༣. དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷ་ངྒོ
༡. སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༢. ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཙ ཨཱ་ག་ཏཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀེ་སུ, ནི་ཀྑེ་པ་ཀ་ཎྜ་དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ ཙ དེ་ས་ནཱ་རུ་ལ༹ྷཱ. ཡ་ཐཱ པ་ན སུ་ཏྟ་ནྟེ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཙ ཨཱ་ག་ཏཱ ཁ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ སུ་ཏྟ་ནྟེ དེ་སི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ཁ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏཱ་ད་ཡོ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཱ སི་ཡུཾ. ཏ་ཏྠ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཝི་སི་ཊྛོ སུ་ཏྟ་ནྟེ ཨཱ་ག་ཏོ ཨ་ཉྙོ དེ་སེ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཏེ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ དེ་སི་ཏཱ, དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ པ་ན སོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏེ ཏི་ཎྞཾ དྷཱ་ཏུ་ཚ་ཀྐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨི་དྷ དེ་སི་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྟ་ནྟེ་སྭེ་ཝ…པེ… ཝི་བྷ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ས་བྦཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཚ་ཧི ཚ་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ’’ཏི.
ཀ་ཐཾ པ་ན ཚ་སུ ཚ་སུ དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ས་མ་ཝ་རོ་དྷོ་ཏི? ས་བྷཱ་ཝ་ནི་སྶ་ཡ་དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མྤ་ཡོ་ག་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཚ་ཀྐེ ཏཱ་ཝ པ་ཐ་ཝཱི་ཏེ་ཛོ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཕོ་ཊྛ་བྦ་དྷཱ་ཏུ. ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ་ཡོ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཨེ་ཀ་དེ་སོ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ ས་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ. ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཀཱ ནི་སྶ་ཡཱ་པ་དེ་སེ་ན, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ས་མ་ཝ་རུ་དྡྷཱ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏཾ་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཨེ་ཀ་དེ་སོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་དྷཱ་ཏུ་ས་མ་ཝ་རོ་དྷོ ད་ཊྛ་བྦོ. དུ་ཏི་ཡེ ཚ་པི དྷཱ་ཏུ་ཡོ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཀ་དེ་སོ, ཏཾ་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ ས་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏེ་སཾ ནི་སྶ་ཡ་དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ས་མ་ཝ་རུ་དྡྷཱ. ཏ་ཏི་ཡ་ཚ་ཀྐེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཚ་སུ ཚ་སུ དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ས་མ་ཝ་རོ་དྷོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཚ་ཧི ཚ་ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ’’ཏི.
སུ་ཉྙོཏི ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙོ, ཏེ་ན ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨི་དྷ དྷཱ་ཏུ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཉྙེ ས་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ དྷཱ་ཏུ་ས་དྡོ’’ཏི. ཏཾ་ཏཾ་བྷཱུ་ཏ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ རཱུ་པ་པ་རི་ཡ་ནྟོ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་སོ་ཏི ཡེ་ཧི ཝི་ཝི་ཏྟོ, ཡེ་ས་ཉྩ པ་རི་ཙྪེ་དོ, ཏེ་ཧི ཨ་ས་མྥུ་ཊྛ་ཏཱ ཏེ་སཾ བྱཱ་པ་ཀ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཨ་བྱཱ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཝུ་ཏྟཱི་ནི ཧི བྷཱུ་ཏཱ་ནཱི་ཏི.
༡༧༣. ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ས་མུ་དཱ་ཡོ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ན་ཏྠཱི་ཏི པུ་རི་མ་ཏྠཾ ཨ་ས་མྦྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘དྭེ ཨེ་ཝ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མུ་དཱ་ཡེ་ན ཝི་ནཱ དུ་ཏི་ཡ་ཏྠ་མཱ་ཧ. པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནི ཛཱ་ཏ་ཏནྟི པཱ་ཊི་པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཏཾ.
པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐོ ཀོ་ཊྛཱ་སོཏི ཝཱ ལོ་མཱ་དི་ཨི་ཏ་ར་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧི ཨ་ས་མྨི་སྶོ ཝི་སུཾ ཨེ་ཀོ པ་ཐ་ཝཱི་ཀོ་ཊྛཱ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པ་ཡོ་གནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཡོ་གཾ. ཝཱི་རི་ཡནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནི་པྥཱ་ད་ཀཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ. ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནནྟི ཏཱ་དི་སཾ ཙེ་ཏ་ནཾ.
དྷཱ་ཏུ་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ཝ་ཎྞ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནནྟི དྷཱ་ཏུ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་ཎྞ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ. ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་ཏཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨ་ཧ་མེ་ཏཾ ནི་པྥཱ་དེ་མི, མ་མ ཨེ་སཱ ནི་པྥཱ་ད་ནཱ’’ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ. ཀ་རོ་ནྟཱིཏི ཨཱ་བྷོ་ག་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི.
ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན. སོ པ་ན ཡ་སྨཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཁ་ར་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཀྑ་ལ༹ཾ ཁ་རི་ག་ཏ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི.
ཝེ་ཀ་ནྟ་ཀཾ ནཱ་མ ས་བྦ་ལོ་ཧ་ཙྪེ་ད་ན་ས་མ་ཏྠཾ ལོ་ཧཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ཝི་ཀ་ནྟ་ཏི ཚི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཀ་ནྟཾ, ཝི་ཀ་ནྟ་མེ་ཝ ཝེ་ཀ་ནྟ་ཀ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ལོ་ཧ་ས་དི་སནྟི ལོ་ཧཱ་ཀཱ་རཾ ལོ་ཧ་མ་ལཾ ཝི་ཡ གྷ་ན་ས་ཧི་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཱ་ལི༹་ཏཾ པ་ན ཚི་ནྣཾ ཚི་ནྣཾ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ས་ར་ཏི, མུ་དུ མ་ཊྛཾ ཀ་མྨ་ནི་ཡཾ ཝཱ ན ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ‘‘ལོ་ཧ་ཝི་ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ཏི་པུ་ཏ་མྦཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཏི་པུ་ཏ་མྦེ མི་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཀཾ་ས་ལོ་ཧཾ, སཱི་ས་ཏ་མྦེ མི་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཝ་ཊྚ་ལོ་ཧཾ, ཛ་ས་ད་ཏ་མྦེ མི་སྶེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཨཱ་ར་ཀཱུ་ཊཾ. ཡཾ པ་ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཛ་ས་ད་དྷཱ་ཏུ་ཝི་ནི་གྒ་ཏཾ, ཡཾ ‘‘པི་ཏྟ་ལ’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མི་སྶ་ཀ་མེ་ཝ པ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཀི་ཏྟི་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟནྟི མུ་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཧ་ཏྠི་ཀུ་མྦྷཾ ཝ་རཱ་ཧ་དཱ་ཋཾ བྷུ་ཛ་ངྒ་སཱི་སཾ ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱུ་ཊཾ ཝེ་ཎུ་པ་བྦཾ མ་ཙྪ་སི་རོ ས་ངྑོ སི་པྤཱི་ཏི ཨ་ཊྛ མུ་ཏྟཱ་ཡོ་ནི་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཧ་ཏྠི་ཀུ་མྦྷ་ཛཱ པཱི་ཏ་ཝ་ཎྞཱ པ་བྷཱ་ཧཱི་ནཱ. ཝ་རཱ་ཧ་དཱ་ཋ་ཛཱ ཝ་རཱ་ཧ་དཱ་ཋ་ཝ་ཎྞཱ་ཝ. བྷུ་ཛ་ངྒ་སཱི་ས་ཛཱ ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་ཎྞཱ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཱ, ཝ་ཊྚ་ལཱ ཙ. ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་ཛཱ བྷཱ་སུ་རཱ དུ་བྦི་བྷཱ་ག་རཱུ་པཱ ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མ་ནྟཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི, དེ་ཝཱུ་པ་བྷོ་གཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཝེ་ཎུ་པ་བྦ་ཛཱ ཀཱ་ར་ཕ་ལ་ས་མཱ་ན་ཝ་ཎྞཱ, ན བྷཱ་སུ་རཱ, ཏེ ཙ ཝེ་ལ༹་ཝོ ཨ་མ་ནུ་སྶ་གོ་ཙ་རེ ཨེ་ཝ པ་དེ་སེ ཛཱ་ཡ་ནྟི. མ་ཙྪ་སཱི་ས་ཛཱ པཱ་ཋཱི་ན་པི་ཊྛི་ས་མཱ་ན་ཝ་ཎྞཱ, ཝ་ཊྚ་ལཱ, ལ་གྷ་ཝོ ཙ ཧོ་ནྟི པ་བྷཱ་ཝི་ཧཱི་ནཱ, ཏེ ཙ མ་ཙྪཱ ས་མུ་དྡ་མ་ཛ྄ཛྷེ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ཡ་ནྟི. ས་ངྑ་ཛཱ ས་ངྑོ་ར་ཙྪ་ཝི་ཝ་ཎྞཱ, ཀོ་ལ་པྤ་མཱ་ཎཱ་པི ཧོ་ནྟི པ་བྷཱ་ཝི་ཧཱི་ནཱ་ཝ. སི་པྤི་ཛཱ པ་ན པ་བྷཱ་ཝི་སེ་ས་ཡུ་ཏྟཱ་ཝ ཧོ་ནྟི ནཱ་ནཱ་ས་ཎྛཱ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏི་ཏོ ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷཱ་སུ མུ་ཏྟཱ་སུ ཡཱ མ་ཙྪ་ས་ངྑ་སི་པྤི་ཛཱ, ཏཱ སཱ་མུ་དྡི་ཀཱ. བྷུ་ཛ་ངྒ་ཛཱ་པི ཀཱ་ཙི སཱ་མུ་དྡི་ཀཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨི་ཏ་རཱ ཨ་སཱ་མུ་དྡི་ཀཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱ་མུ་དྡི་ཀ་མུ་ཏྟཱ་ཏི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ས་བྦཱ་པི པ་ན མུ་ཏྟཱ མུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི. བ་ཧུ་ལ་ཏོ ཝཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མུ་ཏྟཱ་ཏི སཱ་མུ་དྡི་ཀ་མུ་ཏྟཱ’’ཏི. བ་ཧུ་ལ་ཉྷི ལོ་ཀེ སཱ་མུ་དྡི་ཀཱ་ཝ མུ་ཏྟཱ དི་སྶ་ནྟི. ཏ་ཏྠཱ་པི སི་པྤི་ཛཱ་ཝ, ཨི་ཏ་རཱ ཀ་དཱ་ཙི ཀཱ་ཙཱི་ཏི.
༡༧༤. ཨི་དྷ ན་ཏྠི ནི་ཡ་མོ ཀེ་ཝ་ལཾ དྲ་ཝ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ.
༡༧༥. ནི་སི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ས་ནྟཱ་པ་ནཱ་དི་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན ཏི་ཁི་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨུ་སྨཱ་ཀཱ་ར་ཉྷི ནི་སཱ་ནཾ ཨི་དྷ ནི་སི་ཏ་བྷཱ་ཝོ. པཱ་ཀ་ཏི་ཀོཏི སཱ་བྷཱ་ཝི་ཀོ ཀཱ་ཡུ་སྨཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ས་དཱཏི ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཡཱ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པེ་ཏ་གྒི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་མ་ཏ་ཎྷི་ཀ་པེ་ཏ་གྒི. ཨི་དྷཱཏི བཱ་ཧི་ར་ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ.
༡༧༦. ཝཱ་ཡ་ནཾ བཱི་ཛ་ནཾ, ཏཾ པ་ན ཐཱ་མ་སཱ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཝེ་ག་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ས་མུ་དཱི་ར་ཎཾ ཨ་ལླ་པ་རི་སོ་ས་ནཾ, བྷཱུ་ཏ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་སྶ དེ་ས་ནྟ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ.
༡༧༧. བྷི་ཏྟི་ཙྪི་དྡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ཨ་ཛ་ཊཱ་ཀཱ་སཾ ནི་སྶཱ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ཀཱ་ས་སྶ པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ་ཊཱ་ཀཱ་ས་སྶ ཙ ཀ་ཐི་ཏ་ཏ’’ནྟི.
༡༧༩. སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཕོ་ཊྛ་བྦ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་བྷཱུ་ཏེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཀ་སྶ པ་ན སོ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་རཱི་ར་ཊྛ་ཀ་ཨུ་ཏུ་སྶཱ’’ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཙ ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ན ཧི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཏ་ཐེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ ས་རཱི་རེ་ཀ་དེ་ས་ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་ར’’ནྟི ཨི་དཾ ཨ་ནུ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. ཨེ་ཝནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་ར་སི་དྡྷེ་ན ཕ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཨེ་ཏེ་སནྟི སུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ. ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཝཱ ཕ་ར་ཎ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ནི་རུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ཕ་ར་ཎ་ཊྛཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡ་ཝ་ཏོཏི སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཝ་ཏོ, སོ་མ་ན་སྶ་དོ་མ་ན་སྶ་ཝ་ཏོ ཙ, ཕ་ར་ཎཱ་ཕ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཏོ ཝཱ.
༡༨༡. ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ས་ངྐ་པྤནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ‘‘ས་ངྐ་པྤོ ཀཱ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ (མ་ཧཱ་ནི. ༡; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༨) ནི་དྡེ་ས་པ་དེ་སེ ཝུ་ཏྟཾ ས་ངྐ་པྤཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ་ཝ ‘‘ས་ངྐ་པྤ་རཱ་གོ པུ་རི་ས་སྶ ཀཱ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༦.༦༣; ཀ་ཐཱ. ༥༡༣) ཝི་ཡ. ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་སྶ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ས་ངྐ་པྤ་ན་ཏོ པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ཏོ ‘‘ས་ངྐ་པྤོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ན ཝི་ཏ་ཀྐོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་པི པུ་རི་མོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཙེ, ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ པི-ས་དྡོ ནི་ར་ཏྠ་ཀོ སི་ཡཱ, ‘‘ཀི་ལེ་ས་ས་ནྠ་ཝ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཙ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, པ་ར་ཏོ ཙ ‘‘བྱཱ་པཱ་ད་ཝ་ཙ་ནེ་ན བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཀྑ་ཏི. ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ ཝི་བྷ་ཏྟོ ཀི་ལེ་ས་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀཱ་མ་པ་ཊི་བ་དྡྷཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མ-ས་དྡེ་ན ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ.
༡༨༢. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣོཏི ས་ཏྟེ་སུ, ས་ངྑཱ་རེ་སཱུ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ས་ཏྟཱ་ཀཱ་རོ, ས་ངྑཱ་རཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨུ་བྷ་ཡཱ་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣོ. ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝི་སེ་སོ, ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝི་ནཱ་ས་ཀོ ཙ ཀ་མྨ་པ་ཐ་བྷེ་དོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་སཾ་ཡོ་གེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཡ ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཡཱཏི ཙ ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་ད་པེ་སུ་ཉྙ་ཕ་རུ་ས་ཝཱ་ཙཱ་ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ས་བྦ…པེ… ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི ཀཱ་མ་ནེ་ཀྑ་མྨ་དྷཱ་ཏཱུ་ཧི. དྭེ དྭེཏི བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཧིཾ་སཱ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཙ. ‘‘ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ནཱ་ནཾ ས་ངྐ་ར་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནི་ཊྛཱ་པ་ཛྫ་ན་སྶ ཙ ད་སྶ་ནེ་ན པུ་རི་མཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ས་མྤཱ་དེ་ཏི.
སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༣. ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཏྠོ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏྠོ ཙ ཝི་སེ་ས་ས་དྡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པུ་གྒ་ལ་ནྟ་རཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ནཱི་ལཱ་དི་ས་བྦ་རཱུ་པ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉྩཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་པི ཧི ནི་དྡེ་སོ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘བྷེ་རི་ས་དྡོ, ཡ་ཝ་ངྐུ་རོ’’ཏི. ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན་པི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཋཱ་ན་སོ ཧེ་ཏུ་སོ ཝི་པཱ་ཀཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (ཀ་ཐཱ. ༣༥༥; པ་ཊི. མ. ༢.༤༤). དྷཱ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝཱཏི ‘‘དྷཱ་ཏུ’’ཨི་ཏི ཨི་མ་སྶ དྷཱ་ཏུ་ས་དྡ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ ཧི ཨ་ཏྠོ ཨུ་པ་ས་གྒེ་ན ཛོ་ཏཱི་ཡ་ཏི.
པུ་རི་མེ་ན ཨ་ས་དི་སོ ཝི་དྷཱ་ན་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊོ བྷེ་དོ་ཏི. ཝི་ས་བྷཱ་ག་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཝི་ས་དི་ས་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ བྷཱ་གཱ, ཏེ་སུ.
ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝནྟི ཀི་རི་ཡཱ་མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཱ, ཝི་པཱ་ཀ་མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ ཝི་པཱ་ཀ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་ནཱ་པི, ཨི་ཏ་ར་སྶ ས་བྦཱ་པི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཱ་ཝ. དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ པ་ན ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཀཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་ནཱ, ཨ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་ནཱ, ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ནཱ ཙ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. དྭཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་མ་ནོ་པི སུ་ཏྟེ ‘‘མ་ནོ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་མ་ནོ་ཝ་སེ་ན ཝཱ’’ཏི. ཏ་སྶཱ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནཱཏི ཝི་སེ་ས་ནཾ དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡ་སྶ ཧཱི་ན་ཏྟི་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏྟཱ. ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏཱུ་ན་ཉྩ ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ན ཧི དྭེ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ས་ནྟི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ནེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝ་སེ་ན ས་ངྑེ་པཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ནཾ ཏེ་སཾ བ་ཧུ་ལཾ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏོ. ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ པ་ན ཨ་ཏི་སཾ་ཁི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ བ་ཧི་ཀ་ཏཱ.
ནི་ཛྫཱི་ཝ་སྶཱཏི་ཨཱ་དི ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་དཱི་པ་ན་ཏྠཱ དྷཱ་ཏུ་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. པུ་རི་མ་ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཀ་མ་ཝུ་ཏྟཱི་ནཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ‘‘མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཡེ་ཝ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི པུ་རེ་ཙ་རཱ་ནུ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝེཏི པུ་རེ་ཙ་རཱ་ནུ་ཙ་རཱ་བྷི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཨ་ན་ནྟ་རཱ་པ་ར་ཀཱ་ལ་ཏཱ་ཡ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ པུ་རེ་ཙ་རཱ་ནུ་ཙ་རཱ ཝི་ཡ ད་ཊྛ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ.
‘‘ཨ་ཉྙཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་སཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ཝི་ནཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ནཱི་ལཱ་དི་ཨཱ་བྷཱ་སཾ ཙི་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱ་དཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི.
༡༨༤. ཨེ་ཀ་ནཱ་ནཱ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏཱ་ནནྟི ཨེ་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ནྣ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ དྭཱ་རཱ་ནཾ, ནཱ་ནཱ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ བྷི་ནྣ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཀ་ནཱ་ནཱ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཱཏི ཙ་ཀྑཱ་དི་ཨེ་ཀེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ དྭཱ་རཱ་ནཾ, ནཱི་ལཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ.
ཙ་ཀྑཱ་དི ཨེ་ཀ་མྤི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, རཱུ་པཱ་དི པ་ན ཨ་ནེ་ཀ་མེ་ཝ སཾ་ཧ་ཏ་ནྟི ཨི་མ་སྶ ཝཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ ཀ་ཏོ. ཀིཾ པ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ཙ་ཀྑཱ་དི ཨེ་ཀ་མྤི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, རཱུ་པཱ་དི པ་ན ཨ་ནེ་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི? པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཝི་སེ་ས་ཏོ. ཙ་ཀྑུ ཧི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ནྟཾ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ཏ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ས་ཏི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཡ་ཏོ ཏཾ ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ཏཾ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ ཙ་སྶ ན ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཨ་ལླཱི་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ ཨ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ག་རུ་རཱ་ཛཱ་དཱི་སུ སི་སྶ་རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ. ཨི་ཏ་རེ ཙ པ་ཙྩ་ཡཱ ཏེ་ན ཏེ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སྭཱ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀ་མྤི ཙ་ཀྑུ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ.
རཱུ་པཾ པ་ན ཡ་དི་པི ཙ་ཀྑུ ཝི་ཡ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི པུ་རེ་ཏ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ནེ་ཀ་མེ་ཝ སཾ་ཧ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཉྷི པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཾ ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏཾ, པ་རི་ཀ་པྤི་ཏཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ད་ཉྙེ་ས་ཉྩ ས་ཏི་པི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ སོ ཏ་སྶ སཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ནཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་སྶ ཨོ་ལུ་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ལ་མྦ་ནཱི་ཡ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ནཱ་མ. ཏ་སྶ ཡ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ས་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ལ་དྡྷི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷོ, ཏ་སྨཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ རཱུ་པཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཏ་སྶ ས་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟ་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. སཱ ཙ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ལ་དྡྷི ན ཨེ་ཀ་དྭི་ཀ་ལཱ་པ་ག་ཏ་ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི, ནཱ་པི ཀ་ཏི་པ་ཡ་ཀ་ལཱ་པ་ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་བྷོ་གཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏ་ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་མེ་ཝ རཱུ་པཾ སཾ་ཧ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘རཱུ་པེ ཙཱ’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡི་སི.
ཡཾ པ་ན ‘‘རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ, ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༡) ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཀ་ཐ་ནྟི? ཏ་མྤི ཡཱ་དི་སཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡོ, ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱི་དི་སཾ པ་ན ཏ་ནྟི? ས་མུ་དི་ཏ་ནྟི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཡ་དེ་ཀེ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ས་ལླ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱ, ན ད་བྱ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི, ཏཾ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ན ཙེ་ཏྠ ས་མུ་དཱ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ ཨཱ་ས་ངྐི་ཏ་བྦཱ ས་མུ་དཱ་ཡཱ་བྷོ་ག་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་མུ་དི་ཏཱ པ་ན ཝ་ཎྞ་དྷ་མྨཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི. ཀ་ཐཾ པ་ན པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ ས་མུ་དི་ཏཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཧོ་ནྟི, ན ཧི པ་ཙྩེ་ཀཾ ད་ཊྛུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཨ་ནྡྷཱ ས་མུ་དི་ཏཱ པ་སྶ་ནྟཱི་ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ ཝི་སུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ་ནཾ སི་ཝི་ཀཱ་ཝ་ཧ་ནཱ་དཱི་སུ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ད་སྶ་ན་ཏོ. ཀེ་སཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཝ་ཎྞཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ ས་མུ་དི་ཏཱ་ནཾ ཏཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ་ཏི བྷི་ཡྻོ་པི ཏེ་སཾ སཾ་ཧ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ པ་རི་བྱ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏེ་ན ཀིཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ར་མཱ་ཎུ་རཱུ་པཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཏཾ་ས་མུ་དཱ་ཡོ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཙོ་ད་ནཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘སོ་ཏ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ ས་དྡེ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱིཏི ‘‘མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ་པཱི’’ཏི པི-ས་དྡེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཛ་ཝ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡེ་ཝ ས་མྤི་ཎྜཱི་ཡ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷ་ཝ་ངྒ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་པི ས་མྤི་ཎྜཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏི, ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨོ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཏཱ་ད་སྶ་ནེ ས་ཏི. ས་ཏི་པི མ་ན་སོ ས་མྦྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝེ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒོ ན ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ‘‘པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་མ་ནོ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏ་བྦི་དྷུ་ར་ས་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ཝི་ས་དི་ས་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཙཱཏི མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཀི་རི་ཡ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཙྪི་ནྣེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ནེ་ན ཙ. ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ནཱ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་མྦྷ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ནཱི་ཏེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་དི་ས་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. ཏ་སྶཱཏི བྷ་ཝ་ངྒཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙི་ཏྟ་སྶ. ཨ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་སི་དྡྷི་ཏོཏི མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་སི་དྡྷི་ཏོ. ན ཧི ‘‘མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་དྡྷ་ས་མ་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙི་ཏྟཾ…པེ… ཏ་ཛྫཱ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ བྷ་ཝ་ངྒཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙི་ཏྟ་སྶ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ཏི. སི་དྡྷེ ཧི མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ ཏཾ ཏ་སྶ ནི་ཝ་ཏྟ་ཀཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཏཱ་དི་སཱ་ཡ མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ་པི མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ དཱི་པེ་ཡྻཱ་ཏི ཀ་ཐཾ ཏ་སྶཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ཀཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧི ཡཾ ཙོ་དཱི་ཡ་ཏི, ཏ་དེ་ཝ པ་རི་ཧཱ་རཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ན་སྶ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧི མ་ནོ་དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ཙ ཝི་སི་ཊྛོ ས་བྷཱ་ཝོ པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ…པེ… ས་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན. ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་བྷ་ཝ་ངྒཱ་ནནྟི ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི བྷ་ཝ་ངྒ་ནྟོ་ག་དྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཛ་ཝ་ནཱ་ཝ་སཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཝཱ ཛ་ཝ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ག་ཧི་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཚ་དྭཱ་རི་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཝི་སུཾ ཀཱ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟནྟི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་མྤི ཡ་དི་པི རཱུ་པཱ་དི་ཝི་ས་ཡཾ ཧོ་ཏི, ཛ་ཝ་ནཾ ཝི་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ པ་ན ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་དི་སེ ཋཱ་ནེ ཝི་སུཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. མ་ནོ ཙཱཏི ཙ-ས་དྡོ ‘‘མ་ན་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ན ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ, ཨ་ཐ ཁོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱཏི དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ‘‘པ་ཉྩ་པ་ཎྞཱ་ས ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ར་ཛྫ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༡༥༠; ༡༦༨) པ་རི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་བྷཱ་ཝེ ད་སྶི་ཡ་མཱ་ནེ ‘‘ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན ཏཾ ཏཾ ས་མུ་དཱ་ཡཾ ཨེ་ཀེ་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༡༥༠) ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཁ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ.
པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.