ན་མྤི ཛོ་ཏི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ན་ཏྠ་ཏཱ ཝི་ཡ ཙ་སྶ ཨཱ་ཎཱ་པ་ན་ཏྠ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སུ་ནྡ་རེ་པཱིཏི སུ་ནྡ་ར་ཏྠེ་པི. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན སཱ་དྷུ་ཀ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏྟ་ཡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཾ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨ་ཏྠེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

མ་ན་སི ཀ་རོ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཊི་པཱ་ད་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ, ཨ་ཐ ཁོ ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པཱ་ད་ན་ཛ་ཝ་ན་པ་ཊི་པཱ་ད་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པུ་བྦ་ཀཾ ཙི་ཏྟེ ཋ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་ཝ་ཛྫཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སོ་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཝཱ་ར་ཎཾ ས་ཝ་ནེ ནི་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཀི་རི་ཡ་ནྟ་ར་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ནི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཝཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཉྙ་ཙི་ནྟཱ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏོ. བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་ས་གྒཱ་ཧ་ཝཱ་ར་ཎཾ ‘‘སཱ་དྷུ་ཀ’’ནྟི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. པ་ཙྪི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་གྒཱ་ཧ་ཝཱ་ར་ཎེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. དྷཱ་ར་ཎཱུ་པ་པ་རི་ཀྑཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཏུ་ལ་ན་ཏཱི་ར་ཎཱ་དི་ཀེ, དི་ཊྛི་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྷེ ཙ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ས་བྱ་ཉྫ་ནོཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ བྱ་ཉྫ་ཡ་ཏཱི་ཏི བྱ་ཉྫ་ནཾ, ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི. ས་ཧ བྱ་ཉྫ་ནེ་ནཱ་ཏི ས་བྱ་ཉྫ་ནོ, བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་ཏྠོཏི ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ཨ་ནུ་དྷཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་ཏྠོ, ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཱ་དི་ཀོ. ཏེ་ན ས་ཧ ཨ་ཏྠེ་ནཱ་ཏི སཱ་ཏྠོ, ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨ་ག་མྦྷཱི་རོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཏ་ནྟི. དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ ཏ་སྶཱ མ་ན་སཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏཱ་ཡ ཏ་ནྟི་ཡཱ དེ་ས་ནཱ. ཨ་ཏྠོ ནཱ་མ ཏ་ནྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ནཱ་མ ཏ་ནྟི་ཡཱ, ཏ་ནྟི་ཨ་ཏྠ་སྶ ཙ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ཝ་བོ་དྷོ. ཡ་སྨཱ ཙེ་ཏེ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཱ ས་སཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ མ་ནྡ་བུ་དྡྷཱི་ཧི དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧཱ, ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་པ་ཏི་ཊྛཱ ཙ, ཏ་སྨཱ ག་མྦྷཱི་རཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ…པེ… སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ཏྠཱ་ནཾ, དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་ཏཱ, པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ པ་ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ, ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. དེ་ས་ནཾ ནཱ་མ ཨུ་དྡི་ས་ནཾ, ཏ་སྶ ནི་དྡི་ས་ནཾ བྷཱ་ས་ནནྟི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. པ་རི་བྱ་ཏྟཾ ཀ་ཐ་ན་ཉྷི བྷཱ་ས་ནཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དེ་སེ་སྶཱ་མཱི་ཏི…པེ… ཝི་ཏྠཱ་ར་དཱི་པ་ན’’ནྟི.

ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ སུ་ཏྟ་པ་དེ་ན ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ནཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་ལི༹་ཀཱ་ཡི་ཝ ནི་གྒྷོ་སོཏི སཱ་ལི༹་ཀཱ་ཡ ཨཱ་ལཱ་པོ ཝི་ཡ མ་དྷུ་རོ ཀ་ཎྞ་སུ་ཁོ པེ་མ་ནཱི་ཡོ. པ་ཊི་བྷཱ་ནནྟི ས་དྡོ. ཨུ་དཱི་ར་ཡཱིཏི ཨུ་ཙྩཱ་རཱི་ཡ་ཏི, ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝཱ.

ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏོཏི ཨེ་ཝཾ ‘‘སུ་ཎོ་ཧི སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཧི བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ན ཀི་ར བྷ་ག་ཝཱ ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ དེ་སེ་སྶ་ཏི, ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན་པི བྷཱ་སི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་ཉྫཱ་ཏུ་སྶཱ་ཧོ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛོ ཧུ་ཏྭཱ.

༡༩༠. ‘‘ཨི་དྷཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་སཱ་པ་དེ་སེ ནི་པཱ་ཏོ’’ཏི. ‘‘སྭཱ་ཡ’’ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨི་དྷ་ས་དྡ་མ་ཏྟཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ན ཡ་ཐཱ་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཾ ཨི་དྷ-ས་དྡཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༩༠). ལོ་ཀཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་ཏི ལོ་ཀ-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ པ་ན པ་ད་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཏཾ ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨི་དྷ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ལོ་ཀེཏི ཧི ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཡཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལོ༹ ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ས་མ་ཎོཏི སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ. དུ་ཏི་ཡོ ས་མ་ཎོཏི ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ བྷི་ཀྑ་ཝེ ས་མ་ཎོ? ཨི་དྷ བྷི་ཀྑ་ཝེ བྷི་ཀྑུ ཏི་ཎྞཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑ་ཡཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༤.༢༤༡). ‘‘ཀ་ཏ་མོ ཙ བྷི་ཀྑ་ཝེ དུ་ཏི་ཡོ ས་མ་ཎོ? ཨི་དྷ བྷི་ཀྑ་ཝེ བྷི་ཀྑུ ཏི་ཎྞཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑ་ཡཱ རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ་ནཾ ཏ་ནུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༤.༢༤༡). ཨོ་ཀཱ་སནྟི ཀ་ཉྩི པ་དེ་སཾ. ཨི་དྷེ་ཝ ཏི་ཊྛ་མཱ་ན་སྶཱཏི ཨི་མི་སྶཱ ཨེ་ཝ ཨི་ནྡ་སཱ་ལ་གུ་ཧཱ་ཡཾ ཏི་ཊྛ་མཱ་ན་སྶ.

པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨོ་ཀཱ་སཱ་པ་དི་ས་ན་སྶཱ་པི ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་སྶ ཨ་བོ་དྷ་ན་ཏོ. ཨ་ར་ཧ་ནྟི ཨཱ་ད་ཡོ ས་དྡཱ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཎཾ ས་དྡ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཡ་སྨཱ. ‘‘ཨ་པ་རེ་ཧི་པི ཨ་ཊྛ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་དཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ, (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡༨; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༣༨) ཨ་ར་ཧ་ནྟི ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཨ་པ་རེ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ་ཏེ་སུ ཝུ་ཏྟཱ་ན་ཡེ་ན་པི སོ (ཝི་སུ་དྡྷི. ཊཱི. ༡.༡༢༩, ༡༣༠) ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨི་དྷ པ་ན ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཡ་སྨིཾ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཡ་སྨི་ཉྩ ཨོ་ཀཱ་སེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ན དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. སཱ་ར་པྤ་ཏྟཱཏི ཀུ་ལ་བྷོ་གི་སྶ་རི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱཏི བྲ་ཧྨཱ་ཡུ་པོ་ཀྑ་ར་སཱ་ཏི་ཨཱ་དི་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཙེ་ཝ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀཱ་དི་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ ཙ.

‘‘སུ་ཛཱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཝི་ཀ་པྤེ་སུ པ་ཋ་མོ ཝི་ཀ་པྤོ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་ར་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རཱ་ཡ ཧི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཋི་ཏོ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི’’ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ, པ་གེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཏྠ་ཀེ ཋི་ཏོ. དུ་ཏི་ཡོ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་པ་བྦ་ཛྫ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏི་ཡོ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ན ཧི མ་ཧཱ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏི་བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཙ་ཏུ་ཏྠོ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་ས་མཱ་ར་མྦྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. བོ་དྷི་ཡཱ ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ‘‘བུ་དྡྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ས་ཀྐཱ ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ པ་ན ས་ནྡ་ནྟི ན་དི་ཡོ་ཏི ས་ནྡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་པྤ་ཡོ་གོ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ཙ་ཏཱུ་སུ ཝི་ཀ་པྤེ་སུ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝནྟི ཙ་ཏཱུ་སུ ཝི་ཀ་པྤེ་སུ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

སོ བྷ་ག་ཝཱཏི ཡོ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ར་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀི་ཏྟི་ཏ་གུ་ཎོ, སོ བྷ་ག་ཝཱ. ‘‘ཨི་མཾ ལོ་ཀ’’ནྟི ན་ཡི་དཾ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ས་མྨུ་ཁ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ནི་ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཛཱ་ཏ་ཏྟཱཏི ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ. པ་ཉྩ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ པཱ་རི་སེ་ས་ཉཱ་ཡེ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ད་ནྟ་རེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ས་དེ་ཝ་ཀ་ནྟི ཙ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཝི་གྒ་ཧོ ས་མུ་དཱ་ཡོ ས་མཱ་ས་ཏྠོ. ཚ་ཊྛ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ཉཱ་ཡེ་ན. ཏ་ཏྠ ཧི སོ ཛཱ་ཏོ, ཏཾ་ནི་ཝཱ་སཱི ཙ. བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་དི་བྲ་ཧྨ་གྒ་ཧ་ཎནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ …པེ… ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎནྟི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ, ཨ་ས་མི་ཏཱ་བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པཱ་ན་ཉྩ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཀཱ་མཾ ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡོ ལོ་ཀ་ས་དྡོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཏུ་ལྱ་ཡོ་ག་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ, ‘‘ས་ལོ་མ་ཀོ ས་པ་ཀྑ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨ་ཏུ་ལྱ་ཡོ་གེ་པི ཨ་ཡཾ ས་མཱ་སོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏོ པ་ཛཱ་ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཛཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎ’’ནྟི.

ཨ་རཱུ་པི་ནོ ས་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ནྟཱ དི་བྦ་ནྟཱི་ཏི དེ་ཝཱ་ཏི ཨི་མཾ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ལོ་ཀོ ག་ཧི་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱུ་པ་གཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ས་ཧ་བྱ་ཏ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༣.༡༡༧). ས་མཱ་ར་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཚ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ལོ་ཀོ ག་ཧི་ཏོ ཏ་སྶ ས་ཝི་སེ་སཾ མཱ་ར་སྶ ཝ་སེ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. རཱུ་པཱི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོ ག་ཧི་ཏོ ཨ་རཱུ་པཱི་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་སྶ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་ཝ་སེ་ན, ཨི་ཏ་རཱ པ་ན ཙ་ཏ་སྶོ པ་རི་སཱ ས་མཱ་ར་ཀཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་བྦ་ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ནཱ་ག་ག་རུ་ལཱ༹་དི་བྷེ་དོ.

ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ བྷཱ་ག་སོ ལོ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏེ་ན ཏེ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་བྷཱ་ག་སོ ལོ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོཏི ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏི་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ་ན. པ་ཉྩ་སུ ཧི ག་ཏཱི་སུ དེ་ཝ་ག་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཝ སེ་ཊྛཱ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་རཱུ་པི་ནོ དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་རི་ཏ་ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ, ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ, ཨ་ཏི་དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི ཝི་སེ་སེ་ཧི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ. ‘‘བྲ་ཧྨཱ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ཡཾ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི. ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་ཏྟ་རནྟི སེ་ཊྛཾ ན་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ. བྷཱ་ཝཱ་ནུ་ཀྐ་མོཏི བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་རེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མོ.

ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི དེ་ཝ་མཱ་ར་བྲ་ཧྨ་ས་ཧི་ཏ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཏཱི་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཏཱི་སུ པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏཱི་སུ པ་དེ་སུ. ཏེ་ན ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ས་དེ་ཝ་ཀ་ཏྟཱ་དི་ནཱ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན. ཏེ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་མེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ནྟི པོ་རཱ་ཎཱ པ་ནཱ་ཧཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཨ་བྷི་ཉྙཱཏི ཡ-ཀཱ་ར་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ, ཨ་བྷི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཀེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཉ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ནུ་མཱ་ནཱ་དི་པ་ཊི་ཀྑེ་པོཏི ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཨུ་པ་མཱ་ན་ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་དི་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཨེ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏྟཱ. ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཙཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཧི ས་བྦ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ.

ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁནྟི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁཾ, ཏེ་ན ཋི་ཏི་མི་སྶཱ་པི [ཝཱི་ཐི་མི་སྶཱ་པི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ) དྷི་ཏི་མི་སྶཱ་པི (ཀ)] ཀ་དཱ་ཙི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཧི་ཏྭཱ་པཱིཏི པི-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཡ་སྨིཾ ཁ་ཎེ པ་རི་སཱ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ཝཱ དེ་ཏི, ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ ཝཱ དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི, ཏཾ ཁ་ཎཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཉྩ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི. ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙུ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་པྤཾ ཝཱ ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙུ་སྶ, ནེ་ཡྻ་སྶ ཝཱ ཝ་སེ་ན བ་ཧུཾ ཝཱ དེ་སེ་ནྟོ. དྷ་མྨ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏཱ་ཡ, ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏཱ ཙ ས་བྦ་སོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. དེ་ས་ཀཱ་ཡ་ཏྟེ་ན ཨཱ་ཎཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ ཨ་བྷི་ས་ཛྫ་ནཾ པ་བོ་དྷ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཏི སཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཡ ཏཱ་ཝ ཙ་ཏུ་པྤ་དི་ཀཱ་ཡ་པི གཱ་ཐཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་དཱ་ན་ནི་ག་མ་ནཱ་ནི་པི ས་ཏྠུ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷཱ་ནི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་དཱ་ན་མཱ་དི, ཨི་དཾ ཨེ་ཝོ་ཙཱ་ཏི པ་རི་ཡོ་སཱ་ན’’ནྟི.

སཱ་སི་ཏ་བྦ་པུ་གྒ་ལ་ག་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་པ་རཱ་དྷཱ་དི་སཱ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ན་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ན་ཡ་ནཾ སཱ་ས་ན་ནྟི ཏཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨཱ་ནཾ སཱི་ལ་སྶ, ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ན་ཉྩ སཱི་ལ་དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཏཾ མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ཝི་ག་མེ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཊི་པ་དཱ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ, ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ར་བྦྷ་ནི་པྥ་ཏྟཱི་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་པི མ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཏྠི བྷི་ཀྑ་ཝེ…པེ… མ་ཛ྄ཛྷཾ ནཱ་མཱ’’ཏི. ཕ་ལཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ནཱ་མ ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་ཏཱ་ཝ་སེ་ན, ནི་བྦཱ་ནཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སཾ དྭི་ནྣ་མྤི སཱ་ས་ན་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏཾ ཨཱ་ག་མེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་མི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ཧ. ཨི་དྷ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ‘‘ས་བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཀ་ཏཱ་ཝ་དྷི་ས་དྡ་པྤ་བ་ནྡྷོ གཱ་ཐཱ་ཝ་སེ་ན, སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཙ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ, ཡོ ཨི་དྷ ‘‘དེ་ས་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ པ་ན ཨ་ཏྠོ ཝི་སེ་ས་ཏོ སཱི་ལཱ་དི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཧི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ…པེ… ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ སཱི་ལཾ ད་སྶེ་ཏྭཱཏི སཱི་ལགྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་ས་མྦྷཱ་རཾ སཱི་ལཾ ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ མ་གྒགྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་ས་མྦྷཱ་རོ མ་གྒོ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་རི་ཡ་ཏྟི ཨ་ཏྠཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི. ཏེ་ནཱཏི སཱི་ལཱ་དི་ད་སྶ་ནེ་ན. ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཧི ཨི་དྷ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཀ་ཐི་ཀ་ས་ཎྛི་ཏཱིཏི ཀ་ཐི་ཀ་སྶ ས་ཎྛཱ་ནཾ ཀ་ཐ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ.

ན སོ སཱ་ཏྠཾ དེ་སེ་ཏི ནི་ཡྻཱ་ན་ཏྠ་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཏ་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ. ཨེ་ཀ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་དི་ཡུ་ཏྟཱ ཝཱཏི སི་ཐི་ལཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ བྱ་ཉྫ་ནེ་སུ ཨེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རེ་མེ་ཝ, དྭི་པ་ཀཱ་རེ་མེ་ཝ ཝཱ བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ཡུ་ཏྟཱ ཝཱ ད་མི་ལ༹་བྷཱ་སཱ ཝི་ཡ. ཝི་ཝ་ཊ་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨོ་ཊྛེ ཨ་ཕུ་སཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ཙྩཱ་རེ་ཏ་བྦ་ཏོ ས་བྦ་ནི་རོ་ཊྛ་བྱ་ཉྫ་ནཱ ཝཱ ཀི་རཱ་ཏ་བྷཱ་སཱ ཝི་ཡ. ས་བྦ་སྶེ་ཝ [ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ༡)] ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཝི་སྶ་ཊྛ་བྱ་ཉྫ་ནཱ ཝཱ ས་ཝ་ར་བྷཱ་སཱ [ཡ་ཝ་ན་བྷཱ་སཱ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ)] ཝི་ཡ. ས་བྦ་སྶེ་ཝ [ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ)] སཱ་ནུ་སཱ་ར་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ནི་གྒ་ཧི་ཏ་བྱ་ཉྫ་ནཱ ཝཱ པཱ་ར་སི་ཀཱ་དི་མི་ལ་ཀྑུ་བྷཱ་སཱ ཝི་ཡ. ས་བྦཱ་པེ་སཱ བྱ་ཉྫ་ནེ་ཀ་དེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་བྱ་ཉྫ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ.

ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎཱ་ནི སི་ཐི་ལཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ཙྩཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཀྑ་རཾ པ་ཉྩ་སུ ཝ་གྒེ་སུ པ་ཋ་མ་ཏ་ཏི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི སི་ཐི་ལཾ. ཏཱ་ནི ཨ་སི་ཐི་ལཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ཙྩཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཀྑ་རཾ ཝ་གྒེ་སུ དུ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི དྷ་ནི་ཏཾ. དྭི་མ་ཏྟ་ཀཱ་ལཾ དཱི་གྷཾ. ཨེ་ཀ་མ་ཏྟ་ཀཱ་ལཾ ར་སྶཾ ཏ་དེ་ཝ ལ་ཧུ་ཀཾ. ལ་ཧུ་ཀ་མེ་ཝ སཾ་ཡོ་ག་པ་རཾ, དཱི་གྷ་ཉྩ ག་རུ་ཀཾ. ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ནི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་ཙྩཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ནི་གྒ་ཧི་ཏཾ. པ་རེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ཙྩཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ས་མྦ་ནྡྷཾ. ཏ་ཐཱ ན་ས་མྦ་ནྡྷཾ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཾ. ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ནི་སྶ་ཊྛཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ཙྩཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ཝི་མུ་ཏྟཾ. ད་ས་དྷཱཏི ཨེ་ཝཾ སི་ཐི་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན བྱ་ཉྫ་ན་བུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ཀྑ་རུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཙི་ཏྟ་སྶ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་བྷེ་དོ. ས་བྦཱ་ནི ཧི ཨ་ཀྑ་རཱ་ནི ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི ཙཱ་ཏི.

ཨ་མ་ཀྑེ་ཏྭཱཏི ཨ་མི་ལེ་ཙྪེ་ཏྭཱ, ཨ་ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ, ཨ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. བྷ་ག་ཝཱ ཡ་མ་ཏྠཾ ཉཱ་པེ་ཏུཾ ཨེ་ཀཾ གཱ་ཐཾ, ཨེ་ཀཾ ཝཱ་ཀྱཾ ཝཱ དེ་སེ་ཏི, ཏ་མ་ཏྠཾ ཏཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞ་བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དྷ ཀེ་ཝ་ལས་དྡོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ན ཨ་ཝོ་མི་སྶ་ཀཱ་དི་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ལཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. པ་རི་པུ་ཎྞནྟི ས་བྦ་སོ པུ་ཎྞཾ, ཏཾ པ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨཱུ་ནཾ, ཨ་དྷི་ཀཾ ཝཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ད་ཏྠཾ དེ་སི་ཏོ, ཏ་སྶ སཱ་དྷ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ནཱུ་ན་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཏ་བྦི་དྷུ་ར་སྶ པ་ན ཨ་སཱ་དྷ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ན་དྷི་ཀ་ཏཱ. ས་ཀ་ལ་ནྟི ས་བྦ་བྷཱ་ག་ཝ་ནྟཾ. པ་རི་པུ་ཎྞ་ནྟི ས་བྦ་སོ པ་རི་པུ་ཎྞ་མེ་ཝ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་པི ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཏྟཱ. ལོ་ཀཱ་མི་སཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་ད་ཡོ པ་ཙྩ་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ག་དྷི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀཱ་མི་ས་ནི་ར་པེ་ཀྑོ. ཧི་ཏ་ཕ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རེ་ན. མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ མུ་དུ་ཧ་ད་ཡོ. ཨུ་ལླུ་མྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏེ་ནཱཏི ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ, ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ཙ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རཱ་ཝ་ཊྛི་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན, ཀཱ་རུ་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

‘‘ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ད་སྶཱ་མེ་ཝ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ཝ་ཏཾ. པ་ཎྜི་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ སེ་ཊྛ་ཊྛེ་ན བྲ་ཧྨཾ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཝཱ ཙ་རི་ཡ་ནྟི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ དཱ་ནཾ. མ་ཙྪ་རི་ཡ་ལོ་བྷཱ་དི་ནི་གྒ་ཎྷ་ནེ་ན སུ་ཙི་ཎྞ་སྶ. ཨི་དྡྷཱིཏི དེ་ཝི་དྡྷི. ཛུ་ཏཱིཏི པ་བྷཱ, ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ. བ་ལ་ཝཱི་རི་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཧ་ཏཱ བ་ལེ་ན ཙ ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ. པུ་ཉྙནྟི པུ་ཉྙ་ཕ་ལཾ. ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ སེ་ཊྛཱ ཙ་རི་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་པི.

ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧཾ ས་ཀ་ལཾ སཱ་ས་ནཾ ཨི་དྷ ‘‘བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཏ་སྨཱ. ‘‘བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ས་བྦ་པ་དཱ་ནི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི…པེ… པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

༡༩༡. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་དནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་དཾ, དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་རི་ཏ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ སཱ་ས་ནེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཧ་ཏ་མཱ་ན་ཏྟཱ’’ཏི. ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏྟཱཏི བ་ཧུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྷོ་གཱ་རོ་གྱཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ མ་དཱ སུ་པྤ་ཧེ་ཡྻཱ ཧོ་ནྟི ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཏོ, ན ཏ་ཐཱ ཀུ་ལ་ཝི་ཛྫཱ་མ་དཱ, ཏ་སྨཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལཱ་ནཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ན་མྤི ཛཱ་ཏི་ཝི་ཛྫཱ ནི་སྶཱ་ཡ མཱ་ན་ཛ་པྤ་ནཾ དུ་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི…པེ… མཱ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི. ཝི་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡཱཏི ནི་ཧཱི་ན་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟཱིཏི སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ སཱི་ལཾ ར་ཀྑི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི. སཱི་ལ་ཝ་སེ་ན ཧི སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ, པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུནྟི ཝཱ ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུཾ. སཱ ཧི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ ནཱ་མ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཙ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣཱ སུ་ཛཱ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ན དུ་ཛྫཱ་ཏཱ.

པ་རི་སུ་དྡྷནྟི རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ པ་ཧཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་སོ པ་རི་སུ་དྡྷཾ. ས་དྡྷཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱིཏི པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀ་ས་དྡྷཱ་ཝ་སེ་ན ས་དྡ་ཧ་ཏི. ཝི་ཉྙཱུ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ན་ཉྷི དྷ་མྨ་ས་མྤ་ཏྟི་གྒ་ཧ་ཎ་པུ་བྦི་ཀཱ ས་དྡྷཱ སི་དྡྷི དྷ་མྨ་པྤ་མཱ་ཎ་དྷ་མྨ་པྤ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཝ་ཏ སོ བྷ་ག་ཝཱ, ཡོ ཨེ་ཝཾ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་དྷ་མྨོ’’ཏི ས་དྡྷཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི. ཛཱ་ཡ་མྤ་ཏི་ཀཱཏི གྷ་ར་ཎཱི་པ་ཏི་ཀཱ. ཀཱ་མཾ ‘‘ཛཱ་ཡ་མྤ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ གྷ་ར་སཱ་མི་ཀ་གྷ་ར་སཱ་མི་ནཱི་ཝ་སེ་ན དྭི་ནྣཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་སྶ པ་ན པུ་རི་ས་སྶ ཨ་ནེ་ཀཱ པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཡོ, ཏ་ཏྠ ཀིཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨེ་ཀཱ་ཡཱ་པི སཾ་ཝཱ་སོ ས་མྦཱ་དྷོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘དྭེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. རཱ་གཱ་དི་ནཱ ས་ཀི་ཉྩ་ན་ཊྛེ་ན, ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ ཨཱ་དི་ནཱ ས་པ་ལི་བོ་དྷ་ཊྛེ་ན རཱ་ག་ར་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཐ་ཏཱ་པི ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི དྭེ་པི ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ, བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་ནཾ. ཨ་ལ་གྒ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་སྶ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ ཋཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན གྷ་རཱ་ཝཱ་ས་པ་བྦ་ཛྫཱ་ནཾ ས་མྦཱ་དྷ་བྦྷོ་ཀཱ་ས་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་སཾ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ས་ངྑེ་པ་ཀ་ཐཱཏི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་དུ་དྡྷཱ་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་ས་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཨེ་ཀ་མྤི དི་ཝ་སནྟི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མ་ཏྟ་མྤི. ཨ་ཁ་ཎྜཾ ཀ་ཏྭཱཏི དུ་ཀྐ་ཊ་མ་ཏྟ་སྶ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ཁ་ཎྜི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཀི་ལེ་ས་མ་ལེ་ན ཨ་མ་ལཱི་ནནྟི ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་དི་ནཱ ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ. པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ཊྛེ་ན ནི་མྨ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ངྑཾ ཝི་ཡ ལི་ཁི་ཏཾ དྷོ་ཏ་ནྟི ས་ངྑ་ལི་ཁི་ཏནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷོ་ཏ་ས་ངྑ་ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་ག’’ནྟི. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏཱ’’ཏི པ་ད་པྤ་ཡོ་གེ་ན ‘‘ཨ་གཱ་ར’’ནྟི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་གཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ’’ཏི. ཀ་སཱ་ཡེ་ན ར་ཏྟཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནཱིཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་སཱ་ཡ་ར་ས་པཱི་ཏ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. པ་རི་ད་ཧི་ཏྭཱཏི ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཙེ་ཝ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཙ. ཨ་གཱ་ར་ཝཱ་སོ ཨ་གཱ་རཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, ཏ་སྶ ཝ་ཌྜྷི་ཨཱ་ཝ་ཧཾ ཨ་གཱ་ར་སྶ ཧི་ཏཾ.

༡༩༢. བྷོ་ག་ཀྑ་ནྡྷོཏི བྷོ་ག་ས་མུ་དཱ་ཡོ. ཨཱ་བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ‘‘པུ་ཏྟོ ན་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པེ་མ་ཝ་སེ་ན ས་པ་རི་ཙྪེ་དཾ བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ན. ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀ་མེ་ཏེ’’ཏི ཉཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཉཱ་ཏཱི. པི་ཏཱ་མ་ཧ་པི་ཏུ་པུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན པ་རི་ཝ་ཊྚོ.

༡༩༣. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན པི་ཧི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རོ, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཡ་སྨཱ ཏེ་ན སཾ་ཝ་རེ་ན ཨུ་པེ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་སཱུཏི ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཨཱ་པ་ནྣ་ཨ་ནུ་ཁུ་དྡ་ཀེ་སུ ཙེ་ཝ ས་ཧ་སཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཙ. བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝཱིཏི བྷ་ཡ་ད་སྶ་ན་སཱི་ལོ. ས་མྨཱ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱཏི ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ. ཏཾ ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དནྟི ཏཾ ཏཾ སི་ཀྑཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ’’ཏི པཱ་ཋེ. ས་ངྑེ་པོཏི ས་ངྑེ་པ་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཝི་ཏྠཱ་རོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༤) ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ སོ ཏ་ཏྠ, ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ (ཝི་སུ་དྡྷི. ཊཱི. ༡.༡༤) ཙ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལེ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨེ ག་ཧི་ཏེ་པཱི’’ཏི. ཨ་དྷི་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཏྠཾ བོ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་དྭཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ…པེ… ཀུ་ས་ལེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ས་བྦ་སོ ཨ་ནེ་ས་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ‘‘ཀ་ཏ་མེ ཙ ཐ་པ་ཏི ཀུ་ས་ལཱ སཱི་ལཱ ཀུ་ས་ལཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀུ་ས་ལཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ’’ནྟི (མ. ནི. ༢.༢༦༥) སཱི་ལ་སྶ ཀུ་ས་ལ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པ་རི་སུ་དྡྷ་མྤི ཁོ ཨ་ཧཾ ཐ་པ་ཏི སཱི་ལ་སྨིཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (མ. ནི. ༢.༢༦༥) ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ མུ་ཎྜི་ཀ་སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཀུ་ས་ལེ་ན, པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཛཱི་ཝོ’’ཏི ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧཱ ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ སཾ་ས་ནྡ་ཏི ས་མེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘མུ་ཎྜི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. སཱི་ལ་སྨིཾ ཝ་དཱ་མཱིཏི ‘‘སཱི་ལ’’ནྟི ཝ་དཱ་མི, ‘‘སཱི་ལ་སྨིཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ’’ནྟི ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཏྠནྟི པ་རི་གྒ་ཧ་ཏྠཾ.

ཏི་ཝི་དྷེ་ན སཱི་ལེ་ནཱཏི ཙཱུ་ལ༹་སཱི་ལཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སཱི་ལཾ མ་ཧཱ་སཱི་ལ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཏི་ཝི་དྷེ་ན སཱི་ལེ་ན. མ་ན་ཙྪ་ཊྛེ་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ, ན ཀཱ་ཡ་པ་ཉྩ་མེ་སུ. ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ཡ་ཐཱ་བ་ལ་ཡ་ཐཱ་སཱ་རུ་པྤ་པྤ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷེ་ན ས་ནྟོ་སེ་ན.

ཙཱུ་ལ༹་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་མ་ཧཱ་སཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༩༤-༢༡༡. ‘‘སཱི་ལ་སྨི’’ནྟི ཨི་དཾ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀཾ སཱི་ལཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོཏི པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ཨེ་ཝ. བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེཏི བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༧).

༢༡༢. ཨ་ཏྟཱ་ནུ་ཝཱ་ད་པ་རཱ་ནུ་ཝཱ་ད་ད་ཎྜ་བྷ་ཡཱ་དཱི་ནི ཨ་སཾ་ཝ་ར་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི. སཱི་ལ་སྶཱ་སཾ་ཝ་ར་ཏོཏི སཱི་ལ་སྶ ཨ་སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོ, སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ཝེ་ཡྻཱཏི ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ. ཡ་ཐཱ་ཝི་དྷཱ་ན་ཝི་ཧི་ཏེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝི་དྷཱ་ན་ས་མྤཱ་དི་ཏེ་ན. ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སུ་ཁ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པེ་ཧི ཕུ་ཊྛ་ས་རཱི་ར་སྶ ཨུ་ལཱ༹་རཾ ཀཱ་ཡི་ཀཾ སུ་ཁཾ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར…པེ… པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི’’ཏི.

ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༡༣. ཝི་སེ་སོ ཀ་མྨ་ཏྠཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ སཱ་མ་ཉྙ་སྶ ན ཏེ་ཧི པ་རི་ཙ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྑུ-ས་དྡོ ཀ་ཏྠ་ཙི བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་མྷི ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻེ ཝི་སེ་ས་ཏྠཾ ཝི་སེ་ས་ནྟ་ར་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་ས་ས་དྡོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི, ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ཀྑུ་ད་སྶ་ན་ནྟི བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ, ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉཱ་ཎཾ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་ཉྩ. ས་མ་ནྟ་ཏོ ས་བྦ་སོ ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ན ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཏྟ་ཡ་པ་ཉྙཱཏི ཧེ་ཊྛི་མེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཏྟ་ཡེ པ་ཉྙཱ. ཨི་དྷཱཏི ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པ’’ནྟི ཨི་མ་སྨིཾ པཱ་ཋེ. ཨ་ཡཾ ཙ་ཀྑུ-ས་དྡོ པ་སཱ་ད…པེ… ཝ་ཏྟ་ཏི ནི་སྶ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ ནི་སྶི་ཏ་སྶ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཡ་ཐཱ. ‘‘མ་ཉྩཱ ཨུ་ཀྐུ་ཊྛིཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ས་མྨི་སྶནྟི ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑེ་ན ཨ་ཝོ་མི་སྶཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷ’’ནྟི. ས་ཏི ཧི སུ་ཝི་སུ་དྡྷེ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རེ, པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་པཱ་པ་དྷ་མྨ་ཝི་ག་མེ་ན ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟཱ་ནུ་ཡོ་གོ ཧ་ཏྠ་ག་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སུ་ཁཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི’’ཏི.

ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༡༤. ས་མ་ནྟ་ཏོ, པ་ཀ་ཊྛཾ ཝཱ ས་ཝི་སེ་སཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ, ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཎཾ. ཏ་སྶ ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ, ཏ་སྨིཾ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་མྷི. ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ག་མ་ན’’ནྟི. ཏ་ཐཱ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནཾ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཀྐ་ནྟཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ན’’ནྟི. ནི་ཝ་ཏྟ་ནནྟི ཙ ནི་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ. ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ པ་ན ག་མ་ནཾ ག་མ་ན་མེ་ཝ. ཨ་བྷི་ཧ་ར་ནྟོཏི ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ནེ་ནྟོ. ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་ས་ཡ་ནེ་སུ ཡོ ག་མ་ན་ཝི་དྷུ་རོ ཀཱ་ཡ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཨ་བྷི་ཧཱ་རོ, སོ ཨ་བྷི་ཀྐ་མོ, པ་ཙྪ་ཏོ ཨ་པ་ཧ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཀྐ་མོཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཋཱ་ནེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨཱ་ས་ན་སྶཱཏི པཱི་ཋ་ཀཱ་དི་ཨཱ་ས་ན་སྶ. པུ་རི་མ་ཨ་ངྒཱ་བྷི་མུ་ཁོཏི ཨ་ཊ་ནི་ཀཱ་དི་པུ་རི་མཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་བྷི་མུ་ཁོ. སཾ་ས་ར་ནྟོཏི སཾ་ས་པྤ་ནྟོ. པ་ཙྩཱ་སཾ་ས་ར་ནྟོཏི པ་ཊི་ཨཱ་ས་པྤ་ནྟོ. ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་པ་ནྣ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་སཾ་ས་པྤ་ན་པ་ཊི་ཨཱ་ས་པྤ་ནཱ་ནི ནི་ད་སྶེ་ཏི.

ས་མྨཱ པ་ཛཱ་ན་ནཾ ས་མྤ་ཛཱ་ནཾ, ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལོ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱིཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ས་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི’’ཏི. ས་མྤ་ཛཱ་ན་ས་དྡ་སྶ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ཏེ་ཝཱཏི ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་མྨོ་ཧཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི ཨེ་ཝ. ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་སྶ ཝཱ ཀཱ་རོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི. དྷ་མྨ་ཏོ ཝ་ཌྜྷི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ཧ ཨ་ཏྠེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི སཱ་ཏྠ་ཀཾ, ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་དི. སཱ་ཏྠ་ཀ་སྶ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནཾ སཱ་ཏྠ་ཀ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ས་པྤཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི་ཏ་སྶ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནཾ ས་པྤཱ་ཡ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་རེ, ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཙ པ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ གོ་ཙ་རེ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ན་མེ་ཝ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཏཱུ་ལེ་ཏྭཱ ཏཱི་རེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཡཱ་ཏི, ཨ་ཏྠོ. ས་ངྒྷ་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ ཨུ་པོ་ས་ཐ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ག་མ་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ. ཨ་སུ་བྷ་ད་སྶ་ནཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝཱ བོ་དྷིཾ ཝཱ དི་སྭཱ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱིཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སོ ཨེ་སོ. ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་མྤི ཧི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝ་ཌྜྷི་ཡེ་ཝ. ཀེ་ཙཱིཏི ཨ་བྷ་ཡ་གི་རི་ཝཱ་སི་ནོ.

ཏ་སྨིཾ པ་ནཱཏི སཱ་ཏྠ་ཀ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཨ་ཏྠེ. ‘‘ཨ་ཏྠོ་ཏི དྷ་མྨ་ཏོ ཝ་ཌྜྷཱི’’ཏི ཡཾ སཱ་ཏྠ་ཀ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏཾ ས་པྤཱ་ཡཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི སི་ཡཱ ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཏི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡ་ད་སྶ་ནཾ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨ་རཱུ་པ་ཀཱ་ནི ཝི་ཡཱཏི ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ པ་ཊི་མཱ་ཡོ ཝི་ཡ, ཡ་ནྟ་པ་ཡོ་གེ་ན ཝཱ ཝི་ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨཱ པ་ཊི་མཱ་ཡོ ཝི་ཡ. ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ནཾ གེ་ཧ་སྶི་ཏ ཨ་ཉྙཱ་ཎུ་པེ་ཀྑཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ག་ཧ་ཎཾ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ བཱ་ལ་སྶ མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༣.༣༠༨). ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དི་ས་མྨ་དྡེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ནཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟ་རཱ་ཡོ.

པ་བྦ་ཛི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཐཱ ཨཱ་ཙི་ཎྞཱ, ཨ་ན་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཐཱ པ་ན ཏ་སྶཱ དུ་ཏི་ཡཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭེ ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ན ཀ་ཐི་ཏ་པུ་བྦཱ’’ཏི. ཨེ་ཝནྟི ‘‘ས་ཙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ས་བྦ་མྤི ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི, ན ‘‘པུ་རི་ས་སྶ མཱ་ཏུ་གཱ་མཱ་སུ་བྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ.

ཡོ་ག་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ གོ་ཙ་ར’’ནྟི. ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་གྒ་ཧ་ཀོ་ས་ལླ་སྶ ས་མྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ.

ཧ་ར་ཏཱིཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཡཱ་ཝ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་མཱ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་ཡོ་ག་ཏོ ཡཱ་ཝ དི་ཝཱ་ཋཱ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན པ་ཊི་ནེ་ཏི. ས་རཱི་ར་པ་རི་ཀ་མྨནྟི མུ་ཁ་དྷོ་ཝ་ནཱ་དི་ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ. དྭེ ཏ་ཡོ པ་ལླ་ངྐེཏི དྭེ ཏ་ཡོ ནི་ས་ཛྫཱ་ཝཱ་རེ དྭེ ཏཱི་ཎི ཨུ་ཎྷཱ་ས་ནཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་སུ་མཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ནྟོ’’ཏི. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ ཨེ་ཝ, ཏེ་ན ‘‘པ་ཏྟོ་པི ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༡༤) ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཏི་ཀྑ་ཏྟུ་མེ་ཝ. པ་རི་བྷོ་ག་ཙེ་ཏི་ཡ་ཏོ སཱ་རཱི་རི་ཀ་ཙེ་ཏི་ཡཾ ག་རུ་ཏ་ར་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ’’ཏི པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡཾ བཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཱ བོ་དྷི་སཱ་ཁཱ ཧ་རི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ བོ་དྷི་ཡཾ པ་ཎི་པཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ ཝི་ཡ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི. གཱ་མ་ས་མཱི་པེཏི གཱ་མ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཊྛཱ་ནེ. ཛ་ན་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠནྟི ‘‘མ་ཡི ཨ་ཀ་ཐེ་ནྟེ ཨེ་ཏེ་སཾ ཀོ ཀ་ཐེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི དྷ་མྨཱ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན ཛ་ན་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ‘‘དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི, ཡ་སྨཱ ཙ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ ཏ་ད་ནུ་གུ་ཎཾ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ. ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཝ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ.

ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘པ་རི་ཙི་ཏོ ཨ་པ་རི་ཙི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་མྤ་ཏྟ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཨེ་ཝ, ས་མཱ་ག་མ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ཡེཏི པ་ར་ཙ་ཀྐཱ་དི་བྷ་ཡེ.

‘‘ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛོ’’ཏི ག་ཧ་ཎིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱི་ཐིཾ ནཱ་རོ་ཧ་ཏི ཁུ་དཱ་པ་རི་སྶ་མེ་ན ཀི་ལ་ནྟ་ཀཱ་ཡ་ཏྟཱ ས་མཱ་དྷཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཝ་སེ་ས་ཊྛཱ་ནེཏི ཡཱ་གུ་ཡཱ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ. པོ་ངྑཱ་ནུ་པོ་ངྑནྟི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ, ཡ་ཐཱ པོ་ངྑཱ་ནུ་པོ་ངྑཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ས་ར་པ་ཊི་པཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་ན་ཝི་ཙྪེ་དོ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྶ་པཱི་ཏི.

ནི་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་རོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གེ. ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པཱུ་ར་ཎེ་ན ས་བྦ་ཝ་ཏྟཱ་ནི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ. ‘‘ཀཱ་མེ་སུ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ཡེ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ, རཱུ་པེ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ, ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ཨུ་ད་རཱ་ཝ་དེ་ཧ་ཀཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ སེ་ཡྻ་སུ་ཁཾ པ་སྶ་སུ་ཁཾ མི་དྡྷ་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ དེ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡཾ པ་ཎི་དྷཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༠; མ. ནི. ༡.༡༨༦) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཔ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཙེ་ཏོ་ཁི་ལ་ཝི་ནི་བ་ནྡྷ་ཙི་ཏྟོ. ཙ་རི་ཏྭཱཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ.

ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ཧི་ཏཾ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑཱ་ཡ ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏཾ ག་མ་ན་པ་ཙྩཱ་ག་མ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏི་ཀཾ, ཏ་དེ་ཝ ཝ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན. ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཨི་ཙྪ་ནྟཱ, དྷ་མྨ་ཙྪ་ནྡ་ཝ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨོ ཧི ཧི་ཏཾ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཀ་ཉྩ སུ་ཁ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ནི་བྦི་སེ་ས་ཏྟཱ, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ དྷ་མྨོ, ཏཾ ཀཱ་མེ་ནྟི ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མཱ.

ཨུ་ས་བྷཾ ནཱ་མ ཝཱི་ས་ཏི ཡ་ཊྛི་ཡོ. ཏཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཏཱ་ཡ པཱ་སཱ་ཎ་ས་ཉྙཱ་ཡ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཛཱ་ན་ནྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སོ་ཡེ་ཝ ན་ཡོཏི ‘‘ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ཡོ ཋཱ་ནེ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཨེ་ཝ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ་པི ན་ཡོ. པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཚི་ནྣ་བྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ཏི. མ་དྡ་ནྟཱཏི དྷ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེ སཱ་ལི་སཱི་སཱ་ནི མ་དྡ་ནྟཱ.

མ་ཧཱ་པ་དྷཱ་ནཾ པཱུ་ཛེ་སྶཱ་མཱིཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐེ་ན ཚ་ཝ་སྶཱ་ནི ཀ་ཏཾ དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡ་མེ་ཝཱ་ཧཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཏྟི པཱུ་ཛེ་སྶཱ་མཱི་ཏི. པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ཛཱ ཧི ས་ཏྠུ་པཱུ་ཛཱ, ན ཨཱ་མི་ས་པཱུ་ཛཱ་ཏི. ‘‘ཋཱ་ན་ཙ་ངྐ་མ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་ཝ་སྶཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན.

ཝཱི་ཐིཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཝཱི་ཐི་ཡོ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱི་ཐི་ཡོ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨཱ་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ས་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏནྟི ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༣; ཨ. ནི. ༦.༥༨; མ་ཧཱ་ནི. ༢༠༦) ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ནེ་ཝ ད་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ད་སྶ་ནཾ.

པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི, ཡ་དི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི. ཏ་ཏྠ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་དཱ ཀ་པྤཱ་ནཾ དྭེ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི, ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ ཏ་ཛྫཱ་པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷ་ར་ཎཾ. སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཱ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཾ, ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ, མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ (ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༢༨༨) ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མེ་ཝ ཏ་ཛྫཱ་པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷ་ར་ཎཾ. ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ. བཱ་ཧི་ཡོ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོཏི བཱ་ཧི་ཡ་ཝི་ས་ཡེ ས་ཉྫཱ་ཏ་སཾ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱ་ཡ བཱ་ཧི་ཡོ, དཱ་རུ་ཙཱི་ར་པ་རི་ཧ་ར་ཎེ་ན དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོ་ཏི ཙ ས་མ་ཉྙཱ་ཏོ. སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ, བཱ་ཧི་ཡ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ‘དི་ཊྛེ དི་ཊྛ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སུ་ཏེ, མུ་ཏེ, ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ བཱ་ཧི་ཡ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཏོ ཁོ ཏེ བཱ་ཧི་ཡ དི་ཊྛེ དི་ཊྛ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སུ་ཏེ, མུ་ཏེ, ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་ཏོ ཏྭཾ, བཱ་ཧི་ཡ, ན ཏེ་ན. ཡ་ཏོ ཏྭཾ, བཱ་ཧི་ཡ, ན ཏེ་ན, ཏ་ཏོ ཏྭཾ, བཱ་ཧི་ཡ, ན ཏ་ཏྠ. ཡ་ཏོ ཏྭཾ, བཱ་ཧི་ཡ, ན ཏ་ཏྠ, ཏ་ཏོ ཏྭཾ, བཱ་ཧི་ཡ, ནེ་ཝི་དྷ ན ཧུ་རཾ ན ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ན. ཨེ་སེ་ཝ་ནྟོ དུ་ཀྑ་སྶཱ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༡༠) ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི. ཨེ་ཝཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ནཾ མ་ཧཱ་པ་ཉྙ་ཏཱ་དི་དཱི་པ་ནཱ་ནི སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.

ཏནྟི ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ཨེ་ཝནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་མཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ དི་ཊྛི་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་མེ ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཨ་ཧཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་མཱི’’ཏི པ་ན ཨི་མི་ནཱ མཱ་ན་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ པ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ནཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཎྷ་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན་པི ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ད་སྶི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ‘‘ཏ་ཐཱ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནྟོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ཡེ་ན གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གེ་ན ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ. ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ག་ཏི་ཀཱ ཧི ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི. ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཨི་མཱ་སཾ དྭི་ནྣ་མེ་ཏྠ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ, ཨི་ཏ་རཱ་ས་ཉྩ ཨོ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀ་པཱ་དུ་དྡྷ་ར་ཎེ…པེ… བ་ལ་ཝ་ཏི་ཡོཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ. ཏི་རི་ཡ་ག་ཏི་ཀཱ་ཡ ཧི ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎེ་སུ སཱ་ཏི་ས་ཡོ བྱཱ་པཱ་རོ་ཏི. ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཨི་མཱ་སཾ དྭི་ནྣ་མེ་ཏྠ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ, ཨི་ཏ་རཱ་ས་ཉྩ ཨོ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎེ་སཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏི་པི ཨ་ནུ་ག་མ་ཀ་ཨ་ནུ་ག་ནྟ་བྦ་ཏཱ་ཝི་སེ་སེ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་ཐཱ-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ,. ཏ་ཏྠ ཨ་ཀྐ་ནྟ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པཱ་ད་སྶ ཨུ་ཀྑི་པ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ. ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ ཧ་ར་ཎཾ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ, ཁཱ་ཎུ་ཨཱ་དི་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ, པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་གྷ་ཊྚ་ན་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝཱ པ་སྶེ་ན ཧ་ར་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ. ཡཱ་ཝ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་དོ, ཏཱ་ཝ ཨཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཧ་ར་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎནྟི ཨ་ཡཾ ཝཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ.

ཡ་སྨཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ ཝོ་སྶ་ཛྫ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ. ག་རུ་ཏ་ར་ས་བྷཱ་ཝཱ ཧི ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི. ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནེ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཏཱ་སཾ དྭི་ནྣ་མེ་ཏྠ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ, ཨི་ཏ་རཱ་ས་ཉྩ ཨོ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནེ…པེ… བ་ལ་ཝ་ཏི་ཡོ’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ ས་ནྣི་ཀྑེ་པ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ, པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝེ ཝི་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནེ་པི ཏ་སྶཱ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཐཱ གྷ་ཊྚ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཏ་ཏྠཱ་པི པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཨ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ས་ནྣི་ཀྑེ་པ་ན་ས་ནྣི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནེ་སཱུ’’ཏི.

ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནེ, ཏེ་སུ ཝཱ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཨུ་དྡ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ. ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ, ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཙ. ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ ན པཱ་པུ་ཎ་ནྟི ཁ་ཎ་མ་ཏྟཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ. ན ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ དེ་ས་ནྟ་ར་ས་ངྐ་མ་ནཾ ཨ་ཏྠི. ‘‘པ་བྦཾ པ་བྦ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ས་བྷཱ་ག་ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏི་ཨི་ཏྟ་རོ ཧི རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི པ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎོ, ག་མ་ན་སྶཱ་དཱི་ནཾ, དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡེ་ན པ་ཊི་མུ་ཁཾ དྷཱ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ སི་ར་སི པཱ་དེ ཙ བ་ནྡྷ་ཁུ་ར་དྷཱ་རཱ ས་མཱ་ག་མ་ཏོ་པི སཱི་གྷ་ཏ་རོ. ཡ་ཐཱ ཏི་ལཱ་ནཾ བྷ་ཛྫི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཡ་ནེ་ན བྷེ་དོ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཡ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཧི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ བྷི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི. ‘‘ས་དྡྷིཾ རཱུ་པེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་རོ་དྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཡཾ ཏ་ཏོ ས་ཏྟ་ར་ས་མ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཡ་དི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ས་མཱ་ན་ཀྑ་ཎཱ སི་ཡུཾ, ‘‘རཱུ་པཾ ག་རུ་པ་རི་ཎཱ་མཾ ད་ནྡྷ་ནི་རོ་དྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཝི་རོ་དྷོ སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ‘‘ནཱ་ཧཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི, ཡཾ ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༡.༤༨) ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཱ. ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ཧི སཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ ནི་རོ་དྷོ. རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ པ་ན ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ནི་པྥ་ཏྟི སོ་ལ༹་ས་ཧི ཙི་ཏྟེ་ཧི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ངྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཏེ་སཾ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ལ་ཧུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ས་ངྒ་ཏི་མ་ཏྟ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཏི་ཎྞཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ, ཝི་ས་ཡ་ས་ངྒ་ཏི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ, ད་ནྡྷ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ད་ནྡྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ. ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ ཁོ པ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཝ, ཏེ་ན ཙ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ རཱུ་པ་དྷ་མྨོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ, པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ ཙ ཏ་ཐེ་ཝཱ་ཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ཀྑ་ཎ་ཏཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨ་ཉྙཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ ཙི་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙཾ ཙི་ཏྟཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཡཾ པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣཾ ཙི་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ཉྙཾ, ཏཾ པ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཾ ཨ་པ་ར་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་ཉྙཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ ཙི་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ ཨ་ནྟ་རོ ལ་བྦྷེ་ཡྻཱ་ཏི? ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝཱི་ཙི མ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷོ’’ཏི, ཡ་ཐཱ ཝཱི་ཙི ཨ་ནྟ་རོ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ‘‘ཏ་དེ་ཝེ་ཏ’’ནྟི ཨ་ཝི་སེ་ས་ཝི་དཱུ མ་ཉྙ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ ཨ་ནུ པ་བ་ནྡྷོ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནོ རཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ནོ ཙ ན་དཱི་སོ་ཏོ་ཝ ན་དི་ཡཾ ཨུ་ད་ཀ་པྤ་ཝཱ་ཧོ ཝི་ཡ ཝ་ཏྟ་ཏི.

ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ལོ་ཀི་ཏཾ ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ར་ཏོ པེ་ཀྑ་ན’’ནྟི. ཡ་སྨཱ ཡཾ་དི་སཱ་བྷི་མུ་ཁོ ག་ཙྪ་ཏི, ཏི་ཊྛ་ཏི, ནི་སཱི་ད་ཏི ཝཱ ཏ་ད་བྷི་མུ་ཁཾ པེ་ཀྑ་ནཾ ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ནུ་ག་ཏ་ཝི་དི་སཱ་ལོ་ཀ་ནཾ ཝི་ལོ་ཀི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ལོ་ཀི་ཏཾ ནཱ་མ ཨ་ནུ་དི་སཱ་པེ་ཀྑ་ན’’ནྟི. ས་མྨ་ཛྫ་ན་པ་རི་བྷ་ཎྜཱ་དི་ཀ་ར་ཎེ ཨོ་ལོ་ཀི་ཏ་སྶ, ཨུ་ལློ་ཀ་ཧ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཨུ་ལློ་ཀི་ཏ་སྶ, པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟ་པ་རི་སྶ་ཡ་སྶ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་པ་ལོ་ཀི་ཏ་སྶ སི་ཡཱ ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཝཱ མུ་ཁེ་ན ས་བྦཱ་ནི་པི ཏཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནེ་ཝཱ’’ཏི.

ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑིནྟི ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ཝ་ནྟཾ, པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀཱ་རི་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་ལེ ‘‘ཡ་མེ་ཝཱ་ཧཾ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ཨ་གུ་ཏྟ་དྭཱ་ར་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ སཱ་ས་ནེ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་ཏྟོ, ཏ་མེ་ཝ སུ་ཊྛུ ནི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཧི་རོ་ཏྟ་པྤོ, ཏ་ཏྠ ཙ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རེ ཨུ་ཀྐཾ་ས་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟོ, ཏེ་ནེ་ཝ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རཱ་ནཾ, ཡ་དི་དཾ ན་ནྡོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༣༥) ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པེ་སི.

སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏཱ ཙ ས་པྤཱ་ཡ་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏ་ཝི་ལོ་ཀི་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྨཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་སྶེ་ཝ གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ལོ་ཀ་ན་ཝི་ལོ་ཀ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ ཨ་ཉྙོ ཨུ་པཱ་ཡོ ན ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏཱ་དི་ས་མ་ཉྙཱ་པི ཡ་སྨཱ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཛཱ་ན་ནཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀི་རི་ཡ་མ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙ་ལ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན. ཨ་དྷོ སཱི་ད་ཏཱིཏི ཨ་དྷོ ག་ཙྪ་ཏི. ཨུ་དྡྷཾ ལ་ངྒྷེ་ཏཱིཏི ལ་ངྒྷཾ ཝི་ཡ ཨུ་པ་རི ག་ཙྪ་ཏི.

ཨ་ངྒ་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནནྟི པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་ཨ་ངྒ་ཀི་ཙྩཾ ནི་པྥཱ་དེ་ནྟཾ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པ་ཋ་མ་ཛ་ཝ་ནེ་པི…པེ… ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ‘‘ཨི་ཏྠཱི པུ་རི་སོ’’ཏི ར་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན ཝོ་ཊྛ་བྦ་པ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝོ་ཊྛ་བྦ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་ཊྛེ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཱ་དི་མྷི ལོ་བྷ་མ་ཏྟཾ, ཨ་ནི་ཊྛེ ཙ པ་ཊི་གྷ་མ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, མ་ནོ་དྭཱ་རེ པ་ན ‘‘ཨི་ཏྠཱི པུ་རི་སོ’’ཏི ར་ཛྫ་ནཱ་དི ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་ཛ་ཝ་ནཾ མཱུ་ལཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཝཱ ས་བྦཾ བྷ་ཝ་ངྒཱ་དི. ཨེ་ཝཾ མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཛ་ཝ་ན་སྶ མཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན མཱུ་ལ་པ་རི་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏཱ པ་ན པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་ཛ་ཝ་ན་སྶེ་ཝ ཨ་པུ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན, ཨི་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏེ་སཱུ’’ཏི ཧེ་ཊྛི་མ་སྶ ཨུ་པ་རི་མ་སྶ ཙ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ བྷ་ངྒ་པྤ་ཏྟི་མཱ་ཧ.

ཏནྟི ཛ་ཝ་ནཾ, ཏ་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ ཨ་བྦྷཱ་ག་ཏོ.

ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀོ ཀཱ་ལོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་ནི.

ཨེ་ཏཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ས་མ་ཝཱ་ཡེཏི སཱ་མ་གྒི་ཡཾ. ཏ་ཏྠཱཏི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ལོ་ཀ་ན་ཝི་ལོ་ཀ་ནེ པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནེ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟོ ཀོ ཨེ་ཀོ ཨཱ་ལོ་ཀེ་ཏི, ཀོ ཝི་ལོ་ཀེ་ཏི.

‘‘ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཨི་དཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོཏི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ན་མྤི ལ་བྦྷ་ན་ཏོ.

ཀཱ་ལེ ས་མ་ཉྪི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ས་མ་ཉྪ་ནྟ་སྶ. ཏ་ཐཱ པ་སཱ་རེ་ནྟ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. མ་ཎི་ས་པྤོ ནཱ་མ ཨེ་ཀཱ ས་པྤ་ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ལ་ལ༹་ནནྟི ཀ་མྤ་ནཾ, ལཱི་ལཱ༹་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ.

ཨུ་ཎྷ་པ་ཀ་ཏི་ཀོ པ་རི་ལཱ༹་ཧ་བ་ཧུ་ལ་ཀཱ་ཡོ. སཱི་ལ་ཝི་དཱུ་ས་ནེ་ན ཨ་ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ས་པྤཱ་ཡཾ. ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་མྤི ཨ་ཙེ་ཏ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཝི་ཡ ཀཱ་ཡོ་པི ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ་ཏི ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ‘‘ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པ་རི་དཱི་པེ་ནྟོ ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ས་ནྟོ་ས་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ག་ཎྛི་ཀཱ་ཧ་ཏོཏི ཨཱ་ཧ་ཏ་ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ག་ཎྛི་ཀོ, ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ག་ཎྛི་ཀཱ་ཧི ཝཱ ཨཱ་ཧ་ཏོ ཏ་ཐཱ.

ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷོ་པི ཨ་ཏྠོཏི ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷོ་པི པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་སེ་སོ མ་ཧཱ་སི་ཝ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༣, ༤༢༢; མ. ནི. ༢.༣༨༧; ཨ. ནི. ༢.༣༤༡; ༨.༩; དྷ. ས. ༡༣༥༥; ཝི་བྷ. ༥༡༨; མ་ཧཱ་ནི. ༢༠༦) ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ‘‘ནེ་ཝ ད་ཝཱ་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༣, ༤༢༢; མ. ནི. ༢.༣༨༧; ཨ. ནི. ༨.༩; དྷ. ས. ༡༣༥༥; ཝི་བྷ. ༥༡༨; མ་ཧཱ་ནི. ༢༠༦) ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི པ་ན པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ངྒ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

པ་ཐ་ཝི་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀ་ཛ་ལ་སྶ ཏཾ་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀ་ཝཱ་ཡུ་ནཱ ཝི་ཡ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ་ཝ ཨཱ་ས་ཡེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཡཱ་ཝ མུ་ཁཱ ཨ་བྷི་ཧ་ར་ཏི. ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཏ་ཏོ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཝཱི་མི་སྶཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཝཱ མུ་ཁ་དྭཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟོ ཧ་ར་ཏི. ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཀུ་ཙྪི་ག་ཏཾ པ་སྶ་ཏོ ཧ་ར་ཏི, པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏཱིཏི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཙཱ་རེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ས་ཉྩུ་ཎྞ་ན་ཝི་སོ་ས་ནཱ་ནི པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ས་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཀ་རོ་ཏི, ན ཀེ་ཝ་ལཱ་ཏི ཏཱ་ནི པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ་པི ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨ་ལླ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ནུ་པཱ་ལེ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝི་སོ་ས་ནཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ལླ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ནུ་པཱ་ལེ་ཏི. ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏཱུཏི ག་ཧ་ཎཱི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ. སཱ ཧི ཨ་ནྟོ་པ་ཝི་ཊྛཾ ཨཱ་ཧཱ་རཾ པ་རི་པཱ་ཙེ་ཏི. ཨ་ཉྫ་སོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ པ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་ནཾ མ་གྒོ ཧོ་ཏི. ཨཱ་བྷུ་ཛ་ཏཱིཏི པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎ་ཛི་ཎྞཱ་ཛི་ཎྞ་ཏཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏི, ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ་ཏཾ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧི པ་ཡོ་གོ ‘‘ས་མྨཱ་པ་ཡོ་གོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཡེ་ན ཧི པ་ཡོ་གེ་ན པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་དི ནི་པྥ་ཛྫ་ཏི, སོ ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་མྤི ནི་པྥཱ་དེ་ཏི ནཱ་མ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་མྨཱ་པ་ཡོ་གཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི མ་ནྭཱ་ཡ ཨཱ་ག་མྨ ཨཱ་བྷུ་ཛ་ཏི ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ཏི. ཨཱ་བྷོ་ག་པུ་བྦ་ཀོ ཧི ས་བྦོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་བྱཱ་པཱ་རོ་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ.

ག་མ་ན་ཏོཏི བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན གོ་ཙ་ར་གཱ་མཾ ཨུ་དྡི་སྶ ག་མ་ན་ཏོ. པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཏོཏི གོ་ཙ་ར་གཱ་མེ བྷི་ཀྑ་ཏྠཾ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ན་ཏོ. པ་རི་བྷོ་ག་ཏོཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ཏོ. ཨཱ་ས་ཡ་ཏོཏི པི་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ. ཨཱ་ས་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་པི ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ མ་རི་ཡཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ས་ཡ་ཏི ཏི་ཊྛ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ས་ཡོ, ཨཱ་མཱ་ས་ཡ་སྶ ཨུ་པ་རི ཏི་ཊྛ་ན་ཀོ པི་ཏྟཱ་དི་ཀོ. མ་རི་ཡཱ་ད་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡ་མཱ་ཀཱ་རོ. ནི་དྷཱ་ནནྟི ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཏྟོ ཨཱ་ཧཱ་རོ ནི་ཙི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ནི་དྷཱ་ནཾ, ཨཱ་མཱ་ས་ཡོ. ཏ་ཏོ ནི་དྷཱ་ན་ཏོ. ཨ་པ་རི་པ་ཀྐ་ཏོཏི ག་ཧ་ཎཱི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛེ་ན ཨ་ཝི་པ་ཀྐ་ཏོ. པ་རི་པ་ཀྐ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་ས ཝི་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཕ་ལ་ཏོཏི ནི་པྥ་ཏྟི་ཏོ. ནི་སྶ་ནྡ་ཏོཏི ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ནི་སྶ་ནྡ་ན་ཏོ. ས་མྨ་ཀྑ་ན་ཏོཏི ས་བྦ་སོ མ་ཀྑ་ན་ཏོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ (ཝི་སུ་དྡྷི. ཊཱི. ༡.༢༩༤) ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.

ས་རཱི་ར་ཏོ སེ་དཱ མུ་ཙྩ་ནྟཱིཏི ཝེ་ག་སཾ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཏོ ས་རཱི་ར་ཏོ སེ་དཱ མུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་ཉྙེ ཙ རོ་གཱ ཀ་ཎྞ་སཱུ་ལ་བྷ་ག་ནྡ་རཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཊྛཱ་ནེཏི མ་ནུ་སྶཱ་མ་ནུ་སྶ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཁེ་ཏྟ་དེ་ཝཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཀེ. ཀུ་དྡྷཱ ཧི ཨ་མ་ནུ་སྶཱ, མ་ནུ་སྶཱ་པི ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡཾ པཱ་པེ་ནྟི. ནི་སྶ་ཊྛ་ཏྟཱ ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ, ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ཏྟཱ, ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཙ ན པ་ར་སྶ. ཨུ་ད་ཀ་ཏུ་མྦ་ཏོཏི ཝེ་ལུ༹་ནཱ་ལི༹་ཨཱ་དི་ཨུ་ད་ཀ་བྷཱ་ཛ་ན་ཏོ. ཏནྟི ཚ་ཌྜི་ཏ་ཨུ་ད་ཀཾ.