༤. ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒོ
༡. སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༩. ས་ཙྩ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ན་ཏྠི པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ས་ཙྩེ་སུ ཀ་མ་ཏཱིཏི ས་ཙྩེ་སུ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. དེ་སེ་ཏ་བྦ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡཱ ཧི དེ་ས་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཏེ་སུ ཀ་མ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སུ པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ‘‘སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཀ་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ནྟི པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀིཾ ཀ་མ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ཏ་བྦོ་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ཏ་དུ་པ་ཙཱ་རེ་ན. ཨེ་ཏེ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠ་ས་བྷཱ་ཝཾ སཱ་ས་ནཾ, པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝ་ཙ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱཏི དུ་ཀྑཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཨ་མུ་སཱ་ས་བྷཱ་ཝཱཏི བཱ་དྷ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཨ་ཉྙཱ་ཀཱ་ར་ར་ཧི་ཏཱཏི ཨ་བཱ་དྷ་ནཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་ཝི་ཏྟཱ. དྭི་དྷཱཏི དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཧི. རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཀི་ལེ་ས་དཱ་ཧོ. ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ པུ་གྒ་ལ་ཧིཾ་ས་ནཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཝ ཏི་ཁི་ཎ་བྷཱ་ཝོཏི ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ རུ་ཛཱ་ཝ་ཧ་ཏི་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ. ས་ར་སེ་ནེ་ཝཱཏི ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ. ས་མྤི་ཎྜ་ཀ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་སྶ, ཀི་ལེ་ས་ས་ནྟཱ་པ་ར་ཧི་ཏ་སྶ མ་གྒ་སྶ, ཨ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་སྶ ནི་རོ་དྷ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ་ས་ངྑྱཾ དུ་ཀྑ་སྶ ས་ངྑ་ཏ་ས་ནྟཱ་པ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛཱ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏ་རེ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ས་མུ་ད་ཡ་མ་གྒ་ནི་རོ་དྷ་ད་སྶ་ནེ་ཧི ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རཱ’’ཏི. བྱཱ་པེ་ཏྭཱཏི བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཙ ཝི་ས་ཊཱ ཧུ་ཏྭཱ. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ‘‘ཨཱུ་ཧ་ནཾ རཱ་སི་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི ‘‘དུ་ཀྑ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ་པི ཧི རཱ་སི་བྷཱུ་ཏ་མེ་ཝ དུ་ཀྑཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧ་ཏོ, པ་གེ་ཝ ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ་སུ. ཨེ་ཏྠ ཙ བྱཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ, ཏ་སྶ ཙ ཡ-ཀཱ་རཱ་ག་མཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནནྟི པ་དཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ནི་ད་དཱ་ཏཱིཏི དུ་ཀྑ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཏཾ ནི་ད་སྶེ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དཾ ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. དུ་ཀྑ…པེ… ཨཱ་ཝི བྷ་ཝ་ཏི རོ་ག་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་ཡ རོ་ག་ནི་དཱ་ནཾ. སཾ་ཡོ་ག…པེ… ད་སྶ་ནེ་ཧཱིཏི སཾ་ཡོ་ག་ཊྛོ ཝི་སཾ་ཡོ་ག་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ནི་རོ་དྷ་སྶ, པ་ལི་བོ་དྷ་ཊྛོ ནི་ཡྻཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ མ་གྒ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན ཨཱ་ཝི བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེཏི སཾ་ཡོ་ག་པ་ལི་བོ་དྷ་ཊྛཱ.
ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ ས་ཏི. ས་མུ་ད་ཡ་ཏོ ཝི་ཝེ་ཀོ ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛོ. ནི་རོ་དྷོ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཀྑ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མུ་ད་ཡ་ཏོ ཝི་ཝི་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཝེ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན ནི་རོ་དྷ་སྶ ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝ་ཏི, ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ་པི མ་གྒ་སྶ ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ ས་ངྑ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་སྶ་ཏོ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡ་སྶ ནི་རོ་དྷ་སྶ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་ཊྛོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ མ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཾ ཝི་ན་སྶ་ནྟཾ པ་སྶ་ཏོ ཨ་མ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་སྶ ནི་རོ་དྷ་སྶ ཨ་མ་ཏ་ཊྛོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཝི་ཝེ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨི་ཏ་རེ ས་མུ་ད་ཡ་ནི་རོ་དྷ་དུ་ཀྑ་ད་སྶ་ནེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ‘‘ནཱ་ཡཾ ཧེ་ཏུ ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཧེ་ཏཱུ’’ཏི ཧེ་ཏུ་ཊྛོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝ་ཏི. ཏ་ཐཱ པ་ར་མ་ག་མྦྷཱི་ར་སྶ ནི་པུ་ཎ་ཏ་ར་སྶ དུ་དྡ་ས་སྶ ནི་རོ་དྷ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན ད་སྶ་ན་ཊྛོ སུ་ཁུ་མ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནོ ཝི་ཡ, དུ་ཀྑ་ད་སྶ་ནེ་ན པ་ན ཨ་ནེ་ཀ་རོ་གཱ་ཏུ་ར་ཀ་པ་ཎ་ཛ་ན་ད་སྶ་ནེ་ན ཨི་སྶ་ར་ཛ་ན་སྶ ཨུ་ལཱ༹་ར་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ མ་གྒ་སྶ ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཊྛོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝ་ཏི.
ཏེ པ་ནེ་ཏེ ཧེ་ཏུ་ཊྛཱ་དི་ཀེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ པ་ལི་བོ་དྷུ་པ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་ལི་བོ་དྷུ་པ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་མུ་ད་ཡ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ‘‘མ་གྒཱ་དྷི་པ་ཏི་ནོ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོཏི ཡ་སྨཱ ས་ཏི་པི ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝེ ‘‘ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་པ་ཏི་ནོ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ན ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘མ་གྒཱ་དྷི་པ་ཏི་ནོ དྷ་མྨཱ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ སཱ་ཏི་ས་ཡོ མ་གྒ་ངྒ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱུ་ཏཱ མ་གྒ་ངྒ་དྷ་མྨཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. སོ ཏེ་སཾ ཨཱ་ཀཱ་རོཏི ཡོ མ་གྒ་ངྒཱ་ནཾ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་རོ, སོ མ་གྒ་སྶ ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཊྛོ. པུ་རི་མོ པ་ན ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཊྛོ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དྷི་པ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦ་ཊྛོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པཱི་ལ༹་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ས་དྡཾ ཀ་མྨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་སྶཱཏི ཉཱ་ཎ་སྶ. པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རོཏི པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ཝི་སེ་སཱ་ཀཱ་རོ. སོ ཧི མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ སི་དྡྷོ, པ་ཙྪཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ནཱ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཀཱ་རོ་པི ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ཨ་ཏྠོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡ་ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ. པཱི་ལ༹་ནཱ་དི་ནཱ ད་སྶི་ཏོ ཝི་ས་ཡ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན་པི ཝི་ས་ཡི་ཝི་བྷཱ་གོ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ, ས་དྡ་ས་ཉྙཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༥༧).
ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཁནྟི ག་ར་ཧི་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་སཱ་རཾ. ‘‘ས་མཱ་ག་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ སཾ-ས་དྡ་སྶ སཾ་ཡོ་ག་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀ་ཏྟ་མཱ་ཧ. ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨུ་དི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀེ་ཝ་ལ་སྶ པ་ནྣ-ས་དྡ་སྶ, ཨི་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཙ པ་ཡོ་གེ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ, ཨུ-ས་དྡ་སྶ ཙ པ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ སོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨུ་དི་ཏ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པཱི’’ཏི. ཝི་སུཾ པ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ནཱཏི ཨཱ་ག་མ-ཨི་ཏ-པ་དེ་ཧི ཝི་ནཱ པ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ནཱ. ས་དྷཱ་ཏུ་ཀནྟི ཨ་ནྟོ་ནཱི་ཏེ་ན དྷཱ་ཏུ་ནཱ ས་དྷཱ་ཏུ་ཀཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཏེ ‘‘ཨུ་པ་ས་གྒཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཱ.
དུ་ཀྑ་ཝི་ཝེ་ཀ་བྷཱ་ཝནྟི དུ་ཀྑ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཾ. ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱཏི ནི་བྦཱ་ན་སྶ. ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱཏི ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ. ནི་རོ་དྷ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ནི་རོ་དྷ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ. པུ་གྒ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ཧཱིཏི པུ་གྒ་ལ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ. ཕ་ལནྟི ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཾ. ཏ་སྶཱཏི ནི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཕ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ད་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.
པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ་ལེ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བུ་དྡྷཱ་དི་ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཀཱ་ལེ པ་ཝ་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝཱཏི ཏེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ.
ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོཏི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི ཝི་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན དུ་ཀྑ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ, ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ཝི་ཡ པ་བྷ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པཱི་ལི༹་ཏ་བྷཱ་ཝོ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ. པ་ཝ་ཏྟ་ན་མེ་ཝཱཏི པ་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཝ. ཀི་ཙྩཾ ར་སོཏི ར་ས་སྶ ཀི་ཙྩ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟཱི་སཱུཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨཾ. ཨ་ཝི་ཀཱ་ར་ཏཱ ཝི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝོ ནི་ཙྩ་ཏཱ.
མ་རཱི་ཙི་མཱ་ཡཱ་ཨ་ཏྟཱ་ནནྟི མ་རཱི་ཙི་ཡཱ མཱ་ཡཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཨ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་སྶཱཏི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་སྶ. ཏེ་ན ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཉཱ་ཎ་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་གཱ་ཧ་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་སནྟི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ཏཱ གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝོ, ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝོ. པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ཏཱ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎ་སྶ གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝོ, ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝོ་ཝ.
བཱ་དྷ་ཀ་པྤ་བྷ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི བཱ་དྷ་ཀ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ན ཏ་ཎྷཱ བཱ་དྷ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟི་པ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཝ་སེ་ན བོ་དྷ་ན་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ་པི ཨ་ཡ་མ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ཡ་དི་པི ཨེ་ཝཾ ‘‘དུ་ཀྑ་མེ་ཝ བཱ་དྷ་ཀ’’ནྟི ནི་ཡ་མཱ་ནུ་པ་པ་ཏྟི, ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒོ ཙཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བཱ་དྷ་ཀ་ཏྟ་སྶ བཱ་དྷ་ཀ་ཏྟེ ཙ ནི་ཡ་མོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭི་དྷཱ་པི བཱ་དྷ་ཀ་ཏྠཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི བཱ་དྷ་ཀ་ཏྟ་སྶ དུ་ཀྑེ ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑ་སྶ ཙ བཱ་དྷ་ཀ་ཏྟེ ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ་ཏི. སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཧེ་སཱ་ཏི. ‘‘ཀུ་ས་ལེ་ཧི ཝི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དུ་ཀྑ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི སཱ ཀ་མྨ་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི ཝི་སེ་སེ་ན ཀ་མྨ་སྶ ས་ཧ་ཀཱ་རི་ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. དྭི་དྷཱ་པི ནི་ཡ་མེ་ནཱཏི མ་གྒོ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ནཾ, ནི་ཡྻཱ་ན་མེ་ཝ ཙ མ་གྒོ་ཏི དྭི་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ནི་ཡ་མེ་ན.
ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩཾ ས་ཙྩ་ཝཱ་ཙཱ, ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ར་ཏི་ས་ཙྩེ་ཏི མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝི་ར་ཏི་ཡ’’ནྟི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཝི་ར་ཏི་ས་ཙྩཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཝི་ར་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི ན ས་མཱ་དཱ་ན་མ་ཏྟཾ ཝི་ར་ཏི་ས་ཙྩཾ, ཨ་ཐ ཁོ ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ. ཏཾ པ་ན པ་ཊི་ཉྙཱ་ས་ཙྩ་ཏྟཱ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝི་ར་ཏི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧི ཨ་ཉྙ་ཝི་ར་ཏཱི་སུ ས་ཙྩ་ས་དྡོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ’’ཏི. ས་ཏི་པི དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡཱ་ཝ་བོ་དྷེ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ནི་རོ་དྷ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ཏྠཱ པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི པ་ཙྪི་མ་དྭ་ཡ་སྶེ་ཝ ས་ཙྩ་ཏྠཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ, ཏ་ད་དྷི་ག་མ་སྶ ཙ ཨ་ཝི་ཝཱ་ད་ཧེ་ཏུ་ཀཾ སུ་ཏྟེ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཋཱ་ནཾ ན་ཏྠཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་ད་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ནེ་ཝ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཏྟི ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝོ ཙ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ཏྟ་ཏཱ, པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏཱ ཙ པ་ཋ་མ་ཏཱ’’ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ཝཱ པ་ཋ་མཱ་དི་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.
པ་རི་ཛ་ན་ནཱ་དཱི་ཧཱིཏི པ་རི་ཉྙཱ་པྤ་ཧཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧི, ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་ས་དྡ་པེ་ཀྑཱ་ཡ. དྷ་མྨ་ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩནྟི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཀི་ཙྩཾ. པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དཱི་ནི ཨེ་ཏ་པྤ་ར་མཱ་ནེ་ཝཱཏི ཨི་ཏོ པ་རཾ ནེ་ཡྻཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཡུ་ཏྟཾ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏཾ ཝཱ ས་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཝོ. སུ་ཏཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝཱ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཕུ་ས་ནཱ་དི་ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཡ་ཐཱ་ཝི་ཏ་ཀྐི་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་མ་ནཾ རོ་ཙ་ནཾ དི་ཊྛི་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི. ཨཱ་དི་ཙྩོ ཝི་ཡ པ་བྷཱ་ཡ ནི་རོ་དྷཾ ཕུ་ས་ཏི ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི ཀི་ལེ་ས་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏི. ཙ་ཏྟཱ་རི་པི ས་ཙྩཱ་ནི པ་སྶ་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཀྑཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.
ཀཱ་ལ་ནྟ་ར་ད་སྶ་ནནྟི ནཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཾ ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཀ་ད་སྶི་ནོཏི ཨེ་ཀ་ས་ཙྩ་ད་སྶི་ནོ. ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ སི་ཡཱཏི ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ་ཉྩ ས་བྦ་ད་སྶ་ནཾ ད་སྶ་ན་ནྟ་ར་པ་ར་མ་ནྟི ད་སྶ་ནཱ་ནུ་པ་ར་མོ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ, ས་ཙྩཱ་ན་ཉྩ ནཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ དུ་ཀྑ་ད་སྶ་ནཱ་དཱི་ཧི པ་ཋ་མ་མ་གྒཱ་དི་པྤ་ཧེ་ཡྻཱ་ནཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཨེ་ཀ་དེ་ས་སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཊྛ་ཏཱ, ཏ་ད་ན་ནྟ་ར་ཉྩ པ་ཏྟ་བྦེ་ན ཕ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་དེ་ས་སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ཏཱ ཙ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ས་ཙྩཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཡུ་ཏྟོ. ཡ་ཐཱ ཙ ནཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ན ཡུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ་པི. ཡ་དི ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ན མ་གྒོ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞོ ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ སི་ཡཱ. ཨ་ཉྙེ་ན མ་གྒེ་ན མ་གྒོ ཨཱ་ལ་མྦཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་རི་པུ་ཎྞོ་ཝཱ་ཏི ཙེ? ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཡེ་ན མ་གྒེ་ན མ་གྒོ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏོ, སོ་པི ཨ་ཉྙེ་ན, སོ་པི ཨ་ཉྙེ་ནཱ་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏོ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཡུ་ཏྟོ, ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ན ཡུ་ཏྟོ. ཀི་ཉྩ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦ་ཉྩ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ པ་རི་ཙྪེ་ད་ས་མུ་ཙྪེ་ད་བྷཱ་ཝ་ནཱ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ན ཡུ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ ཨ་ནི་སྶ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ཝི་ནི་སྶ་ཊཾ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ ཡུ་ཏྟཱ. ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་དི་ཊྛི ཨ་ཀི་རི་ཡ་དི་ཊྛི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ ཧེ་ཏུ་བྱཱ་པཱ་རོ་ཝ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ.
པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱིཏི ས་ཛྫ་ཏི, པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཧེ་ཏུ ཧོ་ཏི. ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏཱིཏི སཾ་ཧ་ར་ཏི པ་ལ་ཡཾ ག་མེ་ཏི, པ་ལོ་ཀ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ མོ་ཀྑ་ཧེ་ཏུ ཧོ་ཏི. པ་དྷཱ་ན་ཏོཏི པ་ཀ་ཏི་ཏོ, ཡཾ ‘‘ཨ་བྱ་ཏྟ’’ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
‘‘ཀཱ་ལོ ཀ་རོ་ཏི བྷཱུ་ཏཱ་ནི, ཀཱ་ལོ སཾ་ཧ་ར་ཏཱི པ་ཛཱ;
ཀཱ་ལོ སུ་ཏྟེ ཛཱ་ག་ར་ཏི, ཀཱ་ལོ ཧི དུ་ར་ཏི་ཀྐ་མོ’’ཏི. –
ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དཱ ཀཱ་ལ་ཝཱ་དི་ནོ. ‘‘ཀ་ཎྚ་ཀ་སྶ ཏི་ཁི་ཎ་ཏཱ, ཀ་པི་ཊྛ་ཕ་ལཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ཏཱ, མི་ག་པ་ཀྑི་ས་རཱི་ས་པཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ ཀེ་ན ཀཱ་རི་ཏཱ? ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ སི་དྡྷཱ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་མྤི, ན ཨེ་ཏྠ ཀ་སྶ་ཙི ཀཱ་མ་ཀཱ་རོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་དི་ནོ. ‘‘ལོ་ཀོ ནི་ཡ་ཏོ ཨ་ཙྪེ་ཛྫ་སུ་ཏྟཱ་ཝུ་ཏཱ་བྷེ་ཛྫ་མ་ཎི་ས་དི་སོ, ན ཨེ་ཏྠ ཀ་སྶ་ཙི པུ་རི་ས་ཀཱ་རོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་དཱ ནི་ཡ་ཏི་ཝཱ་དི་ནོ, –
‘‘ཡ་དི་ཙྪཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཡ་དི་ཙྪཱ་ཡ ནི་ཝ་ཏྟ་རེ;
ཡ་དི་ཙྪཱ་ཡ སུ་ཁ་དུ་ཀྑཾ, ཏ་སྨཱ ཡ་དི་ཙྪ་ཏཱི པ་ཛཱ’’ཏི. –
ཨེ་ཝཾ་པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་དཱ ཡ་དི་ཙྪཱ་ཝཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཝཱ་དི་ནོ ཙ ཨེ་ཏྠ ས་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་དེ ཨེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨ་ཎཱུ་ཧི ལོ་ཀོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་ཝཱ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. སོ ཧི ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧོ. ཀ་ཎཱ་ད་ཝཱ་དོ པ་ན ཨི་སྶ་རི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཎཱུ་ནཾ སཾ་ཡོ་ག་ཝི་ཡོ་ག་ཏོ ལོ་ཀ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟིཾ ཝ་ད་ཏི. པ་དྷཱ་ན་སྶ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱིཏི མ་ཧ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་རི་ཎཱ་མོ, ཨ་ན་བྷི་བྱ་ཏྟི ཝཱ. ‘‘ཨ་ཧ་མ་ཉྙོ, པ་ཀ་ཏི ཨ་ཉྙཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་པ་ཀ་ཏི་པུ་རི་ས་ནྟ་ར་ཛཱ་ན་ནེ་ན ཨ་ཏྟ་སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་མོ་ཧེ་སུ ཨ་ཝི་བྷཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎེ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏེ ཀི་ར ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་དྷཱ་ནཾ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི, སོ ཝི་མོ་ཀྑོ་ཏི ཀཱ་པི་ལཱ. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ ས་མཱི་པ་ཏཱ, སཾ་ཡོ་གོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཀ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀོ་པི ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཡོཏི ཀི་ཙྩ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན. ཏཱ་ནཱིཏི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་དི་སཱི་ལཱ་ནི. ཚ་ནྡ་སྶ ས་དྡ་ཧ་ནཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཱ་པི ཚ་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་ས་དྡྷཱ་བ་ལེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཚ་ནྡི་དྡྷི་པཱ་དོ ཝུ་ཏྟོ. ཏཱ་དི་སེ ཀཱ་ལེ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ ས་མཱ་དྷི་སྶ ས་མ་ཝཱ་ཧི་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཏཱ་དི་ས་ཀི་ཙྩཱ་ཝ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཝི་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཏྟཱཏི སཾ་ཧ་ར་ཎཱི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དྭ་ཡནྟི ས་མུ་ད་ཡ་མ་གྒ་ས་ཙྩ་དྭ་ཡཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དུ་ཀྑཱ་དི་ས་དྡཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཨཱ་དི་པ་ད་ས་ངྒ་ཧོཏི ‘‘དུ་ཀྑཾ, ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཙ་ཏུ་ཀྐེ ཨཱ་དི་པ་དེ ས་ངྒ་ཧོ. ཏ་ད་པེ་ཀྑནྟི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཾ དུ་ཀྑ་ས་དྡཾ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ད་ས་ངྒ་ཧོཏི ‘‘ནེ་ཝ དུ་ཀྑཾ, ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན ས་ངྒ་ཧོ. ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སཱ་ད་ཡོཏི ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཛྫ་ཀི་ལེ་སཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ཀུ་ས་ལཱ, སཱ་ས་ཝཱ་ནི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི, སཱ་ས་ཝཱ ཙ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ. ཏེ ཧི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མུ་ད་ཡོ, ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ’’ནྟི. ཨ་ཉྙཱ་ནི མ་གྒ་ངྒཱ་ནཱིཏི ཕ་ལ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཨ་ཏྠི ས་མུ་ད་ཡོ, ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཨ་ཏྠི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ, ན ས་མུ་ད་ཡོ, ཨ་ཏྠི ས་མུ་ད་ཡོ ཙེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ཉྩ, ཨ་ཏྠི ནེ་ཝ ས་མུ་ད་ཡོ, ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་པ་དཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྠཾ. ནི་རོ་དྷོ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ, ན ས་མུ་ད་ཡོ, ཏ་ཎྷཱ ས་མུ་ད་ཡོ ཙེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ཉྩ, མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནི ཙ ཡ་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏི, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནེ་ཝ ས་མུ་ད་ཡོ, ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ. ཨི་ཏ་ར་ས་ཙྩ་དྭ་ཡཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཊྛེ་ན སི་ཡཱ ས་མུ་ད་ཡོ, ན པ་ན ཡ་སྶ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏི ཏ་ཐ་ཏྠེ་ན. ཨི་ཏ་ར་ཙ་ཏུ་ཀྐ་དྭ་ཡེ་པི ཨཱ་དི་པ་དཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་མེ་ཝ. སེ་སེ་སུ ས་མུ་ད་ཡོ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ, ན ནི་རོ་དྷོ, ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུ ནི་རོ་དྷོ ཙེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ཉྩ, མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ, སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནི ཙ ཡ་སྶ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏི ཏ་ཐ་ཏྠེ་ན ནེ་ཝ ནི་རོ་དྷོ, ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ. ཨི་ཏ་ར་ས་ཙྩ་དྭ་ཡཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ, ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ སི་ཡཱ ནི་རོ་དྷོ, ན པ་ན ཡ་སྶ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏི ཏ་ཐ་ཏྠེ་ན. ཏ་ཐཱ ནི་རོ་དྷོ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ, ན མ་གྒོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ མ་གྒོ ཙེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ཉྩ, མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ, སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནི ཙ ཡ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏི ཏ་ཐ་ཏྠེ་ན ནེ་ཝ མ་གྒོ, ན ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ. ཨི་ཏ་ར་ས་ཙྩ་དྭ་ཡཾ སི་ཡཱ མ་གྒོ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ན པ་ན ཡ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏི ཏ་ཐ་ཏྠེ་ན.
ས་ནྟནྟི ས་མཱ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་རེ་སུ་པཱིཏི ཀཱ་ཏ་བྦཱ་པི ཀི་རི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཧི་ཏཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཏཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒཱི ཀི་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ནི་བྦུ་ཏི་ག་མ་ཀེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
སཱ་ས་ཝ་ཏཱ ཨ་སུ་བྷ་ཏཱ ཀི་ལེ་སཱ་སུ་ཙི་པ་གྒྷ་ར་ཎ་ཏོ. དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནནྟི དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་མ་གྒཱ་ནཾ. ས་མུ་ད་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝོཏི དུ་ཀྑ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝོ, ས་མུ་ད་ཡ་སྶ མ་གྒ་དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ, མ་གྒ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཙ, ན པ་ན ནི་རོ་དྷ་བྷཱ་ཝོ དུ་ཀྑཱ་དཱི་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མ་ངྒི་ཏཱཏི དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ས་བྷཱ་ཝ་ཡོ་གོ. ཏ་ཎྷཱ་ཡཱཏི ཨཱ་དྷཱ་རེ བྷུ་མྨཾ. པུ་ན་བྦྷ་ཝ་སྶཱཏི པུ་ན་བྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏི་དུ་ཀྑ་སྶ. པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་དཱི་ནནྟི ཀཱ་པི་ལཱ་ནཾ. ཝི་ཀཱ་རཱཏི མ་ཧ་ཏཱ་ད་ཡོ བྱ་ཏྟཱ. ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི་ཏོ, པ་རི་ཎཱ་མ་ཏོ ཝཱ པུ་བྦེ. པ་ཊི་པྤ་ལཱི་ནཱ ཙཱཏི པ་ཙྪཱ པ་ཀ་ཏི་ཡཾ པ་ལ་ཡཾ ག་ཏཱ ཝེ་ས་མྨཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་དི་ས་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནྟོ ས་མོ་རུ་དྡྷཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི’’ཏི. པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་བྱ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ. ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་པ་བྷ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ན་མྤི ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱ་ཝོ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝཱ་ཏི. ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟེ་ཧཱིཏི ཝེ་ས་མྨ་ཝི་ར་ཧེ་ན པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏེ་ཧི. ‘‘ཝི་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟེ ‘‘མ་ཧ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ མ་ཧ་ནྟོཏི མ་ཧཱ་བུ་དྡྷི. ཏ་ཉྷི ཀཱ་པི་ལཱ ‘‘མ་ཧཱ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ’’ཏི ཙ ཝོ་ཧ་ར་ནྟི. རཱུ་པ་ཏ་མྨ་ཏྟཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ ཏ་མྨ་ཏྟཱ, ཨ་ཧཾ་ཀཱ་རོ ཙཱ་ཏི ཚ ཨ་ཝི་སེ་སཱ. ཙ་ཀྑུ སོ་ཏཾ གྷཱ་ནཾ ཛི་ཝ྄ཧཱ ཀཱ་ཡོ ཝཱ་ཙཱ པཱ་ཎི པཱ་དོ པཱ་ཡུ ཨུ་པ་ཏྠཾ མ་ནོ་ཏི ཨེ་ཀཱ་ད་སི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི. པ་ཐ་ཝཱི ཨཱ་པོ ཏེ་ཛོ ཝཱ་ཡོ ཨཱ་ཀཱ་ས་ནྟི པ་ཉྩ བྷཱུ་ཏ་ཝི་སེ་སཱ, ཏེ་ཧི. ‘‘པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཋི་ཏེ་ཧཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟེ་ཧཱི’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི. ས་ག་བྦྷཱཏི ས་བཱི་ཛཱ ཨ་སུ་ཉྙ་ཏཱ. ཏ་ནྟཱུ་སཱུཏི སུ་ཏྟེ་སུ ས་མ་ཝཱ་ཡི་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་སུ. ཏ་ཐཱ ཀ་པཱ་ལེ་སུ. ཏི་ཝི་དྷ་ཉྷི ཏེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་མི་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་མ་ཝཱ་ཡི་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཏུ་རི་ཝེ་མ་ས་ལཱ་ཀཱ་ད་ཡོ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏ་ནྟ་ཝཱ་ཡོ ནི་མི་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏ་ནྟ་ཝོ ས་མ་ཝཱ་ཡི་ཀཱ་ར་ཎནྟི. དྭཱི་སུ ཨ་ཎཱུ་སཱུཏི པ་ཐ་ཝཱི་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཝཱ ཨཱ་པོ་ཏེ་ཛོ་ཝཱ་ཡོ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཝཱ དྭཱི་སུ པ་ར་མཱ་ཎཱུ་སུ. ཨི་དྷ་བུ་དྡྷི་ཝོ་ཧཱ་ར་ཛ་ན་ཀོཏི ‘‘ཨི་དྷ ཏ་ནྟཱུ་སུ པ་ཊོ, ཨི་དྷ ཀ་པཱ་ལེ་སུ གྷ་ཊོ, ཨི་དྷ བཱི་ར་ཎེ་སུ གྷ་ཊོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་དྷ་བུ་དྡྷི་ཝོ་ཧཱ་རཱ ཛཱ་ཡ་ནྟི. སོ གོ་ཝི་སཱ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཝི་སུཾ ས་ཧ་སི་དྡྷཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷོ ས་མ་ཝཱ་ཡོ. ཁཱ་ཎུ་སེ་ནཱ་ནཾ ཝི་ཡ པ་ན ཝི་སུཾ་སི་དྡྷཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷོ སཾ་ཡོ་གོ. ཏཱི་སུ ཨ་ཎཱུ་སུ ཏི་ཨ་ཎུ་ཀཾ ཕ་ལཾ ས་མ་ཝེ་ཏཾ ཨེ་ཀཱི་བྷཱུ་ཏ་མི་ཝ ས་མྦ་ནྡྷ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ས་མ་ཝེ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘ཨེ་ཀཱི་བྷཱུ་ཏ་མི་ཝ ས་མྦ་ནྡྷ’’ནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. མ་ཧཱ་པ་རི་མཱ་ཎནྟི མ་ཧ་ནྟ་པ་རི་མཱ་ཎཾ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨེ་ཀཾ ཕ་ལཾ, ཡཾ ཏེ ‘‘ཀཱ་རི་ཡཾ དྲ་བྱ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཡེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨཱ་ར་དྡྷཾ ཀཱ་རི་ཡ་དྲ་བྱཾ, ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷཱ་ནི ཨེ་ཝ ཏཱ་ནི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི མ་ཉྙ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནྟོ་ག་དྷེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱི’’ཏི. ས་ཏི ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཧེ་ཏུ་མྷི ཕ་ལཾ ས་མ་ཝེ་ཏ་ནྟི ཕ་ལེ ཧེ་ཏུ སི་ཡཱ, ཏཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཝཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝཱ ཕ་ལེ ཧེ་ཏུ ན་ཏྠཱི་ཏི ཧེ་ཏུ་སུ་ཉྙཾ ཕ་ལ’’ནྟི.
ཨཱ་ཧཱ་ར་བྷེ་དེཏི ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་དི་ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝི་སེ་སེ. ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨ་བྷེ་དེཏི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎཱི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སེ, ཨོ་ཛ་ཊྛ་མ་ཀ་རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝཱ ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སེ, ཏེ པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཏེ་སཾ དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སཱ་ན་ནྟི ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨ་བྷེ་དཱ. རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡཱ་ན་དྭ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱ་ན་དྭ་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཀི་ཉྩཱ་པི མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཡུ་ག་ན་དྡྷཱ་ཝ, ཡ་ཐཱ པ་ན སུ་ཉྙ་ཏཱ་དི་ས་མ་ཉྙཱ, ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མ་ཉྙཱ་པི ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ མ་གྒ་སྶ སི་ཡུ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ’’ཏི. ཡ་སྶ ཝཱ པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ ཨ་དྷི་ཀཾ, ཏ་སྶ མ་གྒོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ, ཨི་ཏ་ར་སྶ ས་མ་ཐོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ས་མཱ་དྷི་ཛཱ་ཏི ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཊྛོ་ཝ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝཱཏི ས་མཱ་དྷི་ཨ་ནུ་གུ་ཎ་ཀི་རི་ཡ་ཏྟཱ་ཝ.
ཨཱ་དཱ་ཡ ཨཱུ་ཧི་ཏྭཱཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཏ་ཀྐེ་ཏྭཱ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏྭཱ. དྭི་ནྣནྟི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་ནཾ. པུ་རི་མ་ཀཱ་ལ་སྶ ཝི་ཡ ནི་དྡེ་སོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཀཾ ཁ་ནྡྷཾ པ་ཊི་ཙྩ ཏ་ཡོ ཁ་ནྡྷཱ’’ཏི, ‘‘ཨེ་ཀཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཏ་ཡོ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི ཙ.
ཨོ་གཱ་ཧི་ཏུནྟི ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ. ག་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ས་ཎྷ་ཏྟཾ. སུ་ཁུ་མཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ སུ་ཁུ་མ་ཏྟཾ. ཨི་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་མེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི་ས་དྡེ་ན ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཀྐ་མཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཛོ་ཏི་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ པ་ཀཱ་ར-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ ན་ཡེ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏཱིཏི ཝཱ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དེ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཨི་ད་མ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨི་དཾ་པ་ཀཱ་རེ་ཧི, ཨཱི་དི་སེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡. དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ
ཛཱ་ཏི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༠. ‘‘ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནི་དྡེ་སེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི. དུ་ཀྑ་མཱ་ཏི་ཀཱཏི དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ དུ་ཀྑ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཨུ་དྡེ་སོ. པ་ད་དྭ་ཡེཏི ‘‘པ་རི་ཡཱ་ཡ་དུ་ཀྑཾ, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དུ་ཀྑ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ད་དྭ་ཡེ.
དུ་ཀྑ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱཏི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་ཏཾ ཝ་ད་ཏི. ས་བྷཱ་ཝེ་ན ནཱ་མཾ ཝི་སེ་སེ་ཏཱིཏི ཨ་ནྭ་ཏྠ་ས་ཉྙ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. པུ་རི་མེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་དུ་ཀྑ་ཝཱ་ཙ་ཀེ་ན དུ་ཀྑ་ས་དྡེ་ན. སོ ཧི ཝི་སེ་ས་ནཾ ཨ་ཝ་ཙྪེ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཙྪི་མཾ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཊྛཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི. སོ ཧི ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨ་ཝ་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱཏི ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་དི་པ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སེ་ན.
དེ་སེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་ངྑི་པ་ནཾ ཨི་དྷ ས་ངྑེ་པོ, སོ ཙ ཏ་བྦི་བྷཱ་གཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑེ་པོ སཱ་མ་ཉྙ’’ནྟི. ཨ་ནྟོ་ཀ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་ནྟོ་ག་དྷེ ཀ་ཏྭཱ, ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པཱིཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ་པི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ་པི. སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་གཱ་ནཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཝི་བྷཱ་གོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སེ་སོ’’ཏི. ཝི་སེ་ས་ནྟ་ར་ནི་ཝ་ཏྟ་ཀོཏི ཝི་བྷཱ་ག་ནྟ་རཱ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོ.
༡༩༡. ཨ་པ་ར་ཏྠཱཏི བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་བྦ་ཏྠ པཱ་ད་ཀ’’ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ་པི ཧི ཨ་པ་ར་ཏྠ་ས་དྡོ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི. སི་དྡྷི པ་ན ‘‘ཨི་ཏ་རཱ་ཧི་པི དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་སྨཱ ཙ ཨེ་ཝཾ ས་དྡོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ སཱ་མི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ བྷུ་མྨ་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏ་ནྟི དཱི་པེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་ས་ནྟི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་པ་ར་སྶཱཏི ཨ་པ་ར་སྶ ས་ཏྟ་སྶ. མ་ནུ་སྶཱ་དི་བྷེ་དོ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ ག་ཏི, ཏ་བྦི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ ཁ་ནྡྷཱ ཛཱ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཉྩ་ག་ཏི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏི་ཎཱ་ཀཱ་རོཏི ཏི་ཎ་ཝི་ཀ་པྤོ, ཏི་ཎ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝནྟི ནི་ད་སྶ་ནེ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་ཋ་མཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཏ་དུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱཏི ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ. ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཧི ཀ་ར་ཎཾ. ཨ་རི་ཡ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་རི་ཡ་སཱི་ལཾ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཀཱ་ན་མྤི ཧི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ ཨ་རི་ཡ་སཱི་ལ་ས་དི་སཾ. ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་ཀཱ་རཱཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་ཀ་ཏི་ཡོ. ས་ཧུ་པྤཱ་ད་ཀཱཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ས་ཧི་ཏཱ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ ཁ་ནྡྷཱ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་རི་པུ་ཎྞཱ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན. ཡོ་ནི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཎྜ་ཛཱ་དི་ཡོ་ནི་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཀེ་ཀེ་ནེ་ཝ པ་དེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་པ་དེ་སུ དྭཱི་ཧི དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི པ་རི་པུ་ཎྞཱ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡོ་ནི་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ས་བྦ་ས་ཏྟེ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཛཱ་ཏི ད་སྶི་ཏཱ, ན ཨེ་ཝ་མི་དྷ. ཨི་དྷ པ་ནེ་ཏེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀེ་ནེ་ཝ པ་དེ་ན ཨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ས་བྦ་ས་ཏྟེ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱཏི པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་ན་ཡེ་སུ བྷཱ་ཝ་ནི་དྡེ་སོ་ཝ ཡུ་ཏྟོ. ཨ་ན་བྷི་ཧི་ཏེ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་དྷཱ་ནཾ, ནཱ་བྷི་ཧི་ཏེ་ཏི. པཱ་ཀ་ཊཱ ནི་བྦ་ཏྟཱིཏི ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟཱ ནི་བྦ་ཏྟི.
དྭི་ནྣཾ དྭི་ནྣནྟི ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན དྭི་ནྣཾ, ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན དྭི་ནྣཾ. སེ་སེཏི པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ. པ་ཉྩ་ནྣནྟི ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་མ་ནོ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ནྣཾ. ཏཱ་ནི ཧི རཱུ་པ་བྷ་ཝེ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རེ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝི་ཀ་ལཱ་ཝི་ཀ་ལི་ནྡྲི་ཡཱ་ནནྟི ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཝེ་ཀ་ལླཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཝི་ཀ་ལི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ས་ཏྟ་ནྣཾ ན་ཝ་ནྣཾ ད་ས་ནྣཾ པུ་ན་པི ད་ས་ནྣཾ, ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ནྣཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་ཏྟ་ནྣནྟི ཀཱ་ཡ་མ་ནོ་རཱུ་པ་ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ནྣཾ. ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀ་ཉྷི ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ན་ཝ་ནྣནྟི ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནཾ ན་ཝ་ནྣཾ. ཨ་ནྡྷ་བ་དྷི་ར་ཝ་སེ་ན ཧི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ. ད་ས་ནྣནྟི ཙ་ཀྑུ་ས་དྡ་ཝ་ཛྫཱ་ནཾ. པུ་ན ད་ས་ནྣནྟི སོ་ཏ་ས་དྡ་ཝ་ཛྫཱ་ནཾ. ཨ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན, བ་དྷི་ར་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ དྭ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ནྣནྟི ས་དྡ་ཝ་ཛྫཱ་ནཾ.
ཏཾ་དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝོཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟི་ནི་ཝཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཨུ་པྤ་ལ་པ་དུ་མཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཨ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཐ་ནེ་ན. དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎེཏི དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ.
མ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༣. ཁ་ནྡྷ་བྷེ་ད་སྶཱཏི ཁ་ནྡྷ་ཝི་ནཱ་ས་སྶ. སོཏི ཁ་ནྡྷ་བྷེ་དོ. པ་བ་ནྡྷ་ས་མུ་ཙྪེ་དོཏི པ་བ་ནྡྷ་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ས་མུ་ཙྪེ་དོ. ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏོཏི ས་མྨུ་ཏི་མ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཏ་ད་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྶེ་ཝ ནཱ་མ་ནྟི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦ་སྶཱ་པི ཨེ་ཀ་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པྤ་བ་ནྡྷ་ཝི་ཙྪེ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་མྨུ་ཏི་མ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཧི ཛཱ་ཏི་ཀྑ་ཡ་མ་ར་ཎཾ, ཏཾ པ་ན ཛཱ་ཏི་ཀྑ་ཡ་མ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་མ་ར་ཎཾ, ས་ར་ས་མ་ར་ཎ་ནྟི དུ་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ ས་ར་ས་མ་ར་ཎ་མྤི ཨཱ་ཡུ་ཀྑ་ཡ་མ་ར་ཎཾ, པུ་ཉྙ་ཀྑ་ཡ་མ་ར་ཎ་ནྟི དུ་ཝི་དྷཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཉྩེ་ཏྠ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་མ་ར་ཎཾ, ཏཾ ཨ་ཀཱ་ལ་མ་ར་ཎཾ. ས་ར་ས་མ་ར་ཎཾ ཀཱ་ལ་མ་ར་ཎཾ. མ་ར་ཎེ་ན ས་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཡུ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི ཝི་ཡོ་ཛེ་ཏཱི’’ཏི.
ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོཏི མཱུ་ལ་ཏྠོ. མཱུ་ལ་ཉྷི ‘‘ཨཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཀོ ཙཱ་དི ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ? སཱི་ལ་ཉྩ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ, དི་ཊྛི ཙ ཨུ་ཛུ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༥.༣༦༩). ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ནྡྷི་བ་ནྡྷ་ན་ཙྪེ་ད་མཱུ་ལ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
ཕ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ག་བྦྷཱ ཨཱི་དི་སཱི ཧེ་ཏུ་ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ’’ཏི. བྱ་ས་ན་སྶ ཧི ཨཱ་པཱ་ད་ཀེ་ཧི ཨཱ་པཱ་ད་ནཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཧེ་ཝ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི.
སོ་ཀ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༤. སུ་ཁཾ ཧི་ནོ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སུ་ཁ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཧི་ཏཾ. བྷོ་ག་བྱ་ས་ནཱ་དི་པ་ད་ཏྠ་ཝི་སེ་སནྟི བྷོ་ག་བྱ་ས་ནཾ, སཱི་ལ་བྱ་ས་ན་ནྟི ཨེ་ཝཾ བྷོ་ག་སཱི་ལ་པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཾ. ས་མཱ་ས་ཝི་སེ་སནྟི ‘‘རོ་གོ་ཡེ་ཝ བྱ་ས་ནཾ, དི་ཊྛི ཨེ་ཝ བྱ་ས་ན’’ནྟི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ས་ཝི་སེ་སཾ. ཨ་ནྣ་པཱ་ན་ཝ་ཏྠ་ཡཱ་ནཱ་དི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏོ བྷོ་གོཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, སོ ཙ དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏ་བྦི་ནཱ་སཱཏི ཉཱ་ཏི་བྷོ་ག་བྱ་ས་ནཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཏེ ཝི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ པ་ཎྞ་ཏྟི་མ་ཏྟཱ. པ་རི་ནི་པྥ་ནྣཾ ནཱ་མ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ. ཨ་ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ པ་ཎྞ་ཏྟི ཨ་པ་རི་ནི་པྥ་ནྣཱ, ཨ་ནི་པྥ་ནྣཱ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་པ་རི་ནི་པྥ་ནྣ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ནི་པྥ་ནྣཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧཱ’’ཏི. ན ཧི པ་ཎྞ་ཏྟི ཀེ་ན་ཙི ནི་པྥཱ་དཱི་ཡ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཨ་པ་རི་ནི་པྥ་ནྣེ ཨ་ནི་པྥ་ནྣ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པ་རི་ནི་པྥ་ནྣ་ཏཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་པ་རི་ནི་པྥ་ནྣཾ ‘‘ཨ་ནི་པྥ་ནྣ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ནི་པྥ་ནྣ’’ནྟི པ་ན ན པ་རི་ནི་པྥ་ནྣ་མེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ནཱ་པི ས་བྦོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཁ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནི་པྥ་ནྣ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ནི་པྥ་ནྣ་ཏཱ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ཏྟེ་པི ཀེ་ན་ཙི ན ནི་པྥཱ་དཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ.
ས་ངྐུ་ཙི་ཏཾ ཙི་ནྟ་ནནྟི པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ, དོ་ས་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་པྤ་ཝ་ཏྟི་མཱ་ཧ. ཨ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་སྶ་ཡ་སྶ ནི་དྡ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཛྷཱ་ནཾ ཙི་ནྟ་ནཾ ཨ་ནྟོ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ས་ཏི་པི ཨ་ནུ་སོ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏ་ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་ས་ཡོ མ་ནོ་ཝི་ལེ་ཁ་བྷཱུ་ཏོ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ནྟོ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ སོ་ཀོཏི ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
‘‘མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཛ་ཝ་ན་ཀྑ་ཎེ’’ཏི པ་རི་བྱ་ཏྟ་མ་ནྟོ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ, ཨི་ཏ་རཾ པ་ན པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་ཛ་ཝ་ནེ་སུ་པི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. དོ་མ་ན་སྶ་སྶཱཏི ཨ་སོ་ཙ་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶ དོ་མ་ན་སྶ་སྶ, སོ་ཙ་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶཱ་པི ཝཱ ནཱ་ནཱ་ཝཱི་ཐི་ཀ་སྶ. ཏ་མྤི ཧི དུ་ཀྑ་མེ་ཝཱ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཛ་ཝ་ནེ ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏེ. ཏ་ཏྠཱཏི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀེ་སུ.
པ་རི་དེ་ཝ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༥. ཨཱ་དེ་ཝ་ན་ས་དྡཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨཱ་དེ་ཝི་ཏྭཱ, ཝི་ལ་པི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་མྦྷ་མ་བྷཱ་ཝོཏི ཡ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝོ. ས་མྦྷ་མཾ ཝཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ག་ཏཾ ཏ་སྶ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏི པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ས་མྦྷ་མ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ.
མུ་ཊྛཱི་ཧི པོ་ཐ་ནཱ་དཱི་ནི མུ་ཊྛི་པོ་ཐ་ནཱ་དཱི་ནི.
ཡེ་ན དོ་མ་ན་སྶེ་ན. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་དུ་ཀྑ་ཏོཏི ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཁ་ནྡྷཾ མུ་ཊྛཱི་ཧི པོ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་དུ་ཀྑ་ཏོ. ཏཾ་ནི་དཱ་ནནྟི པ་རི་དེ་ཝ་ནི་དཱ་ནཾ.
དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༦-༧. ཀཱ་ཡ་དུ་ཀྑཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ པ་ཏི་ཀཱ་རཱ་བྷི་ལཱ་སཱ་ཡ ཏཱ་དི་ས་དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧ་པ་ཡོ་ག་ཀཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཀཱ་ཡི་ཀ་དུ་ཀྑ་སྶ ཏ་དུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཏེ་ན དུ་ཀྑེ་ནཱཏི ཨ་ནཱ་ཐ་ཏཱ་ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ཙྪེ་ད་ནཱ་དི་དུ་ཀྑེ་ན.
ཨུ་པཱ་ཡཱ་ས་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༨. དུ་ཀྑ་ཊྛཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་དཱི་ནི དུ་ཀྑ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི. དོ་མ་ན་སྶ་སྶ ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི ཨུ་པཱ་ཡཱ་སོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨ་པྤི་ཡ་ས་མྤ་ཡོ་ག་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༩. ཨ་ཉྙ་སཱ་པེ་ཀྑ་ས་དྡོ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ས་མཱ་སོ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡེ་ན ས་མཱ་སོ, ན ཏ་སྶཱ་ཡཾ པ་ཊི་སེ་དྷ་ཀོ ཨ-ཀཱ་རོ’’ཏི.
པ་ཙྪི་མ་དྭ་ཡནྟི ‘‘ས་མོ་དྷཱ་ནཾ མི་སྶཱི་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ད་དྭ་ཡཾ. ཏ་ད་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་མོ་དྷཱ་ན་ཏྠ་སྶ, མི་སྶཱི་བྷཱ་ཝ་ཏྠ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ས་ངྑཱ་རེ་སུ ལ་བྦྷ་ཏི. ཨཱ་ག་ཏེ་ཧི ཙ ཏེ་ཧི ས་ངྑཱ་རེ་ཧི པུ་གྒ་ལ་སྶ སཾ་ཡོ་གོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཏཾ་ག་ཧ་ཎ་མ་ཏྟནྟི ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་མ་ཏྟཾ.
ཨི་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༡. ཏཾ ཀཱ་ལནྟི ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཀཱ་ལཾ. ‘‘ཡ་མྤཱི’’ཏི ཡཾ-ས་དྡོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ནྟི ཡེ་ན་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཡཾ ཨི་ཙྪ’’ནྟི ཡཾ-ས་དྡོ ཡ་དཱ ཨི་ཙྪཱ་པེ་ཀྑོ, ཏ་དཱ ‘‘ན ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ལཱ་བྷ་པ་དྷཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཙྪཱ ཝི་སེ་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ལཱ་བྷ་ཝི་སི་ཊྛཱ ཨི་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨི་ཙྪཾ ན ལ་བྷ་ཏི ཡ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ན་བྷཱུ་ཏོ ཡཾ-ས་དྡོ ཡ་དཱ ‘‘ན ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཨ་པེ་ཀྑ་ཏི, ཏ་ཏྠ གུ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཨི་ཙྪཱ, པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་དཱ ཨི་ཙྪཱ་ཝི་སི་ཊྛོ ཨ་ལཱ་བྷོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ར་ཧི་ཏཱ ཚི་ནྣི་ཀཱ, དྷུ་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚི་ནྣ་བྷི་ནྣ་ག་ཎེ་ནཱ་ཏི ནི་ལླ་ཛྫེ་ན དྷུ་ཏྟ་ག་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཀ་པྤ་ཊི་ཀཱ སི་བྦི་ཏ་པི་ལོ་ཏི་ཀ་དྷཱ་རི་ནོ.
ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་ཨི་ཙྪནྟི ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨི་ཙྪཾ.
ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༢. ཏཱ་དི་ས་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ ས་བྦྷཱ་ཝཱཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ.
ཨ་ཏི་པཱ་ཀ་ཊེ་ན ཨ་ཏི ཝི་ཡ པ་ཀཱ་སེ་ན དུ་ཀྑེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༣. མ་ནོ ཝི་ཡཱཏི མ་ནོ-ས་དྡ་སྶ ཝི་ཡ. ཨི་ཀ-ས་དྡེ་ནཱཏི ‘‘པོ་ནོ་བྷ་ཝི་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཀ-ས་དྡེ་ན. ག་མི་ཡ་ཏྠ་ཏྟཱཏི ཉཱ་པི་ཏ་ཏྠ་ཏྟཱ. ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལ་ཏཱ ཧི ཨི་དྷ སཱི་ལ་ཏྠོ, སོ ཙ ཨི་ཀ-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ཝཱ་ཙ་ཀ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་པྤ་ཡོ་གོ. ཝུ་ཏྟ་ཏྠཱ་ན་ཉྷི ཨ་པྤ་ཡོ་གོ. ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་མ་ཝཱ་ཡེ པུ་ན་བྦྷ་ཝ་སྶ དཱ་ཡི་ཀཱ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ ཨ་དཱ་ཡི་ཀཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དཱ་ཡི་ཀཱ་པི པུ་ན་བྦྷ་ཝཾ དེ་ཏི་ཙྩེ་ཝཱ’’ཏི ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་དཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཙཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་བྷཱ་ཝོ ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ནཾ. ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཕ་ལ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ. ཨི་ཏ་རེ་སཱུཏི ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་སཱ་དཱི་སུ. པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡི་ནོ ཀ་མྨ་སྶ ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ ‘‘ཨུ་པ་དྷི་ཝེ་པ་ཀྐཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་དྷི་མྷི ཡ་ཐཱ་ནི་བྦ་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ་ནི་བྦ་ཏྟེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ. ན་ནྡ་ནཾ སཾ་ཨུ་པྤི་ལཱ་ཝ་ནཾ ཨ་བྷི་ཏ་སྶ་ནཾ. ར་ཉྫ་ནཾ ཝ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཡ ར་ངྒ་ཛཱ་ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ནཾ, ར་མཱ་པ་ནཾ ཝཱ. རཱ་ག་ས་མྦ་ནྡྷེ་ནཱཏི རཱ་ག་པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶཱ’’ཏི པུ་ལླི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝ་རཱ་གོ ཝི་སུཾ ཝ་ཀྑ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཀྑ་ཏི-ཀི་རི་ཡཱ་པ་དཾ ཀ་མྨ་ཏྠེ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
‘‘ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ཙ་ཀྑུ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་ཀ་ལཾ ཙ་ཀྑུ་ད་ས་ཀ་མཱ་ཧ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཙ་ཀྑུཾ. ཚི་དྡནྟི ཀ་ཎྞ་སྶ ཚི་དྡ་པ་དེ་སཾ. ཀ་ཎྞ་བ་དྡྷནྟི ཀ་ཎྞ་པཱ་ལི༹. ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ན་ཏོ ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལ་པ་ཊ་ལཾ ཝི་ཡ, ཀི་ཙྩ་ཏོ མུ་དུ་སི་ནི་དྡྷ་མ་དྷུ་ར་ར་ས་དཾ མ་ཉྙ་ནྟི. སཱ་མ་ཉྙེ་ན ག་ཧི་ཏཱཏི ཝི་ས་ཡེ་ན ཨ་ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཝི་ས་ཡ་ཝི་སི་ཊྛཱཏི ཙ་ཀྑཱ་དི་ཝི་ས་ཡ་ཝི་སི་ཊྛཱ. ཨེ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ས་མུ་དཱ་ཡཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཧི ཝི་ཡ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ན ནཱ་ན་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རོ ན ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘རུ་ཀྑོ སིཾ་ས་པཱ’’ཏི. ན ཧི ས་བྦོ རུ་ཀྑོ སིཾ་ས་པཱ. ཏ་སྨཱ ཀི་རི་ཡཱ་བྷེ་ད་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ས་ཡཱ་ནཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟི ས་དྷ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ, ཨི་ཏ་ར་ཏྠ ལ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏཱ ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ སཱ་ས་ངྐཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ཨུ་པྤཱ་དེ ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ་ཏི ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པྤཱ་དོ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཨི་ཏ་རོ ཙ ཏ་སྶ ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ ཧི ཏེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ཛི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱཏི ཝཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཝཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠེ་ཝ ཙ་སྶཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ ས་ཀྐཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་མ་ཏྠ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ་ན, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ, ཡ་ཏོ ཀ་དཱ་ཙི ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ནི་ཝི་ས་མཱ་ནཱ ནི་ཝི་ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི.
ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༤. ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ར་ཛྫ་ནཾ ཧ་ལི་དྡི་རཱ་ག་སྶ ཝི་ཡ པ་ལུ་ཛྫ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཡ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཝི་ཙྪི་ནྣཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཙ་ཛ་ནཾ ཚ་ཌྜ་ནཾ, ཧཱ་པ་ནཾ ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན, ཧཱ་ནི་ཝ་སེ་ན ཙཱ’’ཏི.
ཏ་ད་པྤ་ཝ་ཏྟི ཝི་ཡཱཏི ཏ་སྶཱ ཏི་ཏྟ་ཨ་ལཱ་བུ་ཝ་ལླི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཝི་ཡ. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་མྤི ནི་བྦཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཝི་ཡ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ད་པྤ་ཝ་ཏྟི ཝི་ཡཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘རཱ་ག་ཀྑ་ཡོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༣༡༥, ༣༣༠). ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏནྟི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཏྟཾ, པ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མྨ ནི་རུ་དྡྷཱ་ཡ་པི ཏ་ཎྷཱ་ཡ པི་ཡ་རཱུ་པ་སཱ་ཏ་རཱུ་པེ་སུ ནི་རུ་དྡྷཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ མ་གྒོ, ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་མུ་ཙྪེ་ད་སཱ་དྷ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘པུ་རི་མཱ ཝཱ ཨུ་པ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་མཱ་དྭ་ཡཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཡོ་ཛི་ཏཾ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཊྛཱ་ནི་ཡཾ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ.
ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. མ་གྒ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༥. ཏི་ཏྠི་ཡེ་ཧི ཀ་པྤི་ཏ་སྶ མ་གྒ་སྶ པ་ཀ་ཏི་པུ་རི་ས་ནྟ་ར་ཉཱ་ཎཱ་དི་ཀ་སྶ. ཨ་རི་ཡཾ ལ་བྷཱ་པེ་ཏཱིཏི ཨ་རི་ཡཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ ལ་བྷཱ་པེ་ཏི.
ཏ་བྦི་པ་ཀྑ་ཝི་ར་ཏི་ས་བྷཱ་ཝཱཏི ཏ་སྶཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝི་པ་ཀྑ་ཏོ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝི་ར་ཏི་ས་བྷཱ་ཝཱ. བྷེ་ད་ཀ་ར་མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙཱ, ས་བྦཱ་པི ཝཱ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན བྷེ་ད་ཀ་རཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷེ་ད་ཀ་ར་མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ་པ་ཧཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི. ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཧི ལཱུ་ཁཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ སི་ནི་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་སུ་བྷཱ་སི་ཏ་ས་མྤ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ ཛ་ནེ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཙ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟཱི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པ་རི་གྒ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛ་ནེ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ ཙ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝ་ཏཱི’’ཏི. ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་མྨཱ་དི་ཀོ ཏཱ་དི་སོ པ་ཡོ་གོ. ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཙཱི་ཝ་ར་ར་ཛ་ནཱ་དི་ཀཾ. ནི་ར་ཝ་ཛྫ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝཱཏི ནི་ར་ཝ་ཛྫ་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ, ནི་ར་ཝ་ཛྫཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝཱ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཀི་ཙྩ་ཝཱ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཙ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནཾ མི་ཙྪཱ་ཀ་མྨ་ནྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩ་སྶ ཨ་ནུ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་མེ་ཝ, ཨུ་ཀྑི་པ་ནཾ ཝཱ ནེ་སཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ བྷཱ་རུ་ཀྑི་པ་ནཾ ཝི་ཡ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སྶེ་ཝ ཝཱ ཝི་སོ་དྷ་ནཾ ཝོ་དཱ་པ་ནཾ.
དི་ཊྛེ་ཀ་ཊྛཱཏི དི་ཊྛི་ཡཱ ས་ཧ་ཛ་པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛཱ, པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘དི་ཊྛེ་ཀ་ཊྛ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་ངྒ་ཧོ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ན དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནེ ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷོ མཱ་ནོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. སོ ཧི ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནི་ཡོ. པ་ཀཱ་སེ་ཏཱིཏི ཀི་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་ངྒེ་ནཱཏི ཏེ་ནེ་ཝ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན མ་གྒ་ངྒེ་ན. ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན, ཏེ་ན ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཨ་ངྒ-ས་དྡོ ཧི ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི མ་གྒེ, མ་གྒ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ ཝཱ.
ཨི་མ་སྶེ་ཝཱཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་སྶེ་ཝ. ཡ་དི་པི ཝི་ར་མི་ཏ་བྦ་ཏོ ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱ་པི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ, ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ པ་ན ཏ་དཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ར་མ་ཎ་ཀཱ་ལེ ཝཱ ཝི་ར་ཏི་ཡོ’’ཏི. སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ་དཱིཏི ཨ་ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པཱ་དི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་པི་སུ་ཎཱ་དི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. བྷཱ་ས་ནཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དི. ཨ་མ་གྒ་ངྒ་ཏྟཱཏི ཨ་མ་གྒ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཏ་མེ་ཝ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨ་མ་གྒ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཏྟ་ཡཾ ནཱ་མ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནཾ, མ་གྒ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཙ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ཏ་སྶཱ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི. ཏཾ་སི་དྡྷི་ཡནྟི ཀི་ཙྩ་ཏྟ་ཡ་སི་དྡྷི་ཡཾ. ཡ་ཐཱ པ་ན་སྶཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ སུ་བྷཱ་སི་ཏ་ཝཱ་ཙཱ་དི་བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཝཾ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ་པི སི་ཡཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཡ་ཐཱ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་སྶ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤ་སྶ ཏི་ཀི་ཙྩ་ཏཱ, ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀཱ མ་གྒ་ཙེ་ཏ་ནཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཏྟ་ཡ་སྶ སཱ་དྷི་ཀཱ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི མ་གྒེ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི ན བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ཚ་ལ༹་ངྒི་ཀོ ཙ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ སི་ཡཱ་ཏི ཏ་ཡི་ད་མཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ཏཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ མ་གྒ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ མ་གྒ་བྷཱ་ཝོ་ཏི མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཝི་ར་ཏི་ཡོ་ཝ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ད་ཡོ.
བྲཱུ་ཧ་ནཾ སུ་ཁཾ. ས་ནྟ་སུ་ཁཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ. སཱ ཧི ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ པ་ན ས་ནྟ་ཏྟཱ, སུ་ཁ་མི་ཙྩེ་ཝ བྷཱ་སི་ཏཱ’’ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༦༤༤; ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༣༢) ཝུ་ཏྟཱ. ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དཱི་ནནྟི ཏེ་ཡེ་ཝ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ནཱ་ད་ཡོ པཱ་ཀ་ཊ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ.
ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀོ ཝི་ཏ་ཀྐོ. ‘‘སཱ་ཝ་ཛྫཱ…པེ… ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ཏཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་ར་ཏི་ཡཱ་པི ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ ཝི་ཏ་ཀྐོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད་ནི་ཡཱ་མི་ཀཱ ཝཱ་ཙཱཏི ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཝི་ར་ཏི་མཱ་ཧ. སཱ ཧི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་བྷཱུ་ཏཱ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ་སུ སཾ་ཡ་མི་ནཱི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙ་ཏོ ཨ་ཝི་ར་ཏོ མི་ཙྪཱ་ཀ་མྨ་ནྟ་ཏོ་པི ན ཝི་ར་མ་ཏེ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨཾ…པེ… ཨ་ཀཱ་རི་ཡ’’ནྟི (དྷ. པ. ༡༧༦). ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ནཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཋི་ཏོ ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟ་མྤི པཱུ་རེ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཙཱི་བྷེ་ད…པེ… ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཀཱ’’ཏི. དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ ག་ཏཱི་ཏི ནི་བྦ་ཏྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཙྩཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝེ ཝཱ’’ཏི.
ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནནྟི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཾ.
ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཧོ, ཨ་ཏྠ་པ་རི་པུ་ཙྪ་ནཾ པ་རི་པུ་ཙྪཱཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ས་ཝ་ནཱ་དྷཱི་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཝ་ན་ཉཱ་ཎེ ཨེ་ཝ ཨ་ཝ་རོ་དྷཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི. ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནཾ.
ཏ་སྶཱཏི པ་ཡོ་ག་སྶ.
སོཏི ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟེ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཏ་སྶཱཏི ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ. ག་ཏཾ ག་མ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི, ཏ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡོ་ཏི ག་ཏ་མ་གྒོ.
པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཨེ་ཀ་ཏྟནྟི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙཾ.
མ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ནཱཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི མ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་དི་ས་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་ས་དི་ས་ཏཱ ཙ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་དི་ས་ཏཱ ཙ ཛྷཱ་ན་ངྒ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ས་དི་ས་ས་བྦཱ་ས་དི་ས་ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་དི་ས་ཏཱ, སོ ཨེ་ཝ ཝི་སེ་སོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་ཡཱ་མཾ དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་དྷ པ་ནཱཏི ཨི་མི་སྶཱ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ. ས་མྨ་སི…པེ… ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོཏི པ་ཋ་མ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དཾ ཝ་ད་ནྟོ ཏ་ད་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཨི་ཏ་ར་ཝཱ་དཱ་པེ་ཏྠ ད་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནི་ཡཱ་མནྟི པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནི་ཡཱ་མཾ དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ …པེ… ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཏ་སྶཱ ཨི་དྷ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏཱ ཨ་ཏྠི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀེ་ཙི ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ནི་ཡཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ. ཨི་དྷཱ་པཱིཏི ཨི་དྷ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནི་ཡཱ་མེ་པི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་ཡཱ་མོ ན པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ’’ཏི. ‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་པི པ་ཋ་མ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་ཡཱ་མོ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏོ་ཏི? ཝཱ་ད་ཏྟ་ཡཱ་ཝི་དྷུ་ར་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨ་ཉྙེ ཙཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དཱཏི ས་མྨ་སི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝཱ་དཱ.
‘‘ཨཱ་རུ་པྤེ ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ…པེ… ན ལོ་ཀི་ཡ’’ནྟི ཨི་དཾ ཐེ་ར་ཝཱ་དེ ཨཱ་ག་ཏཾ པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཏ་ནྟིཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ནྟི ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི. ཡེ་སཱུཏི པ་ཙྪི་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི ཨ་རཱུ་པུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ སཾ་ས་ཡོ, ན ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ. ‘‘ཙ་ཏུ་ཀྐ་པ་ཉྩ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ སཱ་ས་ཝཱ་ནཱ་ས་ཝཾ ཨ་པེ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཏྠ སཱ་ས་ཝ་ཏོ ཨ་ཝ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཏ་ཉྩ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ན ལོ་ཀི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མུ་དཱ་ཡ་ཉྩ…པེ… ཨཱ་ཧཱ’’ཏི. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར’’ནྟི ཝི་སེ་ས་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ. ཏ་ཡོ མ་གྒཱཏི དུ་ཏི་ཡ་མ་གྒཱ་ད་ཡོ. ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀནྟི ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དིཾ. ཨ་ཉྙ་ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་པཱིཏི ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་པི ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་པི མ་གྒཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. པི-ས་དྡེ་ན ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་པི ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ་པི པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ ཝི་ཡ མ་གྒ་སྶ ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཀེ་ན་སྶ ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་དི་ནི་ཡཱ་མོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་དི་ནི་ཡཱ་མི་ཀཱ པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི. པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཙ པཱ་ད་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་དྷ་མྨ་ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཀཱ་རཱི ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི, ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱ་ད་ཀ’’ནྟི. ན ས་མྨ་སི་ཏ་བྦཱཏི ན ས་མྨ་སི་ཏ་བྦཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་དི་ནི་ཡཱ་མི་ཀཱ ས་མྨ་སི་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཏི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ, ཨི་ཏ་ར་ཏྠ ཙ ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཕ་ལ་སྶ་པཱིཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཉྩ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀ་ཕ་ལ་སྶ་པི.
དུ་ཀྑ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནནྟི དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ. ཏཾ་ཏཾ་ཀུ་ས་ལཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དཱི་སུ ཡེ་ན ཡེ་ན ཀུ་ས་ལེ་ན ས་དྡྷིཾ ནེ་ཀྑ་མྨ་ས་ངྐ་པྤཱ་ད་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཏཾ་ཏཾ་ཀུ་ས་ལཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱ, ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏཾ་ཏཾ་ཝི་ར་མི་ཏ་བྦཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱཏི ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ. ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི ཝི་ར་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཨ་ངྒཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ‘‘ནེ་ཀྑ་མྨ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཝི་ནཱ ས་མུ་དཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོཏི བྷི་ནྣ་སཱི་ལ་སྶ, ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་སྶ ཝཱ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ས་མཱ་དྷཱ་ན་སྶ ཝི་ཡ ཝཱ་ཡཱ་མ་སྶ སཱི་ལཾ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ ཡ་དི་པི པུ་རི་མ་སི་དྡྷ་སཱི་ལ་ཝ་སེ་ན ཡུ་ཏྟོ, ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝ་སེ་ནཱ་པི པ་ན ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶཱ་པཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཧ་ཛ་མེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མྨོ་སོ པ་མཱ་དོ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑོ ཨ་ས་མྨོ་སོ ཨ་པྤ་མཱ་དོ, སོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ར་ཀྑཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙེ་ཏ་སོ ར་ཀྑི་ཏ་ཏཱ’’ཏི.
སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ ཙཱཏི ཙ-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷོ ཙ. ཁ་ནྟི་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ སཱི་ལ་སྶ ཨ་དོ་ས་སཱ་དྷ་ན་ཏཱ, ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཛེ་ཊྛ་ཀ་སྶ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨ་ལོ་བྷ་སཱ་དྷ་ན་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. སཱ་ས་ནནྟི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཱ་ས་ནཾ, ‘‘སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི ཙ ཝ་ད་ནྟི.
མ་གྒ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༦-༢༡༤. ‘‘པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ར་ཧི་ཏེ ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཏ་ཎྷཱ་ཡ་པི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ནི་ཝི་ས་མཱ་ནཱ ནི་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༢.༤༠༠; མ. ནི. ༡.༡༣༣; ཝི་བྷ. ༢༠༣). ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཏཱ ཧི པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ. ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཙ ན ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ་སཾ ས་བྦ་སོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ཡི་ཀཱ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་ཐཱ ‘‘དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༥.༡༠༩༩) ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཛྫེ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀེ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ, ན ཏ་ཐཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ, ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་ན ‘‘ཡཱ་ཡཾ ཏ་ཎྷཱ པོ་ནོ་བྷ་ཝི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༢༠༣; དཱི. ནི. ༢.༤༠༠; མ. ནི. ༡.༩༡, ༤༦༠; སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤; པ་ཊི. མ. ༡.༣༤) ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ར་ཧི་ཏེ ཨེ་ཀ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྶ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ པ་དེ་སོ ཨ་ཏྠི, སོ ས་པྤ་དེ་སོ, ཨེ་ཀ་དེ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ས་དྡེ. ས་མུ་ད་ཡོཏི ས་མུ་ད་ཡ་ཏྠོ. ‘‘ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོ ས་མུ་ད་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི ས་མུ་ད་ཡ་སྶེ་ཝེ་ཏྠ ག་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷཱཏི དུ་ཀྑཾ, ནི་རོ་དྷོ ཙ. ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ་ཡནྟི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ་ཡ་མྤི ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ཝི་ཡ. དྷ་མྨ་ཏོཏི དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཏོ ནི་པྤ་དེ་སཱ ཨེ་ཝ. ‘‘ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ ཀི་ལེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་ས་ནཱ་བྷེ་དོ ཨེ་ཝ ཧི ཏ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པུ་བྦོ ན་ཏྠཱིཏི དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་པུ་བྦོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྶཱཏི ས་མུ་ད་ཡ་སྶ. ས་བྦ་ཏྠ ཏཱི་སུ་པི ཝཱ་རེ་སཱུཏི ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀ་བྷེ་དེ་སུ མ་ཧཱ་ཝཱ་རེ་སུ, ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷེ་སུ ཙ པ་ཉྩ་སུ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ. ཨ་པུ་བྦ་སྶཱཏི ‘‘ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ ཀི་ལེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་པུ་བྦ་སྶ. ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་སཱ་དཱི་ན་ཉྷི ས་མུ་ད་ཡ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་དྷ ཨ་པུ་བྦ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་སྶ ཡ་དི་པི དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ་སུ ཝི་སེ་སོ ན་ཏྠི, པ་ཉྩ་སུ པ་ན ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཨ་པུ་བྦཾ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི ས་མུ་ད་ཡ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ནཾ, ཨི་ཏ་རཾ པ་ན མ་གྒ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་སྶ ཙ དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་པུ་བྦཱ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ་ཡེ་ཝ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ, པ་ཋ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་པི ཝཱ ཀ་སྨཱ ཏ་ཎྷཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པུ་བྦ་ས་མུ་ད་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཡ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀེ་ཝ་ལཱ་ཡཱཏི ཏ་ད་ཉྙ་ཀི་ལེ་སཱ་དི་ནི་ར་པེ་ཀྑཱ་ཡ. དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན ན ཝུ་ཏྟོཏི ན དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་སྨཱ དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཏ་ཏྠ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ས་པྤ་དེ་སཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ པ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོ ས་མུ་ད་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྩ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏནྟི པ་ཙྩ་ཡཱ་བྷི་མ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ, པ་ཙྩ་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཝཱ.
ཏེ་སནྟི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་ནི་རོ་དྷེ་ན ཕ་ལ་ནི་རོ་དྷཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཝཱ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ‘‘དྷ་མྨཱ་པི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༤༠). ཨི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧི ཀུ་ས་ལཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ནི་རོ་དྷནྟི ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུཾ. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོཏི ཡོ ནི་རོ་དྷ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ, ཏཾ པ་ཧཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སུ་དྡྷི་ཡཱ དཱུ་ར་ཏ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཉྩ་ངྒི་ཀཾ…པེ… པ་ཝ་ཏྟ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི, ན པ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཉཱ་པ་ཀ་ནི་ད་སྶ་ནནྟི ཉཱ་པ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ནི་ད་སྶ་ནཾ, ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཝ་ཙ་ན་ཏོ’’ཏི ཨི་དཾ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཝ་ཙ་ན་ཏོཏི ཝཱ ཨཱི་དི་ས་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨེ་ཀ་དེ་སོ་པི པ་ཊི་པ་དཱ ཨེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་དྡི་ཊྛོ དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི ས་ངྒཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན.
ཛྷཱ་ནེ་ཧི དེ་ས་ནཱ་པ་ཝེ་སོ ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ཛྷཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. ས. ༢༧༧) ཛྷཱ་ན་སཱི་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཝ. ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཝེ་སོ. པཱ་ལི༹་ག་མ་ནནྟི པཱ་ལི༹་པ་ཝ་ཏྟི པཱ་ཋ་དེ་ས་ནཱ. ཡ་ཐཱ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་སྨིཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན.
ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༥. ཏ་སྶཱཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་སྶ. ཨེ་ཝཾ པ་ནཱཏི ‘‘ཨ་པི་ཙེ་སཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ནཱ་མ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ནཱ་ནཱ་ཀྑ་ཎཱ ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་སྶེ་ཝ མ་གྒ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶེ་ཝ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.