༡. རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢. ‘‘ཀི་ཉྩཱི’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩཱི་ཏི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་ར་བྷེ་དཾ ཨཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱཏི པ་ཀཱ་ར་བྷེ་དཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཙ ཨ་ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ན ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩཱི’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན. ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠནྟི རཱུ་པཾ. ཨ་ཏི་ཙྩཱཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ. པ་ཝ་ཏྟི་ཏོཏི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ནི་ཡ་མ་ན་ཏྠནྟི ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ.
‘‘ཀི་ཉྩཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀིཾ-ས་དྡོ པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་དཱི་པ་ཀོ, ཀ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཙ-ས་དྡོ ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝ་དེ་ཐཱ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཝ་ཏྟཾ ཀིཾ-ས་དྡཾ ‘‘ཝ་དེ་ཐཱ’’ཏི ཀི་རི་ཡཱ་པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷ་ནེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་དེ་ཐཱ’’ཏི.
པུ་རི་མ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ བྷེ་དནྟི པུ་རི་མ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཝི་ནཱ་སཾ, ཝི་ནཱ་སཱ་པ་དེ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ས་ནྟཱ་ནེ ཝི་ས་དི་སུ་པྤཱ་ད་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཝི་ས་དི་ས་ས་ནྟཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏོ’’ཏི. ན་ནུ ཙ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཝི་རོ་དྷི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཝི་ས་དི་སུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ཨ་ཏྠི, སཱ པ་ན ན པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཱ, པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཱ ཙ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘སཱི་ཏཱ་དི་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘སཱི་ཏེ་ན་པི རུ་པྤ་ཏི, ཨུ་ཎྷེ་ན་པི རུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༣.༧༩). ཨི་དཱ་ནི བྷེ་ད-ས་དྡོ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟིཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷེ་དོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝི་ས་དི་ས་རཱུ་པུ་པྤ་ཏྟི་ཡེ་ཝ, ན ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ན ཀཱ་པི་ལི་ཡཾ པ་རི་ཎཱ་མ་ཝཱ་དཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཡ་དི པུ་རི་མ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ བྷེ་དོ ཝི་ས་དི་སུ་པྤ་ཏྟི རུ་པྤ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་ཏི་པྤ་ས་ངྒོ སི་ཡཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ སཱི་ཏཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཡ་ཐཱ ཨུ་ཎྷ་ཛི་གྷ་ཙྪཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡེ་ནཱཏི ཡེ་ན སཱི་ཏཱ་དཱི་ཧི ས་མཱ་ག་མེ་ན. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ. ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དི་ཀ་སྶ ཝཱ ཋི་ཏི་པྤ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་ཐཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ སཱི་ཏཱ་དཱི་ཧི ས་མཱ་ག་མོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ཧི ས་མཱ་ག་མོ ན་ཏྠི ཨ་ཏི་ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ པཱ་ཀ་ཊ་སྶ ཝི་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘རུ་པྤ་ནྟཱི’’ཏི, ‘‘རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི ཙ ན ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘རུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི པ་ད་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཀུ་པྤ་ཏི གྷ་ཊྚཱི་ཡ་ཏི པཱི་ལཱི༹་ཡ་ཏི བྷི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཀུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀོ་པཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱཏི ཀོ་པ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་པཱི་ལ༹་ན་ཀི་རི་ཡཱ. ཀོ་པ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཁོ་བྷ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་ཏྟུ་བྷཱུ་ཏོ ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠོཏི ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ. ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟུ་ཏྠེ་ན བྷི་ཛྫ་ཏི-ས་དྡེ་ནཱཏི ཡ་དཱ ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟུ་ཏྠོ རུ་པྤ་ཏི-ས་དྡོ, ཏ་དཱ བྷི་ཛྫ་ཏི-ས་དྡོ་པི ཏ་ད་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཡ་དཱ ཀ་མྨ་ཏྠེ ‘‘རུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི པ་དཾ, ཏ་དཱ ‘‘སཱི་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་དཱ པ་ན ‘‘རུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི པ་དཾ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ ཝཱ, ཏ་དཱ ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཡཾ པ་ན རུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཀུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨ་ཏྠཱ་ན་མྤི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་དི་པི ཨ་ཏྠ-ས་དྡོ ‘‘པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༧; ༢.༨) ས་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་པི ཧོ་ཏི, ‘‘ཀེ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི པ་ནེ་ཏྠ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ན་ཊྛེ་ནཱ་ཏི པུ་ཙྪཱ་ས་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན རུ་པྤ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི, རུ་པྤ་ན་ས་དྡཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་དྡ་ཏྠོ་ཡེ་ཝ རུ་པྤ་ན’’ནྟི. ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶཱཏི ཏ་སྶ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་སྶ. རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ནཱ་མེ་ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི ཝི་ཡ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཏྟཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ནྟི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ ཧི ཏ་ནྟི, ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཝི་དྷུ་རོ ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
མུ་ཙྪཱ་པ་ཏྟི་ཡཱཏི མུ་ཙྪཱ་ཡ མོ་ཧ་སྶ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན. ཀ་པྤ་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཀནྟི ཀ་པྤ་ས་ཎྛཱ་པ་ཀ་མ་ཧཱ་མེ་གྷ་ཝུ་ཊྛཾ ཨུ་ད་ཀཾ. ཏ་ཐཱཏི ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཁཱ་ར་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ཨུ་ད་ཀེ་ན ཀ་པྤ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཝི་ཡ པ་ཐ་ཝཱི ཝི་ལཱི་ཡེ་ཡྻ. ལོ་ཀ་ནྟ་རི་ཡ་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ན པཱ་པ་ཀ་མྨ་བ་ལེ་ན ཨ་ཁཱ་རེ་པི ཁཱ་རེ ཝི་ཡ ས་རཱི་ར་སྶ ཝི་ལཱི་ཡ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ས་ཨུ་སྶ་ད་ནི་སྶ་ཡ་ནི་ར་ཡ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ན ཧི ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་བ་ནྡྷ་ནཱ་དི་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟི.
༣. པ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཏྟཾ རཱུ་པཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ མཱ་ཏི་ཀཱ ཋ་པི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏུ…པེ… ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སེ ག་ཎ་ནཾ ག་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དྷ་མྨ་ནྟ་ར་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་ཏཱ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་ར་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་ཏཱ ཙ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ག་ཧ་ཎ་སྶ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏཾ་ད་སྶ་ནེཏི ག་ཎ་ན་ནྟ་ར་ད་སྶ་ནེ. ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱཏི བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ‘‘ན ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏཱི་ཏཾ་ས་ག་ཎི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ་པི ཨ་ཉྙ་ཐཱ ག་ཎི་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ཏ་ཐཱ ག་ཎི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ…པེ… ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ་ཝ དོ་སོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་བྱཱ་པི་ཏོ་པི དོ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་དེ་ཏཾ པ་ན ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ན ཧེ་ཏྠ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སེ ག་ཎ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཡ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་པ་ཏྟི སི་ཡཱ.
‘‘ཀི་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཀི’’ནྟི པུ་བྦེ ཡཾ ‘‘རཱུ་པ’’ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་སྶ ས་རཱུ་པ་པུ་ཙྪཱ. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ, ན ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ. ཏེ་ན་སྶ ཡཾ རཱུ་པཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ནི་རུ་དྡྷཾ…པེ… ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ག་ཎ་ནཾ ག་ཏཾ, ཏཾ ཀི་ནྟི ཙེ? ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ…པེ… རཱུ་པ’’ནྟི བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཝི་སེ་སཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཏྟ་ཀཱ ཧི ཨི་དྷ ཝི་སེ་སཱ ནི་དྡི་ཊྛཱ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ, ཏེ་ས་མི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི. ན ཙེ་ཏྠ པུ་རི་མ་ན་ཡ་ཏོ ཨ་ཝི་སེ་སོ. ཏ་ཏྠ ཧི རཱུ་པ་སྶ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ཏཱ་མ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏ་རཱུ་པ་མྤི བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཙེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷ པ་ན བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡེ་ན ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན རཱུ་པ་སྶ ས་བྦ་ཝི་སེ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་བྱཱ་པི་ཏ་དོ་སོ་པི ཙེ་ཏྠ ཨ་ནོ་ཀཱ་སོ་ཝ, ཡཾ རཱུ་པཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ…པེ… ཨུ་པཱ་དི་ནྣཾ, ཀི་ནྟི? ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ…པེ… རཱུ་པ་ནྟི ཏ་ད་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ནི་ད་སྶ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི.
པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ན་ཏྟཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན, པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཝཱ དེ་ས་ནཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཾ, སུ་ཏྟ་ནྟཾ. སུ་ཏྟ་ནྟ་ཉྷི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ ལེ་ས་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཐ་ནཾ, ན ཨུ་ཛུ་ནི་པྤ་དེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཐ་ན་ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཾ ནཱ་མ. ཏེ་ནེ་ཝ ཏཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་ནུ་ལོ་མ་སཱ་ས་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ པ་ན དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ ཨུ་ཛུ་ནི་པྤ་དེ་ས་ཀ་ཐ་ན་ནྟི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཾ ནཱ་མ, ཡ་ཏོ ‘‘ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་སཱ་ས་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནི་ཙྪ་ཡེ་ན དེ་སོཏི ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཏོ ཀ་ཐ་ནཾ. ཏ་ཐཱ བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟ་སུ་ཏྟཱདཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༧༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཡ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྡྷཱ་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷཱ་པི ཁ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒེ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏནྟི ས་མཱ་ག་ཏཾ. ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝ་སེ་ན. པུ་བྦེ་ནཱ་པ་ར་སྶ ས་མ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནཱུ་ནཾ ཨ་ན་དྷི་ཀཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀཱ་ཀཱ་རཾ. པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ནཱུ་ནཾ ཨ་ན་དྷི་ཀཾ, ས་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀཱ་ཀཱ་རཾ. ཏེ་ན ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཨུ་ཏུ་ནཱ ཨ་ན་ནྟ་རི་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ཧཱ་རེ་ན ཨ་ན་ནྟ་རི་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཨ་ནེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི བྷུ་ཏྟོ ས་བྷཱ་གེ་ཀཱ་ཧཱ་རཾ ནཱ་མ. ‘‘ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཨུ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ, པ་ཙྪཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ’’ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི པ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཡོ་ཛ་ནཱ ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་ཏི ཨ་པ་རེ. པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཉྩ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཡཱ་ཝ ཛ་ཝ་ནཾ, ཡཱ་ཝ ཝཱ ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཾ, ཏཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟ་ཏི ཨེ་ཀ་ཝཱི་ཐི. ཨེ་ཀ་ཛ་ཝ་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨེ་ཀ་ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་མ་ཡཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ་ཝ ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན, ས་ནྟ་ཏི་ཉྩ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ་ཝ ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ཏེ་སནྟི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ. ཀ་ལཱ་པ་སྶཱཏི རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པ་སྶ. ཀ་མྨཱ་ན་ནྟ་རཱ་དཱིཏི ཀ་མྨཱ་དི, ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དཱི་ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨཱ་དི-ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མེ་ན ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དི་ནོ ཙ དུ་ཏི་ཡེ་ན ས་མ་ན་ནྟ་རཱ་ན་ནྟ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་ནོ ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ཙེ་ཏྠ ཀ་མྨཱ་ན་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཨི་ཏ་ར་སྶ ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཛ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཡོ་ཛ་ནཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན, ཨི་ཏ་ར་སྶ པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན, ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེཏི ཧེ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་ཀྑ་ཎེ. ཧེ་ཏུ་ཀི་ཙྩཾ ནཱ་མ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་ཉྩ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཕ་ལ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཊྛི་ཏ་ཉྩཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་ཏ་རཾ པ་ན ཏཱི་སུ་པི ཁ་ཎེ་སུ པ་ཙྩ་ཡ་ཀི་ཙྩཾ ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༦. ཨ་ནི་ཊྛ་ནཱ་མ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་སྶཱཏི ཨ་ནི་ཊྛ་ནཱ་མ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨི་ཊྛ་ནཱ་མ་ལཱ་བྷཱ་པ་ན་སྶ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.
དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེཏི ས་མྤ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟེ ས་མྤ་ནྣེ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་བྷ་ཝེ. ས་མི་དྡྷ་སོ་བྷ་ན་ཏཱཏི ཨ་བྷི་ཝུ་དྡྷ་སོ་བྷ་ན་ཏཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝཱཏི ས་མྤ་ཏྟི་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཨེ་ཝ, ཨ་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཁ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ ན ག་ཙྪ་ནྟི སཱ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན དུ་ཀྑ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ. ཏེ་སནྟི ཧ་ཏྠི་རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ. ‘‘ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཀ་མྨཾ ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠེ་ཝ སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ, ཏ་སྨཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་ཙྩ་མ་ཏ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནི་ཊྛཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཡ་སྨཱ པ་ཊི་སེ་དྷ་དྭ་ཡེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་སྶ ཨི་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ ནི་ཡ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་མེ་ཝ ཨི་ཊྛ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ ཨི་ཊྛ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ནི་ཡ་མོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀི་ནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ སོ་བྷ་ནཾ, ཡཾ པ་རེ་སཾ ཨི་ཊྛཾ ནཱ་མ སི་ཡཱ? ཡ་དི དུ་གྒ་ཏི་ཡཾ ཀེ་ས་ཉྩི ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་ནཾ ས་ཎྛཱ་ནཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི སུ་ག་ཏི་ཡཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ནི་སྶ་ནྡེ་ན ཝི་རཱུ་པ་རཱུ་པ་ཏཱ ཝི་ཡ ཀུ་ས་ལ་ནི་སྶ་ནྡེ་ན, ཀ་ཐཾ ཏ་སྶཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་ཏཱ. ཨ་ཐ པ་ན ཡཾ ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་མ་ནཱ་པ་མྤི ས་མཱ་ནཾ རཱུ་པཾ མ་ནཱ་པཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་མྤི ཡ་ཐཱ ཀེ་ས་ཉྩི ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ མ་ནུ་སྶཱ་དི་རཱུ་པཾ ཨ་མ་ནཱ་པ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟ་མྤི ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨི་ཊྛ་མེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ ཀེ་ས་ཉྩི མ་ནཱ་པཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟ་མྤི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ནི་ཊྛ་མེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཏཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སྶ ཨི་ཊྛོ ཀ་ནྟོ མ་ནཱ་པོ ཝི་པཱ་ཀོ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཨ་ཊྛཱ་ན་པཱ་ལི༹་ཡཱ (མ. ནི. ༣.༡༣༡) ཝི་རོ་དྷོ སི་ཡཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦེ་སནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ, པ་རེ་ས་ཉྩ. ཨི་ཊྛ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཏྟ་བྦོཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ ཨ་ནི་ཊྛཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ ཨི་ཊྛཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན པ་ན ན་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི སོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་མེ་ཝ ཨི་ཊྛ་ནྟི པུ་རི་མ་པ་དཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. མ་ནུ་སྶཱ་ནནྟི ཙ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶེ་ཝ, ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་ཉྩ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི ད་སྶི་ཏོ་ཝཱ་ཡཾ ན་ཡོ་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ན ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་མི་སྶི་ཏེ ཝ་ཏྠུ་མྷི མ་ནཱ་པ་ཏཱ་ཝ ས་ཎྛཱ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན…པེ… ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ’’ནྟི. སུ་ཊྛུ ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཝི་པཱ་ཀེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ཧི ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱཏི ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི སུ་ག་ཏི་དུ་གྒ་ཏཱི་སུ, ས་བྦེ་སུ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ.
‘‘ཨ་ནི་ཊྛཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ ཨི་ཊྛ་ཏཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དི་ས་ཏཱ ཙ རཱུ་པཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཨི་ཊྛཱ་ནེ་ཝ རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ཏི སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི མི་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑོ ཨ་མི་ཏྟོ ཝི་ཡ ཨི་ཊྛ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཨ་ནི་ཊྛཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནི་ཊྛཱ་ཏི…པེ… ཝོ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ས་བྦཱ་ནི ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༢.༤༠༠; མ. ནི. ༡.༡༣༣; ཝི་བྷ. ༢༠༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀ་ཐཾ ཨ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཙེ? ཏེ་ས་མྤི ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པི་ཡ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནི རཱུ་པཱ་ནི ཨི་ཊྛཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་སུ་ཏྟ་པ་དཾ (མ. ནི. ༡.༡༦༦; ༢.༡༥༥; ༣.༥༧; སཾ. ནི. ༥.༣༠) ནཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཧཱི་ན་དུ་ཀ་ནི་དྡེ་སོ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དྭཱི་སུ་པི ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་པ་དེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཡོ་གེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ན ཀ་ཏྟ་རཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་རཱུ་པེ ནི་དྡི་ཊྛེ ཀ་སྨཱ ཀ་མྨ་ཛ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ན ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན…པེ… ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཧི ཀ་མྨ་ཛ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ སེ་སེ་སུ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ་པཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཏི་དེ་སོ ཀ་ཏོ. ‘‘ཏེ་ཧི ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་ས’’ནྟི ཀ་ཏྟ་རི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་ས་ངྐ་ཏི. ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཝི་ས་ཡེ ཝཱ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནེ ལ་དྡྷ་གུ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ན ཀ་མྨ་ཛ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཀ་མྨ་ཛ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
མ་རི་ཡཱ་དཱ་བྷཱུ་ཏནྟི ཨུ་ཏྟ་མ་མ་རི་ཡཱ་དཱ་བྷཱུ་ཏཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ ཡེ་ཝ མ་ནཱ་པཱ, ཏ་སྶ ཏེ་ཝ པ་ར་མཱ’’ཏི. ཏེ་སནྟི ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ནཾ. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ.
‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་སྶཱ་ད་ན་ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཡ་སྨཱ ཏེ་ཡེ་ཝ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཀོ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏཱིཏི ནི་བྦཱ་ནེ ཝི་ཡ ཨ་ནི་ཊྛ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཝི་བྷཱ་གོ ནཱ་མ ཨ་ས་ངྐ་རོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ ཙཱ་ཏི ‘‘ཝི་བྷ་ཏྟ’’ནྟི པ་ད་སྶ ‘‘ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཾ, པ་ཀཱ་སི་ཏ’’ནྟི ཙ ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ཨ་ཉྙེ་སནྟི ཨ་ཏི་ཨ་ཌྜྷ་ད་ལི་དྡཱ་ནཾ. ཨི་དཾ ཨི་ཊྛཾ, ཨ་ནི་ཊྛ་ཉྩ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡེ་ན ཨ་ནི་ཊྛཾ, ཨི་ཊྛ་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནི་ཊྛཾ ཨི་ཊྛནྟི ཨི་ཊྛ་སྶ ‘‘ཨ་ནི་ཊྛ’’ནྟི, ཨ་ནི་ཊྛ་སྶ ‘‘ཨི་ཊྛ’’ནྟི ག་ཧ་ཎེ ཡ་ཐཱ་ས་ངྑྱཾ ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པུ་རེ་ཏ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཧི ཝི་ནཱ་ཝ ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སཾ ཨི་ཊྛཾ ‘‘ཨ་ནི་ཊྛ’’ནྟི, ཨ་ནི་ཊྛ་ཉྩ ‘‘ཨི་ཊྛ’’ནྟི ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི.
ཏེ་ན ཝི་པཱ་ཀེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཏནྟི ཡ་ཏྠ ཏཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ བུ་དྡྷ་རཱུ་པཱ་དི་ཀ་སྶ གཱུ་ཐཱ་དི་ཀ་སྶ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨི་ཊྛ་ཏཾ ཨ་ནི་ཊྛ་ཏ་ཉྩ ནི་ད་སྶེ་ཏི. ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ནནྟི ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀོ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀོ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ནཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཡཾ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཏཾ ཨི་ཊྛཾ ནཱ་མ. ཡཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཏཾ ཨ་ནི་ཊྛཾ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ནི་ཡཱ་མི་ཏོ ཧི ཝི་པཱ་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ནི་ཡཱ་མ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
དྭཱ་ར་ནྟ་རེ དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ དྭཱ་ར་ནྟ་རེ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ, དྭཱ་ར་ནྟ་རེ སུ་ཁ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ དྭཱ་ར་ནྟ་རེ དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ ཝི་པཱ་ཀེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༧. དུ་པྤ་རི་གྒ་ཧ་ཊྛེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ སུ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཊྛེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་སུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘དཱུ་རེ’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟ་སྶཱཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ‘‘དཱུ་རེ’’ཏི ཨ་ཀ་ཐི་ཏ་སྶ. ཝུ་ཏྟ་མྤཱིཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ‘‘དཱུ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མྤི སུ་ཁུ་མ་རཱུ་པཾ.
‘‘བྷི་ནྡ་མཱ་ནོ’’ཏི ས་མྦྷི་ནྡ་མཱ་ནོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མི་སྶ་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟོ’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན བྷེ་ད་ནཾ ཝི་བྷཱ་ག་ཀ་ར་ཎ་མྤི ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ ‘‘བྷི་ནྡ་མཱ་ནོ’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘ཝི་སུཾ ཀ་རོ་ནྟོ’’ཏི ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ན བྷི་ནྡ་མཱ་ནོཏི ཝི་ནཱ་སེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ དཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ, དཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཉྩ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ས་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟོ’’ཏི. ན ཧི ས་ཀྐཱ ས་ནྟི་ཀ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝཾ ཨ་ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ དཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་ཏ་ར་སྶཱ་པི. ས་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ན བྷི་ནྡ་ཏི ན ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, ན ཙ ཨོ་ཀཱ་ས་དཱུ་ར་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ དཱུ་རཾ ཝི་སུཾ ཀ་ར་ཎེ་ན བྷི་ནྡ་ཏི ཝི་བྷཱ་གཾ ཀ་རོ་ཏི, ནཱ་པི ཨོ་ཀཱ་ས་དཱུ་རེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ དཱུ་རཾ ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ཀ་ར་ཎེ་ན བྷི་ནྡ་ཏི ས་མྦྷི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཏི་དྷཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཝི་སུཾ ཀ་རོ་ཏི, ཝོ་མི་སྶ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀ་རོ་ཏི-ས་དྡཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨེ་ཏྠཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ དཱུ་ར་མེ་ཝ བྷི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ དཱུ་ར་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ ས་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཝི་ནཱ་ས་ནཾ བྷེ་ད་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ དཱུ་རཾ བྷི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ དཱུ་ར་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ས་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་བྷེ་ད་ནཾ ཨ་ཝི་ནཱ་ས་ན་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་ག་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘བྷི་ནྡ་མཱ་ནོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཉྙ་ཐཱ བྷེ་ད་ནཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. པ་ཙྪི་མ་ན་ཡེ ཝི་ནཱ་ས་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘བྷེ་ད་ནཾ ཨི་དྷ ཙ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་ཝོ་ཙ.
རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.