༡༢. ཛྷཱ་ན་ཝི་བྷ་ངྒོ
༡. སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ
མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༠༨. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་ར་ཏཱ, བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ, ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ, ཛཱ་ག་རི་ཡཱ་ནུ་ཡོ་གོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་སུ་བྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡོཏི ཨ་སུ་བྷ་ཛྷཱ་ནཱ་ནི, ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཙ. ས་ཏི ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཾ ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝོ་པི སི་དྡྷོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཉྙཱ…པེ… ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ཀཱ་ར་ཎེ ཧི སི་དྡྷེ ཕ་ལ་མྤི སི་དྡྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ས་རཱུ་པཾ, སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ, ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ག་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་པ་ད་ཀཱ་ཡ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟེ་སུ. ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་སུ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རོ ས་ཏྠུ་ཨཱ་ཎཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཙ…པེ… ཏ་བྦེ་སཱུ’’ཏི. སི་ཀྑཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སཱུཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དེ་སུ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་བྷཱ་གེ་སུ. ཏེ་སུ ས་མཱ་དཱ་ན་མེ་ཝ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སི་ཀྑི་ཏ་བྦེ་སཱུ’’ཏི. སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཱཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏཱ. བྷི་ཀྑུ་སི་ཀྑཱ ཧི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ‘‘ཨི་དྷ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘སེ་ས་སི་ཀྑཱ པ་ན ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན སི་ཀྑཱ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༥༡༦).
མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༠༩. དི་ཊྛ་ཏྟཱཏི ས་ཡ་མྦྷཱུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ཁ་ནྟིཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་ཡ་མྦྷཱུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཁ་མ་ན་རུ་ཙྩ་ནཱ་ད་ཡོ, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་མུ་ཁེ་ན. ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཊྛོ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སི་ཀྑི་ཡ་མཱ་ནོཏི སི་ཀྑཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཡ་མཱ་ནོ. སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱིཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པཱ་ལི༹ཾ ཝ་ད་ཏི. ཁ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡནྟི སཱི་ལཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡཾ. ‘‘ས་བྦ་པཱ་པ་སྶ…པེ… བུ་དྡྷཱ་ན སཱ་ས་ན’’ནྟི (དྷ. པ. ༡༨༣; དཱི. ནི. ༡.༩༠; ནེ་ཏྟི. ༣༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་སཱ་ས་ན་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ’’ནྟི.
ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱཏི མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱིཏི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, ཀ་མྨ་པ་ཐ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཙ. ཕ་ལ་ཀཱ་ར་ཎོ་པ་ཙཱ་རེ་ཧཱིཏི ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ, ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏྟཱ. ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏེ་ཧཱིཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་དྷ་མྨེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཀུ་ས་ལ་པ་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཝཱ པ་ཛཱ་ན་ན་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶ་ནཾ དི་ཊྛཱིཏི. ཏེ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་དྷ་མྨེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ཙ་རི་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝི་ན་ཡ་ན་ཀི་རི་ཡ་ཏྟཱཏི དེ་ས་ནཱ་བྷཱུ་ཏཾ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་མཱ་ཧ. དྷ་མྨེ་ནཱཏི དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏེ་ན. ཨ་ཝི་ས་མ་ས་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨ་ཝི་ས་མེ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ན, ས་མེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༥༡༠. ཨ་ན་ཉྙ་ཏྠེ་ནཱཏི ག་ར་ཧཱ་དི་ཨ་ཉྙ་ཏྠ་ར་ཧི་ཏེ་ན ས་ཀ་ཏྠེ་ན. བྷི་ནྣ་པ་ཊ་དྷ་རེཏི བྷི་ཀྑུ་སཱ་རུ་པྤ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཁ་ཎྜཱ་དི་ནཱ ཚེ་དེ་ན ཚི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་དྷ་རེ.
བྷེ་ད་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ བྷེ་དཱ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
གུ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི སེ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ་དི་གུ་ཎཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཏེ་ན བྷཱ་ཝ་ཏྠ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་དྡོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི.
ཨི་དཾ དྭ་ཡནྟི ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ར་ཏོ ས་ངྒ་ཧ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སེ་ཀྑོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཝ་ཙ་ན་དྭ་ཡཾ. ཨི་མི་ནཱཏི ‘‘སེ་ཀྑོ བྷི་ཀྑུ བྷི་ནྣ་ཏྟཱ པཱ་པ་ཀཱ་ན’’ནྟི པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ནེ་ན. ན ས་མེ་ཏི སེ་ཀྑ་ཨ་སེ་ཀྑ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་སེ་ཀྑ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཏ་དི་དནྟི པ་ཋ་མ་དྭ་ཡཾ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ, ཨ་སེ་ཀྑཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ སེ་ཀྑ་བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཝུ་ཏྟོཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཝ་ཙ་ནཾ, ས་ཙྩཾ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན པ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ.
བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནནྟི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙ་མཱ་ཧ. ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པནྟི ཏ་ད་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་སཱ་ཝ་ཏྠུ་སཱི་མཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ‘‘ས་མ་གྒེ་ན ས་ངྒྷེ་ན ཨ་ཀུ་པྤེ་ནཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༡༠) ཨི་མི་ནཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི ‘‘ཋཱ་ནཱ་ར་ཧ’’ནྟི པ་ད་སྶ ‘‘ཨ་ནཱུ་ན…པེ… ཨ་ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ.
༥༡༡. ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཝི་ར་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་མཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་ར་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལཾ པ་ཏྭཱ ཝི་ར་ཏི ཨེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་ནྟི ཙེ་ཏ་ནཱ་སཱི་ལ་སྶ་པི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘ན་ག་ར་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛྫཱ་ཙ་རི་ཡོ’’ཏི ཨི་དཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ན་ག་ར་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་ད་སྶ་ནཾ. ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛྫཱ, པཱ་སཱ་ད་ཝི་ཛྫཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷཱ ཧི ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་ཝི་ཛྫཱ. ལེ་ཧི་ཏ་བྦནྟི སཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ. ཙུ་བི་ཏ་བྦནྟི པཱ་ཏ་བྦཾ.
ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རཱ་ཧཱ་ར་ཏྟཱཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལཾ ན པ་ཀ་ཏི་སཱི་ལཱ་དི་ཀེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ སཱི་ལཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ’’ནྟི. ཏཾ པ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཱི་ལེ་ན ན ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ས་དྡ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པཱ་པ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ སུ་ཀ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ བ་ཧུ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ པ་ཏ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ, ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཝཱ བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཀ་མྨ་ཝེ་ག་ཀྑི་ཏྟོ གྷ་ཊི་ཡ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་རི་བྦྷ་མ་ན་ཏོ ག་མ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, མ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏ་མྷི ཏ་མྷི ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ པཱ་ཏ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནོ, ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ. ཏཾ པཱ་ཏི་ནཾ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏོ མོ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཧི ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ས་ཏྟོ་པི ‘‘ཝི་མུ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཙི་ཏྟ་ཝོ་དཱ་ནཱ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡༠༠), ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨) ཙ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཏུ་ནཱ སཾ་སཱ་རེ པ་ཏ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏཱི. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏཾ སཾ་ས་ར་ཏ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༡༢༤; ༣.༩༩; ༥.༥༢༠; ཀ་ཐཱ. ༧༥) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ པཱ་ཏི་ནོ ས་ཏྟ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟ་ཡ་ཏོ མོ་ཀྑོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ‘‘ཀ་ཎྛེ་ཀཱ་ལོ༹’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཏ་སྶ ས་མཱ་ས་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཏེ་ཏི ཝི་ནི་པཱ་ཏེ་ཏི དུ་ཀྑེ་ཏི པཱ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཙི་ཏྟེ་ན ནཱི་ཡ་ཏི ལོ་ཀོ, ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་ཀ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༦༢). ཏ་སྶ པཱ་ཏི་ནོ མོ་ཀྑོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. པ་ཏ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑེ ཝཱ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑེ ཝཱ་ཏི པཱ་ཏཱི, ཏ་ཎྷཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་སོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཏ་ཎྷཱ ཛ་ནེ་ཏི པུ་རི་སཾ (སཾ. ནི. ༡.༥༥-༥༧), ཏ་ཎྷཱ་དུ་ཏི་ཡོ པུ་རི་སོ’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༥; མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༡; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ནཱ་ནུ་གཱི་ཏི་གཱ་ཐཱ ནི་དྡེ་ས ༡༠༧) ཙ ཨཱ་དི. ཏ་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ.
ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཏ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པཱ་ཏཱི་ནི, ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཚ་སུ ལོ་ཀོ ས་མུ་པྤ་ནྣོ, ཚ་སུ ཀུ་བྦ་ཏི ས་ནྠ་ཝ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༧༠; སུ. ནི. ༡༧༡). ཏ་ཏོ ཚ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཏོ པཱ་ཏི་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ.
ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཏོ ཝི་ནི་པཱ་ཏོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པཱ་ཏཱི, སཾ་སཱ་རོ, ཏ་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ.
ཨ་ཐ ཝཱ ས་བྦ་ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨི་སྶ་རོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘པ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, མུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་ནོ མོ་ཀྑོ ཏེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཝཱ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན པ་ཏི ཙ སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན མོ་ཀྑོ ཙཱ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི མུ་ཁ་མེ་ཏཾ པ་མུ་ཁ་མེ་ཏ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༥) ཝི་ཏྠཱ་རོ.
ཨ་ཐ ཝཱ པ-ཨི་ཏི པ་ཀཱ་རེ, ཨ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཙྩ་ནྟཾ མོ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཨི་ད་ཉྷི སཱི་ལཾ ས་ཡཾ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན, ས་མཱ་དྷི་ས་ཧི་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏ་ཉྩ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ མོ་ཀྑེ་ཏི མོ་ཙེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. པ་ཏི པ་ཏི མོ་ཀྑོ་ཏི ཝཱ པ་ཏི་མོ་ཀྑོ, ཏ་མྷཱ ཏ་མྷཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་དོ་ས་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀཾ མོ་ཀྑོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, པ་ཏི་མོ་ཀྑོ་ཡེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. མོ་ཀྑོ ཝཱ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏ་སྶ མོ་ཀྑ་སྶ པ་ཊི་བི་མྦ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ ཧི ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡོ སཱུ་རི་ཡ་སྶ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཾ ཝི་ཡ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨུ་ད་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཏ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་པ་ན་ཏོ་ཏི པ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, པ་ཏི་མོ་ཀྑཾ་ཡེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ.
ཨ་ཐ ཝཱ མོ་ཀྑཾ པ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏི, མོ་ཀྑཱ་བྷི་མུ་ཁ་ནྟི ཝཱ པ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, པ་ཏི་མོ་ཀྑཾ་ཡེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑནྟི. ཨི་ད་མྤི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ས་དྡ་སྶ མུ་ཁ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝ. ས་བྦཱ་ཀ་ཨཱ་རེ་ན པ་ན ཛི་ན་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ བྷ་ག་ཝཱ་ཝ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་པ་ཏི་མོ་ཀྑཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཡྻ.
༥༡༣. ག་རུ་བྷ་ཎྜ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ག་རུ་བྷ་ཎྜ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ག་རུ་བྷ་ཎྜ་ནྟ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཐཱ་ཝ་རཱ་དི. ཨཱུ་ན་ཀཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཕཱ་ཏི་ཀ་མྨཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་གྒྷ་ན་ཀཾ, ཏ་ད་གྒྷ་ན་ཀ་མེ་ཝ ཝཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟནྟི པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཏོ པཾ་སུ་ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་དི་ཐཱ་ཝ་ར་ཀ་མྨཾ.
དྷཱ་རེ་ཏི, པོ་སེ་ཏི ཝཱ པ་རེ་སཾ དཱ་ར་ཀེ.
གི་ཧཱི་ནཾ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན ས་ངྒྷ་སྶ, ག་ཎ་སྶ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པི་ཎྜ་པ་ཊི་པི་ཎྜནྟི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པཾ, པུ་རི་མ་པ་དེ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པི་ཎྜ་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་པ་ཊི་པ་ཏྟི.
༥༡༤. ག་ཙྪ་ནྟི ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི གཱ་ཝོ, ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི.
ཝི་དྷུ་ན་ནཾ པ་པྥོ་ཊ་ནཾ, པ་ཝཱ་ཧ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༥༡༥. ཡ་ཐཱ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ས་དྡོ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཀི་ར་ཎ་ཏྠོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི, ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཾ་ཡ་མ་ནཱི་ཡཱ་ནི ཝཱ སཾ་ཡ་མ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི, ‘‘ན པུ་ན ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ད་ཧ་ནཾ མ་ན་སཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ སཾ་ཡ་མ་ནཾ, སཾ་ཡ་མ་ན་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི སཾ་ཝ་ར་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནཱིཏི ཙི་ཏྟ་མ་ཏྟཱ་ཡ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ སཾ་ཡ་མ་སཾ་ཝ་རཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ག་མ་ནཱི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་ཏྠེ་རོ པ་ན དེ་ས་ནཱ་པི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ཧི ཝི་ནཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ་ཝི་སུ་དྡྷིཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ཏི.
༥༡༦. ‘‘ཨ་ལ་ངྐ་ཏོ ཙེ་པི…པེ… ས བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༤༢) ཝི་ཡ ཨི་དྷཱ་པི གུ་ཎ་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དྷ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༣༥༥). ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཨེ་ཀེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ ས་མཱ་དཱ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ས་བྦཱ་པི སི་ཀྑཱ ས་མཱ་དི་ནྣཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨ་སེ་སཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ. ཏནྟི ས་མཱ་དཱ་ནཾ. ཨ་ནེ་ཀེ་སཱུཏི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ས་མཱ་དཱ་ནེ་སུ. ཡ་ཐཱ ས་མཱ་དི་ནྣཱ་ཡ སི་ཀྑཱ་ཡ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ དེ་ས་ནཱ, ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཡཱ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ ཏ་དུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཙ་ར་ཎཱ་དཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཝཱི་ཏི…པེ… ཨཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི. ཡཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་མཱ་དེ་ན ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ, ཏཾ སི་ཀྑི་ཡ་མཱ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི སེ་སི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཝ་སེ་ན སེ་ས་སྶཱ’’ཏི.
༥༡༩. ཙི་ཏྟ་པ་རི་སོ་དྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱཏི ཙི་ཏྟ་སྶ པ་རི་སོ་དྷ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཀཱ ས་མཱ་དྷི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཙི་ཏྟ་པ་རི་སོ་དྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ. སུ་པྤ་པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀནྟི ནི་དྡཱ་པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཀཾ. ཨི་དནྟི ཨི་དཾ ཨ་བྦོ་ཀི་ཎྞ་བྷ་ཝ་ངྒོ་ཏྟ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀི་རི་ཡ་མ་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནཾ སུ་པྤཾ ནཱ་མ. ཨི་ཏོ བྷ་ཝ་ངྒོ་ཏྟ་ར་ཎ་ཏོ. པུ་བྦེ ཨི་ཏོ ཀི་རི་ཡ་མ་ཡ་ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ པ་ར་ཉྩ ན་ཏྠི. ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡ་ཀི་ལ་མ་ཐོ, ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཉྩ ཨེ་ཏ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ.
༥༢༢. ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ད་ཡོཏི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཙ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ ས་ཧ ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏེ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ཧ ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ན ག་ཎྷེ་ཡྻུཾ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་ལཱ་ནི ཀ་སྨཱ ན ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཝ་ཏྟ…པེ… ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་བ་ལཱ་ནི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ་ཧི ན ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི ཀ་ཐཾ ཏེ་སཾ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘པཱི་ཏི…པེ… ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི.
༥༢༣. ས་མ་ནྟ་ཏོཏི ས་བྦ་བྷཱ་གེ་སུ ས་བྦེ་སུ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ, ས་བྦ་བྷཱ་ག་ཏོ ཝཱ ཏེ་སུ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྠཱ་ན་ཏྠཱ་དི་ས་བྦ་བྷཱ་ག་ཏོ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ. ས་མྨཱཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཡོ་ནི་སོ. ས་མནྟི ཨ་ཝི་ས་མཾ, ཨི་ཊྛཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ རཱ་གཱ་དི་ཝི་ས་མ་ར་ཧི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
བྷི་ཀྑཱ ཙ་རཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རོ, བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཙ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ, སོ ཨེ་ཝ གོ་ཙ་རོ, བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཙ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཝཱ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ གོ་ཙ་རོ, ཏ་སྨིཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་རེ. སོ པ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་ནྟི ཝི་སེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ པ་ནཱ’’ཏི. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེཏི ཡོ་ག་ཀ་མྨ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀ་མྨེ་ཡེ་ཝ ཝཱ, ཡོ་གི་ནོ སུ་ཁ་ཝི་སེ་ས་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན གོ་ཙ་རེ. ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སཱུཏི ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་པ་ཊི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ ཙེ་ཝ ཙཱི་ཝ་ར་པཱ་རུ་པ་ནཱ་དཱི་སུ ཙ. ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནཾ.
ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཙཱི་ཝ་ར་པཱ་རུ་པ་ནཱ་དི་ས་རཱི་ར་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་ལེ་པི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་མེ་ཝ པ་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ.
ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨུ་སྶུ་ཀྐ་ཛཱ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ མཾ ཡཱ་ཙ་སི, ཡ་སྨཱ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་ནཾ དུ་ཛྫཱ་ན་ཏཾ ཝ་ད་སི, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཙ ཏེ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཏཱ་ནི, ཏ་སྨཱ. ཏི་ཧཱཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཏེ ཏ་ཡཱ. ཨེ་ཝནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ ཝ་ད་ཏི. སི་ཀྑི་ཏ་བྦནྟི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཏི་སྶ་ནྣ་མྤི སི་ཀྑཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སི་ཀྑ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ པ་ན སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དི་ཊྛེ དི་ཊྛ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ དི་ཊྛེ དི་ཊྛ་མ་ཏྟནྟི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན དི་ཊྛ་མ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ རཱུ་པེ རཱུ་པ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་སྶ་ཏི, ན ནི་ཙྩཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཾ, ཨེ་ཝཾ སེ་ས་ཏཾ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧི་པི མེ ཨེ་ཏྠ དི་ཊྛ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ དི་ཊྛེ དི་ཊྛཾ ནཱ་མ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, རཱུ་པེ རཱུ་པ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. མ་ཏྟཱཏི པ་མཱ་ཎཾ. དི་ཊྛཾ མ་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི དི་ཊྛ་མ་ཏྟཾ, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ མེ ཙི་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ རཱུ་པེ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ན ར་ཛྫ་ཏི ན དུ་སྶ་ཏི ན མུ་ཡ྄ཧ་ཏི, ཨེ་ཝཾ རཱ་གཱ་དི་ཝི་ར་ཧེ་ན ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ མེ ཛ་ཝ་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་མཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ནཾ ཋ་པེ་སྶཱ་མཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ དི་ཊྛཾ ནཱ་མ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན དི་ཊྛ་རཱུ་པཾ. དི་ཊྛེ དི་ཊྛཾ ནཱ་མ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ས་ནྟཱི་ར་ཎ་ཝོ་ཊྛ་བྦ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཙི་ཏྟ་ཏྟ་ཡཾ. ཡ་ཐཱ ཏཾ ན ར་ཛྫ་ཏི ན དུ་སྶ་ཏི ན མུ་ཡ྄ཧ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ རཱུ་པེ ཏེ་ནེ་ཝ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཱ་དི་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ཛ་ཝ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མི, ནཱ་སྶ ཏཾ པ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ར་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ད་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སུ་ཏ་མུ་ཏེ་སུ. མུ་ཏནྟི ཙ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་མ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ ནཱ་མ མ་ནོ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཏ་སྨིཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏེ. ཝི་ཉྙཱ་ཏ་མ་ཏྟནྟི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཡ་ཐཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ ན ར་ཛྫ་ཏི ན དུ་སྶ་ཏི ན མུ་ཡ྄ཧ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ར་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པྤ་མཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ཋ་པེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ བཱ་ཧི་ཡ སི་ཀྑི་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཝཾ ཨི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཏ་ཡཱ བཱ་ཧི་ཡ ཏི་སྶ་ནྣཾ སི་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ བཱ་ཧི་ཡ་སྶ སཾ་ཁི་ཏྟ་རུ་ཙི་ཏཱ་ཡ ཚ་ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཡེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝི་ས་ཡཾ དི་ཊྛཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ་སྶ ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཀ་ཐཾ? ཨེ་ཏྠ ཧི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ པ་སྶི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན དི་ཊྛཾ ནཱ་མ, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ན ས་དྡྷིཾ ཏཾ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧི ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ན, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ན ཨེ་ཏྠ ཀོ་ཙི ཀ་ཏྟཱ ཝཱ ཀཱ་རེ་ཏཱ ཝཱ. ཡ་ཏོ ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ན ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཊྛེ་ན དུ་ཀྑཾ, ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཀུ་ཏོ ཏ་ཏྠ པ་ཎྜི་ཏ་སྶ ར་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨོ་ཀཱ་སོ་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སུ་ཏཱ་དཱི་སུ་པི.
ཨི་དཱ་ནི ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་སུ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶ ཨུ་པ་རི ས་ཧ ཕ་ལེ་ན པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཏོ ཁོ ཏེ བཱ་ཧི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཏོཏི ཡ་དཱ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཏེཏི ཏ་ཝ. ཏ་ཏོཏི ཏ་དཱ, ཏ་སྨཱ ཝཱ. ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན དི་ཊྛཱ་དི་ནཱ, དི་ཊྛཱ་དི་པ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན ཝཱ རཱ་གཱ་དི་ནཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – བཱ་ཧི་ཡ, ཏ་ཝ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ, ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན དི་ཊྛཱ་དཱི་སུ མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷེ་ན དི་ཊྛཱ་དི་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ, ཏེ་ན ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཏྭཾ ཏེ་ན དི་ཊྛཱ་དི་པ་ཊི་བ་དྡྷེ་ན རཱ་གཱ་དི་ནཱ ས་ཧ ན བྷ་ཝི་སྶ་སི, ར་ཏྟོ ཝཱ དུ་ཊྛོ ཝཱ མཱུ་ལ༹ྷོ ཝཱ ན བྷ་ཝི་སྶ་སི པ་ཧཱི་ན་རཱ་གཱ་དི་ཀ་ཏྟཱ, ཏེ་ན ཝཱ དི་ཊྛཱ་དི་ནཱ ས་ཧ པ་ཊི་བ་དྡྷོ ན བྷ་ཝི་སྶ་སཱི་ཏི. ཏ་ཏོ ཏྭཾ, བཱ་ཧི་ཡ, ན ཏ་ཏྠཱཏི ཡ་དཱ, ཡ་སྨཱ ཝཱ ཏྭཾ ཏེ་ན རཱ་གེ་ན ཝཱ ར་ཏྟོ, དོ་སེ་ན ཝཱ དུ་ཊྛོ, མོ་ཧེ་ན ཝཱ མཱུ་ལ༹ྷོ ན བྷ་ཝི་སྶ་སི, ཏ་དཱ, ཏ་སྨཱ ཝཱ ཏྭཾ ཏ་ཏྠ དི་ཊྛཱ་དི་ཀེ ན བྷ་ཝི་སྶ་སི, ཏ་སྨིཾ དི་ཊྛེ ཝཱ སུ་ཏ་མུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ཝཱ ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༡) ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛཱི་ཧི ཨ་ལླཱི་ནོ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ ན བྷ་ཝི་སྶ་སི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷཱུ་མི ད་སྶི་ཏཱ. ཏ་ཏོ ཏྭཾ, བཱ་ཧི་ཡ, ནེ་ཝི་དྷ, ན ཧུ་རཾ, ན ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ནཱཏི ཡ་དཱ ཏྭཾ, བཱ་ཧི་ཡ, ཏེ་ན རཱ་གཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ དི་ཊྛཱ་དཱི་སུ པ་ཊི་བ་དྡྷོ ན བྷ་ཝི་སྶ་སི, ཏ་དཱ ཏྭཾ ནེ་ཝ ཨི་དྷ ལོ་ཀེ, ན པ་ར་ལོ་ཀེ, ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཧོ་སི. ཨེ་སེ་ཝ་ནྟོ དུ་ཀྑ་སྶཱཏི ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑ་སྶ, ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ནྟོ ཨ་ཡཾ པ་རི་ཙྪེ་དོ པ་རི་ཝ་ཊུ་མ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཧི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཡེ པ་ན ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ་བྷ་ཝཾ ནཱ་མ ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཏཾ མི་ཙྪཱ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ ཨ་ནྟ་རཱ་བྷ་ཝ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ཐཱ. ༥༠༥ ཨཱ་ད་ཡོ ) ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི.
ཨེ་ཏེ་སནྟི ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎཱ་ནཾ.
‘‘ཏ་ཏྠ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ པུ་རེ་ཏ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དི་ནཱ ཨི་ཊྛཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ལོ་བྷཱ་དི་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན པ་ན ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་དི་ཝི་ཀ་པྤ་གཱ་ཧོ, མ་ནོ་དྭཱ་རེ་ཡེ་ཝ པ་ན སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྶཱཏི ‘‘ཨི་ཏྠཱི, པུ་རི་སོ’’ཏི ར་ཛྫ་ནཱ་དི་ཀ་སྶ. བྷ་ཝ་ངྒཱ་དཱིཏི བྷ་ཝ་ངྒ་ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ད་སྶ་ནཱ་ནི, ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ས་ནྟཱི་ར་ཎ་ཝོ་ཊྛ་བྦ་ན་པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ན་ཉྩ. ཨ་པུ་བྦ་ཏི་ཏྟ་ར་ཏཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་པུ་བྦ་ཏཱ་ཨི་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན.
ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཏཱིཏི མུ་ཁ་དྭཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཧ་ར་ཏི. ཏཾ་ཏཾ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ནི་པྥཱ་ད་ཀོཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་དི་ཝི་ས་ཡ་སྶ, ཝི་ཛཱ་ན་ན་སྶ ཙ ནི་པྥཱ་ད་ཀོ. ཡེ་ན ཧི པ་ཡོ་གེ་ན པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་དི ནི་པྥ་ཛྫ་ཏི, སོ ཏ་བྦི་ས་ཡཾ ཝི་ཛཱ་ན་ན་མྤི ནི་པྥཱ་དེ་ཏི ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིནྟི དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ཝ་བོ་དྷཾ.
ག་མ་ནེ་པཱིཏི ག་མ་ན་པ་ཡོ་གེ་པི. ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏ་སྶེ་ཝ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་དེ་སཱ་བྷི་མུ་ཁ་ཀ་ར་ཎཾ. ག་མ་ནཾ དེ་ས་ནྟ་རུ་པྤ་ཏྟི. ཝ་ཀྑ་མཱ་ནོཏི ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟེ་ཏི…པེ… ཨ་དྡྷཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏོ. ག་ཏེ ཋི་ཏེ ནི་སི་ནྣེ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཧཱ་རེ ཙུ་ཎྞི་ཀ་པཱ་དུ་དྡྷཱ་ར་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༥༢༣) ཝ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཝི་སེ་སོ.
པ་ཝ་ཏྟེཏི ཙ་ངྐ་མཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟེ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ. པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ.
ཀཱ་ཡི་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་དི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཛ་ཝ་ནཾ ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ‘‘ཀཱ་ཡཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་རི་ཡཱ་ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱཏི པ་ན ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན.
༥༢༦. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཨུ་པཱ་ས་ན་སྶཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ. ཡོ་ག་པ་ཐནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡོ་གྒ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་མ་གྒཾ.
༥༣༧. ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སཱུཏི ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ. སུ་ཊྛུ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨ་སུ་བྷཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ནི་ཡྻཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ས་མྨཱ་ས་ཏི་ཏཱ ཨེ་ཝ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནནྟི ས་ཏིཾ ཀི་ཙྩ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ པ་རི་གྒ་ཧོ ཛཱ་ཏོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ, ཏཾ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ས་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༥༤༢-༣. པ་ཀུ་པྤ་ནཾ ཨི་དྷ ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ.
༥༥༠. ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ས་ཉྙཱཏི ཐི་ན་མི་དྡྷ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ས་ཉྙཱ. སཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཝི་ནོ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཝཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༥༥༣. སཱ་ར་མྦྷནྟི ཨཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ནྟཾ, ས་ཧཱ་ར་མྦྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནི་རཱ་ཝ་ར་ཎཱ་བྷོ་གཱ ཐི་ན་མི་དྡྷ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་ག་མེ་ན ནི་རཱ་ཝ་ར་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་ར་ས་ཉྙཱ. ཝི་ཝ་ཊཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཱ.
༥༦༤. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨི་མི་ནཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན ཨུ་པེ་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༥༡༡).
༥༨༨. ཡ་ཐཱ ཀེ་ན་ཙི ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏཾ ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མེ་ཏ’’ནྟི པ་ཀ་ཏི་ཉཱ་ཎེ་ན ན ཉཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཝི་དི་ཏཾ ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཐཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཏཱ ནི་ཀྐུ་ཛྫི་ཏ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནཱ་བྷཱ་ཝོཏི དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦ་ཏཱ་བྷཱ་ཝོ, པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཀཱ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ. ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནེ་ཝ ཧི ག་མྦྷཱི་རཾ ཉཱ་ཡ་ཏི.
ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཱིཏི་ཨཱ་དི་ཏོ པ་རི་བྱ་ཏྟཾ ཀ་ཐེ་ནྟི. དེ་སེ་ནྟཱིཏི ཨུ་པ་དི་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ནྟི, པ་བོ་དྷེ་ནྟི ཝཱ. པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟཱིཏི པ་ཛཱ་ནཱ་པེ་ནྟི, སཾ་པ་ཀཱ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊྛ་པེ་ནྟཱིཏི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཋ་པེ་ནྟི. ཝི་ཝ་ར་ནྟཱིཏི ཝི་ཝ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཝི་བྷ་ཛ་ནྟཱིཏི ཝི་བྷ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་རོ་ནྟཱིཏི ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནཾ ག་མྦྷཱི་རཾ ཨུ་ཏྟཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཚ་ཧི པ་དེ་ཧི ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནི. ‘‘ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟི དེ་སེ་ནྟཱི’’ཏི པ་ན དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི བྱ་ཉྫ་ན་པ་དཱ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་ད་ས་མྤ་ནྣཱ་ཡ ཨུ་ལཱ༹་རཱ་ཡ པ་སཾ་སཱ་ཡ པ་སཾ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏེ་སུ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་དེ་སུ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ནེ་ཏྟི་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ༢༣ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༦༠༢. ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ཏ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱུ་མི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་མུ་ཁེ་ན བྷཱུ་མི་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མུ་པཱ་ཡ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ས་བྦ་ཏྠཱ་པཱིཏི ‘‘རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ, ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མྨཱ’’ཏི ས་བྦེ་སུ་པི ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་ཙ་ནེ་སུ.
༦༡༠. ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཕུ་ཊཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི ཏཾ་ཡེ་ཝ ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སཾ ‘‘ཨ་ན་ནྟ’’ནྟི མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཕུ་ཊཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ‘‘ཨ་ན་ནྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཝི་སེ་སེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཕུ་ཊ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཕུ་ཊཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མཱ་ཧ. ཏ་ཉྷི ཨཱ་ཀཱ་ས་སྶ ས་ཕ་ར་ཎ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ནཱཏི ཙ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཉྩ དུ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན. ག་ཧི་ཏཱ་ཀཱ་རནྟི ཨ་ན་ནྟ་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཀཱ་རཾ. མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱིཏི དུ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་པ་རི་ཀ་མྨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་སེ པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཨ་ན་ནྟ་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཡོ ག་ཧི་ཏཱ་ཀཱ་རོ, ཏཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ. ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི ཏཾ དུ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཨ་ན་ནྟཾ ཕ་ར་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ན་ནྟ’’ནྟི ཕ་ར་ཏི, ཏ་སྨཱ དུ་ཏི་ཡོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ་ཏི. ‘‘ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏཾ་ཕ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ས་ཧི་ཏནྟི ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཕ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ས་ཧི་ཏཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཎནྟི པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ.
༦༡༥. པུ་བྦེཏི དུ་ཏི་ཡཱ་རུ་པྤ་པ་རི་ཀ་མྨ་ཀཱ་ལེ. ཡཾ ‘‘ཨ་ན་ནྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི མ་ན་སི ཀ་ཏཾ, ཏཾ་ཡེ་ཝ པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ. ཏཾ་ཡེ་ཝ ཧི ཨ་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན ཧི ཨེ་ཏཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ལ་དྡྷ་བྦཱ་ཏི.
ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༢༣. ཙ་ཏུ་ཀྐ་ན་ཡེ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ ཡེ་སཾ ཝི་ཙཱ་རོ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏོ ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཡེ་ས་ཉྩ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན དྭི་དྷཱ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ དེ་སི་ཏ་ནྟི ཙ་ཏུ་ཀྐ་ན་ཡ་ཏོ པ་ཉྩ་ཀ་ན་ཡོ ནཱི་ཧ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡྷ་ཊཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ཏུ་ནྣཾ…པེ… ད་སྶ་ན་ཏོ ཙཱ’’ཏི.
ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༤༠. ཏཱི་སཱུཏི པ་ཋ་མཱ་དཱི་སུ ཏཱི་སུ. ཙ་ཏུ་ཀྐ་ན་ཡེ་ན ཧི ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ་ཀོ་ཊྛཱ་སི་ཀཱཏི ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི. པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ཀཱ་ས…པེ… ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀ་ཏྟཱ ‘‘ས་བྦ་ཏྠ་པཱ་ད་ཀ་ཙ་ཏུ་ཏྠེ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ཡཾ ཀ་ཐཱཏི པ་རི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཀ་ཐཱ. ཧེ་ཊྛི་མོ ཨ་རི་ཡོ ཨུ་པ་རི་མ་སྶ ཨ་རི་ཡ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཙ…པེ… ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི.
‘‘ཀི་རི་ཡ་ཏོ དྭཱ་ད་ས་ནྣ’’ནྟི ཙ པཱ་ཋོ ཨ་ཏྠི. ས་ཧ ཝ་ད་ཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཕ་ལ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་དྷ ས་བྦ་ས་དྡ་སྶ པ་དེ་ས་ས་བྦ་ཝཱ་ཙི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་དེ་ས་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝེ་པི ས་བྦ་ཏྠ་པཱ་ད་ཀ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦ་ཏྠ…པེ… ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ཀཱ་ས་ཀ་སི་ཎ་ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ན་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཡཱཏི ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ.
ནི་བྦཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶཱ་པི བ་ཧི་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
‘‘ས་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་མྤཱི’’ཏི ཨི་དཾ རཱུ་པ-ས་དྡེ་ན, ཀ་མྨ-ས་དྡེ་ན ཙ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ ‘‘ས་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་མྤི ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ རཱུ་པཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ ཝི་ཡ ས་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་མྤི ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་མྨཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི. པཱ་ཀ་ཊེ པ་ན ས་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏེ རཱུ་པེ, ཀ་མྨེ ཙ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ཨ་པཱ་ཀ་ཊ’’ནྟི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཛྷཱ་ན་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.