༡. སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ

ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༢༥. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ ནི་སྶ་ཀྐཾ ཀིཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ? ཧེ་ཏུ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཏཾ་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ན ཧི མོ་གྒ་ལི་པུ་ཏྟ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དི་ནོ ཨ་ཧེ་སུ་ནྟི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ. ཏི་ཝི་དྷོ ཧི ཧེ་ཏུ ཉཱ་པ་ཀོ, ཀཱ་ར་ཀོ, ས་མྤཱ་པ་ཀོ་ཏི. ཏེ་སུ ཉཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏེ་ན མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་ན ‘‘ཀིཾ ཝཱ་དཱི, བྷ་ནྟེ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི པུ་ཊྛེ་ན ‘‘ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དཱི, མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི ཏ་དཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཉཱ་ཡ་ཏི ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དི་ནོ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ཀིཾ…པེ… ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ…པེ… ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དི་ནོ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཧ་ཉྷི, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཝི་ན་ཡཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མི རཱ་ག་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ནོ ཙ ཁོ ཡཾ ཏྭཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་དེ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༥-༩) ཝེ་ར་ཉྫ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝེ་ན་ཡི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝི་བྷ་ཛྫ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཏཾ ཨ་ནུ་ཝ་ད་ནྟཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་པི ཏ་ཐཱ ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ ཧི ཝེ་ན་ཡི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷ་ཛྫ ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི. ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན སོ་མ་ན་སྶཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏཱ་ནི་པི ཧི སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་བྷ་ཛྫ ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དི་པ་རི་སཱ ཝི་བྷ་ཛྫ་ཝཱ་དི་མ་ཎྜ་ལནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨོ་ཏི་ཎྞོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏཾ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ ཨ་ན་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཀ་ས་མ་ཡཱ་ཝོ་ཀྐ་མཱ་དི ཧི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཏ་དོ་ཏཱ་རོ. ‘‘ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཱ་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨ་ཏྠི ཨ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ, ཡཱ་ཡ ནི་ཝུ་ཏཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་པི ནཱ་མ་གོ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི, སཱ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་རི་ཡཱ. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ པུ་ཉྙཱ་ནེ་ཉྫཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ད་ནྟོ’’ཏི. ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྷེ་ཏཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཀོ་ཊི་ཡཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ན་པི ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཡཱ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཱ པ་ཉྙཱ་ཏི, ཨ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ སཱི་ལཾ, ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ རཱུ་པ་བྷཱ་ཝཾ དུ་སྶི་ལྱ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་ར་ས་མ་ཡཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ པ་ར་ས་མ་ཡེ བྱཱ་པཱ་རཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཡོ ཏ་ཏྠ ས་ཀ་ས་མ་ཡེ་ན ཝི་རུ་དྡྷོ ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྶ ཝཱ དཱི་པ་ནེ་ན སི་ཡཱ, པ་ར་ས་མ་ཡེ ཝཱ་དཱ་རོ་པ་ནེ་ན ཝཱ. ཏེ་སུ པུ་རི་མཾ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ ཨ་ན་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པ་ནཱི་ཏ་ནྟི ཨི་ཏ་རཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘པ་ར་ས་མ་ཡཾ…པེ… ཨ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ས་མྤི་ཎྜེ་ནྟེ་ནཱཏི ཨུ་པ་ཙ་ཡ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ནྟི. ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན-ས་དྡོ པ་ན ཨུ་པ་ཙ་ཡ་ཏྠོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀེ་ཙི་ཝཱ་དོ ན སཱ་ར་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.

ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝི་ན་ཡཾ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནེ་ན. སཱ་ཝ་ཛྫ་སྶ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་དཱི་པ་ནཱ་དི་ནཱ ཀ་མྨ་ནྟ་རཾ བྷི་ནྡ་ནྟོ ཝི་ནཱ་སེ་ནྟོ, ཨཱ་ལོ་ལེ༹་ནྟོ ཝཱ དྷ་མྨ་ཏཾ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ལོ་མེ་ཏི ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ད་ཧ་ཏི. མ་ཧཱ་པ་དེ་སེཏི མ་ཧཱ་ཨ་པ་དེ་སེ, བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ མ་ཧ་ནྟེ མ་ཧ་ནྟེ ཨ་པ་དི་སི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི མ་ཧཱ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. མ་ཧཱ་པ་དེ་སེཏི ཝཱ མ་ཧཱ་ཨོ་ཀཱ་སེ, མ་ཧ་ནྟཱ་ནི དྷ་མྨ་སྶ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ཨ་པ་དི་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་པ་དེ་སོ, བུ་དྡྷོ ཨ་པ་དེ་སོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི བུ་དྡྷཱ་པ་དེ་སོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙཱ་ཡཾ མ་ཧཱ་པ་དེ་སོ ‘‘ས་མྨུ་ཁཱ མེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་བྷ་ཏ་སྶ ‘‘དྷ་མྨོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི? ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་བྷ་ཏ་སྶ སུ་ཏྟོ་ཏ་ར་ཎཱ་དི ཨེ་ཝ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཏི? དྷ་མྨ་སྶ དྭེ ས་མྤ་དཱ་ཡོ བྷ་ག་ཝཱ, སཱ་ཝ་ཀཱ ཙ. ཏེ་སུ སཱ་ཝ་ཀཱ ས་ངྒྷ་ག་ཎ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཱ. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་མུ་མྷཱ མ་ཡཱ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏོ’’ཏི ཨ་པ་དི་སི་ཏ་བྦཱ་ནཾ བྷེ་དེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མྨུ་ཁཱ མེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ནེ་ཏྟི་ཡ་མྤི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བུ་དྡྷཱ་པ་དེ་སོ ས་ངྒྷཱ་པ་དེ་སོ ས་མྦ་ཧུ་ལ་ཏྠེ་རཱ་པ་དེ་སོ ཨེ་ཀ་ཏྠེ་རཱ་པ་དེ་སོ’’ཏི.

སུ་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ད་ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི་མ་ཧཱ་པ་དེ་སེཏི ཨེ་ཏྠ ཏི་སྶོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡོ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ནི ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི ཨ་ཏྠ་སཱུ་ཙ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན སུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ སུ་ཏྟཱ་ནུ་ལོ་མཾ. པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་གཱ་ཧ་ཎེ་ན དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཏོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ. ན་ཡ་གྒཱ་ཧེ་ན ཨ་ནུ་བུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ སུ་ཏྟ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ད་ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏཱི་ན་མྤི ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་བྷ་ཏ་སྶ དྷ་མྨཱ་དྷ་མྨཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ནེ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ཧཱ་པ་དེ་ས་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧ་ནྟོ, ཨ་ཝི་ལོ་མེ་ནྟོ ཙ. ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ཏི. ཨེ་ཀ་སྶ པ་ད་སྶ ཨེ་ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶེ་ཝ པུ་ན པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟོ ཝཱ ཨ་པ་རེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ནི་དྡི་ས་ཏི ནཱ་མ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ན དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་པི ‘‘དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པུ་ན ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པུ་ན་རཱ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ནི་དྡི་ས་ནཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ས་བྦ་མེ་ཏཾ བྷ་ཝ་ཙ་ཀྐཾ ཀ་མྨ་ཉྩེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀོ ཙ. ཀི་ལེ་ས་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷ’’ནྟི ཙ ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ དུ་ཝི་དྷ་ཏི་ཝི་དྷཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ནཾ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པུ་ན་རཱ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ནི་དྡི་ས་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ས་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རོཏི ‘‘ས་ཏྟོ’’ཏི ས་མ་ཉྙཱ. ཡེ ཧི དྷ་མྨེ ས་མཱུ་ཧ་བྷཱུ་ཏེ ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ཏ་སྶཱ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ནཱ་ཉྙ་ཐཱ་ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ནྟེ ཨ་ནུ་པ་ག་མྨ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ས་ངྒ་ཧ་ཎཾ, བོ་དྷ་ན་ཉྩ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ དུ་ཀྐ་རཾ དུ་ར་བྷི་ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ས་ངྑཱ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨཾ པ་ཏི ཧེ་ཏུ་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ, པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ ཨ་ན་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ས་བྦཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦཱ, པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་ན ག་རུ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏི.

པཱ་ལི༹་དྷ་མྨནྟི ཏེ་པི་ཊ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དནྟི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་པཱ་ལི༹ཾ.

ཨ་ཏྠཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཧི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཡ་ཐཱ་ཡཾ ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཊྛིཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཝཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ. སུ་ཏ་ཙི་ནྟཱ་མ་ཡཱ་དིཾ ཉཱ་ཎ་ཝི་སེ་སཾ. ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཱ་དི་ནཱ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡ་ཝི་སེ་སཾ.

བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏོ, བ་ལ་ཝཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏོ, ཀ་མྨ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཝ་ཊྚ་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ. ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏ་མྤི ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མཱུ་ལ་ཀ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཎྷཱ་པི ཧི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏཱ་དཱི་ན་ཝེ ཨེ་ཝ ཝི་ས་ཡེ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ. མཱུ་ལཱ་དི་ད་སྶ་ན་སཱ་མ་ཉྙ་ཉྩཱཏི ཝ་ལླི་ཡཱ མཱུ་ལ་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ ཏཾ་ད་སྶ་ན་སཱ་མ་ཉྙ་ཉྩ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ས་བྦ་སྶ དི་ཊྛ་ཏྟེ་པི དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ལེ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ བོ་དྷེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་དེ་ས་ད་སྶ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ.

དི་ཊྛི་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ མཱ་ན་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི, ཨི་ཏ་རཱ་ཡ ‘‘མ་མ’’ནྟི ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏོ. ‘‘ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཏོ’’ཏི ཧི ཨི་མི་ནཱ ས་པྤཱི་ཏི་ཀཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ. ‘‘ཨ་བྷི་ཝ་ད་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱ་ཡ དི་ཊྛི་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ མཱ་ན་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ ཝཱ. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཏ་ཏོ་པི བ་ལ་ཝ་ཏ་མཱ་ཡ དི་ཊྛི་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ, ཀེ་ཝ་ལཱ་ཡ ཝཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ. གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཋཱ་ན་ཉྷི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཾ. ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡནྟི ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ. ཀ་ཐཾ པ་ན ན་ནྡི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ནྡི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ན་ནྡི་ཏཱ་ཏ་ད་ཝི་པྤ་ཡོ་ག་ཏཱ་ཧཱིཏི ན་ནྡི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ནཾ, ཏཱ་ཡ ན་ནྡི་ཡཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ཝི་པྤ་ཡོ་གེ་ན ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘དི་ཊྛཱ་བྷི་ན་ནྡ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དི་ཊྛི་ཡཱ་པི ན་ནྡི་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ.

པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཝ་ཏྟི་ཕ་སྶཱ་ད་ཡོཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟེ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཕ་སྶ་མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནི. ‘‘ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་བྷཱུ་ཏེ’’ཏི ཙ ཨི་དཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝ་ཊྚཱུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཱཏི ཝ་ཊྚ་ཏྟ་ཡཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ. ཨི་ཏ་རེཏི ཨ་ཀ་མྨ་ཛཱ. ཏ་སྨིནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཙ་ཏུ་ཀྐེ. ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ནྟཱིཏི ཏ་ཎྷཱ་ནི་དཱ་ནཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏོ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ནི་དཱ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཛྫ་ནྟི.

ཡ་ཐཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ཝ་ཛྫི་ཏ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཊི་པ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཉཱ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཡོ་ཏི མ་གྒོ, སོ་ཡེ་ཝ ཝཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ’’ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཙ ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཀ་ཏྟཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཱ་ནི ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཱི’’ཏི. པ་ཀ་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཧེ་ཊྛཱ ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཧེ་ཏུ་ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ད་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝ. ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ‘‘ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ག་ཎྷ་ནྟི ཡ་ཐཱ ཀཱ་པི་ལཱ་ད་ཡོ. ན ཀི་ཉྩི ཀཱ་ར་ཎཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ཉྙེ བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ. ཨི་ཏ་རཱ་སནྟི མ་ཛ྄ཛྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ དེ་ས་ནཱ་དཱི་ནཾ ཏི་སྶ་ནྣཾ. ཏ་ད་ཏྠ་ཏཱ་ས་མྦྷ་ཝེ་པཱིཏི ཡ་ཐཱ་ས་ཀེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཏཱ་ས་མྦྷ་ཝེ་པི. ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོཏི པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟ་ར་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༥) ‘‘ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དི་ཀ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎ་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨཱ་ཧཱ་ར་ནི་དཱ་ན་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཡཱ་ཝ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཧ་རི་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་ཏཱི་ཏ་དྡྷ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་དྡྷ་ཧེ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་དྡྷ་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཏི་སྶ་ནྣཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཏཱི་ཎི པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི.

ཏཾ་ཏཾ་ཕ་ལ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོཏི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དི་ཏཾ་ཏཾ་ཕ་ལཱ་ཝ་ག་མོ. ཨ་ནུ་ཝི་ལོ་ཀ་ཡ་ཏོཏི པུ་རི་མེ ཝི་ཀ་པྤེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཝི་ལོ་ཀ་ནཾ, དུ་ཏི་ཡེ དེ་ས་ནཱ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ཧཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ བྷ་ཝ་སྶ, ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ, ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཱ་ན་ཉྩ སེ་སཱ་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་དྡྷཱ’’ཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཡཱ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ ཨཱ་ཧཱ་རེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་རཱ ཝཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏོ ཨ་དྡྷཱ’’ཏི. པ་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱཏི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦཱ. ཡུ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏེ ཨཱ་ཧཱ་རེ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཏཾ་ནི་དཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཾ ཏ་སྶཱ ནི་དཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཕ་ལ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཙ ད་སྶ་ནཾ ཏ་ཐཱ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ, དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝི་ལོ་མ་ན་ཏོ ཙ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. ཡ་དི ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏཱི་ཏོ ཨ་དྡྷཱ, ཏ་ཎྷཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ས་ངྑཱ་རཱ་ཝི་ཛྫཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཀི་མ་ཏྠཾ པུ་ན ཏེ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ་ཝི་ཛྫཱ ཏ་ཏོ་པི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏ་རོ ཨ་དྡྷཱ ཝུ་ཏྟོ སཾ་སཱ་ར་སྶ ཨ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི. ཨ་ཏཱི་ཏནྟི ཝཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏ་ར་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཨཱ་ཧཱ་ར་ཀཱཏི པུ་ན་བྦྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ. ཨི་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཧཱ་རོ ཏཱ་ཝ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ ཧེ་ཏུ, ཨི་ཏ་རེ པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ…པེ… ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་ར་སྶཱ’’ཏི. ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཨཱ་ཧཱ་ར་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་དི་ཀཱ་ལེ, རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ག་དྷི་ཏ་སྶ བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེ. ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཨཱ་ཧཱ་ར་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཏ་སྨཱ. པུ་རི་མོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོཏི ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་དྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏཱི་ཏེཏི ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨ་དྡྷ་ནི. ཏ་ཏོ པ་རནྟི ཏ་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏ་དྡྷ་ཏོ པ་རཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཙ ཨ་དྡྷ་ནི ‘‘ས་ངྑཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནནྟི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཧེ་ཏུནྟི ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཧེ་ཏུཾ.

སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཏི ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༠༣). ཝ་ཊྚ་ཧེ་ཏུ་ནོཏི ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་ཧེ་ཏུ་ནོ, ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་ཧེ་ཏུ་ནོ ཝཱ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཉྷི ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚ་སྶ ཙ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ‘‘བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ་པི ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚ་སྶཱ་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཊྚ་སཱི་སཱ་ན་མྤི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ད་སྶ་ནཱ་པ་དེ་སེ་ན ས་བྦེ་ས་མྤི ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ པུ་རི་མཱ་ཡ ཀོ་ཊི་ཡཱ ཨ་པ་ཉྙཱ་ཡ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི.

ཨ་ཝི་ཛྫཾ ཏ་ཎྷཱ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི དུ་ཀྑེ ཏ་ཎྷཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ ཧི ས་ཏྟཱ ས་ཏི་པི ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཏ་སྶི་ཏེ ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ན་ཏྠ་ས་ཉྙི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་དུ་ཀྑ་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟི. ཏ་ཎྷཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི སུ་ཁེ ཨ་ཝི་ཛྫཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཡ་དི་པི སཱ་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁཱ་ནུ་བྷ་ཝེ བ་ལ་ཝ་ཏཱི་ཡེ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ནྟཱི ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་ཎྷཱ པ་ན ཏ་ཏོ་པི བ་ལ་ཝ་ཏ་ར་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟེ ཝི་པུ་ལཱ་ན་ཏྠ་ས་ཉྷི་ཏེ ཨ་ན་རི་ཡེ སུ་ཁེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཏ་ད་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ.

ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཚ་ཀྐཾ ཝཱ ཀཱ་ཡོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཙ་ཀྑཱ་དི་ནི་སྶ་ཡེ སེ་ས་དྷ་མྨེཏི ཙ་ཀྑཱ་དི་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ, ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ ཙ ས་ས་ནྟཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ དྷ་མྨེ. ཙ་ཀྑཱ་དི་ནི་སྶི་ཏེ ཨེ་ཝ ཀ་ཏྭཱཏི ཙ་ཀྑཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏེ ཀ་ཏྭཱ. ཙ་ཀྑཱ་དི་ཀཱ་ཡནྟི ཙ་ཀྑཱ་དི་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧཾ པ་རེ་སཾ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཾ. ཕ་སྶེ་ན ཕུ་ཊྛོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཕུ་ས་ནྟེ་ན ཝི་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནི་ཡེ་ན, དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནི་ཡེ་ན ཙ ཕ་སྶེ་ན ཕུ་ཊྛོ. ཕ་སྶེ ཧི ཏ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་པུ་གྒ་ལོ ཕུ་ཊྛོ་ཏི ཝོ་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ཡ་ཐཱ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཕ་སྶ་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ནྣི་སྶི་ཏནྟི ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ནི་སྶི་ཏཾ. ཨ་ཏཱི་ཏ་དྡྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་ཀོཏི ཨ་ཏཱི་ཏ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་ཀོ. ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ ཀཱ་ཡཱུ་པ་གོཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཀཱ་ཡ་ས་དྡེ་ན ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀོ ག་ཧི་ཏོ. ཏ་དུ་པ་ག་ཏཱ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་མཱུ་ལོཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལོ.

ཨ་ན་བྷི་ས་མ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡཱཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ཏི.

ག་ཧ་ཎནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ས་ཏི ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ས་ངྑཱ་ར་ཏྟེ་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ པ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟཱ གོ་བ་ལཱི་བ་དྡ་ཉཱ་ཡེ་ན, ཏ་སྨཱ. ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་མྤཱིཏི ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཝུ་ཏྟ་མྤི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ཀ་ས་ངྑཱ་རཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རེ ས་ངྑཱ་རཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་དྭ་ཡཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨི་དྷ ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ས་ཏི་པི ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་ཝེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་ལླི་ངྒེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི ཏ་དེ་ཀ་དེ་སོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ ཨི་དྷ ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏཱ, པུ་རི་མ་སྨིཾ ཏེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་ས་བྦ་ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི. སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་མྤི པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ ཝི་སུཾ ག་ཡ྄ཧ་ཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རཱ’’ཏི.

ཡེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ ‘‘ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ, ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི? ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་མཱ་ནེ ས་ནྟཱ་ནེ ས་བྱཱ་པཱ་ར་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི…པེ… ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ར་སཱ’’ཏི. ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ པ་ན ཏ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. རཱ་སི་ཀ་ར་ཎཾ, ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནནྟི ཙ རཱ་སི་བྷཱུ་ཏ་སྶ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཕ་ལ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཏཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ས་མྦ་ནྡྷི་ནཱི ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, གྷ་ཊ་ནནྟི ཙ ཏཾ་ཏཾ་དྭཱ་རི་ཀ་དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་མེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨ་ན་ནུ་བོ་དྷཱ་ད་ཡོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ད་ནི་དྡེ་སེ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན དི་ཊྛི་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱཏི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ནི་དྡེ་སོ. ཨ་ས་ཎྛཱ་ན་ཏྟཱཏི ཨ་ཝི་གྒ་ཧ་ཏྟཱ.

སོ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦྷཱ་ཝཱཏི ‘‘ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཨ་ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ སོ་ཀཱ་དཱི་ན་མྤི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ངྒ་བ་ཧུ་ཏྟ་པྤ་ས་ངྒེ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ངྒཱ་ནཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝེ ཨཱ་པ་ནྣེ. དྭཱ་ད་སེ་ཝཱཏི ཀ་ཐཾ དྭཱ་ད་སེ་ཝ, ན་ནུ སོ་ཀཱ་ད་ཡོ་པི དྷ་མྨ་ནྟ་ར་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? ས་ཙྩཾ ཝུ་ཏྟཱ, ན པ་ན ཨ་ངྒ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཕ་ལེ་ནཱཏི ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ན སོ་ཀཱ་དི་ནཱ. མཱུ་ལ་ངྒཾ ད་སྶེ་ཏུནྟི ཨི་མཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དེ་ས་ནཱ་ཡ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་ངྒཾ སོ་ཙ་ནཱ་དཱི་ཧི ས་མྨོ་ཧཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཐ་ནེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ཏེ སོ་ཀཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ཙ་ཀྐ་སྶ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཱ, སོ་ཀཱ་ད་ཡོ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཏཾ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཏ་ནྟི སུ་ཏྟཾ. ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ སོ་ཀཱ་དཱི་ནཾ. ཏ་ཏོ པ་རཱ་ཡཱཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ དུ་ཏི་ཡ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རཱ་ཡ ཏ་ཏི་ཡ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་སུ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ. ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱཏི ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཧི ས་ངྑཱ་རཱ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏེ་སཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ. སུ་ཏྟནྟི ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢, ༡༧; སཾ. ནི. ༢.༦༡; དྷ. ས. ༡༠༠༧) ཨི་མཾ སུ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཝི་ཛྫཱ སོ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶི་ཏཱ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་དཱི་པ་ནི་ཡཱ ཏ་དུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ‘‘ན སོ་ཀཱ་དཱི་ནཾ བཱ་ལ་སྶ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་མ་ཏྟ་སྶ སཱ་དྷ་ཀཾ སུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ན ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ན ཙ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཝ དུ་ཀྑཾ དུ་ཀྑཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་མི་ཏྟ་མྤེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ན སོ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་ས་ངྑེ་པཾ ཀ་ཏྭཱ དྭཱ་ད་སེ་ཝ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ངྒཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.

ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟཱ ཨེ་ཝ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ, ཀིཾ ཏ་ཏོ པ་རཱ པ་ཝ་ཏྟི ན་ཏྠཱི་ཏི? ནོ ན་ཏྠི, ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཧི ཀ་མྨ་ཏོ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཙ ཙུ་ཏི་ཡཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དུ་པ་ར་མ་བྷཱུ་ཏཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ. ཏཾ པ་ན ཀ་མྨཱུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘བྷ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ནྟི ན པུ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཀ་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ ཙ ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ. ས་ཏི ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚེ ཀ་མྨུ་ནཱ ཏ་ཏོ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི, ཨ་ས་ཏི པ་ན ཏ་སྨིཾ ‘‘ཨེ་སེ་ཝ་ནྟོ དུ་ཀྑ་སྶཱ’’ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ཝ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ན ཨ་མ་ར་ཎཱ ཛ་རཱ ཨ་ཏྠི ས་བྦེ་སཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་མ་ནྟཱ་ནཾ པཱ་ཀཱ་ན་ནྟ་ར་བྷེ་ད་ཏོ, ན ཙཱ་ཛ་རཾ མ་ར་ཎཾ ཨ་པཱ་ཀ་བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མེ་ཀ་མ་ངྒཾ ཀ་ཏཾ, ན ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཝི་ཡ ཨུ་བྷ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ, ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནཾ ཝི་ཡ ཝཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཀི་ཙྩ་ས་མ་ཏཱ་ཡ. ཡཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨོ་སཱ་ནཾ ག་ཏཱ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི དཱི་པི་ཏཱ, ཏཱ་ཡ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི, ཀི་ལེ་ས་ཀ་མྨཱ་བྷཱ་ཝེ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཨེ་ཝ ཝཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཊྚ་ཏྟ་ཡ་སྶ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་རི་བྦྷ་མ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཛ་རཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན པ་རི་པ་ཀྐ་པ་རི་པ་ཀྐ་ཏ་རཱ་དི་ཀྐ་མེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཱ་དི, སོ་ཀཱ་དི ཙ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཏ་ཐཱ་སྶ པ་རི་པཱ་ཀ་ཀཱ་ལ་ཝ་ཏྟི་ནཱི ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཙ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ས ཁོ སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀུ་མཱ་རོ ཝུ་དྡྷི་མ་ནྭཱ་ཡ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་པཱ་ཀ་མ་ནྭཱ་ཡ པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་པྤི་ཏོ ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏོ པ་རི་ཙཱ་རེ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻེ་ཧི རཱུ་པེ་ཧི…པེ… ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻེ་ཧི ཕོ་ཊྛ་བྦེ་ཧི…པེ… ར་ཛ་ནཱི་ཡེ་ཧི. སོ ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ པི་ཡ་རཱུ་པེ རཱུ་པེ སཱ་ར་ཛྫ་ཏི, ཨ་པྤི་ཡ་རཱུ་པེ རཱུ་པེ བྱཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ནུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ས་ཏི ཙ ཝི་ཧ་ར་ཏི པ་རི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སོ, ཏ་ཉྩ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཡ་ཏྠ་སྶ ཏེ པཱ་པ་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་པ་རི་སེ་སཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༤༠༨).

ཨེ་ཏྠ ཧི པ་རི་པ་ཀྐི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ས་རཱ་གཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཛཱ་ན་ནེ ཙ སོ་ཀཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ. ཨ་པི་ཙ ‘‘པི་ཡ་པྤ་བྷ་ཝཱ སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝ་དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶུ་པཱ་ཡཱ་སཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀཱ་མཱ་ས་ཝ་བྷ་ཝཱ་ས་ཝེ་ཧི, ‘‘ཏ་སྶ ‘ཨ་ཧཾ རཱུ་པཾ, མ་མ རཱུ་པ་ནྟི པ་རི་ཡུ་ཊྛ་ཊྛཱ་ཡི་ནོ…པེ… རཱུ་པ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝ་དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶུ་པཱ་ཡཱ་སཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ དི་ཊྛཱ་ས་ཝ་ཏོ, ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝ་ཏོ སོ་ཀཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི དཱི་པི་ཏཱ་ཏི ཏེ་སཾ ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ ཨཱ་ས་ཝཱ. ཏེ་སཾ ས་ཡ་ཉྩ ཛ་རཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཛ་རཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཙ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ས་ཝ་ནི་མི་ཏྟཱ་ཡ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཛ་རཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧ་ཎཾ. ཏ་ཏོ ཙ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ཏི བྷ་ཝ་ཙ་ཀྐཾ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ས་ངྑཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན་པི བྷ་ཝ་ཙ་ཀྐ་སྶ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་རི་བྦྷ་མ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ. ཨེ་ཏྠ ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་ཝུ་ཏ་སྶ པུ་ན་བྦྷ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ, ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནི་མི་ཏྟཾ བྷ་ཝ་ཙ་ཀྐཾ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་རི་བྦྷ་མ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ་ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟཱ་པི དེ་ས་ནཱ ན ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝཾ སཱུ་ཙེ་ཏི ཨ་ཏ་ད་ཏྠ་ཏྟཱ, ན ཙ པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ པུ་ན ཝ་ཙ་ན་ནྟི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ ཨེ་ཀ་ཏྲེ་ཝ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཏ་སྶ སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཡཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, ཏཾ ཏ་ཎྷཱ་ཧེ་ཏུ་ཀ་མྤི. ཡཾ ཏ་ཎྷཱ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, ཏཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཧེ་ཏུ་ཀ་མྤི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ? དྭི་ནྣཾ བྷ་ཝ་མཱུ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་ཝི་ར་ཧ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་རཾ ཝ་ད་ནྟོ ན ཝི་ནཱ བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ དེ་སེ་ནྟོ ན ཨ་ནྟ་རེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི. ཏ་ཏོ ཙ པུ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ, ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ནཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ བྷ་ཝཱ་ད་ཡོ ཙ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཎྷཱ་ཧེ་ཏུ་ཨུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ བྷ་ཝོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ, བྷ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛཱ་ཏི, ས་ངྑཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཱ་མ་རཱུ་པཱ་དཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ ཨ་ངྒཱ་ནཾ པུ་བྦཱ་པ་ར་ས་མྦ་ནྡྷོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༢༦. པི་ཏཱ ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་སུ་ཀོ ཨ་སུ་ཀ་སྶ པི་ཏཱ་ཏི པི་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི. ཀ་ཐི་ཡ་མཱ་ནོ ཙ ཨ་ས་ནྡེ་ཧ་ཏྠཾ ཨ་ཉྙེ་ཧི མི་ཏྟ་ད་ཏྟེ་ཧི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘དཱི་གྷོ…པེ… ད་ཏྟོ’’ཏི.

ཡཱ་ཐཱ་ཝོཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ. ཀི་ཙྩ་ཛཱ་ཏི་ཏོཏི པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཀི་ཙྩ་ཏོ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཙ.

ག་ཧ་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ག་ཧ་ཎ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཉྙ་སེ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ཀཱ་ནཱི་ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཚཱ་དེ་ནྟི་ཡཱཏི ཚཱ་ད་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཧེ་ཏུ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དུ་ཀྑཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཧོ་ནྟི.

ཏ་སྨཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ ཏེ་སཾ དུ་དྡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཱི ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨི་ཏ་རེ་སནྟི ནི་རོ་དྷ་མ་གྒཱ་ནཾ. ས་མཱ་ནེ་པི པ་ཎཱི་ཏ་ཨ་སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝེ ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་གྒ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ས་ངྑཱ་ར་པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

‘‘སོ་དྷེ་ཏི ཨ་པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པུ་ཉྙ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་དུ་ཀྑ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཾ ཨཱ་ཧ, ‘‘དུ་ཀྑ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙེ་ཏོ་དུ་ཀྑ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཾ, ‘‘སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཾ. ‘‘ཨ་པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཏོ’’ཏི ཝཱ ཨི་མི་ནཱ པུ་ཉྙ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཧི་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘དུ་ཀྑ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཧི་ཏ་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟི་སུ་ཁ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. ཏཾ་ནི་པྥཱ་ད་ནེ་ནཱཏི ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན. པུ་ཛྫ་བྷ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀོ པུ་ཛྫ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀོ.

‘‘ཨེ་ཝ་མི་དཾ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་མྤི པུ་ཉྙ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ཉྙུ་པ་ག་ནྟི བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟུ་པ་ག’’ནྟི.

ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱཏི ‘‘པ་ཐ་ཝཱི པ་ཐ་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་སི་ཎེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ. པ་ཐ་ཝཱི པ་ཐ་ཝཱིཏི ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཝཱ. ཏེ་ན ཨི་ཏ་ར་ཀ་སི་ཎཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ. སཱ ཧི ‘‘པ་རི་ཀ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མ་ཎྜ་ལ་ཀ་ར་ཎཾ ཀ་སི་ཎ་མ་ཎྜ་ལ་ཀ་ར་ཎཾ.

དཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝ་སེ་ན. ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ དྷ་མྨཱ དཱ་ནཾ དི་ཡྻ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀེ་སུ. དཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷཱཏི ཏེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩཱ་གཾ ཨུ་དྡི་སྶ. ཡ་ཐཱ ཝཱ སོ ནི་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཝཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནཱ དཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ནི་པྥ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ཀ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ. ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧི དཱ་ནཱ་དི་ཀ་མྨ་ནི་པྥ་ཏྟི. ཨི་ཏ་རེ་སཱུཏི ‘‘སཱི་ལཾ ཨཱ་ར་བྦྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ.

ཨ་ས་རི་ཀྑ་ཀ་མྤཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ས་དི་ས་མྤི ཀ་ཊ་ཏྟཱ་རཱུ་པ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་ནཱ་པི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་པཱ་ཀེ་ན. རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶཱཏི ‘‘རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་རཱུ་པ་ཏ་ཎྷ་མཱ་ཧ. གུ་ཉྫནྟི གུ་ཉྫ་ཕ་ལ་པ་རི་མཱ་ཎཾ དྷཱ་ར་ཎཱི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ. ཏ་ཐཱ ཏ་ཎྜུ་ལཾ.

‘‘ཝ་ཙ་ན་ཝི་སེ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ པ་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཧི ཨཱ་དཱ་ནཱ་དི་པཱ་པ་ནཱ’’ཏི. པུ་རི་མེ་ནཱཏི ‘‘ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ པ་ཝ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཏ་ཉྷི པ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཀ་ཐ་ན་ཏོ དྭཱ་རཱུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཧོ་ཏི. པ་ཙྪི་མེ་ནཱཏི ‘‘ཨཱ་དཱ་ནཱ’’དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན.

ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེཏི ཨུ་དྡེ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ག་ཧ་ཎེཏི ནི་དྡེ་སཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ. ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་སྶ པ་ན ཨ་ན་ནྟ་ར་སྶ ཙ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ‘‘ཀུ་ས་ལཱ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨཱ ཙཱ’’ཏི ཨི་དཾ སེ་ཀྑ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན ཨི་ཏ་རཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་པི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ སི་ཡཱ ཀུ་ས་ལ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ, ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཝཱ ཏ་ད་ཉྙ་ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཡི་དཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ. ན ཧི སཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ. ཨ་ཐ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡི་ནཱི་ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཧོ་སི་ཀ་མྨེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ. ན ཧི ཏ་སྶཱ ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཱ ཙཱ’’ཏི. ཀེ་ཝ་ལ་ཉྷི ཡཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྱཱ་པཱ་རཱ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧཱ པ་ཝ་ཏྟི, ཏ་དཱ་ཀཱ་རཱ་ཝ་སྶཱ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སེ ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཱ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཊྛེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་མྤི ཡ་དི ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ, ཀ་ཐཾ ཨ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ཏི? ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ཏཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཧི ཡ་དི ཝི་པཱ་ཀཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ, ས་བྷཱུ་མི་ཀཾ ཝཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ ཨ་ཉྙ་བྷཱུ་མི་ཀཾ ཝཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་བྷཱུ་མི་ཀ་སྶ ཏཱ་ཝ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཨ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྷཱུ་མི་ཀཾ ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ པ་རི་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝཱ, ཏེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨ་ས་མཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ, པ་རི་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ ཙ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ པ་རི་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྩ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ས་མྦྷ་ཝོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་དི་སཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏི་ཊྛཱ་ནི་ཀནྟི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་བྷ་ཝ་ངྒ་ཙུ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཋཱ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝ་ནྟཾ. ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཾ ཨཱ་པོ་ཀ་སི་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀུ་ས་ལེ་ན ཨ་བྷི་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ དེ་སི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཎྜེ…པེ… ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི. ‘‘རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཀུ་ས་ལ་ཏོ ཙ ཝི་པཱ་ཀ་ཏོ ཙ ཀི་རི་ཡ་ཏོ ཙ ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཝི་པཱ་ཀོ ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ ‘‘པ་རི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ’’ཏི་པི ‘མ་ཧ་གྒ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ’ཏི་པི ‘ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱ’ཏི་པཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝི་པཱ་ཀོ ཨེ་ཀ་ནྟ་ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཙ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝི་པཱ་ཀོ པ་རི་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི. སྭཱ་ཡ་མ་ས་མྦྷ་ཝོ པ་རི་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་པཱ་ཀཱ་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ཏི, ན ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ. ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཱ་པི ཧི སཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ན བྱཱ་པཱི་ཏི ཝི་པཱ་ཀཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ནེ ཏ་སྶཱ ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་སི་ཎེ་སུ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་མཱ་དྷི་ཝི་ཛ་མྦྷ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་མ་ཏྟ་ནྟི ‘‘ས་མཱ་དྷི་ཕ་ལ་ས་དི་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཀུ་བྦ་ན་དི་བྦ་ས་དྡ་ས་ཝ་ནཱ་དི་ཀ་སྶ ཡ་དི་ཙྪི་ཏ་སྶ ཀི་ཙྩ་སྶ ནི་པྥཱ་ད་ན་མ་ཏྟཾ པ་ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ, ན ཀཱ་ལ་ནྟ་ར་ཕ་ལཱ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཝི་ཡ ནཱ་པི ཝི་པཱ་ཀ་ཕ་ལཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཕ་ལཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.

ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ས་མཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཀ་ཏོ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ལཱ་བྷེ་ན བ་ལ་ཝ་ནྟཱ་ནི ཛྷཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཏཱ་ནི ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ནྟི ས་མཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ པ་ན ས་ཏི་པི ཛྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ཝཱ་ཏི དུ་བྦ་ལཱ, ཏ་སྨཱ ཝི་པཱ་ཀཾ ན དེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་རི་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ་པི ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡཾ པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ཧི ཛ་ཝ་ནེ་ཧི ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ནེ ས་མྨ་དེ་ཝ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟེ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་དི་ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡེ ཛཱ་ཏེ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི, ཏཱ་ས་ཉྩ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀ་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཀོ ཨེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཡྻ, སོ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་གུ་ཎེ་ན བ་ལ་ཝ་ཏཱ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཀ་ཏོ་ཀཱ་སེ་ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ན ཝི་པཱ་ཀཾ དེ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་མྤི ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཱ་སཾ. ས་ཏི ཧི ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡི་བྷཱ་ཝེ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཙོ་ད་ནཱ ཡུ་ཏྟཱ, ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ ཙ ཏཱ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ ཨེ་ཝ.

ན ཧོ་ཏཱིཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཙེ་ཏ་ནཱ་པི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཏོ ནི་བྦི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ‘‘ཝི་པཱ་ཀེ’’ཏི ཙ ཝ་ཙ་ནཾ ན ཝི་པཱ་ཀཱ་ར་ཧ་ཏཱ་མ་ཏྟ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཨ་ཐ ཁོ ཝི་པཱ་ཀ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཧི ‘ཝི་པཱ་ཀེ’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་པཱ་ཀཱ་ར་ཧ་ཏཾ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ – ཡ་སྨཱ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཙེ་ཏ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་མེ་ཝ དེ་ཏི, ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་པཱ་ཀཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ངྒེ ཝི་པཱ་ཀོ ཨུ་དྡྷ་ཊོ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡི་ཀཱ་ཡ པ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ནེ ཏ་སྶཱ སོ ན ཝུ་ཏྟོ. ཡཾ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༦ ས་ངྑཱ་ར་པ་ད་ནི་དྡེ་ས) ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཙེ་ཏ་ནཱ་པི ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་ད་མྤི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཙ ཨ་ཝི་རོ་དྷོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨེ་ཏྠཱཏི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནེ. ཨ་མ་ཏ་གྒ་པ་ཐེཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀེ པ་ཀ་ར་ཎེ. ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ, སེ་ཀྑ་ས་ནྟཱ་ནེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ན ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དཱི་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཡ་དི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཡུ་ཏྟི་ཏོ ཙ ཨཱ་ག་མ་ཏོ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀེ་ས་ཉྩཱིཏི ས་ཀ་བྷ་ཎྜེ ཚ་ནྡ་རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ. ཀེ་ཙཱིཏི ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ. ཀ་དཱ་ཙཱིཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཀེ ཀི་སྨི་ཉྩི ཀཱ་ལེ. ཙ་ཏྟ་ཏྟཱཏི་ཨཱ་དི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡཱཏི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡེ ཀ་ཏྭཱ.

ཨི་ཏ་རེ་སནྟི ན་ད་སྶ་ནེ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ. ན ཙ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ག་ཧི་ཏོ, ན ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠེ ས་ཏི. ཏནྟི དི་ཊྛིཾ. ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟེ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི? ན, ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ནཱ་མ, པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ པ་ན ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ད་སྶ་ནཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱཏི བྷཱ་ཝི་ཏཾ ད་སྶ་ན་མ་གྒཾ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ. ས་ཧཱ་ཡ་ཝི་ར་ཧཱཏི ད་སྶ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ས་ངྑཱ་ཏ་ས་ཧ་ཀཱ་རི་ཀཱ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་པཱ་ཀཾ ན ཛ་ན་ཡ་ནྟཱིཏི ས་ཀ་ལ་ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཀྑ་ཡེ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ཙྩ་པ་རི་ཀྑ་ཡེ་པི ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཾ ཏཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཀ་མྨཾ ན ཝི་པ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་པཱ་ཀོ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟོཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དཾ དུ་ཝི་དྷ་མྤི ཝི་པཱ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ.

ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ. ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནནྟི ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཾ. ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཝི་རུ་དྡྷ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ. ‘‘ཨེ་ཝ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི དོ་ས་ནྟ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་ན ཡ་དི་པི ཏེ་སཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཏི་ཀེ ཏ་ཏི་ཡ་པ་ད་ས་ངྒ་ཧོ ན སི་ཡཱ, ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ པ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཏི་ཀ་དུ་ཀེ་སུ ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ནཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ‘‘ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཎྜེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ, ནི་ད་སྶ་ན་ཏོ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཏི་ཀེ. ནི་ཡོ་ག་ཏོཏི ནི་ཡ་མ་ཏོ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ. ཏེ་སནྟི པ་ད་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ ཝི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ པ་ཋ་མཱ་དཱི་སུ ཏཱི་སུ པ་དེ་སུ. ཡ་ཐཱ བྷི་ནྡི་ཏ་བྦཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ, ཨི་ཏ་རེ ཙ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ རཱ་སི་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན བྷི་ནྡི་ཏྭཱ བྷ་ཛཱ་པི་ཏཱ ཏཾ་ཏཾ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ ཀ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ. ཏ་ཏྠཱ་པཱིཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་པི. བྷ་ཛཱ་པེ་ཏ་བྦེཏི ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་བྷཱ་ཝཾ བྷ་ཛཱ་པེ་ཏ་བྦེ. ཏ་ད་བྷཱ་ཝཱཏི ཏ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ཏ་ཐཱཏི ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན.

ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟི་ཀེ ཨ་ཏཱི་ཏཱ, ཨི་དྷ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ན ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ར་ཧི་ཏཱ་པི ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་པ་ཏྟི་དོ་སཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ཏ་སྶ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ ས་པྤ་ཊི་གྷེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏྠ སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཝི་སི་ཊྛོ ད་སྶ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ. ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ལ་དྡྷ་གུ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ, ཏ་ཏྠ པུ་རི་མཱ་ནཾ ཨ་མུ་ཁྱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ, པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷོ་པི ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཙ…པེ… ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཡེ ཧི…པེ… པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ན ཏེ ད་སྶ་ན་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱིཏི ཡེ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀི་ལེ་སཱ, ཏེ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་ཀྑི་ཀཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨེ་ཝ ན་ཏྠི, ཀ་ཐཾ ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཀེ་ན་ཙི པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ས་ནྟཱ་ནེ ན ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ, ན ཏེ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ. ཡེ པ་ན ཏེ སེ་ཀྑ་ས་ནྟཱ་ནེ, ན ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཀེ་ན་ཙི པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་དི ད་སྶ་ནེ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀི་ལེ་སཱ ད་སྶ་ན་པ་ཀྑི་ཀཱ, ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ་ཏི ཀ་ཐཾ ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ས་རཱ་ག་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ ས་ཧཱ་ཡ་ཝེ་ཀ་ལླེ་ན ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཱ ཝི་ཡ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སེ་ཀྑ་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ སི་དྡྷཱ, ཏ་སྨཱ. ཏ་སྶཱཏི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་སྶ. ཏཱ་དི་ས་སྶེ་ཝཱཏི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཡཾ ‘‘ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་མྤི ཨ་ཏྠི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨ་མ་ཏ་གྒ་པ་ཐེ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཀ་སྨཱ? ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ? ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༥༨༣). ཡ་དི ཧི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་མྤི ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ཡ་ཐཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟི་ཀེ ‘‘ནི་ཡོ་གཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་ཏོ ད་ས ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ‘‘ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ? ནི་ཡོ་གཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ སི་ཡཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ, སི་ཡཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦོ ‘ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ’ཏི་པི ‘བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ’ཏི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ན ཙ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཡཱ ཙ ཏ་མ་ཏྠཾ པ་ཊི་པཱ་དེ་ནྟེ་ན ‘‘ཡ་དི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡུ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ, སཱ་པི ཨ་ཡུ་ཏྟི. ཀ་སྨཱ? ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ རཱ་ག་དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪུ་དྡྷ་ཙྩཱ་ནཾ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ.

ཡ་ཉྩ ‘‘ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ནི་དྡེ་སེ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་སྶ ཨ་ནུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མྤི ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི སཱ་ཝ་སེ་ས་པཱ་ཋ་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏོ དྷ་མྨོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ, ཨ་ནཱ་ག་ཏོ དྷ་མྨོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༢.༡༨.༢) ཨེ་ཏེ་སཾ ཝི་བྷ་ངྒེ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ དྷ་མྨོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སྶ དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་བྷ་ངྒེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་མྤི ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཀ་ཏཾ.

ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཙ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནཾ པ་ཏི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦོ. ཀིཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི ཝི་ཡ དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝི་ཀུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ས་ཧ་ཀཱ་རི་ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ནྟི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཀི་ལེ་སོ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་དཱ་ནེ ས་ཏཱི་ཏི, ཀི་ཉྩེ་ཏྠ – ཡ་དི པུ་རི་མ་ན་ཡོ, སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དི་སེ་ཀྑ་ས་ནྟཱ་ནེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ ཀི་རི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ས་ཧཱ་ཡ་ཝེ་ཀ་ལླེ་ན ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་པཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཁཱི་ཎ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་མཱ་ནེ ས་ནྟཱ་ནེ དཱ་ནཱ་དི ཝི་ཡ. ཨ་ཐ དུ་ཏི་ཡོ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་བྷི་མ་ཏ་སྶཱ་པི ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་དཱ་ནེ ས་ཏི ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཙ ཨ་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

སཱཏི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཙེ་ཏ་ནཱ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེཏི ས་མྤུ་ཎྞ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ. ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོཏི ཨ་ཝི་ཀ་ལ་ཕ་ལུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་དི་པི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་ན པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨི་མཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ. ས་བྦཱ་པཱིཏི ཝཱི་ས་ཏི་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི. ཏནྟི ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ས་ངྑཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨི་ཏ་རཱ་ཝ་ཙ་ན་སྶཱ་པཱིཏི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་ཙ་ན་སྶཱ་པི. ཀིཾ པ་ན ཏཾ? ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ. བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝཱཏི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སཾ་ཡོ་གོཏི ཏི་ཀ་ནྟ་ར་པ་ད་ཝ་སེ་ན སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཏ་ཐཱ ས་ངྒ་ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

སུ་ཁ་ས་ཉྙཱ་ཡ ག་ཧ་ཎཾ ཨ་སྶཱ་ད་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཁ་ས་ཉྙཱ་ཡ…པེ… ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘སུ་ཁ་ས་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི ཙ ཨི་དཾ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་པ་ལླཱ་སོ ཧི དུ་ཀྑེ སུ་ཁ་ས་ཉྙཱ. ཡཾ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་པ་ལླཱ་ས་སྶཱ་ད་ནཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ. ‘‘ར་ཐོ སེ་ཏ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༥.༤) པ་རི་ཝཱ་ར་ཏྠོ་པི པ་རི་ཀྑཱ་ར་ས་དྡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་རི་ཝཱ་རེ’’ཏི. ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཝཱ་རེཏི ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ནེ་ན ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ས་ཧ་ཀཱ་རི་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཊྛོ ས་ངྑཱ་ར་ཊྛོ ཝི་ཡ བྷཱུ་ས་ན་ཊྛོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ངྑ་ཏེ ཨ་ལ་ངྐ་ཏེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པ་རི་ཀྑ་རོ་ཏི ཡ་ཐཱ ཕ་ལ་དཱ་ན་ས་མ་ཏྠཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ས་ངྑ་རོ་ཏི. ཨ་མ་ར་ཎ་ཏྠཱཏི ཨ་མ་ཏ་ཏྠཱ, ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྐ་ར་ཀི་རི་ཡཱཏི པ་ཉྩཱ་ཏ་པ་ཏ་པྤ་ནཱ་དི་དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཱ. དེ་ཝ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཏ་པོ དེ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ཏ་པོ. མཱ་རེ་ཏཱི་ཏི མ་རོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠཾ ཨ་ནྟོ་ནཱི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་མ་ངྒ་ལ་མྤི མ་ངྒ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝོ་ཧ་ར་ནྟི མ་ངྒ་ལི་ཀཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དི་ཊྛེ ཨ་དི་ཊྛ་ས་དྡོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་སི་ཝེ སི་ཝཱ’’ཏི.

པ་པཱ་ཏཾ པ་ཏ་ན་དུ་ཀྑ་ས་དི་ས་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་པ་པཱ་ཏ་དུ་ཀྑ’’ནྟི. ཨི་ནྡ་དུ་དྡ་བྲ་ཧྨ་ཀཱུ་ཊ་ས་ཉྙི་ཏ་པ་བྦ་ཏ་སི་ཁ་ར་པྤ་པཱ་ཏོ མ་རུ་པ་པཱ་ཏོ. ཏཾ པུ་ཉྙ་ཕ་ལཾ ཨ་ཏྠོ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་ད་ཏྠོ.

པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ་ཡ ཏ་རུ་ཎི་ཡཱ. ཨ་ས་ཝ་སོ ཨ་སེ་རི་ཝི་ཧཱ་རཱི. ཀི་ལེ་སཱ་སུ་ཙི་པ་གྒྷ་ར་ཎེ་ན པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡཾ. རཱ་གཱ་དི་པ་རི་ལཱ༹་ཧེ་ན, ཀ་ཊུ་ཀ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ དུ་ཀྑཾ. ཨཱ་ར་བྷ་ཏི ཀ་རོ་ཏི. ས་བྷ་ཡ་སྶཱ་པི པི་སཱ་ཙ་ན་ག་ར་སྶ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ས་མི་དྡྷི་ཡཱ སུ་ཁ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. བྷི་ནྣ་ཛཱ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཝོ་མི་སྶ་ཏཱ ནི་ར་ནྟ་ར་ཏཱ. ཛ་རཱ་ཡ མ་ར་ཎེ་ན ཙ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ.

‘‘ན ཏཱ་ཝཱ་ཧཾ པཱ་པི་མ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཏཱ་ཏ ཨེ་ཧི, ཏཱ་ཝ ཨི་དཾ ར་ཛྫཾ པ་ཊི་པ་ཛྫཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡ་དི་པི པ་རི་མཱ་ཎ་ནི་ཡ་མ་ན་ཀ་མ་པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟཱ་དཱི་སུ་པི ཏཱ་ཝ-ས་དྡོ དི་སྶ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ་པེ་ཀྑོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཱ་ཝཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟ་རཱ་པེ་ཀྑོ ནི་པཱ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ན…པེ… ད་སྶེ་ཏཱིཏི པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་མཱ་ཧ.

རཱ་གཱ་དི་ཨ་སྶཱ་ད་ན་ཀཱ་ལེ་སཱུཏི རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སྶཱ་ད་ན་ཀཱ་ལེ་སུ. ‘‘རཱ་ག་དི་ཊྛི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ རཱ་ག་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ ཏཱ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཡོ་ཛ་ནཱ ཧོ་ཏུ རཱ་ག་སྶ ཨ་སྶཱ་ད་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, དི་ཊྛི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ད་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཙ དི་ཊྛཱི…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་སྶཱཏི རཱ་གཱ་དི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཏནྟི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཏཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་པ་ཏི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཀ་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ, ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་ཀེ ཙ པ་ཙྩ་ཡེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ན་ཝི་ཛྫཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶཱཏི ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫཾ ཨ་ནཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་སྶ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་པ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་སཱུཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་པ་ཏི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་སུ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་ཝི་ཛྫཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ, ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་སུ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སྶ པ་ཋ་མ་ཛ་ཝ་ན་སྶ, དྭཱི་སུ་པི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ཛ་ཝ་ན་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷི་ནོ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་ནཱ, ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ་ཨཱ་དི་ནཱ, ཨ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་ནཱ ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟ་སྶ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ པ་ཏྠེ་ཏྭཱ ཏཱ་ནེ་ཝ ཛྷཱ་ནཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟ་སྶཱ་ཏི པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན, ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝཱ་དོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཡ་ཐཱ པ་ཀ་ཏི་ཨི་སྶ་ར་པ་ཛཱ་པ་ཏི་པུ་རི་ས་ཀཱ་ལཱ་དི་ཝཱ་དཱ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ལོ་ཀ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ ས་ཏི ཏ་ཏོ ས་ཀ་ལཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ, ས་བྦ་དཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཙེ་ཏཾ ཨ་ཏྠི ཀ་མེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ད་སྶ་ན་ཏོ. ཀཱ་ར་ཎ་ནྟ་རཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝཱ་དོ ཨ་པ་ཧ་ཏོ སི་ཡཱ ཨེ་ཀ་སྶ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་བྷཱ་ཝཱ. ཡ་ཏྟ་ཀཱ ཏ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི, ས་བྦེ་ཧི ཏེ་ཧི ས་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ཧེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ན ཝི་ས་དི་སེ་ཧི, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ན སི་ཡཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་སྶ…པེ… པ་ཏྟི་ཏོ ཙཱ’’ཏི. པཱ་རི་སེ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨེ་ཀཾ, ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་ནེ་ཀཾ, ཨ་ནེ་ཀ་ཏོ ཨེ་ཀ་ནྟི ཨི་མེ་སུ ཏཱི་སུ པ་ཀཱ་རེ་སུ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ་སུ པཱ་རི་སེ་ས་ཉཱ་ཡེ་ན. ཨ་ནེ་ཀ་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཨེ་ཝ ཙ པ་ཀཱ་རེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ. ཡ་དི་དཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ, ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་དཱི་པ་ནཾ, ཏཾ ཨེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སེ་ན, ཝི་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་དྷཱ་ན་པཱ་ཀ་ཊཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨེ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་དཱི་པ་ནཾ ན ནུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.

ཡ་ཐཱ་ཕ་སྶནྟི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ་དི་ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཱ་དི་ཏཾ་ཏཾ་ཕ་སྶཱ་ནུ་རཱུ་པ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཏོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་མཱ་ནེ་སཱུཏི ཨ་ཝི་སི་ཊྛེ་སུ. ཕ་སྶ་ཝ་སེ་ནཱཏི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ་དི་ཕ་སྶ་ཝ་སེ་ན. ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི བྱ་ཏྟ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཀ་དཱ་ཙི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཕ་སྶཾ པ་ཊི་ཙྩ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ, དུ་ཀྑཱ་དི་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཾ ཝཱ ཕ་སྶཾ པ་ཊི་ཙྩ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. སུ་ཁཱ་དི་ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ་དཱི་ནནྟི སུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ, ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སུ་ཁུ་མཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏཱ་དི་ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ, ཧཱི་ནཱ’’ཏི ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏ་སྶཱ ཀ་དཱ་ཙི་པི སུ་ཁུ་མ་ཏཱ པ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ ཝཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སུ་ཁུ་མཱ་དི་ས་ངྐ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མྥ་སྶ་སྶཱཏི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ་དི་ཕ་སྶ་སྶ. སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཕ་སྶ་ཏོ་ཡེ་ཝ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ, ན ཨི་ཏ་ར་ཕ་སྶ་ཏོ. སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཕ་སྶ་ཏོ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝ, ན ཨི་ཏ་ར་ཝེ་ད་ནཱ. ཏ་ཐཱ སེ་སེ་སུ་པཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ད་ནི་ཡ་མ་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ཕ་སྶཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་ཝེ་ད་ནཾ ཕ་སྶ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ནྟི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ནྟ་རཱ་ས་མྨི་སྶ་ཏཱ ཕ་ལ་སྶ, ཕ་ལ་ནྟ་རཱ་ས་མྨི་སྶ་ཏཱ ཙ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ད་སྶི་ཏཱ པ་ཋ་མ་པ་ཀྑེ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་ཏཱ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ. དུ་ཏི་ཡ་པ་ཀྑེ པ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ན ཕ་ལ་ཝི་སེ་སོ, ཕ་ལ་ཝི་སེ་སེ་ན ཙ ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་སེ་སོ ནི་ཙྪཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ. པུ་རི་མ་སྨི་ཉྩ པ་ཀྑེ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, དུ་ཏི་ཡ་སྨི་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཛཱ་ན་ན་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ. ཨུ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཙི་ཏྟ་ཝི་ས་མཱ་ཙཱ་རཱ པི་ཏྟ་ཝཱ་ཏཱ་ད་ཡོ་པི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཨེ་ཀ་སྨིཾ དོ་སེ ཀུ་པི་ཏེ ཨི་ཏ་རེ་པི ཁོ་བྷཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ས་ནྟེ་སུ་པི ཏེ་སུ སེ་མྷ་པ་ཊི་ཀཱ་རེ་ན རོ་ག་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཏོ སེ་མྷོ པཱ་ཀ་ཊོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

‘‘བྷ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ པ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཝཱ ཏ་ཎྷཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་ངྑཱ་ར་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི. ཏ་སྶཱ་པཱིཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ་པི. ཏ་ཎྷཱ ཧི ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ བྷ་ཝཱ་ས་ཝོ ཙ. ཀཱ་མཱ་ས་ཝ་བྷ་ཝཱ་ས་ཝཱ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནཾ, དི་ཊྛཱ་ས་ཝོ ཨི་ཏ་རུ་པཱ་དཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་རུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་དི་ཊྛཱ་ས་ཝཱ’’ཏི. ཏེ ཙ ‘‘ཨུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ བྷ་ཝོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཉྩ, ‘‘ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་ཎྷཱ ཙ ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི པཱ་ཀ་ཊཱ. ཨ་ན་སྶཱ་ད་ནཱི་ཡེ་སུ ཨ་ནེ་ཀཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝོ་ཀི་ཎྞེ་སུ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཝི་ནཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ…པེ… ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ས་ངྑཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི བྱ་ཏི་རེ་ཀེ་ན་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ངྑཱ་ར་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཧི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ་ཝ ཝི་དྡ་སུ. ཨེ་ཏེ་ན བཱ་ལཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་ནི ཧི ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི. ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པི པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ཉྙ་བྷ་ཝཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་པུ་ཉྙཱ་ནེ་ཉྫ་བྷ་ཝཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. པུ་ཉྙ་བྷ་ཝོཏི པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་བྷེ་དེ་ན ཀི་ཙྩ་ཝ་ཏཱི ཨ་ཝི་ཛྫཱ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཱ. ན ཧི ཡ་ད་ཝ་ཏྠཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ, ཏ་ད་ཝ་ཏྠཱ ཨེ་ཝ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ བྷ་ཝཱ་དཱི་ན་ཝ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་བྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་དུ་ཀྑ་ཧེ་ཏུ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་བྷི་ས་མ་ཡ་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ.

ཋཱ་ནནྟི དྷ་ར་མཱ་ན་ཏཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཋཱ་ན་ཝི་རུ་དྡྷོ་ཏི ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཝི་རུ་དྡྷོ’’ཏི. ཋཱ་ནཱ་ཝི་རུ་དྡྷཱ ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་ད་ཡོ. ‘‘པུ་རི་མ་ཙི་ཏྟ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཋཱ་ན་ཝི་རུ་དྡྷོ ཙ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཨི་དཾ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ སི་ཡཱ’’ཏི. ‘‘ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་ད་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧི པ་ར་ཏོ ཋཱ་ནཱ་ཝི་རུ་དྡྷཱ ཨུ་དཱ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི. པུ་རི་མ་སི་པྤཱ་དི་སི་ཀྑཱ ཧི པ་ཙྪཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སི་པྤཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ས་མོ་དྷཱ་ནཱ་ས་མྦྷ་ཝཱ ཋཱ་ན་ཝི་རོ་དྷོ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ན ཙ སི་པྤཱ་དཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏནྟི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨཱ་དི་ཋཱ་ནཾ. ཨི་དྷཱཏི ཋཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཙྩཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་མི་ས་ནྟཱ་ནཱ་དི་ཝི་རུ་དྡྷཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ, ཏེ ཙ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ གོ་ཏྲ་བྷུ་སྶ, གོ་ཏྲ་བྷུ་ཏོ མ་གྒ་སྶ ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ན་མ་ན་རུ་པྤ་ན་ཝི་རོ་དྷཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་རུ་དྡྷོ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ན་མ་ན་རུ་པྤ་ནནྟི ཨ་རཱུ་པ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. ཀ་མྨཾ ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ, རཱུ་པཾ རུ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ནྟི ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་རུ་དྡྷཾ. མ་དྷུ་ར་མྦི་ལ་ར་སཱ་དཱིཏི ཁཱི་རཾ མ་དྷུ་ར་ར་སཾ པི་ཏྟུ་པ་ས་མ་ནཾ མ་དྷུ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཾ, ད་དྷི ཨ་མྦི་ལ་ར་སཾ པི་ཏྟ་བྲཱུ་ཧ་ནཾ ཀ་ཊུ་ཀ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏོ ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་རོ་དྷཱ.

ད་དྷི་ཨཱ་དཱི་ནཱིཏི ད་དྷི་པ་ལཱ་ལཱ་ནི. བྷཱུ་ཏི་ཎ་ཀ་སྶཱཏི བྷཱུ་ཏི་ཎ་ཀ་ནཱ་མ་ཀ་སྶ ཨོ་ས་དྷི་ཝི་སེ་ས་སྶ. ཨ་ཝཱི ནཱ་མ ཨེ་ལ༹་ཀཱ, ཏཱ པ་ན ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ར་ཏྟ་ལོ་མ་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ར་ཏྟཱ ཨེ་ལ༹་ཀཱ’’ཏི. ཝི་པཱ་ཀཱ་ན་མྤི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ན་མྤི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀཱ་པེ་ཀྑཱ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་པཱ་ཀཱ་ཡེ་ཝ ཏེ ཙ ནཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ད་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནནྟི ཏ་སྶཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ. ན ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ་མ་ཏྟ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ད་ཝི་རུ་དྡྷཱ་ནནྟི ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཱ་ནཾ.

པུ་བྦཱ་པ་རི་ཡ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནནྟི ཀཱ་ཡ་པ་ཝ་ཏྟི་ག་ཏི་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པུ་བྦཱ་པ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟི, སཱ པ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཀ་ཊཱ ཨ་ཀ་ཊ་ཝི་དྷཱ པ་ཊི་ནི་ཡ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ནི་ཡ་ཏི་ཝཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཨཱ་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘ཨ་ཙྪེ་ཛྫ་སུ་ཏྟཱ་ཝུ་ཏཱ་བྷེ་ཛྫ་མ་ཎཱི་ནཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ ས་ངྒ་ཏཱིཏི ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཡཱ་དི་ཙྪི་ཀ་ཏཱ, ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡ་དི་ཙྪཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཡ་དི་ཙྪཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཙྩ་ཏི. བྷཱ་ཝོཏི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏཱ, ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཀ་ཎྚ་ཀ་སྶ ཀོ་ཊི་ཏི་ཁི་ཎ་བྷཱ་ཝཾ, ཀ་པི་ཊྛ་ཕ་ལ་སྶ ཝ་ཊྚ་བྷཱ་ཝཾ, མི་ག་པ་ཀྑཱི་ནཾ ཝཱ ཝི་ཙི་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དི་ཏཾ ཀོ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷོ་ཝཱ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ ས་ཏྟཱ, ས་བྦེ པཱ་ཎཱ, ས་བྦེ བྷཱུ་ཏཱ, ས་བྦེ ཛཱི་ཝཱ ཨ་ཝ་སཱ ཨ་བ་ལཱ ཨ་ཝཱི་རི་ཡཱ ནི་ཡ་ཏི་ས་ངྒ་ཏི་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཎ་ཏཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༦༨). ཨེ་ཏེ་ཧི ཝི་ཀ་པྤ་ནེ་ཧཱིཏི ཙུ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་མྨཱུ་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡ ‘‘ས་ཏྟོ མ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་ཀ་པྤ་ནེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི. ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ནེ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཀ་ཏྭཱ.

སུ་ཏྟཱ་དི་དྷ་མྨནྟི སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི་པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཾ. པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཉྷི ས་མྨ་དེ་ཝ ཛཱ་ན་ནྟོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དྷ་མྨེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ཏི. ཏནྟི ཏཾ ཛཱ་ན་ནཾ, ནི་བྦཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ས་ངྑཱ་ར་པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༢༧. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱཏི པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ས་ངྑཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ. ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཝེ་ད་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་བྷཱུ་ཏཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ན ས་མེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་བྦ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཕ་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་པ་རི་གྒ་ཧོ ཀ་ཏོ དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་པྤ་དེ་སཱཏི སཱ་ཝ་སེ་སཱ, ཝི་པཱ་ཀཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་སུ ཧི ཝི་པཱ་ཀེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ་སུ ཡ་ཐཱ –

‘‘ཝི་པཱ་ཀེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཡེ དྷ་མྨཱ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ, ཏེ དྷ་མྨཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ཏོ ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི དྭཱ་ད་ས་ཧཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི ཏེ་ར་ས་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ཀ་ཏི་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ? ན ཀེ་ཧི་ཙི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ན ཀེ་ཧི་ཙི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི (དྷཱ་ཏུ. ༤༧༧) –

ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧཱ་ས་ངྒ་ཧཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཱ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་པཱ་ཀཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ སི་ཡཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པ་ད་ནི་དྡེ་སེ ནི་པྤ་དེ་སཱ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཕ་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ. ཏ་ཏྠཱཏི དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏཾ ཝི་རོ་དྷཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏི. ཡ་དི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་སེ་ན དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི༹ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ པ་ཉྩ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཧཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི ས་ཏྟ་ར་ས་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. རཱུ་པ་བྷ་ཝོ པ་ཉྩ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷཱ་ཏུ. ༦༧-༦༨) ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན བྷ་ཝོ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཝོ པ་ན…པེ… ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཏ་ཏྠཱཏི དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཝི་པཱ་ཀ་ཉྷེ་ཏནྟི ཧི-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བཱ་ཏྟིཾ་ས་ཝི་དྷ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་པཱ་ཀཾ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ས་ངྑཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

‘‘སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ནེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨི་དཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཛ་ཝ་ནཱ་ན་ནྟ་ར་མྤི སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ན དུ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཛ་ཝ་ན་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཙི་ཏྟཾ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༤༩༨ ཝི་པཱ་ཀུ་དྡྷཱ་ར་ཀ་ཐཱ) ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ན ས་ནྟཱི་ར་ཎ་མྤི ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཉྷི ཨ་བྷི་ཨི་ཊྛ་མྤི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཏ་ཐཱ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎེ་ན ཀ་དཱ་ཙི ན མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ན ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ས་ཀྐཱ ཝི་པཱ་ཀཾ ཝ་ཉྩེ་ཏུ’’ནྟི. ཀི་རི་ཡ་ཛ་ཝ་ནཱ་ནཾ པ་ན ཝི་ས་ཡཱ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཱ་ནཾ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝི་ས་ཡཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཏ་ད་ནུ་གུ་ཎ་ཏཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ. ཡེ པ་ན ཀི་རི་ཡ་ཛ་ཝ་ནཱ་ན་ནྟ་རཾ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཾ ན ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཡཾ པ་ན ‘‘ཛ་ཝ་ནེ་ན ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཾ ནི་ཡ་མེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦོ. ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཛ་ཝ་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཙ དུ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཛ་ཝ་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཙཱ་ཏི ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ ཙ-ས་དྡོ. ཀེ་ཙི པ་ན ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཛ་ཝ་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ་པི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ནཱ’ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ལོ་བྷ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཝཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ བ་ཧུ་ལཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ཀིཾ ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཊྛ ཝཱ ད་ས ཝཱ’’ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དི་ར་ཏྟ་ཏི་ར་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཝཱ-ས་དྡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱཏི སུ་ཡྻ་མཱ་ན་སྶ ཝཱ-ས་དྡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཏ་ཏྠཱ་པི ཝཱ-ས་དྡོ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཏི་ར་ཏྟཾ པ་ན ཝཱ་སཱ་དི་ཀེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ དི་ར་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི དི་ར་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་སུཾ ན ཡོ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཏི་ར་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝཱ་སཱ་དི་ནཱ ཨ་ནྟ་རི་ཏ་མྤི ཏི་ར་ཏྟཾ ག་ཎྷེ་ཡྻ, དི་ར་ཏྟ་ཝི་སི་ཊྛཾ པ་ན ཏི་ར་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཏེ་ན ཨ་ན་ནྟ་རི་ཏ་མེ་ཝ ཏི་ར་ཏྟཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ར་ནྟ་ར་ཏི་ར་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝཱ’’ཏི. བ་ལ་ཝ་རཱུ་པཱ་དི་ཀེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ཨ་ཏི་མ་ཧ་ཏི རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ. ‘‘ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀེ་པི ཝི་ས་ཡེ ཀ་དཱ་ཙི ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ‘‘ས་ཀིཾ ཨེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨུ་ལླི་ངྒེ་ཏི. ‘‘ས་བྦ་དྭཱ་རེ་སུ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎེ དྭེ ཨེ་ཝ ཙི་ཏྟ་ཝཱ་རཱ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀེ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷཱ་ན་ཀི་ཙྩེ་ན.

‘‘ཀ་ཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ, ཀ་ཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཙཱ་རོ པ་ར་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་ཐཱ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་མེ་ཝ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ’’ཏི. ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་དྭ་ཡཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀ་མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཝི་པཱ་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. དྭཱ་ར་ནི་ཡ་མཱ་ནི་ཡ་མཱ་ཝ་ཙ་ནནྟི དྭཱ་ར་སྶ ནི་ཡ་ཏཱ་ནི་ཡ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནཾ, ནི་ཡ་ཏ་དྭཱ་རཾ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་དྭཱ་ར་ནྟི ཝཱ ཨ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོཏི ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཡ་དི་པི ‘‘ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ’’ཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པི ཧེ་ཊྛཱ ག་ཧི་ཏཱ, ‘‘པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ པ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝ པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛཱ. པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཋ་མུ་དྡི་ཊྛཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི་པི ལོ་ཀི་ཡ་ཝི་པཱ་ཀ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨ་ནྭཱ་དེ་སཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྲ་སྶཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ བཱ་ཏྟིཾ་ས་ཝི་དྷ་སྶཱ’’ཏི.

ཡ་ཐཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ བཱི་ཛ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝོ, ཨེ་ཝཾ ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཱ་དཱི་ན་མྤི ཏ་ཏྠ ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་དྭཱ་ར་བྷེ་དེ་ནཱཏི ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་དྭཱ་ར་ཝི་སེ་སེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྶཱཏི ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་དྭཱ་ར་སྶ. དྭཱ་ར་ཝ་ནྟཱ་པེ་ཀྑོ དྭཱ་ར་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་བྷེ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི. ཏ་སྨི་ཉྩ ས་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ དྭཱ་ར་བྷེ་དེ ཝཱི་ཐི་བྷེ་དེ ཙ ས་ཏི. བྷཱ་ཝོཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི. ཛ་ན་ཀཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཏི ནཱ་མཱཏི ཏཾ་ས་དི་སེ ཏ་བྦོ་ཧཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.

ཨི་དཾ པ་ན ཝ་ཏྭཱཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནུ་པྤ་ཏྟིཾ ཝ་ཏྭཱ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཌྜྷ་ནེ་ན, སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ས་མཱ་དྷཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ལོ་བྷ་དོ་ས་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་པི ས་མཱ་དྷི ‘‘ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏི ཨ་ཝི་སཱ་ཧཱ་རོ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ ཨ་ཝི་སཱ་ཧ་ཊ་མཱ་ན་ས་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༡) ནི་དྡི་ཊྛོ. ཨ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

‘‘ཀེ་ན ཀ་ཏྠཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘ཀེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཀ་སྨིཾ བྷ་ཝེ’’ཏི ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏེ་ན ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཏེ་ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་དྭ་ཡཱ་དི་ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ན ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན, ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝཱ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ.

ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཏྠོ བྱཱ་པཱ་རོ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་བྱཱ་པཱ་རོ. ཀེ་ཙཱིཏི དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏཱི་སུ ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རེ་སུ…པེ… བྷ་ཝི་ཏ་བྦནྟི ཀ་མྨཱ་དི་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ པ་ར་ཏོ ཏཱི་ཧི ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ…པེ… ཨ་བྷི་པྤ་ལ་མྦ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་ར་སྶེ་ཝ ཀ་མྨཱ་དི་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནེ་ན མ་ར་ཎཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ཕོ་ཊྛ་བྦ་སྶཱཏི པ་ཧཱ་ར་ཕོ་ཊྛ་བྦ་སྶ. བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ, ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ཝཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ ཕོ་ཊྛ་བྦ་ས་མཱ་ཡོ་གེ པ་ཋ་མཾ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ནུ་པྤ་ཏྟི ཡུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཀི་སྨི་ཉྩི ཙི་ནྟི་ཡ་མཱ་ནེ ཏ་མེ་ཝཱ་ར་བྦྷ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རེ པ་ཝ་ཏྟེ པ་ཙྪཱ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ནུ་པྤ་ཏྟི སི་ཡཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཀེ་ཙི་ཝཱ་ད་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ ནི་དྡཱ་ཡ་ནྟ་སྶ ཕོ་ཊྛ་བྦ་ས་མཱ་ཡོ་གེ་ན པ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ་ལེ མ་ནོ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཏི, ན ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ. ‘‘པ་ཉྩ་ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧི ན པ་ཊི་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༧༥༡) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་དཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ལ་ཧུ་ཀ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནནྟི ལ་ཧུ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ. མ་ནོ་དྭཱ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡོ ཀ་མྨཱ་དི་ཀོ. ལ་ཧུ་ཀ་ཏཱཏི ལ་ཧུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ. རཱུ་པཱ་ནནྟི ཙ་ཀྑཱ་དི་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་པཱིཏི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཝི་ས་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝེ་པི. ཡེ་སཾ ཝི་ས་ཡོ ཨ་ཏྠཱིཏི ཡེ་སཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝི་ས་ཡོ ཨ་ཏྠི. ཏཾ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱཏི ཏེ་སཾ སཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏེ་ནཱཏི ཏ་སྨཱ.

‘‘བྷཱུ་མི་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ་པི ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ ཏ་སྶ ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟ་སྶ པ་ན པ་བྷེ་དོ ནཱི་ལཱ་དི་ཀོ་ཡེ་ཝ.

ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣེ་སུ མ་གྒེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ནེ་སུ. ཏ་ཉྩ ཀ་མྨཱ་དིཾ. བྷ་ཝ་ནྟ་ར་ནི་ནྣཱ་དི་ཏཱ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་སྨི་ཉྷི ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ པུ་ཉྙཱ་དི་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་ཡ བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ པ་རི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣཱ, ཏ་ཏྠེ་ཝ བྷ་ཝ་ནྟ་ར་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི. ཏཾ པ་ན ཙི་ཏྟཾ ཏ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཏཱ་ཡ ཝི་ནཱ་མི་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་བ་ལ་ཝི་ནཱ་མི་ཏ’’ནྟི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི སུ་ག་ཏི་དུ་གྒ་ཏཱི་སུ. ཨི་ཏ་རཱ་ཡཱཏི སུ་ག་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ནི་ནྣཱ་ཡ ཙུ་ཏི་ཡཱ. ‘‘ནི་ཙྪི་ན་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ ཨཱ་ག་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ནི་མི་ཏྟ་སྶཱ་ད་ག་དྷི་ཏཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཨ་ཀུ་ས་ལེ ཧི དུ་གྒ་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ ནི་ཡ་མི་ཏེ ཀུ་ས་ལཾ སུ་ག་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ་ཏི ནི་ཡ་མི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ཨ་ནི་ཊྛཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨཱ་ཧ ཡ་ཏོ དུ་གྒ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི ད་སྶཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘རཱ་གཱ་དི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་མྤི ཧི…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་མྤཱིཏི ཨ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཧཱི་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛ་ན་ཀ་ཀ་མྨ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་ཉྷི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཡཾ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཛ་ན་ཀཾ ཀ་མྨཾ, ཏེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ནཾ, ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ས་དི་སཱ་ས་ནྣ་ཛ་ཝ་ན་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ན་ཉྩ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཧེ་ཏུ ཧོ་ཏི, སོ ཨེ་ཝ ཙ་སྶ ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནི་ཊྛནྟི ཧཱི་ན་སྶ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཧཱི་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཊྛཾ, ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་ཊྛ་མྤཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ན ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་ས་ནྣ་ཀ་ཏ་ཀ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ནྟ་ཏི་ཡནྟི ཨཱ་ས་ནྣ་ཀ་ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ནྟཱ་ནེ. ཏཾ་ས་དི་སནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་དི་སཾ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ཊྛཱ་པ་ཀནྟི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པ་ཀཾ. ཙུ་ཏི་ཨཱ་ས་ནྣ་ཛ་ཝ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཛ་ན་ཀ་ཏྟེ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཙ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཾ་ས་མཱ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡནྟི ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ. ན ཨ་སྶཱ་དི་ཏཱ་ནཱིཏི ཨ་སྶཱ་ད་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ན ཨཱ་མ་ཊྛཱ་ནི.

ས་མ་ཏྟཱཏི པ་རི་པུ་ཎྞཱ, པ་རི་ཡ་ཏྟཱ ཝཱ. ‘‘མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ…པེ… ས་མཱ་དི་ནྣཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙུ་ཏི་ཨཱ་ས་ནྣ་ཛ་ཝ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་དཱ་ནཾ སི་དྡྷ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ན ཙ དུ་བྦ་ལེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཝ་ཀྑ་ཏི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཨུ་པ་ཙ་ཡེ་ན པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་ཉྷི ‘‘པ་ཉྩ་ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧི ན ཀ་ཉྩི དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ས་བྦ་མྤི…པེ… པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཀ་པྤ་ན་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨུ་པ་ཊྛཱ་པ་ན་ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ན་སུ་པི་ན་ད་སྶ་ནཱ་དཱི་ནཾ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི པཱ་ཀ་ཊཱ་ཏི ཏཱ་ནི བ་ཧི ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཙ་ཝ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཀི་ཙྩ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ས་ཧ་ཛ་ཝ་ན་ཀཱ་ནཱིཏི ཛ་ཝ་ན་ས་ཧི་ཏཱ་ནི, པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ནེ་ཧི ས་དྡྷི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘པ་ཉྩ་ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧི ན ཀ་ཉྩི དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ལི༹་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ. ན ཀ་ཉྩི དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ན ས་བྦེ རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨཱ དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ་ཏི (དྷ. པ. ༡-༢) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་མྤི ཀུ་ས་ལཾ ཝཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཝཱ ན པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཡེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡེ་སཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ སི་དྡྷཱ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཱ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ, ཡཱ་ཡ སུ་ཁཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ ཝཱ ཏཾ་ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ནྭེ་ཏི ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏི, པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ སཱ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏཱ་ཏི. ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝཱཏི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ཡ་དི པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཀ་ར་ཎེ ས་ཧ་ཛ་ཝ་ན་ཀཱ་ནི ཝཱི་ཐི་ཙི་ཏྟཱ་ནི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནི, ཀ་ཐཾ ཏ་ཏྠ ཙ་ཝ་ནུ་པ་པ་ཛྫ་ནཱ་ནི ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ན་ནྟ་རཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝོ མ་ནོ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ནུ་པྤ་ཏྟི་པུ་བྦ་ཀོ་ཏི ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཝ་སེ་སེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀེ རཱུ་པཱ་དི་མྷཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཝི་ཡ ད་ཊྛ་བྦཱ ས་མཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ, ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ. ཀེ་ཙཱིཏི དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. མ་ཧ་གྒ་ཏཱ་ཝ་སཱ་ནཾ ཝ་ད་ནྟཱིཏི ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ མ་ཧ་གྒ་ཏ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ སཱ ཝཱི་ཐི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏོ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷཱཏི ན་ཝ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་སུ་ག་ཏི་ཙུ་ཏི་ཡོ, དྭེ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཨཱ་རུ་པྤ་ཙུ་ཏི་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷཱ སུ་ག་ཏི་ཙུ་ཏི་ཡོ. པ་ཉྩ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ, ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཱ དྭེ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ཏི ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཱ ས་ཏྟ་ཝི་དྷཱ ཙུ་ཏི་ཡོ. དུ་གྒ་ཏི་ཙུ་ཏི པ་ན པ་ར་ཏོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷ ན ག་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘དུ་གྒ་ཏི་ཙུ་ཏི་ཡཱ པ་ན…པེ… ན ད་སྶི་ཏཱ’’ཏི.

ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀེཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘སུ་དྡྷཱ་ཡ ཝཱ ཛ་ཝ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་དྡྷཱ་ཡ ཝཱ་ཏི མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ཛ་ཝ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡཱ’’ཏི. ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་དི་པི ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶཱ་པི ས་ངྒ་ཧོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ‘‘ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏཱ་ནཾ ཝཱ’’ཏི པ་ན དྭཱ་ར་དྭ་ཡ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཝི་ཀ་པྤ་ནྟ་ར་ཀ་ར་ཎཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཉཱ་པ་ཀ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཉཱ་པ་ཀ་ཉྩ ནཱ་མ ཨ་ག་ཏི་ཀཱ ག་ཏཱི་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཉཱ་པ་ཀཾ ཨ་ས་མྦྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡོ ཡ་ཏྠ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྶ ཡོ་ཛ་ནཱ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཡོ་ཛ་ནཱ, ཏཱ་ཡ. ཨ་ཡ་མྤི པ་ཊི་ས་ནྡྷཱིཏི ཨཱ་རུ་པྤ་ཙུ་ཏི་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དི་ཀཾ ཝཱ ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ པ་ཋ་མེ ཝི་ཀ་པྤེ ཨེ་ཝ. ཧེ་ཊྛི་མཱ ཧེ་ཊྛི་མཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི ན་ཏྠཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ནཱཏི ཏ་སྨཱ. ཏ་ཏོཏི ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤ་ཙུ་ཏི་ཏོ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤེ ཨེ་ཝ. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི, ཏ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤ་ཙུ་ཏི་ཏོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི. ཨི་ཏ་རཱ་ཧཱིཏི ཨཱ་རུ་པྤ་ཙུ་ཏཱི་ཧི. དུ་ཏི་ཡཱ ཨཱ་རུ་པྤ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ, ཨི་ཏ་རཱ ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ’’ནྟི. ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཙ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་པ་ཊི་ས་ནྡྷཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨི་ཏ་རཱ་ཧཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་བྦ་ཏྠ ཙ ‘‘ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨི་མ་སྶ ཝི་སེ་ས་སྶཱཏི ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཝི་སེ་ས་སྶ. ཝི་སུཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ཀ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཉྙ་མ་ཏྠཾ བོ་དྷེ་ཏཱི་ཏི.

ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་ཡ. དུ་ཝི་དྷཱཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཙཱ་ཏི དྭི་པྤ་ཀཱ་རཱ. དུ་གྒ་ཏི་ཙུ་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་ཡཱ’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ དྭི་པྤ་ཀཱ་རཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་པ་ཊི་ས་ནྡྷི, ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་པ་ཊི་ས་ནྡྷི, ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ དྭི་པྤ་ཀཱ་རཱ ཨཱ་རུ་པྤ་པ་ཊི་ས་ནྡྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭི་ཨེ་ཀ་དྭི་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཀཱ་མ་རཱུ་པཱ་རུ་པྤཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ‘‘ཏ་ཐེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘དྭི་ཨེ་ཀ་དྭི་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཀཱ་མ་རཱུ་པཱ་རུ་པྤཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. དུ་ཝི་དྷཱ་ཡཱཏི ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷཱ་ཡ. པ་ཙྩེ་ཀནྟི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ. དྭི་ནྣཾ དྭི་ནྣཾ ཀཱ་མཱ་རུ་པྤཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ – ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ཨཱ་རུ་པྤ་ཙུ་ཏི་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་རཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཙ དྭེ ཀཱ་མ་པ་ཊི་ས་ནྡྷཱི, ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཙ དྭེ ཨཱ་རུ་པྤ་པ་ཊི་ས་ནྡྷཱི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ་པཱི་ཏི ཨི་མཱ་སཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷཱ.

‘‘དྭི་དྭཱི’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་དི་པི ‘‘ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ག་ཧི་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཾ ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ཝི་སུཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ…པེ… ཨཱ་དི་ནཱ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏ་པྤ་ཀཱ་རོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་མི་སྶ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་སྶ བྷ་ཝ་སྶ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏེ་ན རཱུ་པ་ཝི་མི་སྶེ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱཏི སཾ་སེ་ད་ཛ་ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ཡོ་ནི་ཡཾ. ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པཾ མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ‘‘ག་ནྡྷ་ར་སཱ་ཧཱ་རཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཏེ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ས་ཏྟ་ཀ་ཛཱི་ཝི་ཏ་ཚ་ཀྐ་བྷཱ་ཝེ་པཱི’’ཏི. པཱ་ལི༹་ཡནྟི དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹་ཡཾ. པ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱིཏི ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་མ་ན་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. པ་ཉྩ དྷཱ་ཏུ་ཡོཏི ཏཱ ཨེ་ཝ པ་ཉྩ དྷཱ་ཏུ་ཡོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི – ‘‘རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཀ་ཏ་མཱ་ནི པ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི? ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཾ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི. ཀ་ཏ་མཱ པ་ཉྩ དྷཱ་ཏུ་ཡོ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི? ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏུ…པེ… དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ. ཨི་མཱ པ་ཉྩ དྷཱ་ཏུ་ཡོ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༡༠༡༦). ཚ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ. ན་ཝ དྷཱ་ཏུ་ཡོཏི ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སོ་ཏ་ས་དྡ་སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མ་ནོ་དྷ་མྨ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ. ས་བྦ་ས་ངྒ་ཧ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་གྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠཱཏི རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ. ‘‘ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་མྷི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹་ཡཾ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཀ་ར་ཎ་ནྟ་རེ་པི ག་ནྡྷཱ་ད་ཡོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡཱཏི ས་དི་སཱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. ཡ་ཐཱ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཏ་ཏྠ རཱུ་པ་བྷ་ཝེ བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི, ཏཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ག་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ན་ཉྩཱ་ཏི. ཨ་ཏྠི ཏ་ཏྠ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནནྟི པུ་ཙྪཱ ས་ཀ་ཝཱ་དི་སྶ. ཡ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ཙོ་ད་ནཱ. ཏ་ཏོ པ་ར་ཝཱ་དཱི ཡཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ གྷཱ་ནཱ་དི་ཀཾ ས་ཎྛཱ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི ལ་དྡྷི་ཡཱ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. བཱ་ཧི་རཱ་ནཾ ག་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན པུ་ཊྛོ ཡ་སྨཱ གྷཱ་ན་པྤ་སཱ་དཱ་ད་ཡོ ཏ་ཏྠ ན ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ གོ་ཙ་རཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ནྟོ ‘‘ན ཧེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦེ’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཨ་ཏྠི ཏ་ཏྠ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི? ཨཱ་མ་ནྟཱ. ཨ་ཏྠི ཏ་ཏྠ ར་སཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི? ན ཧེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ་སཾ་ས་ནྡ་ན་པ་ཉྷཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནནྟི ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝ་ར་ཧི་ཏཱ་ནཾ, ཨ་ཕོ་ཊྛ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ ག་ནྡྷ་ར་སེ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་པི དོ་སཾ ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཡ་དི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཝ་ཙ་ནེ ན་ཏྠི ཀཱ་ར་ཎཾ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་སཱ་ས་ནེ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ, ཏེ་སཾ ཝཱ ནི་ས་ཏྟ་ནི་ཛྫཱི་ཝ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ ཙ དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཏེ་སཾ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀོ, ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝོ ཙཱ་ཏི ས་བྦ་ཐཱ་པི ཏ་ཏྠ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ག་ནྡྷ་ར་སཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ཨ་ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཉྙ་སྶ པ་ར་མ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ཀོ་ཙི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་བྷཱ་ཝོཏི དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ན ཡ་དི རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ག་ནྡྷ་ར་སཱ ཝི་ཛྫ་ནྟི, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ག་ནྡྷ་ར་སཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་པི དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡུཾ, ན ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ ‘‘ན་ཏྠེ་ཝ རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ག་ནྡྷ་ར་སཱ’’ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀི་ཉྩ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ ག་ནྡྷ་ར་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ, ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཀིཾ ག་ནྡྷ་ར་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ན རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ག་ནྡྷ་ར་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་དི པུ་རི་མོ པ་ཀྑོ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཏེ་སཾ ས་ངྒ་ཧོ སི་ཡཱ ཨ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ, ཨ་ཐ དུ་ཏི་ཡོ ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ནེ་སཾ ག་ནྡྷ་ར་སཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་དི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ག་ནྡྷ་ར་སཱ དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒེ ན ཝུ་ཏྟཱ, ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་མྷི ཙ ཏེ་སཾ བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ, ཕུ་སི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ གྷཱ་ཡི་ཏུཾ སཱ་ཡི་ཏུ་ཉྩ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ ཏེ ན་ཏྠི, དྷཱ་ཏུ་ས་དྡེ་ན ཙ ཏེ ག་ཧི་ཏཱ, དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཏེ་སཾ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀོ, ཏ་སྨི་ཉྩ ས་ཏི སི་དྡྷོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ. ཏ་ཐཱཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཙ་ཀྑུ་ས་ཏྟ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཝནྟི ཙ་ཀྑུ་ས་ཏྟ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན རཱུ་པ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ. དྷ་མྨ་ཏཱཏི པཱ་ལི༹་དྷ་མྨོ, རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཏཱ. ‘‘ན ཝི་ལོ་མི་ཏཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ དྷ་མྨཾ དཱི་པི་ཏཾ ཨུ་ལླི་ངྒེ་ཏི.

ཨེ་ཏྠ ཙ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ གྷཱ་ན་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་པི ག་ནྡྷ་ར་སཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀི་ཙྩཾ ན ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཏེ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘པ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི, ཚ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཏ་ཡོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ’’ཏི ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨོ་ཛ་ཊྛ་མ་ཀ་རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཀི་ཙྩ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ, ན ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ག་ནྡྷ་ར་སཱ་ནཾ ཨོ་ཛཱ་ཡ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་ཏི ཝི་ས་ཡི་ནོ ཀི་ཙྩ་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ས་ཡོ, ཀི་ཙྩ་ཝཱ ཙ དྷ་མྨོ ན ཝུ་ཏྟོ. ཡ་སྨི་ཉྷི བྷ་ཝེ ཝི་ས་ཡཱི ན་ཏྠི, ཏ་སྨིཾ ཏཾ་ཧེ་ཏུ་ཀོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝི་ས་ཡ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶཱ་པི ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡ་ཐཱ རཱུ་པ་བྷ་ཝེ པ་ཐ་ཝཱི་ཏེ་ཛོ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་སྶ པ་ན ཡ་ཏྠ ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ཝི་ས་ཡཱི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ དི་ཊྛོ ཡ་ཐཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ. ཡ་དི ཝི་ས་ཡཱི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཝི་ས་ཡ་སྶ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝོ, ཀ་ཐཾ ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ དྭེ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི. ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ན་ཉྷི ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན་ཏྠི, ཨ་ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ནེ་སཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི? ནཱ་ཡཾ ཝི་རོ་དྷོ. ཡེ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ ས་ཉྙཱི་ནཾ ག་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶཱ་པི ཨ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཨེ་ཀཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ་ས་ཀ་ཉྷི ཨི་ནྡྲི་ཡ་གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཡེ་སཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི, ཏེ་སུ ནི་དྡི་སི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ ས་ཉྙཱི་ནཾ ག་ནྡྷཱ་དི་ཀེ ཝི་སུཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཙ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟོ་ག་དྷེ ཀ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་ཉྷི ‘‘དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ནཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ, པི་ཊྛི་ཝ་ཊྚ་ཀཱ་ནི ཝཱ ཏཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ་ན ཙ པ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ས་ཉྙཱི་ནཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན ས་ཉྙཱི་ན་མྤི ག་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨི་མ་སྶ ན་ཡ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ དྭེ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༡༠༡༧) ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ས་ཏི་པི ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་ནྡྲི་ཡེ རཱུ་པ་སྶ ཝ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི་ཀྐ་མོ ན་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཏཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཙ ན་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ག་ནྡྷཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ས་ཉྙཱི་ནཾ ཨ་ཊྛ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, ཨ་ས་ཉྙཱི་ནཾ པ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཏཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ རཱུ་པ་ལོ་ཀེ ཕུ་སི་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཙཱི་གྷོ་སོ ཨེ་ཝ ན སི་ཡཱ. ན ཧི པ་ཊི་གྷ་ཊྚ་ནཱ་ནི་གྷཾ་ས་མ་ནྟ་རེ་ན ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠི, ན ཙ ཕུ་ས་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཕུ་ས་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཙ བྷཱུ་ཏ་ཏྟ་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ རཱུ་པ་བྷ་ཝེ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ན་མྤི ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝ ན སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ཕུ་སི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ་པི པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡི་ནྡྲི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་སཾ ཕོ་ཊྛ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ན ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ ཏེ་སཾ ས་པྤ་ཊི་གྷ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནི་ད་སྶ་ན་ས་པྤ་ཊི་གྷཾ ཨེ་ཀཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ དྭེ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་ཊྛཱ. ༢.༢༢.༡༧). པ་ཊི་གྷོ ཧེ་ཏྠ བྷཱུ་ཏ་ཏྟ་ཡ་སྶ ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་དཾ པ་ཏི ཏཾ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་གྷ་ཊྚ་ན་དྭཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝོ, སོ ཙ ཕུ་སི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ གྷ་ཊྚ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན་ཏྠི. ན་ནུ ‘‘དྭེ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ག་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནི་པི ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ‘‘ན་ཡ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་ཏྠ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ཉྙ་བྷཱུ་མི་ཀཱ་ནཾ པ་སཱ་ད་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, ན པ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ནཱ་པི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ག་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ས་ཉྙཱི་ན་ཉྷི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཀཱ་ནཾ ཝེ་ཧ་པྥ་ལཱ་ནཾ, ཨུ་པ་རི་བྷཱུ་མི་ཀཱ་ན་ཉྩ སུ་དྡྷ་ཝཱ་སཱ་ནཾ པ་སཱ་ད་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏི, ན པ་ན ག་ནྡྷ་ར་སཱ་ཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཏ་ཏྠཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཡུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་མྷི ཙ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ག་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་ཊི་སེ་དྷོ ཀ་ཏོ. ཡ་དི་པི ཙེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་ཏྠ ག་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་མྤི པ་ན ཨ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནཾ ན་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཏ་ཏྠ ནེ་སཾ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་སྶ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏཾ པཱ་ལི༹ ཝི་ཡ པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ག་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཡཱ་ཝ་ཛྫ་ཏ་ནཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ – ཡཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏཾ པ་མཱ་ཎཾ. ཨི་དཾ པ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ. ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ, ཏ་ནྣི་སྶ་ཡཱ་ན་ཉྩ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷཱ་ཏུ་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་སྶཱ་པི ནེ་སཾ ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཝི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཙ་ཀྑུ་ད་ས་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ རཱུ་པ་ག་ཎ་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ན ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝི་ལོ་མ་ནཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ལ༹་ཀ་སྶ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨུ་ཎྞཱ ཛཱ་ཏི་ཨུ་ཎྞཱཏི པ་ཋ་མོ ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོ སུ་ཁུ་མ་ཏ་ར་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ག་བྦྷཾ…པེ… ཨི་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མྦྷ་ཝ་ན་སྶ བྷེ་དོ ཝཱ ས་མྦྷ་ཝ་བྷེ་དོ, པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

རཱུ་པཱི་བྲ་ཧྨེ་སཱུཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ བྷུ་མྨཾ, ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ཡོ་ནི་ཀེ་སཱུཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ཡོ་ནི་ཀེ་ཧི རཱུ་པཱི་བྲ་ཧྨེ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་ན ‘‘ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ཡོ་ནི་ཀེ་སཱུ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་རཱ་སི་ཏོ ‘‘རཱུ་པཱི་བྲ་ཧྨེ་སཱུ’’ཏི ཝི་སེ་སཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏི. ན ས་མེ་ཏཱིཏི ན སཾ་ས་ནྡ་ཏི, ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ན ས་མེ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཨེ་ཀཱ་ད་སཱཏི པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནི ཨེ་ཀཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. ཀ་སྶ་ཙི ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱིཏི ཨ་ནྡྷ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནི. ཀ་སྶ་ཙི ཨ་པ་རཱ་ནི ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱིཏི བ་དྷི་ར་སྶ སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནི. ཀ་སྶ་ཙི ན་ཝཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱིཏི ཨ་ནྡྷ་བ་དྷི་ར་སྶ ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནི. ཀ་སྶ་ཙི ས་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱིཏི ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀ་སྶ རཱུ་པ་ག་ནྡྷ་ར་ས་ཀཱ་ཡ་ཕོ་ཊྛ་བྦ་མ་ནོ་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.

‘‘ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ན ཧི པཱ་ལི༹་ཡཾ…པེ… ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་གྷཱ་ན་ཝི་ཀ་ལ་སྶ ཧི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཊྛེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི སི་ཡུ་ནྟི. ས་ཏི ཙ ཨ་གྷཱ་ན་ཀུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཾ པུ་ན་པི ‘‘ཀ་སྶ་ཙི ཨ་པ་རཱ་ནི ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ནྡྷ་བ་དྷི་ར་སྶ ཝ་སེ་ན ‘‘ཀ་སྶ་ཙི ན་ཝཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༡༠༠༧) ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནྡྷཱ་གྷཱ་ན་ཀ་སྶ, བ་དྷི་རཱ་གྷཱ་ན་ཀ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ‘‘ཀ་སྶ་ཙི ཨ་པ་རཱ་ནི ན་ཝཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, ཀ་སྶ་ཙི ཨ་པ་རཱ་ནི ན་ཝཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཏ་ཐཱ…པེ… ན ཙ ཏཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་དི་པ་ཉྷེ་སཱུཏི ‘‘ཀ་སྶ་ཙི ཨེ་ཀཱ་ད་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི, ཀ་སྶ་ཙི ད་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཀ་སྶ་ཙི ཨ་པ་རཱ ད་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཀ་སྶ་ཙི ན་ཝ དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཀ་སྶ་ཙི ས་ཏྟ དྷཱ་ཏུ་ཡོ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༡༠༠༧) ཨེ་ཝཾ དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཀ་སྶ་ཙི ཙུ་དྡ་སི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཝི་བྷ. ༡༠༠༧) ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཉྷཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་ཏྟ་ཏི ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཏོ ཙ རཱུ་པཱ་ནཱི’’ཏི པ་དཾ ‘‘སཾ་སེ་ད་ཛོ་པ་པཱ་ཏཱི་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡོ་ནི་དྭ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛཱི་ཡ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཝ་ཀཾ་ས་ཏོ ཏིཾ་སཱ’’ཏི ཨི་དཾ, ཨི་དཾ པ་ན སཾ་སེ་ད་ཛ་ཡོ་ནི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཀ་ཡོ་ག་ནི་དྡི་ཊྛ་སྶཱ་པི ཨེ་ཀ་དེ་སོ ས་མྦ་ནྡྷཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི. སཾ་སེ་ད་ཛ་སྶེ་ཝ ཙ ཛ་ཙྩ་ནྡྷ་བ་དྷི་ར་ཨ་གྷཱ་ན་ཀ་ན་པུཾ་ས་ཀ་སྶ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ད་ས་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏིཾ་ས རཱུ་པཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡེ པ་ན ‘‘ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་སྶ ཛ་ཙྩ་ནྡྷ…པེ… ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. སོ ཧི པ་མཱ་ད་པཱ་ཋོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ‘‘ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ པ་ན ཨ་གྷཱ་ན་ཀོ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀོ ན་ཏྠི. ཡ་དི བྷ་ཝེ་ཡྻ, ‘ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཊྛཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི’ཏི ཝ་དེ་ཡྻཱ’’ཏི (ཡ་མ. ཨ་ཊྛ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀ ༡༨-༢༡) ཝ་ཀྑ་ཏི. ཨ་པ་རེ པ་ནཱ་ཧུ ‘‘ཀ་སྶ་ཙི ཨེ་ཀཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི, ཡཱ་ཝ ‘ཀ་སྶ་ཙི ན་ཝཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི’ཏི པཱ་ལི༹ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཝི་རོ་དྷོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ སཾ་ས་ནྡ་ཏི ས་མེ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཀེ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན སཾ་སེ་ད་ཛཱ་པི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒེ ‘ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཀ་སྶ་ཙི ཨེ་ཀཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ (ཝི་བྷ. ༡༠༠༧) ཨུ་དྡེ་སེ ‘ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ པེ་ཏཱ་ན’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་གྒ་ཧ་ཎ་མེ་ཝ ཀ་ཏཾ, ན སཾ་སེ་ད་ཛ་གྒ་ཧ་ཎ’’ནྟི, ཏཾ པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ སཾ་སེ་ད་ཛཱ་ནཾ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀེ་སུ ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘སཾ་སེ་ད་ཛ་ཡོ་ནི་ཀཱ པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ས་ངྒ་ཧཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ‘‘པ་དྷཱ་ནཱ་ཡ ཝཱ ཡོ་ནི་ཡཱ ས་བྦཾ པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡོ་ནིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ་ན’ནྟི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཙ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཡོ་ནི་དྭ་ཡཾ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ, སཾ་སེ་ད་ཛ་ཡོ་ནི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙ ཨ་ཝ་ཀཾ་ས་ཏོ པ་ཝ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ཡོ་ནི་ཡཱ ཨི་ཏ་རཾ ཨ་ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘སཾ་སེ་ད་ཛོ་པ་པཱ་ཏཱི་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ས་བྦཾ ཏཾ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.

ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷཱི་ནནྟི ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཏཱི་ཏ་ཙུ་ཏི་ཡཱ, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཱ་ཡ མི་སྶཱ་མི་སྶ་བྷེ་དཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ. ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཁ་ནྡྷཱ་ར་མྨ་ཎ་ག་ཏི་ཧེ་ཏུ་ཝེ་ད་ནཱ་པཱི་ཏི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཧི. མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ, ཨ་མ་ཧ་གྒ་ཏ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ ཨ་མ་ཧ་གྒ་ཏ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནོ ཨ་རཱུ་པ་བྷཱུ་མཱི་སུ་ཡེ་ཝ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷཱི་ནཾ བྷེ་དཱ་བྷེ་ད་ཝི་སེ་ས་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ‘‘ན་ཡ་མུ་ཁ་མ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་ཙྩ་སུ་ག་ཏཱིཏི མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཝ་ཛྫ་སུ་ག་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཡ་ཐཱ མ་ཧ་གྒ་ཏཱ་ཝ་ཛྫཱ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཀ་ཝ་ཛྫཱ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཀ་ཙྩ་སུ་ག་ཏི་ཙུ་ཏི་ཡཱཏི ཝུ་ཏྟ་སུ་ག་ཏི་ཙུ་ཏི་ཡཱ. ཡ་དི་པི ‘‘ཨ་ཡཾ ནཱ་མ དུ་གྒ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ནི་ཡ་མོ ན་ཏྠི, དེ་ས་ནཱ པ་ན སོ་ཏ་པ་ཏི་ཏཱ ག་ཏཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ནི་ཡ་ཏ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ས་ཉྷི ཨེ་ཀ་ཙྩ་དུ་གྒ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི ན་ཏྠི ཨ་ཝཱི་ཙི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ནུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ. ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩ་དུ་གྒ་ཏི་ཙུ་ཏི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨེ་ཀ་ཙྩ་སུ་ག་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷཱིཏི པ་ན ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་སུ་ག་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་ཡ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨེ་ཝ. ‘‘བྷེ་ད་ཝི་སེ་སོ ཨེ་ཝ ཙ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ད་སྶི་ཏོ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ཨ་མ་ཧ་གྒ་ཏ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཙ་ཏུ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ཡ…པེ… པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ཨ་བྷེ་ད་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི. ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ བྷེ་དེཏི ‘‘ཨ་མ་ཧ་གྒ་ཏ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀེ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ བྷཱ་གེ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ‘‘ཨ་མ་ཧ་གྒ་ཏ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ, ཨ་མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཡ མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ བྷེ་དེ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཝཱ བྷ་ཝཱ་དི་ཀེ ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨ་ཡཾ ཏོ-ས་དྡོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏོ ཧེ་ཏུཾ ཝི་ནཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏུཾ ཝི་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཏ་སྨིཾ པུ་རི་མ་བྷ་ཝེ ནི་པྥ་ནྣཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་ནཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ཨ་ཏི་མ་ནྡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནཾ ས་ཀི་ཙྩཱ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ. པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙུ་ཏི པ་ཊི་སི་དྡྷཱ, ན ཏ་ད་ན་ནྟ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘པ་ཉྩ་ནྣཾ དྭཱ་རཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ན་ནྟ་ར་མྤི ཧི པུ་བྦེ ཙུ་ཏི ད་སྶི་ཏཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་མ་ཀེ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཎ་ཏ་ཏྟཱཏི པ་རི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ག་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ. ཡ་ཐཱ་ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ ཀ་མྨཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ.

ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ན་མ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན་མ་ན…པེ… ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ས་བ་ལ་པ་ཡོ་གེ་ཧཱིཏི པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ བ་ལེ་ན པ་ཡོ་གེ་ན ཙ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན.

ས་དྡ་ཧེ་ཏུ་ཀོཏི ས་དྡ་སྶ པ་དྷཱ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱ་དི་སོ པ་བྦ་ཏ་ཀུ་ཙྪི་ཨཱ་དི་པ་དེ་སོ་པི ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ་ཡེ་ཝ. པ་དཱི་པ་ནྟ་རཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཏེ་ལ་ཝ་ཊྚི་ཨཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏོ ས་དྡཱ་དི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ པུ་བྦེ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. པ་ཊི་གྷོ་སཱ་དཱི་ན་ཉྷི ས་དྡཱ་དི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ས་ཏི པུ་རི་མ་སི་དྡྷི་ཡཾ ཏེ ས་དྡཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་དེ་སཾ ག་ཙྪེ་ཡྻུཾ, ན པ་ན ཏེ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཨ་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི. ཨུ་པ་མེ་ཡྻེ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཡ་ཐཱ ཙ ཧེ་ཏུ་དེ་སཾ ན ག་ཙྪ་ཏི ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣཾ, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏོ ནཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ ན…པེ… ཨཱ་ག་ཏ’’ནྟི. ཏེ ས་དྡཱ་ད་ཡོ པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ཨུ་པ་མཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. པུ་རི་མ་བྷ་ཝ་ཧེ་ཏུ་དེ་སེ ས་ནྣི་ཧི་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྲ བྷ་ཝ་ནྟ་རེ ཏཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་ག་ནྟྭཱ པ་ཙྩ་ཡ་དེ་སཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ཏ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པ་ཋ་མོ ཨ་ཏྠོ. པ་ཋ་མཾ པ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་མོ་དྷཱ་ན་ག་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ག་ནྟྭཱ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝཾ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི དུ་ཏི་ཡོ ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝནྟི ཡཱ་ཡ ‘‘ན ཁཱི་ར་ཏོ ད་དྷི ས་མྦྷཱུ་ཏཾ སི་ཡཱ, ན ཁཱི་ར་སཱ་མི་ནོ ད་དྷི སི་ཡཱ’’ཏི ཙ ཁཱི་ར་ད་དྷཱི་སུ ཨེ་ཀ་ནྟཾ ཨེ་ཀ་ཏཱ་ཡ ནཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ དོ་ས་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན བཱི་ཛཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་ཧེ་ཏཱུ་སུ, ཨ་ངྐུ་རཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཧེ་ཏུ་ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ, ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པ་ནྣཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཉྩ དོ་ས་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ས་ནྟཱ་ན་བ་དྡྷེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཨེ་ཀ་ཏཱ་པ་ཊི་སེ་དྷེ་ན ས་སྶ་ཏ་གཱ་ཧ་སྶ པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ སུ་ཁཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཨི་མཾ དི་ཊྛིཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནཱ་ན་ཏཱ་པ་ཊི་སེ་དྷེ་ན ཨུ་ཙྪེ་ད་གཱ་ཧོ པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རཾ་ཀ་ཏཾ སུ་ཁཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ཉྙོ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཉྙོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཾ དི་ཊྛིཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཀ་ཏ་ནཱ་སོ, ཨ་ཀ་ཏཱ་ག་མོ ཙ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་དི་ཊྛི་ནི་ཝཱ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ ནི་ཡ་ཏི་ས་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་སེ་དྷོ་པི ཀ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ངྐུ་རཱ་དི་པྤ་བ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏེ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ནེ. ཏནྟི ཝི་ཛྫཱ་པཱ་ཊ་ཝཱ་དི. ཨ་ཉྙ་སྶཱཏི བཱ་ལ་ཀཱ་ལེ ཀ་ཏ་ཝི་ཛྫཱ་པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ. ས་ངྑཱ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཀོ ཨ་ཉྙ་པ་ཙྩ་ཡོ.

ནི་ཡྻཱ་ཏ་ནཱ་དི ཨེ་ཝ ཕ་ལཾ ནི་ཡྻཱ་ཏ་ནཱ་དི་ཕ་ལཾ, ཨ་ཕ་ལི་ཏཾ ནི་ཡྻཱ་ཏ་ནཱ་དི་ཕ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཕ་ལི…པེ… ཕ་ལཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ར་ཎཾ.

པི་ཎྜ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཀ་ཏཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན. ས་བྦ་ཏྠཱཏི པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཀེ ས་བྦ་སྨིཾ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨེ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་བྷེ་དེ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨེ. བ་ལ་ཝ་ཀ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. བྷུ་སོ ནི་སྶ་ཡོ ཧི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ. ‘‘ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་ཝ་ཏྟེ, ཨི་ཏ་རོ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་པཱ་ཀཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ ཙ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི ཏཾ ཨ་ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦ་པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཾ ས་ཧ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. དྭཱ་ད་སཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་བྷེ་དོཏི ན་ཡི་དཾ ས་མཱ་ས་པ་དཾ, ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. དྭཱ་ད་སཱཏི ཙ བྷུ་མྨ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, དྭཱ་ད་ས་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་སུ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་བྷེ་དོཏི ཨེ་ཀཱ་ད་སཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་བྷེ་དོ, དྭཱ་ད་སཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་བྷེ་དོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ན ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩི ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘དྭཱ་ད་སཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་བྷེ་དོ་ཏི ཨི་དཾ ‘ཚ་ནྣཾ པ་ཝ་ཏྟེ’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ག་ཧ་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ་པི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨེ་ཀ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ-ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡ་མོ’’ཏི. མི་ལཱ་ཏ་མཱ་ལཱ་དཱི་ནནྟི མི་ལཱ་ཏ་མཱ་ལ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཝ་ཏྠཱ་དཱི་ནཾ. མ་ནོ་པ་དོ་སི་ཀཱ་ནཾ ཏ་ད་ཉྙ་ཝ་ཏྠཱུ་ན་མྤི ཨ་ནི་ཊྛ་ཏཱ ཀ་ཐཾ ན སི་ཡཱ, སི་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༧) པ་ན པ་ཙུ་ར་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཐཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཨ་ནི་ཊྛཾ ནཱ་མ པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན, ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ཏ་ཏྠུ་པྤ་ནྣཾ ཨི་ཊྛ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.

‘‘ཨེ་ཀཱུ་ན་ཏིཾ་ས་ཙེ་ཏ་ནཱ་བྷེ་ད་མྤཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ་པི པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡི་ཏཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. པ་ཉྩ་ད་ས་ནྣཾ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི དྭེ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ཏེ་ར་ས་ནྣཾ. དྭེ དྭེ ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནི, ཏཱི་ཎི ས་ནྟཱི་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི ན་ཝ་ནྣཾ. ཨེ་ཀ་དེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་དེ་ས་སྶ ཝཱི་ས་ཏི་ཙེ་ཏ་ནཱ་བྷེ་ད་སྶ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀཱུ་ན་ཏིཾ་ས་ཙེ་ཏ་ནཱ་བྷེ་དོ ས་མུ་དཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ. སྭེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ག་ཏེ་ནཱ་པི ཝི་སེ་སེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡོ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ལ་ངྐ་ཏོ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རོ’’ཏི.

ཡ་ཏྠཱཏི པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་སུ་ག་ཏི་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཋི་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༧) པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་ཉྩ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་ར་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ ཀ་ཏཾ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མཱིཏི ཝེ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱུ་མིཾ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་ཉྙཱ་རུ་པྤ་ཝ་ཛྫཱ’’ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ ཧི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ས་ཉྙ་བྷཱུ་མིཾ ཨཱ་རུ་པྤ་བྷཱུ་མི་ཉྩ ནི་པྥཱ་དེ་ཏི, ཙ་ཏུ་ཀྐ་ན་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཊྛ མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀཱ, པ་རི་ཏྟ་ཝི་པཱ་ཀེ་སུ པ་ཙྪི་མོ, པ་ཉྩ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝི་པཱ་ཀཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙུ་དྡ་ས་ནྣཾ. ས་ཏྟ་ནྣནྟི སེ་སཱ་ནཾ པ་རི་ཏྟ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་ཏྟ་ནྣཾ.

བྷ་ཝཱ་ད་ཡོཏི བྷ་ཝ་ཡོ་ནི་ག་ཏི་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སེ. ཏི་ཎྞཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནནྟི པུ་རི་མཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཨཱ་རུ་པྤ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ. ཏཱི་སཱུཏི པ་ཉྩ་མཱ་དཱི་སུ ཏཱི་སུ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏཱི་སུ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ པ་ན དུ་གྒ་ཏི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི པ་རི་ཏྟ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཏ་ཐེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ པ་ཝ་ཏྟེ, ནོ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༧) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ.

ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༢༨. ཡ་དི་པི སུ་ཏྟ་ནྟེ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཙ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ནི་དྡེ་སེ རཱུ་པ་པ་ད་སྶ དེ་ས་ནཱ་བྷེ་དོ ན་ཏྠི, ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ པ་ན ‘‘ས་བྦཾ རཱུ་པཾ ན ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༥༨༤) སུ་ཏྟ་ནྟ་ཏོ ཏ་སྶ དེ་ས་ནཱ་བྷེ་དོ ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྟ་ནྟཱ…པེ… བྷེ་དོ’’ཏི. ས་ངྑྱེ་ཡྻེ་སུ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ག་ཧི་ཏེ་སུ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷོ ཏ་ཏྠ ས་ངྑྱཱ་པ་རི་ཙྪེ་དོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ས་ཏྟེ་སཱུཏི ཝཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ས་བྦེ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་སུ བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་ད་ཉྙེ ས་ནྡྷཱ་ཡ སེ་ས་ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ་ནནྟི སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ སཱ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘དྭེ ཝཱ ཏ་ཡོ ཝཱ ད་ས་ཀཱ, ཨོ་མ་ཏོ ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༧) རཱུ་པ་མི་སྶ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན.

‘‘དྭེ ས་ནྟ་ཏི་སཱི་སཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ར་བྦྷ ཡཱ་ཝ ‘‘ས་ཏྟ ས་ནྟ་ཏི་སཱི་སཱ་ནཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༨) ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ཋཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏྟ་ཀ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཀེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ རཱུ་པུ་པྤ་ཏྟིཾ ཨ་ན་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ས་བྦཾ རཱུ་པཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

‘‘རཱུ་པཱ་ཛ་ན་ཀ་ཀ་མྨ་ཛ’’ནྟི ཨི་དཾ བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་བྷཱ་ཝཱ. རཱུ་པཱ་ཛ་ན་ཀ་ཀ་མྨ་ཛནྟི ཝཱ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟཾ པ་ན ‘‘པ་ཝ་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཾ. ‘‘ས་བྦེ་ས་མྤི ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཾ རཱུ་པཾ ན ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. ས. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༦༣༦) ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ཎེ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ རཱུ་པུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ཏྠེ་ཝ རཱུ་པུ་པྤ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི. བྷ་ཝ་ངྒཱ་དཱིཏི བྷ་ཝ་ངྒ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ས་ནྟཱི་ར་ཎ་ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི. ཨ་ཉྙེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན. རཱུ་པ་མེ་ཝ ཧི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡ་ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ནཱ་མཾ བྷ་ཝ་ངྒཾ. ཏཾ་ཛ་ན་ཀེ་ནཱཏི བྷ་ཝ་ངྒཱ་དི་ཛ་ན་ཀེ་ན. ཀ་མྨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་པཱ་ཀ་ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ཝི་པཱ་ཀ་ནཱ་མ་སྶ ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན. ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ན ཨི་ཏ་ར་ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ་པི ཝི་པཱ་ཀོ ཝི་པཱ་ཀ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན, ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན ཙ ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ ད་སྶེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་ཛཱ་ཏ…པེ… ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. རཱུ་པ་ས་དྡེ་ན ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ས་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་སོ ཨེ་ཀ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡ’’ནྟི (པཱ་ཎི་ནཱི ༡.༢.༦༤) ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་སོ’’ཏི. ཨི་ཙྪི་ཏོ ཧི ཨེ་ཀ་དེ་ས་རཱུ་པཱ་ན་མྤི ཨེ་ཀ་དེ་སོ ཡ་ཐཱ ‘‘ནི་ད་སྶི་ཏ་ཝི་པ་ཀྑེ་ཧཱི’’ཏི. ནི་ད་སྶི་ཏོ ཙ ནི་ད་སྶི་ཏ་ཝི་པ་ཀྑོ ཙ ནི་ད་སྶི་ཏ་ཝི་པ་ཀྑོཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཋཱ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སེ་ས་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི. ས་རཱུ་པེ་ན ཋ་པ་ན་ཉྷི ཨི་དྷ སེ་ས་ནཾ.

ཡཾ-ཏཾ-ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རི་ཏ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྟཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་མྤི ཏ་ཏོ-ས་དྡཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏོ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨི་ད་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨ་ཛ་ན་ཀཾ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཛ་ན་ཀཾ, ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལ་མ་ཏྟ་དཱ་ཡ་ཀ་ཀ་མྨཾ, ཏཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝི་པཱ་ཀཱ་ཛ་ན་ཀ་ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན རཱུ་པ་ཏོ དྭེ ས་ནྟ་ཏི་སཱི་སཱ་ནི, ཏ་ཡོ ཙ ཨ་རཱུ་པི་ནོ ཁ་ནྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༨) ཝུ་ཏྟེ་ན ན་ཡེ་ན. ཨུ་བྷ་ཡནྟི ནཱ་མཾ རཱུ་པ་ཉྩ.

ཀ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ལེཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་མྨ་ས་ནཱ་དི་ཀཱ་ལ་ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏནྟི ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ.

ཡ་དི་པི ‘‘ཨ་ཏྠི རཱུ་པཾ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (དྷ. ས. ༥༨༤) རཱུ་པ་སྶ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ སུ་ཏྟ་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ ཨི་ཊྛཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་ད་ཡོ ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ས་ཏི ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ ས་དྡྷེ་ཡྻཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་མྷི ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ་ཏི ནཱ་མ་སྶ་པི ཡུ་ཏྟི་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ སི་དྡྷཱ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སུ་ཏྟ་ཏོ ནཱ་མཾ…པེ… ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟི་ས་ནྡ་སྶ་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དེ་ས་ནཱ, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཙ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་སྨཱ པ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ་ཝ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་དེ་ས་ནཱ, ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ ཙ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི མེ བྷི་ཀྑ་ཝེ…པེ… བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཨི་སི་པ་ཏ་ནེ མི་ག་དཱ་ཡེ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ’’ནྟི པ་ད་སྶ ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༢༩. ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝནྟི ས་མྦྷ་ཝཱ་ནུ་རཱུ་པཾ. ཏེ་ན ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཏཱ་ཝ བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནི་སྶ་ཡ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ, ཝ་ཏྠཱུ་སུ པ་ན ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཚ་ཊྛཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནི་སྶ་ཡ་ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན, པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཡ་སྨཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་མེ་ཝ ཝ་ཏྠུ ཋི་ཏི་པྤ་ཏྟི་ཡཱ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶ ནི་སྶ་ཡོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ནི་སྶ་ཡ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན. ཨི་ཏ་ར་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཚ་ཊྛཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙ, ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ པ་ཊི་ནི་ཡ་ཏ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ ནི་ཡ་ཏོ ཨེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ, ན ཨེ་ཝཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ, ཏེ་སཾ པ་ན རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ནཱ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ‘‘ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ནི་ཡ་མ་ཏོ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ’’ནྟི.

‘‘ཚ་ཊྛཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩ ཚ་ཊྛཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝི་གྒ་ཧེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ, ཨི་ཏ་རེ་ཧི དྭཱི་ཧི ས་དྡ་ཏོ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ་པི ས་རཱུ་པ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ཧི ས་ཧ ‘ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན’ནྟི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ‘‘ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོཏི ‘‘ཚ་ཊྛཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་དྡེ་ན ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ས་དྡེ་ན ཙ ས་དྡ་ས་རཱུ་པ་ཏཱ་སུ, ཨ་ཏྠ་ས་རཱུ་པ་ཏཱ་སུ ཝཱ. ཡ་དི སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ཝི་པཱ་ཀ་ཚ་ཊྛཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ཨི་ཏ་རཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨི་ཏ་ར་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་ན་ཡེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དཱི་སུ ཧེ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་རི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ད་ས་དྷཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཀཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ན་ཝ་དྷཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཀཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཀཾ་སོ, ཧེ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཀྐཾ་སོཏི ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ན་མྤི ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ‘‘པ་ཝ་ཏྟེ’’ཏི ཝི་སེ་སེ་ཏི. ‘‘པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ནི་ཡ་མེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི.

‘‘ཨ་ཝ་སེ་ས་མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶཱ’’ཏི ཨ་ཝ་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎ་མྤི པ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝི་སི་ཊྛ་ཝི་ས་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་བྷ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཡ་ཏོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཝ་ཏྠུ་རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོཏི ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནི་སྶ་ཡ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་པཱ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་རི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་དི་ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ་སྶ, རཱུ་པ་སྶ པ་ན ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ.

ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཕ་སྶ་པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༣༠. ཏ་ད་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་སྶ ཕ་སྶ་སྶ ཨ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན, ཕ་སྶ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཡུ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཉྙ་སྶཱ་པཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶཱ་པི. ས་བྦཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏོ ཧི ཨེ་ཀ་སྶ ཕ་སྶ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཙོ་ད་ནཱ་ཡཾ ཏ་པྤ་ས་ངྒེ་ན ཨེ་ཀཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་སྶཱ་པི ས་མྦྷ་ཝོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཱ ‘‘ཨཱི་དི་སཱི དྷ་མྨ་ཏཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཉཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་ཉྙ་སྶཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཀ་ཕ་སྶ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོཏི ཀཱ་ར་ཎཱ་པ་དེ་སོ. ཨེ་ཀ་ཕ་སྶ་ས་མྦྷ་ཝ་སྶ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཕ་སྶོ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི པ་རི་ཧཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སེ་སེ་སཱུཏི ཨེ་ཀ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ. ན་ཝ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟེ ཨེ་ཀཾ ཝི་པཱ་ཀ་མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ཡེ. ཏ་ཐཱ ཙཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན. ཡྭཱ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཡཱ་དི་སཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནི…པེ… ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ…པེ… ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཏནྟི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དིཾ.

ཕ་སྶ་པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཝེ་ད་ནཱ་པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༣༡. ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་ས་མ་ན་ནྟ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ན་ཏྠི་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི. ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེཏི ཨ་ན་ནྟ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ. ཨ་ན་ནྟ་ར་ས་མ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧི ཨ་ན་ནྟ་ར་ཏཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ན་ནྟ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ. ན་ཏྠི་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ན ཨ་ན་ནྟ་ར་ས་མ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷཱ. ཏ་སྶཱཏི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་སྶ.

ས་བྦ་སྶཱཏི ཝི་པཱ་ཀ་སྶ, ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཙ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་བྷ་ཝ་ངྒ་ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་མ་ནོ་ས་མྥ་སྶོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཊྛ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨ་ན་ནྟ་རོ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་ནཱ, ཨ་ནཱ་ན་ནྟ་རོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཉྩེ་ཏཾ, ན ཏཱ་སཾ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཝེ་ད་ནཱ་པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཏ་ཎྷཱ་པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༣༢. ཡ་ཐཱ ཙ ར་སཱ་ཡ་ན་ཛཱ་ནི ཨོ་ཛཱ་ཛཱི་ཝི་ཏཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ ཏཾ་ནི་མི་ཏྟཾ སུ་ཁཾ, ཏ་ད་པ་ནེ་ཡྻཾ ཛ་རཱ་དི་དུ་ཀྑ་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ་བྷི་པ་ཏྠ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟཱ ཀ་མྨཱ་ནི་པི ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནྟཱི་ཏི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་པཱ་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ, ན ཏ་ཐཱ ཨི་ཏ་རཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་པཱ་ཀཱ ཝི་སེ་སེ་ན…པེ… ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨི་ཏ་རཱ ཙཱ’’ཏི. ཨི་ཏ་རཱཏི ཨ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘སུ་ཁ་མི་ཙྩེ་ཝ བྷཱ་སི་ཏཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨི་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པེ་ཀྑཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨ་ནི་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦ་སྶཱཏི ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་སྶ ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་སྶ ཙ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་ཏོ པུ་གྒ་ལ་སྶ.

ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝཱཏི ཨ་ཡཾ ནི་ཡ་མོ ནི་ཡ་མ་ནྟ་ར་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་པ་རོ་ཏི ནཱ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨེ་ཏེ་ན པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ནྟ་ར་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ་པི ནི་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཧོ་ཏི.

ཏ་ཎྷཱ་པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༣༣. པུ་རི་མ་དི་ཊྛིནྟི ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༣༡) པ་གེ་ཝ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛཾ ས་སྶ་ཏ་གཱ་ཧཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ…པེ… ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི. ཨུ་པཱ་དི་ཡ་མཱ་ནནྟི ག་ཎྷ་ནྟཾ. ལོ་ཀོ་ཏི ཝཱ ག་ཧ་ཎནྟི ཡཾ ‘‘ལོ་ཀོ ས་སྶ་ཏོ’’ཏི ག་ཧ་ཎཾ, སཱ དི་ཊྛཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི. ‘‘དྷ་མྨ་ས་ངྑེ་པ…པེ… དི་ཊྛི་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ བྱ་ཝ་ཧི་ཏཱ་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ད་ལ༹ྷ་ཏྟཾ, ས་ངྑེ་པ་ཏོ དི་ཊྛི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དྷ་མྨ་ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོཏི ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་ཏོ དྷ་མྨ་ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཏ་ད་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏཾ ས་ངྑེ་པཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཉྩ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏི.

ས་སྶ་ཏ་གཱ་ཧ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ, ཨུ་ཙྪེ་ད་གཱ་ཧ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ ཙ ཨ་ཏྟ་གཱ་ཧོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་སནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་གཱ་ཧཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ སཱ་མི་བྷཱུ་ཏོ. ཨཱ་དི་ནཱ ཝཱཏི ‘‘པ་ཋ་མཾ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝཱ ཝཱ་ཀྱེ་ན.

ཡེ་ན བྷ་ཝ་སྶཱ་དེ་ན ག་དྷི་ཏ་ཙི་ཏྟོ བྷ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་པ་ནྣོ, སཱ བྷ་ཝ་ནི་ཀ་ནྟི ས་ནྟཱ་ནེ ཙི་རཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ ཨ་བྷི་ཎྷུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ ཨུ་པ་པ་ནྣ་མ་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་དི་པི…པེ… པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ་པི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ད་ལ༹ྷ་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ’’ཏི. བྷ་ཝ་རཱ་གོ་པི ཧི ས་ཝི་ས་ཡེ ད་ལ༹ྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ས་བྦཱ་པི ཏ་ཎྷཱ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཏ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱཏི ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ལ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ན་ནྟ་ར་པ་ཀ་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཨ་ན་ནྟ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཀ་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ. ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནནྟི ཨ་ན་ནྟ་ར་ས་མ་ན་ནྟ་ར་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ནཾ.

ཨུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

བྷ་ཝ་པ་ད་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༣༤. ‘‘བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ནི་བྦ་ཙ་ནཾ. དྭ་ཡ་སྶཱཏི ཀ་མྨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་དྭ་ཡ་སྶ. ནི་པྥཱ་ད་ན་ཕ་ལཾ ཕ་ལ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ. ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ ནི་པྥཱ་ད་ནཾ.

‘‘བྷ་ག་ཝཾ་མཱུ་ལ་ཀཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༨.༨༣; ༩.༡; ༡༠.༥༨; ༡༡.༡༩) ཝི་ཡ ‘‘ས་ཉྙཱ་ཝཾ་བྷ་ཝོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨ་ཏྠི-ཨ་ཏྠེ ཝཱ ཝཾ-ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝོ’’ཏི. ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་ཏྠེཏི ཏ་སྶ ཝ་ནྟུ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠེ, ཨ་ཏྠི-ཨ་ཏྠེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ‘‘པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཨ་ཏྠེ ཨ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཛྷཱ་ནཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཉྙཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཉྙོ, བྷ་ཝོ, སོ་ཝ ས་ཉྙ་བྷ་ཝོ. ཨེ་ཀ་སྨིནྟི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ ཨེ་ཝ. པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་བྷེ་དེ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན བྷི་ནྣཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི.

ཀ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཏནྟི ‘‘ཀ་མྨ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ, ཀ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏཾ ཝཱ. ‘‘ཙེ་ཏ་ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་མྨཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༦.༦༣) སུ་ཏྟེ་པི ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ག་ཏོ་ཝ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པཱ་ལི༹་ཡཱ་ཝ སཱ་དྷེ་ནྟོ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་མཱ་ཡ ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི, མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ཧི, ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཙ ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྶ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཾ ཝ་ད་ནྟི་ཡཱ དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཏ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ་ཏི.

དྷ་མྨ་བྷེ་ད་ཏོཏི ཙེ་ཏ་ནཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ. ‘‘པུ་ན་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ་ཝ པུ་ན་རུ་ཏྟི་དོ་སཱ་པ་ཏྟི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཱ་ཏི པ་ར་སྶ ཨཱ་ས་ངྐཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སཱ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝི་དཾ པུ་ན་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨེ་ཏཾ ན ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. བྷ་ཝེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཏྟཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཡེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་དཱ་ཡོ བྷ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་དེ་ཀ་དེ་སཱ ས་ངྑཱ་རཱ, ས་མུ་དཱ་ཡེ་ཀ་དེ་སཱ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ བྷི་ནྣཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝེ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. པུ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ བྷེ་དཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ པུ་ན་ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་རེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཨ་ནྟོ་ག་དྷེཏི ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དི་ཨ་ནྟོ་ག་དྷེ ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝཱ་དི་ཀེ. ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དི་ཀེཏི ཀཱ་མ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ.

ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷེ་དནྟི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནཱ་དི་ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཝི་སེ་སཾ.

ཏེ་ནཱཏི སཱི་ལ་བྦ་ཏུ་པཱ་དཱ་ནེ་ན. ཝ་ཀྑ་མཱ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་དཾ སཱི་ལ་བྦ་ཏཾ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༣༤) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན. པུ་རཱ་ཎཾ བྲ་ཧྨ་ཎྜ་ལི་ངྒ་ཁ་ནྡ་པུ་རཱ་ཎཱ་དི. ‘‘སེ་ཏ་ཝ་དྷ་ཡ་ཛྫཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏེ བྷཱུ་ཏི་ཀཱ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༢.༦༥༠) པ་སུ་མཱ་ར་ཎ་ཝི་དྷཱ་ན་ཡུ་ཏྟོ ཡ་ཉྙ་ཝི་དྷི པ་སུ་བ་ནྡྷ་ཝི་དྷི.

ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་དྡྷི་མ་གྒ་པ་རཱ་མཱ་ས་མ་ཏྟ་ཏྟཱ སཱི་ལ་བྦ་ཏུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟཾ.

མ་གྒ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི མི་ཙྪཱ་ནི་ཡྻཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཨ་ན་ནྟ་ར་སྶ པ་ན ཀཱ་མ་ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་ས་མ་ན་ནྟ་ར་ཨ་ན་ནྟ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ན་ཏྠི་ཝི་ག་ཏཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ན ཝུ་ཏྟོ.