༢. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་བྷ་ངྒོ
༡. སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༤. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོཏི ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཏོ. ཏཾ ནེ་སཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་དྡ་ཏྠོ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཙ་ཀྑཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཙ་ཀྑཱ་དི་ས་དྡ་ཝི་སེ་སི་ཏོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏྠོ་ཏི ཏཾ ཏཱ་དི་སཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་དྡ་ཏྠོ ཝི་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ’’ཏི.
ཡ་དི ཝི་ས་ཡ་སྶཱ་ད་ན་ཏྠོ ཙ་ཀྑུ-ས་དྡོ, སོ་ཏཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ཡཾ ས་མ་ཉྙཱ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏི་པྤ་ས་ངྒཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘ས་ཏི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ཙ་ཀྑ་ཏཱིཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ས་མ་ཝི་ས་མཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི, ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཾ ཝི་ཡ, ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཝཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. རཱུ་པ་མི་ཝ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ ཝི་ཡ ས་ཝི་གྒ་ཧ་མི་ཝ ས་བི་མྦ་ཀཾ ཝི་ཡ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་ཙ་ཀོ རཱུ་པ-ས་དྡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏྠཱ་ར་ཎཾ ཝཱ རཱུ་པ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝཱཏི ས་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་ས་དྡ་མེ་ཝ. ག་མཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎ་སྶ ར་ས་གྒ་ཧ་ཎ་མཱུ་ལ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ར་ས་སྶ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ར་ས་ནི་མི་ཏྟ་ཉྷི ར་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ, ར་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎཾ, ཏཾ་ནི་མི་ཏྟཾ ཛཱི་ཝི་ཏནྟི. ར་ས་གྒ་ཧ་ཎ་མཱུ་ལ་ཏཱ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎ་སྶ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. དི་སྶ་ཏི ཨ་པ་དི་སྶ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཕ་ལ་ནྟི དེ་སོ, ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ཏྟི་དེ་སོ་ཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི. ཏ་ཐཱཏི ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. མ་ནོ་གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏཱཏི མ་ན་སོ ཨེ་ཝ གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏཱ. སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ. ཨེ་ཀཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏྟཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ དྭཱ་ད་ས ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ. དྭཱ་རཱ་ལ་མྦ་ན་ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ཏྠཱ ཧི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཏི.
པུ་བྦ་ནྟ་ཏོཏི པུ་རི་མ་བྷཱ་ག་ཏོ པཱ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པཱ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཧི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པུ་བྦ་ནྟོ, ཝི་དྡྷཾ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ཨ་པ་ར་ནྟོ.
ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན-ས་དྡོ ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏྠཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ པ་ད་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ དེ་ཝ་གྷ་རཱ་དི་ཀེ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རུ་ལ༹ྷི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་དྡ་སྶ་ཏྠཾ ཝ་ཏྟུ’’ནྟི. མ་ནོཏི དྭཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་མ་ནོ. ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝོཏི ཨེ་ཏྠ ནི་སྶ་ཡ་ས་དི་སོ ནི་སྶ་ཡོ, ས་དི་ས་ཏཱ ཙ ཕ་ལ་སྶ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྠོ བྷཱ་ཝ་ཏྠོ.
ཏཱ་ཝ་ཏྭ་ཏོཏི ཏ་ཏྟ་ཀ་ཏོ. ཨཱུ་ན་ཙོ་ད་ནཱཏི དྭཱ་ད་ས་ཏོ ཨཱུ་ནཱ་ནི ཀ་སྨཱ ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཱ. ཡ་དི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ན་མྤི དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝོ སི་ཡཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ཧཱིཏི ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ཨ་ཐ ཁོ དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ.
ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ས་ཧུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་སྶ་ཙི ཀ་དཱ་ཙི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ‘‘ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཀ་སྶ་ཙི ཨེ་ཀཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མོ ཏཱ་ཝ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ན པ་ཧཱ་ན་ཀྐ་མོ ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏོ, ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ན་ཉྩ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཏོ, ན བྷཱུ་མི་ཀྐ་མོ ཨ་ཌྜྷེ་ཀཱ་ད་ས་ནྣཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏྟཱ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མཱ་དི་ཨ་ཡུ་ཏྟི་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ, ཏེ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཙ་ཀྑུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་དྷི་ཀ་སི་ནེ་ཧ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཡ་ཐཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ཏཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ ད་སྶ་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཏཱ ཙ པ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཝི་ས་ཡི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙཱ’’ཏི. གྷཱ་ནཱ་དི་ཀྐ་མེ་ནཱཏི གྷཱ་ནཾ ཛི་ཝ྄ཧཱ ཀཱ་ཡོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་མེ་ན.
པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ ཝཱ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི, མ་ནོ པ་ན ཀི་ཉྩི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཀི་ཉྩི ཡཱ་ཝ་ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ་པི ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏ་ཏོ བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ་པི དཱུ་ར་ཏ་རེ དཱུ་རེ, སཱི་གྷ་ཏ་རཾ སཱི་གྷ་ཉྩ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ. ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་དྭ་ཡ་ཉྷི དཱུ་ར་གོ་ཙ་ར་ནྟི པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་པི ཙ་ཀྑུ དཱུ་ར་ཏ་ར་གོ་ཙ་ར་ནྟི ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་སྶ་ནྟོ་པི ཧི དཱུ་ར་ཏ་རེ ན་དི་སོ་ཏཾ ན ཏ་སྶ ས་དྡཾ སུ་ཎཱ་ཏི. གྷཱ་ན་ཛི་ཝ྄ཧཱ་སུ་པི གྷཱ་ནཾ སཱི་གྷ་ཏ་ར་ཝུ་ཏྟཱི་ཏི པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ར་ཏོ ཋ་པི་ཏ་མ་ཏྟ་སྶ ཧི བྷོ་ཛ་ན་སྶ ག་ནྡྷོ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནཾ ཝཱ ཏེ་སཾ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ. ཨི་མ་སྨི་ཉྷི ས་རཱི་རེ ས་བྦུ་པ་རི ཙ་ཀྑུ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་སྶ ཨ་དྷོ སོ་ཏ་སྶ, ཏ་སྶ ཨ་དྷོ གྷཱ་ན་སྶ, ཏ་སྶ ཨ་དྷོ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན, མ་ནོ པ་ན ཨ་རཱུ་པཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟོ. ཏཾ་ཏཾ་གོ་ཙ་ར་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶཱ་ན་ནྟ་རཾ བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཨི་མེ་སཾ ཀ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཏ་ཏོཏི ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་བྷེ་ད་ཏོ. ཡ་ཉྷི ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཏ་དེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན. ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶ ས་བྷཱ་ག’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ.
ས་བྷཱ་ཝོཏི ཝི་ས་ཡི་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ད་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡ་ཉྩ ཡོ་གྱ་ཏཱ. ཀཱ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱཏི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ. དྭཱ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝོཏི དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎེ དྭཱ་ར་ཝུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེཏི ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠེ. ཡ་སྨཱཏི ཡཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཡེ་ན དྭཱ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན. ས་མྦྷ་ཝ་ན་ཝི་སེ་ས་ནནྟི ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་རཱ་མ་ས་ན་མཱ་ཧ. ཡཾ ས་མྦྷ་ཝ་ནཾ, དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝེ་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རི་ཏྟ་ཀཱ་ནེ་ཝཱཏི དྷུ་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཝ་རི་ཏྟ་ཀཱ་ནེ་ཝ. ཝི་ས་མཱ་དཱི་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝི་ས་མཱ་དི་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནི, ཝི་ས་མཱ་དི་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནི ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝི་ས་མཱ་དི་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནི, ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི. ཝི་ས་མ་བྷཱ་ཝ…པེ… ཝ་ན་བྷཱ་ཝེ་ཧཱིཏི ཝི་ས་མ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཨ་ཧི་ཨཱ་དི་ས་དི་སུ་པཱ་དི་ནྣ་དྷ་མྨེ་ཧི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ཧི, ཝ་ན་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་མ་ཀྐ་ཊ་ས་དི་སེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཙ ཨ་བྷི་ར་མི་ཏ་ཏྟཱ. ཝ་ན་བྷཱ་ཝོཏི ཧི ཝ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པུ་རི་མ་ནྟ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱཏི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝི་ར་ཧོ. ཨུ་པྤཱ་ད་ཏོ པུ་རི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ ཧི ཨི་དྷ པུ་རི་མ་ནྟོ. ཨ་པ་ར་ནྟེཏི ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ, བྷ་ངྒ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཧི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནི་དྷཱ་ན་ག་ཏཱ བྷ་གྒཱ, པུ་ཉྫོ ན་ཏྠི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༠). ས་དཱ ཨ་བྷཱ་ཝོཏི ན ས་དཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནཾ ས་བྦ་ཀཱ་ལ་མྤི ན་ཏྠཱི་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ས་དཱ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི. ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཛ་ཧ་ནནྟི བྷ་ངྒ་པྤ་ཏྟི་མཱ་ཧ. ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཛ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི ས་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ནཱ ན ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟཱ་ན་ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟི ཝཱ’’ཏི.
ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ཏཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་བྱཱ་དྷི་མ་ར་ཎཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཧི. ཨ་ནི་ཊྛ་ཏཱཏི ན ཨི་ཊྛ་ཏཱ, དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་རི་མཾ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ‘‘པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི པུ་བྦེ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན དུ་ཀྑ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་ནཾ པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན དུ་ཀྑ་མ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ པཱི་ལ༹་ན་ཏོ དུ་ཀྑ་མ’’ནྟི. དུ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ནནྟི ‘‘དུ་ཀྑ’’ནྟི ས་ཏྠུ ཝ་ཙ་ནཾ.
‘‘ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ཀོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ནཱ་པི ཨི་དཾ ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ན ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོཏི ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. པ་ར་སྨིནྟི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ. པ་ར་སྶ ཙ ཨ་ཏྟ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ན་ཏྠཱིཏི ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ར་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་དི་ནོ ན་ཏྠི, ཨེ་ཏེ་ན ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘སུ་ཉྙཾ ཏཾ ཏེ་ན ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ ད་སྶི་ཏ་བྦེ ཏ་ཏྠ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ར་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་ཏ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. སཱ་མི ཨེ་ཝ སཱ་མི་ཀོ, ན སཱ་མི་ཀོ ཨ་སྶཱ་མི་ཀོཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ‘‘ཨ་སྶཱ་མི་ཀ་ཏོ’’ཏི པ་ད་སྶ སུ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠི. ཀཱ་མ་ཀཱ་རི་ཡནྟི ཡ་ཐཱ་ཀཱ་མ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ. ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི ས་མཱ་ས་དྭ་ཡ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ.
ས་ས་ནྟཱ་ནེ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ས་དི་སུ་པྤ་ཏྟི ཨི་དྷ བྷཱ་ཝ་ས་ངྐ་ནྟི་ག་མ་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟ་ཏི་ཡཾ བྷཱ་ཝ་ནྟ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཝི་ས་དི་སུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ པུ་རི་མཱ་ཀཱ་ར་ཝི་ག་མོ པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ཝི་ཛ་ཧ་ན’’ནྟི. བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝཱ བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་སོ, ཏ་སྶ ས་ངྐ་མ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ས་ངྐ་ནྟི. ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ ཧི ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཾ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎ་ཉྩ པ་ཏྭཱ བྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཛ་རཱ་ཝ་ཏྠཾ, ཏ་ཏོ བྷ་ངྒཱ་ཝ་ཏྠཾ ས་ངྐ་མ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ ས་ངྐ་མ་ཏོ ཙ ཨ་ཏྟ་ལཱ་བྷ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ཧི ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ནྟི ཁ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ ཁ་ཎཱ་ནཾ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱཏི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ, ན པ་ན ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ. ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ ཙ་ཀྑུ’’ནྟི་པི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཡཾ ཙ་ཀྑུ, ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཏཾ ཙ་ཀྑུ’’ནྟི ཨཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནཾ སེ་ས་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཙ་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི.
ཏེ་ཧི ཙ ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ཙ ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སེ་ན ད་སྶི་ཏཾ ‘‘ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ, ཏཾ དུ་ཀྑཾ, ཡཾ དུ་ཀྑཾ, ཏ་ད་ན་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༡༥, ༤༥, ༧༦, ༨༥; ༢.༤.༡, ༢; པ་ཊི. མ. ༢.༡༠) ཝི་ཡ. དོ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོཏི དོ་ས་སྶ ལ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑེ་ནཱཏི ཨེ་ཝཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཀྑི་རོ་གཱ་དི་དུ་ཀྑེ་ན ཨཱ་བཱ་དྷ་ཏཱ་ཡ. ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་དཱི་པ་ཀཱ་ནནྟི ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་སྶ ཛོ་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ. ན ཧི གྷ་ཊ་བྷེ་ད་ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝེ་དྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑ་ཏཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏཱུ ཧོ་ནྟི. པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏཱ་ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་མྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཀ་མྨཱ་དི་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟཱི་ནི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཧུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནི, ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་མྤ་ཊི་པཱི་ལི༹་ཏ་ཏྟཱ དུ་ཀྑཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཙ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ནཱི་ཏི པ་རི་གྒ་ཧེ ཋི་ཏེ་ཧི ས་མུ་པ་ཙི་ཏ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རེ་ཧི པ་སྶི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ.
ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏེ་སཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི? ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཏཾ ཀ་ཐཾ ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ཡུ་ཏྟི་ཏོ. ཀཱ པ་ནེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟཱི་ཏི? ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཡ་དི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ན སི་ཡཱ, བ་ཧི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་དེ ཡ་དི་དཾ པ་ཙྪཱ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏཾ ན སི་ཡཱ. ཡ་སྶ ཧི ཏཱ་དི་སཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྶ ཨ་ས་ཏི བ་ཧི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ ཀ་ཐཾ པ་ཙྪཱ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, བྷ་ཝ་ཏི ཙ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྠི ནེ་སཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཡཾ ས་ཎི་ཀཾ ས་ཎི་ཀཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟཾ པ་ཙྪཱ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ས་རཱི་ར་སྶ ཏཱ་ཝ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཏོ པ་རི་སྶ་མ་ཏོ ཙ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨ་ན་ཝ་ཏྠི་ཏཱ ཧི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ ཝཱ་ཏཱ ཝཱ་རེ་ན ཝཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཡ་དི ཧི ཨ་སྶ་སི་ཏེ ཝཱ པ་སྶ་སྶི་ཏེ ཝཱ ས་རཱི་ར་སྶ ཀོ་ཙི པ་ཙྪཱ ཝི་སེ་སོ ན སི་ཡཱ, ན ནེ་སཾ ཀོ་ཙི བྷེ་དོ སི་ཡཱ, དི་ཊྛོ ཙ སོ. ཏ་སྨཱ ཨ་སྶ་སི་ཏཾ ས་རཱི་རཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧོ་ནྟཾ ཀ་མེ་ན ཏཱ་དི་སཾ ཨ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཡཱ པ་སྶཱ་ས་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, པ་སྶ་སི་ཏེ ཙ པུ་ན ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་སྶཱ་ས་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཏོ་པི ས་རཱི་ར་སྶ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་སི་དྡྷི. ཏ་ཐཱ པ་རི་སྶ་མོ་པི ཨ་ས་ཏི ཝི་སེ་སེ པ་ཙྪཱ ས་རཱི་ར་སྶ ན སི་ཡཱ, ཡེ་ནཱ་ཡཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ནྟ་རཱ་དཱི་ནི སེ་ཝ་ནེ་ན པ་རི་སྶ་མ་ཝི་ནོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ཏི.
ཨ་ཐ ཝཱ རཱུ་པཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ་པི ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ. རཱུ་པ་ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕ་སྶཱ་དཱི་ན་ཉྷི ཝི་སེ་སེ་ན ཡོ ས་རཱི་རེ ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷེ་སུ ཙ ཁཱི་རཱུ་ད་ཀ་ཝ་ཏྠ་པུ་པྥ་ཕ་ལོ་ས་དྷི་དྷ་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྪཱ ཝི་སེ་སོ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, སོ ཨ་ས་ཏི བ་ཧི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ ནེ་སཾ ཛ་རཱ་དི་ཨ་ཝ་ཏྠཱ་སུ ཝ་ཎྞ་བ་ལཱ་དི་བྷེ་དོ, ར་ས་ཝཱི་རི་ཡ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དོ ཙ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཝི་ནཱ ཀ་ཐ་མུ་པ་ལ་བྦྷེ་ཡྻ. ཡཾ པ་ན ཏཾ དྷ་མྨ་ཏཱ་རཱུ་པཾ སི་ལཱ་དི, ཏ་ཏྠ ཀ་ཐ་ནྟི? ཏ་སྶཱ་པི སཱི་ཏུ་ཎྷ་ས་མྥ་སྶ་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་ཏྠེ་ཝ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཝི་ནཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ས་ཏི ཙ རཱུ་པཱ་དི་བྷེ་དེ སི་དྡྷོ་ཝ ཏཾ་ནི་སྶ་ཡ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་བྷེ་དོ་པི. ན ཧི ནི་སྶ་ཡ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་བྷེ་དེ་ན ཝི་ནཱ ནི་སྶི་ཏ་བྷེ་དོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི.
ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏེ བྷི་ཛྫ་ནྟི, ན ཨ་ཉྙཾ ས་ངྐ་མ་ནྟི, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ ཙ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཁ་ཎ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ན ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ པ་དཱི་པཱ་དི་ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཉྙེ ཨེ་ཝ ཧི ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ པ་དཱི་པ་ཛཱ་ལཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ ཁཱི་ར་དྷཱ་རཱ་དཱི་སུ པ་ཏ་ནྟཱི་སུ, ཝཱ་ཡུ་མྷི ཙ པ་ཧ་ར་ནྟེ ས་མྥ་སྶཱ་ནི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏེ་སཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ. ཀི་ཉྩ ས་དྡ་བྷེ་ད་ཏོ, ས་དྡ་ཝི་སེ་ས་ཏོ་པི ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ. པ་གུ་ཎ་ཉྷི ག་ནྠཾ སཱི་གྷཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟ་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ས་དྡཱ་ནཾ བྷེ་དོ དི་ཊྛོ. ན ཧི ཀཱ་ར་ཎ་བྷེ་དེ་ན ཝི་ནཱ ཕ་ལ་བྷེ་དོ ཨ་ཏྠི. ཡ་ཐཱ ཏཾ ཝཱ་དི་ཏ་ས་དྡཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷེ་དེ་ན ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ནེ་སཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་བྷེ་དེ་ན ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཝཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་སི་དྡྷི. ཡ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི སི་དྡྷཱ་ནི, ཨ་ནི་ཙྩ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་མྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཏོ དུ་ཀྑཱ་ནི, ཏ་ཏོ ཙ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ, ཏཾ དུ་ཀྑཾ, ཡཾ དུ་ཀྑཾ, ཏ་ད་ན་ཏྟཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡༥, ༤༥, ༧༦, ༨༥; ༢.༤.༡, ༢; པ་ཊི. མ. ༢.༡༠).
ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶཱཏི ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་དྡ་ཏྠཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. དྷཱ་ཏུ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱཏི དྷཱ་ཏུ་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་མཱུ་ཧ་ཏོཏི ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཙ་ཀྑཱ་དི་པི་ཎྜ་ཏོ. ‘‘ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ‘‘ས་མཱུ་ཧ་ཏོ’’ཏི པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛ་ན’’ནྟི པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཏྠེ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཙ་ཏྟཱ་རི་པི གྷ་ནཱ་ནཱིཏི ས་ནྟ་ཏི་ས་མཱུ་ཧ་ཀི་ཙྩཱ་ར་མྨ་ཎ་གྷ་ནཱ་ནི. པ་ཝ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོཏི རུ་པྤ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཉྩ ཏཾ རཱུ་པཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏ་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝཱཏི རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཉཱ་ཎ་ཏོ བྷི་ནྣ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཉཱ་ཎ་སྶ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ན ས་ཏི་པི རཱུ་པཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་བྷཱ་ཝེ རུ་པྤ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ བྷེ་ད་མཱ་ཧ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ བྷེ་དཾ ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནཱ་ཏི་དྷཱ་ཝི་ཏུནྟི ཨི་དྷ ལ་ཀྑ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ནྟཱ བྷི་ནྣཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཁ་ནྡྷཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་བྷི་ནྣཱ་ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་རོ་དྷཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝི་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ པ་ནཱ་ཀཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་པི ཙེ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཧི ས་ངྑཱ་རེ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཙ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི. ཡ་ཐཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན བྷེ་དོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ཏི་པི ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ ནཱ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ, ནཱ་ནཱ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ, ནཱ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁ་ཏྟ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་བྷེ་དོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཙ ག་ཎྷ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༥. པ་ཙྩ་ཡ་ཡུ་ག་ལ༹་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་ར་པ་ཙྩ་ཡ་དྭ་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་བྦོ་ཀཱ་ར་ཏོཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ བཱ་ཧི་ར་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ.
༡༦༧. ཝི་ས་ངྑཱ་ར་ནི་ནྣ་སྶཱཏི ནི་བྦཱ་ན་པོ་ཎ་སྶ. ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་སྶཱཏི ས་མུ་ཙྪེ་ད་པ་ཊི་པ་སྶ་དྡྷི་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཧི ས་མུ་ཁེ་ན, ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཙ སུ་ཊྛུ ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ པ་ར་མ་སྶཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན, ག་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ. ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ག་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊི. ༣༣༩) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཋི་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཙ པཱ་ཋོ. ཏཾ་ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝེཏི ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝེ. ནཱི་ཏོཏི པཱ་པི་ཏོ, པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཙུ་ཎྞི་ཏནྟི བྷེ་དི་ཏཾ. ཏྭ་མེ་ཝ ཀིཾ ན ཛཱ་ནཱ་སཱིཏི ཀིཾ ཏྭཾ ན ཛཱ་ནཱ་སི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཀིཾ ཏྭཾ ཨེ་ཀཾ ནཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་སི, ཀིཾ ཏྭཾ ན ཛཱ་ནཱ་སི ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཀྑེ་པཾ ཀ་རོ་ནྟཾ པ་ར་ཝཱ་དིཾ ‘‘ན་ནུ ཉཱ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ནི་བ་ནྡྷ་ཏི. ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱཏི ‘‘རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཁཱི་ཎ་ནྟེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ’’ཏི བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ. རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཡཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨཱ་པ་ནྣཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན. ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡ་མ་ཏྟ་ཏཾ ཝཱ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨི་ཙྪ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨེ་ཝཾ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡ་མ་ཏྟེ ནི་བྦཱ་ནེ ཁེ་པེ་ཏ་བྦཱ ཀི་ལེ་སཱ བ་ཧུ་ཝི་དྷཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ, མ་གྒོ ཙ ཨོ་དྷི་སོ ཀི་ལེ་སེ ཁེ་པེ་ཏི. སྭཱ་ཡཾ ‘‘ཀ་ཏ་མཾ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་མེ ཀི་ལེ་སེ ཁེ་པེ་ཏཱི’’ཏི པུ་རི་མ་པུ་ཙྪཱ་དྭ་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཏ་དེ་ཝཱཏི ཡཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀ་དེ་ས་མ་ཏྟ་མྤཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཝ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཡཱ་ཡཾ ‘‘ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡོ་ཝ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཙོ་ད་ནཱ, ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་མ་ཏོ ཡུ་ཏྟི་ཏོ ཙ་སྶ བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཏ་ཉྷི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –
‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ’’ནྟི (ཨུ་དཱ. ༧༣; ཨི་ཏི་ཝུ. ༤༣).
‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་དཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཡ་ཏྠ ནེ་ཝ པ་ཐ་ཝཱི ན ཨཱ་པོ ན ཏེ་ཛོ ན ཝཱ་ཡོ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༧༡) –
ཙ ཨཱ་དི་ནཱ, ཏ་ཐཱ –
‘‘ག་མྦྷཱི་རོ དུ་དྡ་སོ དུ་ར་ནུ་བོ་དྷོ ས་ནྟོ པ་ཎཱི་ཏོ ཨ་ཏ་ཀྐཱ་ཝ་ཙ་རོ ནི་པུ་ཎོ པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡོ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༣༣༧; སཾ. ནི. ༡.༡༧༢; མ་ཧཱ་ཝ. ༧-༨) –
‘‘ཨ་ས་ངྑ་ཏ་ཉྩ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མི ཨ་ས་ངྑ་ཏ་གཱ་མི་ནི་ཉྩ པ་ཊི་པ་དཾ, ཨ་ན་ཏཾ, ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ, ས་ཙྩཾ, པཱ་རཾ, ནི་པུ་ཎཾ, སུ་དུ་དྡ་སཾ, ཨ་ཛ་ཛྫ་རཾ, དྷུ་ཝཾ, ཨ་པ་ལོ་ཀི་ཏཾ, ཨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ, ནི་པྤ་པ་ཉྩཾ, ས་ནྟཾ, ཨ་མ་ཏཾ, པ་ཎཱི་ཏཾ, སི་ཝཾ, ཁེ་མཾ, ཏ་ཎྷཱ་ཀྑ་ཡཾ, ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ, ཨ་བྦྷུ་ཏཾ, ཨ་ནཱི་ཏི་ཀཾ, ཨ་ནཱི་ཏི་ཀ་དྷ་མྨཾ, ནི་བྦཱ་ནཾ, ཨ་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷཾ, ཝི་རཱ་གཾ, སུ་དྡྷིཾ, མུ་ཏྟིཾ, ཨ་ནཱ་ལ་ཡཾ, དཱི་པཾ, ལེ་ཎཾ, ཏཱ་ཎཾ, ས་ར་ཎཾ, པ་རཱ་ཡ་ཎ་ཉྩ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མི པ་རཱ་ཡ་ཎ་གཱ་མི་ནི་ཉྩ པ་ཊི་པ་ད’’ནྟི (སཾ. ནི. ༤.༣༧༧) –
ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི ཙ སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི ‘‘ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ དྷ་མྨཱ, ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷ་མྨཱ (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༧), ས་བྦ་ཉྩ རཱུ་པཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ ཙ དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི (དྷ. ས. ༡༡༩༢, ༡༡༩༨, ༡༢༠༠) ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་དེ་སེ་ཧི ཙ པ་ར་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ དེ་སི་ཏཾ. ན ཧི ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་སྶ ག་མྦྷཱི་རཱ་ས་ངྑ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་དྷ་མྨཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཙ ཡུ་ཏྟོ, ཝུ་ཏྟོ ཙ སོ. ཏ་སྨཱ ན ཨ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ནི་བྦཱ་ནཾ.
ཨ་པི ཙཱ་ཡཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་དཱི ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ – ཡ་དི ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ནི་བྦཱ་ནཾ, སྭཱ་ཡ་མ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཀོ ཝཱ སི་ཡཱ ཨ་ནེ་ཀོ ཝཱ? ཡ་དི ཨེ་ཀོ, ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ མ་གྒེ་ན ཀ་ཏོ ས་ཙྪི་ཀ་ཏོ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་རི་མཱ་ནཾ མ་གྒཱ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ན ཧི ཨེ་ཀཾ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ཀ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ཧི སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཾ དི་ཊྛཾ. ཨ་ཐ སི་ཡཱ ཨེ་ཀོ་ཝ སོ ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝོ, ན པ་ན མ་གྒེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦོ, ཨ་ཐ ཁོ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ མ་གྒ་སྶ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ. ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ ཙ མ་གྒོ ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝཾ ཏ་སྶ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་མ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཡྻ, ཨ་ཐ མ་གྒཱ་ནཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟ་ཡ་པྤ་ཧཱ་ནཱ་དི་པ་ཊི་ནི་ཡ་ཏ་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཝི་ནཱ ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠཱི་ཏི བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་པ་དེ་སེ་ན་སྶ ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཨཱ་པ་ནྣཱ. ཨ་ཐཱ་པི སི་ཡཱ ‘‘ཡེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ, ཏེ་སཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝེ་ན བ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཡེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ, ཏེ་སཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ས་ས་བྷཱ་ཝོ་པ་ཙཱ་རོ་པི སི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཏེ་སཾ ཀི་ལེ་ས་ས་ངྑ་ཏཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཀི་ལེ་ས་ས་ངྑ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ ཙ སི་ཡུཾ, ན ཙེ་ཏཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ན ཏེ་སཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ་པ་ཙཱ་རོ ཡུ་ཏྟོ. ཨེ་ཀ་བྷཱ་ཝོ་པི ཙ་སྶ ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཙེ? ན, ཨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ, ཨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨ་བྷེ་ད་ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ནི་དྡེ་སོ. ས་ཏི ཙ ཨེ་ཀ་ཏྟེ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟི.
བ་ཧུ་བྷཱ་ཝེ ཙ ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ སི་དྡྷཱ. ཡ་དི་པི སི་ཡཱ ཡ་ཐཱ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ སཱ་མ་ཉྙེ་ན ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཾ ན བྱ་བྷི་ཙ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ས་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཀྑེ་པི ནི་བྦཱ་ན་སྶ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཏཾ ན, ཀ་སྨཱ? ཏ་ཐཱ སཱ་མ་ཉྙཱ་བྷེ་ད་ཏོ. ན ཧི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟུཾ ལ་བྦྷཱ ཡ་ཐཱ ཁ་ར་བྷཱ་ཝོ ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཾ ན བྱ་བྷི་ཙ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་པི ཁ་ར་བྷཱ་ཝཾ ན བྱ་བྷི་ཙ་རེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ཏ་ད་ཉྙ་ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒོ སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་པེ་ཀྑོ, ན ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཱ་པེ་ཀྑཱ་ཏི ན ས་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི. ‘‘ཨེ་ཀ་ཉྷི ས་ཙྩཾ ན དུ་ཏཱི་ཡ་མ་ཏྠི (སུ. ནི. ༨༩༠; མ་ཧཱ་ནི. ༡༡༩), ཨེ་ཀཱ ནི་ཊྛཱ ན པུ་ཐུ་ནི་ཊྛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ.
ཨ་པི ཙེ་ཏྠ ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་དོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ. ཏ་སྶ ཙ ཨེ་ཀ་ཏྟེ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ མ་གྒེ་ན སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་སྶ་ནཱ་དི་མ་གྒ་ཝི་བྷཱ་གོ ན སི་ཡཱ. ཨི་ཙྪི་ཏོ ཙ སོ ཨོ་དྷི་སོ་ཝ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. སོ ཙ མ་གྒ་ཝི་བྷཱ་གོ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ནཱ་ཏི་ཏི་ཀྑ་ཏི་ཀྑ་ཏི་ཀྑ་ཏ་ར་ཏི་ཀྑ་ཏ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་ཡོ་གྱ་བྷཱ་ཝེ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ནི་བྦཱ་ན་སྶ ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ་ཡེ་ཝ ཡུ་ཏྟོ. ཨ་བྷཱ་ཝོ པ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ མ་གྒེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ ‘‘མཱ མ་གྒ་སྶ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཏཱ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི, ན ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཀོ ཧི ཏ་སྶ ས་བྷཱ་ཝོ, ཡོ ཏེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་རི་ཡེ་ཡྻ. སོ ཙ ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ མ་གྒེ་ན སཱ་དྷེ་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ, ན ཙ་ཏཱུ་ཧི ‘‘མཱ ཙ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ནི་བྦཱ་ན་ཏཱ་པ་ཏྟི, ནི་བྦཱ་ན་ཝི་སེ་སཱ་པ་ཏྟི ཙ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི. ཏ་ཏོ ད་སྶ་ནཱ་དི་མ་གྒ་ཝི་བྷཱ་གོ ན སི་ཡཱ་ཏི ས་བྦཾ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི.
ཡ་དི ཙ ཨ་བྷཱ་ཝོ བྷཱ་ཝ་སྶ སི་ཡཱ་ཏི ཏ་སྶ བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ཏཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཡ་ཐཱ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ ཏ་སྶ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨ་ཏཱ་པི ཨཱ་པ་ནྣཱ, ཨེ་ཝཾ བ་ཧཱུ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ དྷ་མྨ་སྶ ཏ་སྶ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཱ་དི་པྤ་ས་ངྒོ་པི དུ་ནྣི་ཝཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་སྶེ་ཀ་སྶ ས་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ‘‘རཱ་ག་ཀྑ་ཡོ དོ་ས་ཀྑ་ཡོ མོ་ཧ་ཀྑ་ཡོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༣༡༥, ༣༣༠) ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཁ་ཡེ་ན ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཏྟཱ. ཁ་ཡོ ཧི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཡེ ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡༤༢). ཏེ་ན རཱ་གཱ་དི་ཀྑ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ‘‘པ་ར་མ་ཏྠཾ ག་མྦྷཱི་རཾ ནི་པུ་ཎཾ དུ་དྡ་སཾ དུ་ར་ནུ་བོ་དྷཾ ནི་བྦཱ་ནཾ རཱ་གཱ་དི་ཀྑ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. རཱ་གཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ཝཱ ཏ་ཐཱ པ་ཏྟ་བྦ་ཏོ, ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ད་ནི་མྨ་དྡ་ནོ པི་པཱ་ས་ཝི་ན་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༤.༣༤; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠).
ཨ་པི་ཙ ཡ་ཐཱ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ས་ཨུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་ན་ཉྩ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཾ ཏ་བྦི་དྷུ་ར་ས་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ས་བྦེ་ས་མྤི ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཏ་བྦི་དྷུ་ར་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་སྶ་ར་ཎེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཉྩ ཏ་ནྣི་སྶ་ར་ཎཾ, སཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏུ. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ – ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་པི ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎཾ ཀི་ལེ་སེ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ཏི, ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ས་མྨུ་ཏི་ས་ཙྩཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀི་ལེ་སེ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན. ཨི་ཏི ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ, ས་མྨུ་ཏི་ས་ཙྩཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཙ ཉཱ་ཎ་སྶ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ནེ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་སཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་ཀ་ར་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, སཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏུ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཛཱ་ཏཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ’’ནྟི (ཨུ་དཱ. ༧༣; ཨི་ཏི་ཝུ. ༤༣) ཨི་དཾ ནི་བྦཱ་ན་སྶ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཉྷི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཏཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྠཾ ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ, ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ དུ་ཀྑཱ, ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༢༧༧-༢༧༩; ཐེ་ར་གཱ. ༦༧༦-༦༧༨; ནེ་ཏྟི. ༥), ཏ་ཐཱ ནི་བྦཱ་ན-ས་དྡོ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝི་ས་ཡེ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡོ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝུ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི སཱི་ཧ-ས་དྡོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཏྠེ་ཝ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏུ ཨི་ཏ་ར་ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ ཝེ་ད་ནཱ ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི ན་ཡེ་ཧི ཡུ་ཏྟི་ཏོ་པི ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༨. ཀི་ཉྩཱིཏི ཀི་ཉྩི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཨཱ་ལ་མྦ་ན་ཏོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ.
པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.