ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༥. ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹ ཝེ་ད་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏནྟི ‘‘ཕ་སྶ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཕ་སྶ་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཕ་སྶ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨཱ་ཧཱ་རོཏི ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ ཧི ‘‘ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རོ ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.པ་ཙྩ་ཡ་ནི་དྡེ་ས ༤༢༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ན་མྤི ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀ་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཡ་དི་པི སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ན་ནྟི, ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏི་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན པ་ན དེ་ས་ནཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ན ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཡ་ཏོ ཁོ བྷི་ཀྑ་ཝེ བྷི་ཀྑུ…པེ… ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན དྷ་མྨ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ངྒྷ་སྶ སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མེ་ཏྠ ‘‘ཀོ ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི? ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཡཱ་ཝ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ད་སྶི་ཏོ, ཏེ་ན ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཝ་སེ་ན་པི དཱི་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི, (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༨) ཏཾ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༡༤༦. ཨ་ནྟོ ཛཱ་ལ་སྶཱ་ཏི ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ལཾ, ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ལེ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་ནྟོ་ཛཱ་ལཱི་ཀ་ཏཱ. ཨ་པཱ་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷོ ཨོ་སཱི་ད་ནཾ, ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་གྒ་མ་ནཾ. ཏ་ཐཱ པ་རི་ཏྟ་བྷཱུ་མི་མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱུ་མི་ཝ་སེ་ན, ཨོ་ལཱི་ན་ཏཱ’ཏི་དྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན, པུ་བྦ་ནྟཱ་ནུ་དི་ཊྛི་ཨ་པ་ར་ནྟཱ་ནུ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཙ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨ་དྷོ ཨོ་སཱི་ད་ནཾ ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་གྒ་མ་ནཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ.
༡༤༧. ཨ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝནྟི དྷ་ར་མཱ་ན་ཀ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན ཏ་ཐཱ པ་ཎྞ་ཏྟི ཡཱ་ཝ སཱ་ས་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཱ, ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་མྤི ཨ་ཉྙ་བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ་སུ ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་མེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༤༧). ཀཱ་ཡོཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཡོ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོ. ཨེ་ཝཾ ཧི་སྶ ཨ་མྦ་རུ་ཀྑ་ས་དི་ས་ཏཱ, ཏ་ད་ཝ་ཡ་ཝཱ་ན་ཉྩ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨ་མྦ་པ་ཀྐ་ས་དི་ས་ཏཱ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝ་ཎྚ་ཙྪེ་དེ ཝ་ཎྚཱུ་པ་ནི་བ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་མྦ་པ་ཀྐཱ་ནཾ ཨ་མྦ་རུ་ཀྑ་ཏོ ཝི་ཙྪེ་དོ ཝི་ཡ བྷ་ཝ་ནེ་ཏྟི་ཚེ་དེ ཏ་དུ་པ་ནི་བ་ནྡྷཱ་ནཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ཝི་ཙྪེ་དོ་ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨོ་པ་མྨཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
༡༤༨. དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡེཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ. ཨི་དྷ་ཏྠོཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཧི་ཏཾ. པ་ར་ཏྠོཏི ས་མྤ་རཱ་ཡ་ཧི་ཏཾ. ས་ངྒཱ་མཾ ཝི་ཛི་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་ངྒཱ་མ་ཝི་ཛ་ཡོ. ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ལཾ. བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, སཱི་ལཱ་དི་ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨ་ནི་དྡེ་ས་ཏོ ཙ དྷ་མྨ་ཛཱ་ལཾ. སེ་ཊྛ་ཊྛེ་ན བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནཾ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏྟཱ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཾ. དི་ཊྛི་ཝི་ཝེ་ཙ་ན་མུ་ཁེ་ན སུ་ཉྙ་ཏཱ་པ་ཀཱ་ས་ནེ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ དི་ཊྛི་ཛཱ་ལཾ. ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝཱ་ད་ནི་མྨ་དྡ་ནཱུ་པཱ་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ ས་ངྒཱ་མ་ཝི་ཛ་ཡོཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
༡༤༩. ཨ་ཏྟ་མ་ནཱཏི པཱི་ཏི་ཡཱ ག་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷ་ག་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་ཏྠ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ པ་ར་མ་ནཱ ཝེ་རི་མ་ནཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘དི་སོ དི་ས’’ནྟི (དྷ. པ. ༤༢; ཨུ་དཱ. ༣༣) གཱ་ཐཱ, ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ. ཨི་མེ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ ས་ཀ་མ་ནཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ་ཏི ས་ཀ་མ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཏྟ་མ་ནཱཏི ས་མ་ཏྟ་མ་ནཱ, ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་རི་པུ་ཎྞ་མ་ན་ས་ངྐ་པྤཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱིཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཡ་མྤི ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནྟཱིཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི སེ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ག་མ་ནེ་པི ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནྟཱིཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ་པི ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ‘‘ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ‘‘ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ས་དྡོ ཨི་དྷ ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་ས་དྡ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་མོ་ད་ནེ་པི ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ‘‘ཀ་ཏ་མ་ཉྩ ཏཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༧) ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མྤི ས་གཱ་ཐ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ནི་གྒཱ་ཐ་ཀ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ན ཨ་ངྒ་ནྟི གཱ་ཐཱ་ར་ཧི་ཏཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་གྒཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཱ ཧི ཨི་དཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི.
ཨ་པ་རེ་སུ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ པིས་དྡེ་ན པཱ་ར་མི་པ་རི་ཙ་ཡ་མྤི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི བུ་དྡྷ་ཝཾ་སེ –
‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨེ ས་མྨ་ས་ཏོ, ས་བྷཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ;
དྷ་མྨ་ཏེ་ཛེ་ན ཝ་སུ་དྷཱ, ད་ས་ས་ཧ་སྶཱི པ་ཀ་མྤ་ཐཱ’’ཏི. (བུ. ཝཾ. ༢.༡༦༦);
ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལེ་ནཱཏི མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནེ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སི་རི་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་ཝཱི་རི་ཡ་པྤ་བྷཱ་ཝེ་ན, བོ་དྷི་མ་ཎྜཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནེ ‘‘ཀཱ་མཾ ཏ་ཙོ ཙ ནྷཱ་རུ ཙ, ཨ་ཊྛི ཙ ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༢.༡༨༤; སཾ. ནི. ༢.༢༢; མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༦) ཝུ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཝེ་གཱ་བྷི་ཧ་ཏཱཏི ཝི་མྷ་ཡཱ་ཝ་ཧ་ཀི་རི་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་གྷ་ཊྚི་ཏཱ. པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་དྷོ་ཝ་ནེ ཀེ་ཙི ‘‘པུ་ཉྙ་ཏེ་ཛེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཝེ་གཱ་བྷི་ཧ་ཏཱ་ཏི ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི, ཝེ་སྶ་ནྟ་ར་ཛཱ་ཏ་ཀེ པཱ་ར་མི་པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་པུ་ཉྙ་ཏེ་ཛེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཀ་མྤི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལ་ཀ་མྤ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀ་མྤི་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཏཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནེ (སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣; པ་ཊི. མ. ༢.༣༠). ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལཱ་དཱི་སུ་པི སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀ་མྤི་ཏྠཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.