༡༢. ལོ་ཧི་ཙྩ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ལོ་ཧི་ཙྩ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༠༡. སཱ་ལ་ཝ་ཏི་ཀཱ་ཏི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ གཱ་མ་སྶ ནཱ་མཾ. གཱ་མ་ཎི་ཀཱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཀེ་ཙི. ལོ་ཧི་ཏོ ནཱ་མ ཏ་སྶ ཀུ་ལེ པུ་བྦ་པུ་རི་སོ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ལོ་ཧི་ཙྩོ་ཏི ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ གོ་ཏྟ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཾ ནཱ་མཾ.
༥༠༢. ‘‘དི་ཊྛི་ག་ཏ’’ནྟི ལ་དྡྷི་མ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན པ་ན ཨུ་ཙྪེ་ད་ས་སྶ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར’’ནྟི. ན ཧི ཨུ་ཙྪེ་ད་ས་སྶ་ཏ་གཱ་ཧ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཀོ་ཙི དི་ཊྛི་གཱ་ཧོ ཨ་ཏྠི. ‘‘བྷཱ་ས་ཏི ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཏ་སྶཱ ལ་དྡྷི་ཡཱ ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙོ པ་རོ་ཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཀ་ཏོ ཨ་ནུ་སཱ་སི་ཏ་བྦོ པ་རོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་སཱ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ་པི ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཀོ པ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་རོ པ་ར་སྶཱ་ཏི པ་རོ ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀིཾ-ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཙེ་ཏྠ ‘‘ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་པི ཝཱ ཏེ་ན ཏ་སྶ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཀུ་ས་ལཾ དྷ་མྨནྟི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨཾ ནི་ཀྐི་ལེ་ས་དྷ་མྨཾ ཝི་མོ་ཀྑ་དྷ་མྨ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པ་རེ་སཾ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཏེ་ཧི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཝཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཎཾ ཀིཾ ཨ་ཏྠི་ཡཾ ཨཱ་ས་ཡ་བུ་དྡྷ་སྶཱ་པི ཨ་ནུ་རོ་དྷེ་ན ཝི་ནཱ ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷཾ…པེ… ཝི་ཧཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་ད་མི་དཾ པཱ་པ་ཀཾ ལོ་བྷ་དྷ་མྨཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི.
༥༠༤. སོཏི ལོ་ཧི་ཙྩོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ.
༥༠༨. ཀ་ཐཱ་ཕཱ་སུ་ཀ་ཏྠནྟི ཀ་ཐཱ་སུ་ཁ་ཏྠཾ, སུ་ཁེ་ན ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཉྩེ་ཝ སོ་ཏུ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མ སི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ པཱི་ཏི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་མེ་ཌི་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ‘‘བུ་དྡྷ་ག་ཛྫི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཝི་སེ་ས་ཏོ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ ཀི་རེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ལོ་ཧི་ཙྩ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༠༩. ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཉྫཱ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཡུ་པྤཱ་དོ. ཨ་ནུ་པུ་བྦོ ཀ་མྤཱི-ས་དྡོ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ན་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨི་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཝཱ ཧི་ཏེ་ན ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀོ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཀོ ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱི. ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ལཱ་བྷེ་ན ནི་པྤ་ཛྫ་ཏི བ་ལ་ཝ་ཏཱི ཧོ་ཏི, ཨ་ཝ་གྒ་ཧཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ཡ་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོ.
༥༡༠-༡༡. དུ་ཏི་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟིནྟི ‘‘ན་ནུ རཱ་ཛཱ པ་སེ་ན་དཱི ཀོ་ས་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དུ་ཏི་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟིཾ སཱ་དྷ་ན་ཡུ་ཏྟིཾ. ཀཱ་ར་ཎ་ཉྷི བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པ་མཱ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏི. ཡེ ཙི་མེཏི ཡེ ཙ ཨི་མེ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ དི་བྦཱ ག་བྦྷཱ པ་རི་པཱ་ཙེ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ས་ཀྐུ་ཎ་ནྟཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀ་སྶ ཝཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡེ པ་ན ‘‘པ་རི་པ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི པ་ཋ་ནྟི, ཏེ་སཾ ‘‘དི་བྦེ ག་བྦྷེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠི. ཨ་ཏྠོ ཙ དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤི་ཏཱ ཙ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ས་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. དི་ཝི བྷ་ཝཱ་ཏི དི་བྦཱ. ག་བྦྷེ་ནྟི པ་རི་པ་ཙྩ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ནྟཱ་ནཾ པ་བ་ནྡྷེ་ནྟཱི་ཏི ག་བྦྷཱ. ‘‘ཚ་ནྣཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ་ན’’ནྟི ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་སྶཱ་པི ཧི དི་བྦ་ག་བྦྷ་བྷཱ་ཝོ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ཡ་མཱ་ནཱ’’ཏི ཨི་ད་མྤི ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. བྷ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི སུ་ཁ་ས་མ་པྤི་ཏཱ་ཏི བྷ་ཝཱ, ཝི་མཱ་ནཱ་ནི. དེ་ཝ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ དི་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ག་བྦྷཱ. དཱ་ནཱ་ད་ཡོ དེ་ཝ་ལོ་ཀ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡཔུ་ཉྙ་ཝི་སེ་སཱ.དི་བྦཱ བྷ་ཝཱཏི དེ་ཝ་ལོ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝཱ. ཏ་དཱ་ཝ་ཧོ ཧི ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ པུ་བྦེ ག་ཧི་ཏོ.
ཏ་ཡོ་ཙོ་ད་ནཱ་ར་ཧ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༡༣. ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ནེ་ཝ ‘‘ཏྭཾ ཨེ་ཝཾ་དི་ཊྛི་ཀོ ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ར་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་དྡེ་སི་ཀེ་ནེ་ཝ. མཱ་ནནྟི ‘‘ཨ་ཧ་མེ་ཏཾ ཛཱ་ནཱ་མི, ཨ་ཧ་མེ་ཏཾ པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཎྜི་ཏ་མཱ་ནཾ. བྷི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཝི་དྷ་མེ་ཏྭཱ, ཛ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཡོ ས་ཏྠཱ་རེཏི ཨ་ས་མྤཱ་དི་ཏ་ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏོ ཨ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀ་ར་སཱ་ཝ་ཀོ, ཨ་ས་མྤཱ་དི་ཏ་ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏོ ཨོ་ཝཱ་ད་ཀ་ར་སཱ་ཝ་ཀོ, ས་མྤཱ་དི་ཏ་ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏོ ཨ་ནོ་ཝཱ་ད་ཀ་ར་སཱ་ཝ་ཀོ་ཏི ཨི་མེ ཏ་ཡོ ས་ཏྠཱ་རེ. ཙ་ཏུ་ཏྠོ པ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ན ཙོ་ད་ནཱ་ར་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཏེ་ན པུ་ཙྪི་ཏེ ཨེ་ཝ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ར་ཧེ ཏ་ཡོ ས་ཏྠཱ་རེ པ་ཋ་མཾ ད་སྶེ་སི, པ་ཙྪཱ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ་ས་ཏྠཱ་རཾ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཏྠོ ས་ཏྠཱ ཨེ་ཀོ ཨ་དུ་ཏི་ཡོ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ, ཏ་ཐཱ་པི སོ ཡེ་སཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ‘‘དྷ་མྨ་མ་ཡོ ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ་སཾ ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཏེ གུ་ཎཱ་ཝ་ཡ་ཝེ ས་ཏྠུ་ཊྛཱ་ནི་ཡེ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ཡ་མྤི ཁོ, ལོ་ཧི་ཙྩ, ས་ཏྠཱ’’ཏི ཨ་བྷཱ་སི.
ཨ་ཉྙཱཏི ཡ-ཀཱ་ར་ལོ་པེ་ན ནི་དྡེ་སོ ‘‘ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ’’ཏི ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༨, ༣༧, ༥༢; མ. ནི. ༡.༢༨༤; ༢.༣༤༡; ཨ. ནི. ༢.༥; ༡༠.༡༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡; དྷ. པ. ༣༥༣; ཀ་ཐཱ. ༤༠༥) ཝི་ཡ. ཨ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཙ ཏ་ད་ཏྠི་ཡེ ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. སཱ་ཝ་ཀ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན་སྶ སཱ་ས་ནཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ར་ནྟ་རཾ ཏ་སྶ སཱ་ས་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨུ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་ནྟཱིཏི ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནྟི་ཡཱཏི ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ ཨ་གཱ་ར་ཝེ་ན ཨ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཀཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་ཡཱ. ཨེ་ཀོ ཨི་ཙྪེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཀོ པུ་རི་སོ ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ ས་མྤ་ཡོ་གཾ ཀཱ་མེ་ཡྻ. ཨོ་ས་ཀྐ་ནཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་ས་མྦ་ནྡྷ་ནི་ད་སྶ་ནཾ གེ་ཧ་སི་ཏ་ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཝི་ར་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ད་ཊྛུ་མྤི ཨ་ནི་ཙྪ་མཱ་ནཾ. ལོ་བྷེ་ནཱཏི པ་རི་ཝཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་ལོ་བྷེ་ན. ཏ་ཏྠ ས་མྤཱ་དེ་ཧཱིཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྤཱ་དེ་ཧི. ཨུ་ཛུཾ ཀ་རོ་ཧི ཀཱ་ཡ་ཝ་ངྐཱ་དི་ཝི་ག་མེ་ན.
༥༡༥. ཨེ་ཝཾ ཙོ་ད་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ ནི་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཙོ་ད་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ན པ་ཋ་མོ ཝི་ཡ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཏ་ཝ ལོ་བྷ་དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ན ཙ དུ་ཏི་ཡོ ཝི་ཡ ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ ཏཱ་ཝ ཏ་ཏྠ ས་མྤཱ་དེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཀ་སྨཱ? ས་མྤཱ་དི་ཏ་ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏི་ཡ་སྶ.
ན་ཙོ་ད་ནཱ་ར་ཧ་ས་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༡༦. ‘‘ན ཙོ་ད་ནཱ་ར་ཧོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཙོ་ད་ནཱ་ར་ཧ་ཏཱ ནཱ་མ ས་ཏྠུ་ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ སཱ་ཝ་ཀ་ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ, ཏ་ཡི་དཾ ས་བྦ་མྤི ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏྠ་རི ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ན ཙོ་ད་ནཱ་ར་ཧོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
༥༡༧. མ་ཡཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱཏི ས་བྦ་སོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣེ པ་རེ་སཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ དེ་སྶེ་ནྟེ ས་ཏྠ་རི ཨ་བྷཱུ་ཏ་དོ་སཱ་རོ་པ་ན་ཝ་སེ་ན མི་ཙྪཱ་ག་ཧི་ཏཱ་ཡ ནི་ར་ཡ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ པཱ་པ་དི་ཊྛི་ཡཱ. ན་ར་ཀ་པ་པཱ་ཏནྟི ན་ར་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ མ་ཧཱ་པ་པཱ་ཏཾ. པ་པ་ཏ་ནྟི ཏ་ཏྠཱ་ཏི ཧི པ་པཱ་ཏོ. ས་གྒ་མ་གྒ་ཐ་ལེཏི ས་གྒ་གཱ་མི་མ་གྒ་བྷཱུ་ཏེ པུ་ཉྙ་དྷ་མྨ་ཐ་ལེ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ལོ་ཧི་ཙྩ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ.