༡. པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་རོ
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠-༢༦. ‘‘དུ་ཀྑཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནྟི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཾ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ནྟི ཏཱི་སུ་པི དུ་ཀྑ་ས་དྡོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ‘‘ཛཱ་ཏི་པི དུ་ཀྑཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤; ཝི་བྷ. ༡༩༠) ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ, སོ པ་ན དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཨ་ཉྙ་ནི་ར་པེ་ཀྑོ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི. སུ་དྡྷ་ཉྩེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་པ་དཾ ཨ་ཉྙ་ནི་ར་པེ་ཀྑཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཎྞ་ཏྟི་སོ་དྷ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏེ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཡཾ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཾ, ཏ་སྨིཾ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑེ ཨེ་ས དུ་ཀྑ་ས་དྡོ, ཏ་ཉྩ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་མེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་དྡྷ་ས་ཙྩ་ཝཱ་རེ ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟེ་སུ ས་མུ་ད་ཡེ་སུ ཀོ་ཙི ཕ་ལ་དྷ་མྨེ་སུ ན་ཏྠི, ན ཙ ཕ་ལ་དྷ་མྨེ་སུ ཀོ་ཙི ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠི, མ་གྒ་ས་དྡོ ཙ ཕ་ལ་ཕ་ལ་ངྒེ་སུ མ་གྒ་ཕ་ལ་ཏྟཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ. པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་ནི་ཡྻཱ་ན་ཀི་ཙྩཱ་ནི ཧི ཏཱ་ནི. ནི་ཡྻཱ་ན་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཙེ་ཏྠ མ་གྒ་ས་དྡོ, ན ནི་ཡྻཱ་ན་ཕ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཏ་སྨཱ ས་མུ་ད་ཡོ ས་ཙྩཾ, ནི་རོ་དྷོ ས་ཙྩཾ, མ་གྒོ ས་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཏེ་སུ་པི ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀ་ཏཾ.
ཨ་ཐ ཝཱ པ་ད་སོ་དྷ་ནེ་ན པ་དེ་སུ སོ་དྷི་ཏེ་སུ ས་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཝ དུ་ཀྑཱ་དི་ས་དྡཱ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི. ཏེ་སཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ས་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝཾ, ས་ཙྩཱ་ན་ཉྩ ཏ་བྦི་སེ་ས་ན་ཡོ་ག་ཝི་སེ་སཾ དཱི་པེ་ཏུཾ སུ་དྡྷ་ས་ཙྩ་ཝཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ས་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནཾ དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ས་ཙྩ་ཏྟཱ ‘‘དུ་ཀྑཾ ས་ཙྩཾ…པེ… མ་གྒོ ས་ཙྩ་ནྟི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀཱ་དཱི་སུ་པི སུ་དྡྷ་ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝཱ་རེ་སུ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ན་མེ་ཝ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཡུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཡ་མ. ཨ་ཊྛ. ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀ ༣༨) པ་ན ‘‘ཡ་སྨཱ པི་ཡ་རཱུ་པ་སཱ་ཏ་རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱ རཱུ་པཾ ཧོ་ཏུ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཾ ཝཱ, ས་བྦཾ པ་ཉྩ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་མ་ནྟཱ་ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན རཱུ་པཱ་དི་ཙ་ཀྑཱ་དི་དུ་ཀྑཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ཧི སུ་དྡྷ་ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝཱ་རེ་སུ་པི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ན་ཏོ ཨ་ཉྙེ་པི ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏ་རོ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧-༡༦༤. ཨ་ནྟ་མ་སོ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ན་མྤཱིཏི ཨི་དཾ ཏེ་སཾ ཨ་རི་ཡ་ཏྟཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩེ་ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནེ ཨཱ་ས་ངྐཱ སི་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཎྷཱ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི ཨི་དཾ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་བྦེ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་རེ མ་གྒ་ཕ་ལ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ནོ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རེ ཙ ས་བྦ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ནོ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཏེ་སྭེ་ཝ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ནི་ཙྪི་ཏེ་སུ ཀེ་ཙི ‘‘པ་ཝ་ཏྟེ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡེ་སུ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟི་ས་མ་ངྒི་ནོ ད་སྶཱི་ཡ་ནྟི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ཏོ, ཏེ་ན ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་རཱ་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ཨུ་པ་པ་ནྣ་མེ་ཝ. ན ཧི ཏེ་སུ མ་གྒ་ཕ་ལུ་པྤཱ་ད་ས་མ་ངྒཱི་སུ པ་ས་ངྒ་ཏཱ ཨ་ཏྠི ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ ཏེ་སཾ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི. ཨི་དཾ ཨི་དྷ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦནྟི ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་རེ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟཾ ཨི་དྷ ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཙ་ནེ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ས་བྦེ་སཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནནྟི ཨི་དཾ ཀ་མྨ་ཛ་པ་ཝ་ཏྟ་སྶ པ་ཋ་མུ་པྤཱ་ད་ད་སྶ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་པེ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. པ་ཝ་ཏྟེ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེཏི ཨི་དཾ པ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་ཝོ་མི་སྶ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་སྶ ཏཾ་ར་ཧི་ཏ་སྶ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེཏི ཏཾ་ས་ཧི་ཏ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་ཝོ་མི་སྶ་སྶ. ཏེ་སཾ པ་ན ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ ས་བྦ་ཏྠ ན ག་ཧི་ཏོ, ཏ་ཐཱ ནི་རོ་དྷོ ཙཱ་ཏི. མ་གྒ་ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏེ་སཾ ཏ་སྨིཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཁ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨོ་ཀཱ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ‘‘ཡ་སྶ ཡ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༧༡) ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ‘‘ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་རཾ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ, པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ. ན ཧི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཙ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་ཨོ་ཀཱ་སེ སཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི ཙ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ, ཏ་ཏྠ ཏེ་ས་ནྟི ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཏ་ཏྠ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི. པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རོ ཧེ་ས. ཏ་ཏྠ པུ་གྒ་ལ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཨོ་ཀཱ་སོ པ་ན ཡ་ཏྠ ཏེ, སོ ཨེ་ཝཱ་ཏི.
‘‘ས་བྦེ་སཾ ཙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཨཱ་རུ་པྤེ མ་གྒ་སྶ ཙ ཕ་ལ་སྶ ཙ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ཉྩ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ཉྩ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ཏྟ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏྟཱ ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན ཀ་མྨ་ཛཱ་དི་རཱུ་པཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ་ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏོ པུ་གྒ་ལོ ན ཙི་ཏྟཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ་ཝ ག་ཧི་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ཡོ ཀོ་ཙི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཙ ན ཙི་ཏྟཱ་པེ་ཀྑ་མེ་ཝ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཡཾ ཀི་ཉྩཱི་ཏི ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཡཾ ཀི་ཉྩི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ན ཧི ཡ་མ་ཀེ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦེ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ ནཱ་མ པུ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི.
‘‘སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡེ ཙི་ཏྟེ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ’’ཏི ཨི་དཾ ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཡ་སྶ ཡ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ནོ ཙ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཏཾ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨིཾ པ་ན ད་སྶི་ཏེ ཏེ་ན ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ དུ་ཏི་ཡཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ཏོ པུ་རི་མ་ས་བྦ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཏེ་ནེ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ་ས་མྤི ཧི ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ ནོ ཙ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ‘‘ཡ་སྶ ཡ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༦༡) ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ‘‘སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༦༡) ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཱ དུ་ཏི་ཡཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏོ པུ་རི་མ་ས་བྦ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ནོ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ན ཏེ ‘‘ཨི་ཏ་རེ་ས’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི. ‘‘ཨི་ཏ་རེ་ས’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ, ན ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་རཱ་ནཾ. ན ཧི ཏེ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཱ ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ ས་ནྟི པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རཱ ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ཏི. ‘‘ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝཱི་ནཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ མ་གྒ་ས་ཙྩ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༤༡) ཨེ་ཏེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་སཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཡ་སྨིཾ ཨོ་ཀཱ་སེ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝི་ནོ, ཏེ ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝཱི་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ་ན ཡེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ ཝཱ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝི་ནོ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཝཱ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ, ཡཱ་ཝ ཏ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨུ་པྤ་ནྣོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཏེ ཨེ་ཏྠ ན ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཏེ པ་ན པུ་རི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ‘‘སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡེ ཙི་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ད་སྶི་ཏེ་ཧི སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ཧི ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཱ་ཏི ཝི་སུཾ ན ད་སྶི་ཏཱ. ‘‘ཨ་ན་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝཱི་ན’’ནྟི ག་ཧི་ཏཱ ཡེ ས་བྦ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཙ ཨ་ན་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝི་ནོ, ཏེ་སུ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎ་ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡེ ཙི་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༤༢) ཝུ་ཏྟ་ནྟི.
ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཱ ཨ་གྒ་མ་གྒཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝོ་དཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ནཱ ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཱ ཏ་ཏོ པུ་རི་མ་ཏ་ར་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ནོ་པི ཡཱ་ཝ ས་བྦ་ནྟི་མ་ཏ་ཎྷཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒཱི, ཏཱ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སཱུ་ཏི.
པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་སྶ་པི བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཙ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་སྶ་པི ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་སྶཱ་ཏི. ‘‘ཡ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༡༡༦) ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ དྭཱི་སུ་པི ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ‘‘ཨ་རཱུ་པེ མ་གྒ་སྶ ཙ ཕ་ལ་སྶ ཙ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༡༡༦) ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝི་སེ་སི་ཏཾ. ཀ་སྨཱ? ཨེ་ཀ་སྶ་པི མ་གྒ་སྶ ཙ ཕ་ལ་སྶ ཙ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་བྷ་ཛ་ན་ཏོ. ཡ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སུ ཧི ཨ་རུ་པེ མ་གྒ་ཕ་ལ་བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒཱི་སུ ཀེ་ས་ཉྩི ཏི་ཎྞཾ ཕ་ལཱ་ནཾ དྭི་ནྣ་ཉྩ མ་གྒཱ་ནཾ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་ཀ་ནྟིཾ བྷ་ཝ་ནི་ཀ་ནྟིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཡེ ཨུ་པ་རི་མ་གྒེ ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶ་ནྟི, ཏེ་སཾ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་ནྟ་རཱ ཏ་ཎྷཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟཱ་ནཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི. སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནེ་ན་པི ཙ པུ་རི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་ན པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶི་ཏོ་ཡཾ ན་ཡོ་ཏི.
པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༥-༡༧༠. པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་རེ …པེ… ཏི་སྶོ་པེ་ཏྠ པ་རི་ཉྙཱ ལ་བྦྷ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ནཾ ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ས་བྦ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨི་མ་སྶ ཝཱ་ར་སྶ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ. དུ་ཀྑ་སྶ པ་རི་ཉྙ་ཏྠཾ ས་མུ་ད་ཡ་སྶ ཙ པ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ནཾ ས་ཙྩེ་སུ ད་སྶེ་ཏུཾ དུ་ཀྑེ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ, ན པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ. ས་མུ་ད་ཡེ ཙ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ, ན ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ. ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ པ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ. མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཉྷི དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡཱ་ནི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ ཙ ཧོ་ཏི, དུ་ཀྑ་ཏཱི་ར་ཎ་ཀི་ཙྩཱ་ནཾ ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ ཙ, ས་མུ་ད་ཡ་སྶ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ་ཝ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ ཙཱ་ཏི ཏི་སྶོ་པི པ་རི་ཉྙཱ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ཏི.
པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ས་ངྑཱ་ར་ཡ་མ་ཀཾ
༡. པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཁ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པུ་བྦེ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༤.༣༤༨) ཏ་ཡོ ས་ངྑཱ་རེ ཝི་བྷ་ཛ་ཏི. ཀཱ་ཡ་སྶ ས་ངྑཱ་རོཏི པ་ཋ་མེ ཨ་ཏྠེ སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཝ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, དུ་ཏི་ཡེ ཨ་ཏྠེ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ. ཝ་ཙི་ཡཱ ས་ངྑཱ་རོཏི ཀ་མྨ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཙི་ཏྟ་སྶ ས་ངྑཱ་རོཏི ཙ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ་ཡེ་ཝ. སོ པ་ན ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༢-༧. སུ་དྡྷི་ཀ་ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི པ་ད་སོ་དྷ་ན་ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་རེ་ཧི ཡོ་པི ཨ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ ཨེ་ཀོ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་དི་ཀོ, ཏ་སྶ སུ་དྡྷི་ཀེ་ཧི ཀཱ་ཡཱ་དི་པ་དེ་ཧི སུ་དྡྷི་ཀེ་ན ཙ ས་ངྑཱ་ར་པ་དེ་ན ཨ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ རཱུ་པ་པ་ད་སྶ ཁ་ནྡྷེ་ཀ་དེ་སོ ཁ་ནྡྷ་པ་ད་སྶ ཁ་ནྡྷ་ས་མུ་དཱ་ཡོ པ་ད་སོ་དྷ་ནེ ད་སྶི་ཏོ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་ད་སྶ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀཱ་ཡོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ་ཏི་ཨཱ་དི པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱཏི ཡ་དི ཝི་སུཾ ཨ་དཱི་པེ་ཏྭཱ ས་མུ་དི་ཏོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡོ ཨེ་ཀ་ཏྠ དཱི་པེ་ཏི, ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོ ཝི་ཡ རཱུ་པ་ས་དྡེ་ན ཀཱ་ཡ་ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝ་ད་ཏི. སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་ཝཱ་རོ ཧེ་སཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨི་མ་སྶ ཝཱ་ར་སྶ པ་ད་སོ་དྷ་ནེ་ན ད་སྶི་ཏཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཧ་ཎ་ཏོ ཏེ་ས་ཉྩ ཀཱ་ཡཱ་དི་པ་དེ་ཧི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཀཱ་ཡོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ས་ངྑཱ་ར་ཡ་མ་ཀེ ཀཱ་ཡཱ་དི་པ་དཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་ར་པ་ད་སྶ ཙ ཨ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ ‘‘ཀཱ་ཡོ ས་ངྑཱ་རོ, ས་ངྑཱ་རཱ ཀཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མྷི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་པ་རི་གྒ་ཧོ ཙ ཀ་ཏོ སི་ཡཱ་ཏི སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་ཏཾ་མཱུ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་རཱ ན ཝུ་ཏྟཱ. པ་ད་སོ་དྷ་ན་ཝཱ་ར་ཏཾ་མཱུ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་རེ་ཧི པ་ན ཨ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ཧི ཀཱ་ཡཱ་དི་པ་དེ་ཧི ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ད་སྶི་ཏཱ་ཡ སཾ་ས་ཡོ ཧོ་ཏི ‘‘ཡོ ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནཱ ཀཱ་ཡ་ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སི་ཏོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ, ཨེ་སོ ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཧི ཝ་ཙཱི་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཝི་སེ་སི་ཏོ ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ཨེ་ཏྠ ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན ཚ ཡ་མ་ཀཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་ཝཱ་ར་ཊྛཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་ཝཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ.
པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་རེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ན་ཉྩ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ ཛྷཱ་ནཾ བྷཱུ་མི ཙ ཝི་སུཾ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རེ ཙ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏེ་སཾ དྭི་ནྣཾ ཨོ་ཀཱ་སཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཝི་ནཱ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཧི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏཱ པུ་གྒ་ལཱ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. པུ་ན པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣཱ་ནནྟི ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི, ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནནྟི བྷཱུ་མོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན. དྭི་པྤ་ཀཱ་རཱ་ན་མྤི པ་ན ཏེ་སཾ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི. ཏེ་ན རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ་སུ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ནྣ་ཀེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ ག་བྦྷ་ག་ཏཱ་དི་ཀེ ཙ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ན་མྤི ཧི ག་བྦྷ་ག་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ནཱ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ་ཧི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ ནི་ད་སྶི་ཏཱ. ཝི་ནཱ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ་ཧི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ན ད་སྶི་ཏཱ པུ་གྒ་ལཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་སཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་ཨོ་ཀཱ་སཱ ཙ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཝི་ར་ཧ་ཝི་སི་ཊྛཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་བྦ་ཏྠ པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༢༡. ‘‘པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣེ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཏྠེ ས་ཏི ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ནོ ཙ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷཱུ་མཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, སོ ཙ ཨ་ནི་ཊྛོ བྷཱུ་མཱི་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཏོ, ས་བྦ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཙ, ཏ་སྨཱ ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མོ་ཀཱ་སཱ་ནཾ ས་ངྐ་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཨེ་ཝ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་སེ་པི ཧི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ་ཀཱ་སེ ཙ. ཡ་དི་པི ན ས་བྦ་མྷི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ས་བྦ་མྷི ཙ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ དྭ་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏྠ པ་ན ཏཾ་དྭ་ཡུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་སུཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཨ་ངྒ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨི་མ་མྷི ཙ ཡ་མ་ཀེ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. མུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རཾ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ཝཱ. ཡ་སྶ་ཡ་ཏྠ་ཀེ ‘‘ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ་ན’’ནྟི ན ལ་བྦྷ་ཏི. ན ཧི ཏེ ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཨོ་ཀཱ་སེ ཧོ་ནྟཱི་ཏི.
༣༧. སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡེ ཙི་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེཏི ཏེ་སཾ པ་ཋ་མ་ཏོ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཏོ དུ་ཏི་ཡེ ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རེ་པི བྷ་ཝ་ནི་ཀ་ནྟི་ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཨུ་བྷ་ཡཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟེ་ན ཏ་ཏོ པུ་རི་མ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ་སུ་པི ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ་ཏི ད་སྶི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཨཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཨཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘དུ་ཏི་ཡེ ཙི་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་ངྑཱ་ར་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀཾ
པ་རི་ཙྪེ་ད་པ་རི་ཙྪི་ནྣུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་དཱི་པ་ཀེ་ན མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀེ་ན ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཾ, ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཏཱི་ར་ཎ་བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཡ་མ་ཀེ་ཧི ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙ་ཉྩ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་པ་ཧཱ་ན་ནྟཱ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཏི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་མུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཨ་ནུ་ས་ཡེ་ཧི པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ གཱ་ཧཱ་པ་ནཾ ཏེ་སུ ཏ་ཐཱ ཨ་གྒ་ཧི་ཏེ་སུ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཱ དུ་ར་ཝ་བོ་དྷ་ཏྟཱ.
ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ པུ་རི་མེ་སཱུཏི ཨེ་ཏེ་སུ སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ པུ་རི་མེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུཾ ཝཱ པ་ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙུ་ཏ་སྶ, རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུཾ ཝཱ པ་ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཀ་ཐ་མ་ཡཾ ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ སི་ཡཱ་ཏི? ནཱ་ཡཾ ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ, པུ་རི་མ་ཝཱ་རེ་ཧི པ་ན ཡ་མ་ཀ་ཝ་སེ་ན དེ་སི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཙུ་ཏི་ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ནཾ. ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ པ་ན ས་བྦ་ཝཱ་ར་ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ་ནྟི ནཱ་མཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཊི་ལོ་མ་པུ་ཙྪཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་ནྟི, ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཏི་སྶཱ་པི དེ་ས་ནཱ་ཡ ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ན་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ ཧི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཡཱ་ཝ ཙ མ་གྒེ་ན ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་ཏཱ ན ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཏེ ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. སོ ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི-ས་དྡེ་ན ག་ཧི་ཏོ, ན ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཡ་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རེ་ན ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎོ ཝི་བྷ་ཏྟོ. ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ན ལ་བྷི་ཏྭཱ ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫིཾ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཙ, ཏེ་པི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ན ཐཱ་མ་ག་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ བྷ་ཝ་ནྟི ཙ. ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཙ ཏེ ཨུ་པྤ་ཛྫིཾ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཙ, ན ཙ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཏོ ཨ་ཉྙེ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ས་བྦེ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ད་ཡོ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ, ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ ཙ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ, མ་གྒ་སྶ པ་ན ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་ཏཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཀཱ་རོ ནཱ་མ དྷ་མྨཱ་ཀཱ་རོ, ན དྷ་མྨོ, དྷ་མྨོ ཨེ་ཝ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཀཱ་རོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏྟཱ་ནུ་ས་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་དི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ན ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ནུ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ས་ཏྟེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, ན་ནུ ས་ཏྟཱ་ནུ་ས་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡོ་ཏི པ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ན ཐཱ་མ་ག་ཏ་ཀི་ལེ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ ༡), ཏ་སྨཱ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ན ཐཱ་མ་ག་ཏོ ཀི་ལེ་སོ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་མཱ་ཏི ཡུ་ཏྟཾ. ཐཱ་མ་ག་ཏ་ནྟི ཙ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ས་བྷཱ་ཝོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་བོ་དྷི་ནཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨི་མེ་ཡེ་ཝ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཐཱ་མ་ག་ཏོཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་མ་ངྒཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ཀཾ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རེ་ན ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏཱ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ཙེ? ཏཾ ན, ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཝི་སེ་སེ་ན ཏཾ་དྭ་ཡ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཧི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་ཝི་སི་ཊྛེ་པི ‘‘ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ནུ་ས་ཡི་ཏ་ཏཾ ཐཱ་མ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ཡ་དི ཏ་མེ་ཝ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ དཱི་པེ་ཡྻ, ཀ་སྶ་ཙི ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རོ ན ཝ་ཏྟ་བྦོ སི་ཡཱ, ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡོ་གྒཾ དཱི་པེ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡོ་གྒ་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་དྡ་སྶ ས་བྦ་དཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ནི་པྥ་ནྣ་ས་ཡ་ན་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་ཏཱ་ཡ ཐཱ་མ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ས་ཡ་ན་ཏྠ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ནུ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཡཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡོ་གྒ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་མྤི སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨི་མི་ནཱ ཏ་ནྟི་པྤ་མཱ་ཎེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ནྟི་ཏྟ་ཡེ་ན་པི ཧི ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི.
པ་རི་ཙྪེ་ད་པ་རི་ཙྪི་ནྣུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢. ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སཱུ་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷཱུ་མི་ཡཾ སུ་ཁཱ་ཡ ཙ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཙཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་གྒ་ཧ་ཎཾ དྭི་ནྣཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ན ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. དྭཱི་སུ པ་ན རཱ་གེ་སུ བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ ཏཱི་སུ དྷཱ་ཏཱུ་སུ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ. དྷཱ་ཏུ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་བྦ་ས་ཀྐཱ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཧི ཏི་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཏཱི་སུ དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝི་སུཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ན་ཉྩ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སཱུཏི ཨི་ད་ཉྩ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནུ་ས་ཡ་མཱ་ནོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ དྭཱི་སྭེ་ཝ ཨ་ནུ་སེ་ཏི, ན ཏཱི་སཱུ་ཏི ཏི་ཎྞ་མྤི ཋཱ་ན་ཏཱ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ན ས་བྦཱ་སུ དྭཱི་སུ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་པྤ་ཏྟོ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ཝ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཉྷི ཨ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ས་ཀྐཱ་ཡེ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཏཾ. ཡ་ཐཱ ཙ ‘‘དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཱ དྭེ ཝེ་ད་ནཱ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཙ ཨ་ཉྙཱ ཏཱ ག་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ དྭཱི་ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཉྙེ་སུ ཙ པི་ཡ་རཱུ་པ་སཱ་ཏ་རཱུ་པེ་སུ ཨི་ཊྛ་རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ སཱ་ཏ་ས་ནྟ་སུ་ཁ་གི་དྡྷི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཧི སོ ཨི་མཱ་སུ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནུ་ག་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ སེ་ཏི སུ་ཁ་མི་ཙྩེ་ཝ ཨ་བྷི་ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཙ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཉྙེ་སུ ཙ ཨ་པྤི་ཡ་རཱུ་པཱ་སཱ་ཏ་རཱུ་པེ་སུ ཨ་ནི་ཊྛ་རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ དུ་ཀྑ་པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏོ དུ་ཀྑ་མི་ཙྩེ་ཝ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ན་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ག་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ སེ་ཏི, ཏེ་ན པ་ན ཏ་སྨིཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཀཱ་མ་རཱ་ག་པ་ཊི་གྷཱ་ནཾ ཏཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨི་ཊྛ་ཨི་ཊྛ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཨ་ནི་ཊྛེ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཙ ཝ་སེ་ན ཨི་ཊྛཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སུ ཀཱ་མ་རཱ་ག་པ་ཊི་གྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཧི ཏེ ཏཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནུ་སེ་ནྟི ནཱ་མ. ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟ་ཡ་མུ་ཁེ་ན ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨི་ཊྛཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀཱ་མ་སྶཱ་དཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དཱི་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ བྷ་ཝ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་མཱ་ནོ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་སེ་ཏི, ཀཱ་མ་སུ་ཁ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་མཱ་ནོ སུ་ཁོ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཱ་སུ. པ་ཊི་གྷོ དུ་ཀྑ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཡ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་མཱ་ནོ་པི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་སེ་ཏི. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་སུ པ་ན རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨེ་སུ ཙ ཀཱ་མ་སྶཱ་ད་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ན་ཏྠཱི་ཏི ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་ཡ་མཱ་ནོ རཱ་གོ བྷ་ཝ་རཱ་གོ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ ས་བྦ་ས་ཀྐཱ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཡ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏི, ཏ་ཏྠ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༤༦) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་སུ དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན་ནུ ཙ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་སུ ཝི་མོ་ཀྑེ་སུ པི་ཧཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པ་ཡ་ཏོ པི་ཧ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་དོ་མ་ན་སྶེ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏ་སོ་མ་ན་སྶུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ནཱ་ནུ་ས་ཡི་ཏ་བྦ་ནྟི ཏ་ད་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་པི དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝེ་ད་ནཱ ས་ནྟཱི་ཏི? ཧོ་ནྟུ, ན པ་ན དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཏ་ད་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ‘‘ཡ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཙ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཙ མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡོ ཙ ནཱ་ནུ་སེ་ནྟི, ཏ་ཏྠ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༥༢) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ལོ་ཀི་ཡ་སུ་ཁོ་པེ་ཀྑཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི.
ཨ་པི་ཙ སུ་ཏྟེ ‘‘ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ ཝི་སཱ་ཁ, བྷི་ཀྑུ ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏི ‘ཀུ་དཱ་སྶུ ནཱ་མཱ་ཧཾ དོ་མ་ན་སྶཾ པ་ཛ་ཧེ་ཡྻ’ནྟི, སོ ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཊི་གྷཾ ཏེ་ན པ་ཛ་ཧ་ཏི, ན ཏ་ཏྠ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏཾ དོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན པ་ཊི་གྷ་སྶ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི པ་ཊི་གྷེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་གྷ་པྤ་ཧཱ་ནཾ, དོ་མ་ན་སྶེ་ན ཝཱ དོ་མ་ན་སྶ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. པ་ཊི་གྷུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨི་དྷ ས་བྦཾ དུ་ཀྑཾ ‘‘པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ ཧེ་སཱ, སཱ པ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཾ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ ཏ་ཐཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ…པེ… པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི, རཱ་གཾ ཏེ་ན པ་ཛ་ཧ་ཏི, ན ཏ་ཏྠ རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནུ་ས་ཡཾ ཏ་ཐཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘སུ་ཁ་སྶ ཙ པ་ཧཱ་ནཱ…པེ… ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ཝི་ཛྫཾ ཏེ་ན པ་ཛ་ཧ་ཏི, ན ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༥) ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ལོ་ཀི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནུ་ས་ཡོ ས་བྦ་ཐཱ ནཱ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ས་བྦ་ས་ཀྐཱ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ ༢) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶེ་ཝ ཝ་ཏྠུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱ, ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏ་དོ་མ་ན་སྶ་ཉྩ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏྠཱ་པི ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧི ཨི་དྷ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནཾ ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏཾ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ཀ་མ་གྒ་སྶ བ་ལ་ཝཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ས་ཏི བྷ་ཝ་རཱ་ག་ཝ་ཛྫོ ས་བྦོ ལོ་བྷོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. དུ་ཀྑཱ་ཡ ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཙ ཨ་ནུ་ས་ཡ་མཱ་ནེ་ན དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ་པི ལོ་བྷོ ལོ་བྷོ ཨེ་ཝ, ན ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ. ཡ་དི སི་ཡཱ, དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཝི་ཡ ཨེ་ཏ་སྶ་པི ཋཱ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ་ཏི. ཨ་ཐ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏ་ནྣི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཨི་ཊྛཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཁཱ་ཡ ཙ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཊི་ལ་དྡྷཾ ཝཱ ཨ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏོ, པ་ཊི་ལ་དྡྷ་པུ་བྦཾ ཝཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ནི་རུ་དྡྷཾ ཝི་ག་ཏཾ པ་རི་ཎ་ཏཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ པ་ཊི་གྷོ དུ་ཀྑེ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ནཱ་ལ་མྦི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ་པི ལོ་བྷོ སུ་ཁཱ་བྷི་ས་ངྒ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི སཱ་ཏ་ས་ནྟ་སུ་ཁ་དྭ་ཡ་མེ་ཝ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི བྷ་ཝ་རཱ་ག་ཝ་ཛྫ་སྶ ས་བྦ་ལོ་བྷ་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ར་ཛྫ་ནྟི དུ་སྶ་ནྟི ཙ. ཏ་ཏྠ རཱ་གོ སུ་ཁ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པ་ཊི་གྷོ དུ་ཀྑ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཏི ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏི, ཏ་ཏྠ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི? ནོ’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༡༤) ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙ དོ་མ་ན་སྶུ་པྤ་ཏྟིཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘དོ་མ་ན་སྶ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ན ཏཾ ཧོ་ཏི, ན པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ’’ཏི (ཡ་མ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ ༢) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་གྷོ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏོ ལོ་བྷོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ན ཧོ་ཏི་ཙྩེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དོ་མ་ན་སྶ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ན ཏཾ ཧོ་ཏི, ན པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ’’ཏི, ཨེ་ཏྠ ན པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོཏི ན་ཏྠི པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ན ཧི དོ་མ་ན་སྶ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ས་ངྐཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ སཾ་ཀི་ཎྞཱ ཝི་ཡ བྷ་ཝེ་ཡྻཱཏི བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ་པི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ ཝི་ཡ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མ་ཧཱ་ཝཱ་རོ
༡. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣. ཨ་ནུ་སེ་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝོ་ཧཱ་རཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཝི་རཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཝི་རཱ་མོ ཝི་ཙྪེ་དོ ཧོ་ཏི, ན ཏ་ཏོ པུ་བྦེ་ཏི.
༢༠. ནཱ་པི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ན ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ པུ་རི་མེ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ ཨུ་པྤ་ཏྟི ནི་ཝཱ་རི་ཏཱ, པ་ཙྪི་མེ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ. པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་ར་སྶ པ་ཊི་ལོ་མེ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ པ་ཧཱ་ནེ་ན ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ‘‘ཏི་ཎྞཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏི, ནོ ཙ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏི, ཏེ་ས་ཉྙེ་ཝ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཙ ནཱ་ནུ་སེ་ཏི, པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཙ ནཱ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘དྭི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ས་བྦ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཙ ནཱ་ནུ་སེ་ཏི, པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཙ ནཱ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༥༦) ཨ་ནུ་ས་ཡ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན. ཨེ་ཏྠ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ན ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཙྪི་མ་ན་ཡེ་ན པུ་གྒ་ལཾ ཨ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨོ་ཀཱ་ས་སྶ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཏཱ་ཏི.
ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༦-༡༣༡. སཱ་ནུ་ས་ཡ་པ་ཛ་ཧ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་རེ་སུ ‘‘སཱ་ནུ་ས་ཡོ, པ་ཛ་ཧ་ཏི, པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཏྟོ. པུ་གྒ་ལ་སྶ ཙ ཨི་མ་སྨིཾ བྷ་ཝེ སཱ་ནུ་ས་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ, ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་ཏ་རེ་སུ ཀེ་ན་ཙཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་ནི་ར་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་དི་ཀཱ ན་ཏྠི. ཏ་ཐཱ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡོ, དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ནི་ར་ནུ་ས་ཡོ་ཏི ཨི་ད་མྤི ན་ཏྠི. ན ཧི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ ཨོ་ཀཱ་སོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ན་ནྟི. ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ པ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ སོ སོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནོ་ཀཱ་སོ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏེ་ན ཏེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་ཛ་ཧ་ན་པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ་ན་ཉྩ ནི་མི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ནོ་ཀཱ་སོ ཙ ནི་ར་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་དཱི་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ་སུ བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཏོ ཏ་ཏོ’’ཏི ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ, པ་ཛ་ཧ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་རེ་སུ ཨ་པཱ་དཱ་ན་ཏྠེ ཨེ་ཝ ཝཱ. ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཧི ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ ཨ་པ་ག་མ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཛ་ཧ་ནཾ པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཉྩཱ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཡ་ཏོཏི ཡ་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་ལོ་མེ, པ་ཊི་ལོ་མེ ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶེ་ཝ ཧི ནི་མི་ཏྟཱ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་ཏོ མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡོ་ཏི (ཡ་མ.༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༧༧), པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༡༤༣) ཙ ‘‘དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཏ་ཏོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ནི་ར་ནུ་ས་ཡོ་ཏི (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༡༡༠), ན པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༡༧༤-༡༧༦) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སེ་ནེ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛཱ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཏྠེ ཨཱ་དི་པ་ཉྷེ་པི ‘‘ཡ་ཏོ’’ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཡ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ན ཧི ཨུ་པྤ་ནྣེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ཡེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡོ, ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཝ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ན ཧི ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཏི ཏཾ ཏ་ཐེ་ཝ དི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ – ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ནཱ་ཏི ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏེ་ནཱ་ཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀེ་ནཱ་ཏི. ཨུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཊི་སེ་དྷེ ཨ་ཀ་ཏེ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ནྣེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པ་ནེ་ཏི ནཱ་མ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ན ས་བྦ་ཊྛཱ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ན ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏྠ-ཀཱ་ར་ཉྷི བྷུ་མྨ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ས་དྡ་ཝི་དཱུ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི.
སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་ཛ་ཧ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༢-༡༩༧. པ་ཛ་ཧ་ན་ཝཱ་རེ ཡེ་ན ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ད་ཡོ སཱ་ཝ་སེ་སཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, སོ ཏེ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ ན ཧོ་ཏི ཨ་པ་ཛ་ཧ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝཱ, ཏ་སྨཱ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པྤ་ཛ་ཧ་ན་ཀོ་ཡེ་ཝ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡོ ཝཱ པ་ན མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, སོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི? ནོ’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༡༣༢) ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན སཾ་ས་ཡ་པ་དེ་ན པ་ཧཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པུ་ཙྪ་ཏི, ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, སོ མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི? ཏ་དེ་ཀ་ཊྛཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་ལོ་མེ པ་ན ‘‘ན་པྤ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི པ་ཛ་ཧ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་པ་དེ་ན སཾ་ས་ཡ་པ་དེ་ན ཙ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏོ པུ་ཙྪི་ཏོ ཙ, ཏ་སྨཱ ཡེ་སཾ པ་ཛ་ཧ་ནཾ ན་ཏྠི ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ན་ཀཱ་ནཾ, ཏེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཨ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ན ཙ ཡ་ཐཱ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཝ་ཛྫི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ་ཏི. ‘‘ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ཉྩ ཨ་ཊྛ་མ་ཀ་ཉྩ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ པུ་གྒ་ལཱ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉྩ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉྩ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༡༦༥) ཨེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ན་པྤ་ཛ་ཧ་ཏི, སེ་སཱ ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ’’ཏི (ཡ་མ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ ༡༣༢-༡༩༧) ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཀེ་ས་ཉྩི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡོ ཀེ་ས་ཉྩི ཨུ་བྷ་ཡ་ནྟི སེ་སཱ་ནཾ ཏེ་སཾ པ་ཧཱི་ན་ཏཱ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་པི སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ པ་ཧཱི་ན་ཏཱ ཨུ་བྷ་ཡཱ་པ་ཛ་ཧ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ‘‘ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ཨ་ཐ པ་ན ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉྩ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མཾ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཏེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ན ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, པུ་ཙྪི་ཏ་སྶ པ་ན སཾ་ས་ཡ་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘སེ་སཱ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི? ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘ཡོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ཏི, སོ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡཾ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པུ་ཙྪི་ཏེ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཀེ དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱཏི ཏེ་སཾ དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཏེ སཾ་ས་ཡ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ ཨ་ནུ་ས་ཡེ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
པ་ཛ་ཧ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. པ་ཧཱི་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༦༤-༢༧༤. པ་ཧཱི་ན་ཝཱ་རེ ཕ་ལ་ཊྛ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱཏི ཨ་ནུ་ལོ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་ལོ་མེ ཧི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན་པི དེ་ས་ནཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི. ‘‘ཕ་ལ་ཊྛ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཙ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན མ་གྒ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཙྩ་ནྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ་ན་ཉྷི མ་གྒ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ ན ཀོ་ཙི ཨ་ནུ་ས་ཡོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧོ, ནཱ་པི ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏེ ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་སཱ་ནུ་ས་ཡ་པ་ཧཱི་ན་ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རེ་སུ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི.
༢༧༥-༢༩༦. ཨོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ སོ སོ ཨ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨོ་ཀཱ་སེ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏོ པ་ཧཱི་ནོ, ཨ་ནཱ་པཱ་དི་ཏོ ཙ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ་ཏི པ་ཧཱི་ནཱ་པྤ་ཧཱི་ན་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཏ་དོ་ཀཱ་ས་མེ་ཝ དཱི་པེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནོ་ཀཱ་སེ ཏ་དུ་བྷ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཧཱི་ནོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱིཏི ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མཱ་ནོ་ཀཱ་སེ པ་ཧཱི་ནོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ཧཱི་ནོ་ཏི.
པ་ཧཱི་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. དྷཱ་ཏུ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣༢-༣༤༠. དྷཱ་ཏུ་ཝཱ་རེ ས་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཡ་ནྟཱིཏི ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ, ཏཾ་ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧི ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨི་དྷཱ་པི ཡུ་ཏྟཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནི ཚ པ་ཊི་ནི་སེ་དྷ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི དྷཱ་ཏུ་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཱ་ནི ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙུ་ཏ་སྶ ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མྷི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨི་མཾ ནཱ་མ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ན ཝི་ཉྙཱ་ཡེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཏཾ་མཱུ་ལི་ཀཱ་སུ ཡོ་ཛ་ནཱ་སུ ‘‘ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙུ་ཏ་སྶ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུཾ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུཾ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི པ་ཋ་མཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ‘‘ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་པ་དེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ་ཡེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ, ན ཀ་ཉྩཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རེ ‘‘ཨ་ནུ་སེ་ནྟཱི་ཏི པ་ད་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ ‘‘ཡ་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨ་ཐཱ་པི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཏ་ཏྠ ག་ཧི་ཏོ, ཨི་དྷཱ་པི སོ ན ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. བྷ་ངྒཱཏི བྷ་ཉྫི་ཏ་བྦཱ, དྭི་དྷཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ནུ ན ཀོ་ཙི ཨ་ནུ་ས་ཡོ ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཨ་ནུ་སེ་ཏི ནཱ་ནུ་སེ་ཏི ཙཱ་ཏི དྭི་དྷཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཀ་སྨཱ ‘‘ཀ་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ བྷ་ངྒཱ? ཨ་ནུ་ས་ཡཱ བྷ་ངྒཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནི. ན ཧི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝེ སཾ་ས་ཡོ ཡུ་ཏྟོ་ཏི? ན ན ཡུ་ཏྟོ, ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡཱ བྷ་ངྒཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟེ བྷ་ངྒཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི.
དྷཱ་ཏུ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཙི་ཏྟ་ཡ་མ་ཀཾ
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡-༦༢. ཙི་ཏྟ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ཏ་ཡོ སུ་དྡྷི་ཀ་མ་ཧཱ་ཝཱ་རཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨི་མེ ཏ་ཡོ མ་ཧཱ་ཝཱ་རཱ ས་རཱ་གཱ་དི་ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ཧི མི་སྶ་ཀཱ སུ་དྡྷི་ཀཱ ཙ, ཏེ་སུ ཨཱ་དི་ཏོ སུ་དྡྷི་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མི་སྶ་ཀེ་སུ ཙ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ས་རཱ་གཱ་དི་མི་སྶ་ཀ་ཙི་ཏྟེ ཏ་ཡོ ཏ་ཡོ མ་ཧཱ་ཝཱ་རཱ, ཏེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ན ཝུ་ཏྟེ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ‘‘སོ་ལ༹་ས པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ན ནི་ར་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟེ་ཏི. ‘‘ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ་ནཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལཱ་ན་ཉྩ སཾ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ཀཱ་ལ་ས་མྦྷེ་ད་ཝཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ སེ་སཱ་ན་མྤི ཝཱ་རཱ་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་ནཱ་མ་ཏཱ པཱ་ལི༹་ཨ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༣. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶེ་ཝ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཨི་དཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་མྷི པུ་གྒ་ལེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ ཏ་ཉྩ ཙི་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏོ པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟ་མྤཱིཏི ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཾ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
༦༥-༨༢. ཨུ་པྤཱ་ད་ཝཱ་ར་སྶ དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ, ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ, ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ནོ ཙ ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ཁ་ཎ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ ཙེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙཱཏི ཨེ་ཏ་སྶ་པི ཨུ་པྤཱ་དཾ པ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ཨ་ན་ཏཱི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི དྭ་ཡ་མེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ན ཧི ཁ་ཎ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཨ་ཏྠི. ཡ་དི སི་ཡཱ, ཡཾ ཝཱ པ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ནོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཡཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ནོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ’’ཏི པ་ན བྷི་ཛྫ་མཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒཱི པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ན ཙ ཀི་ཉྩི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེཏི ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒཱི པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ་པི ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ཏཾ པ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཙི་ཏྟ་ནྟི ཧི སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ནེ་ཀ་སྨི་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏ་ཝི་སེ་སེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏ་པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཝཱ་རོ ནི་རུ་དྡྷ་ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་ཝཱ་རོ ཙ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ ཏཱི་སུ་པི ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཱ ཨུ་དྡི་ཊྛཱ ནི་དྡི་ཊྛཱ ཙ. ཏ་ཏྠ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རེ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཡཾ ཀ་ཉྩི ཏཱ་དི་སཾ པུ་གྒ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, དྷ་མྨ་ཝཱ་རེ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ, པུ་གྒ་ལ་དྷ་མྨ་ཝཱ་རེ པུ་གྒ་ལཾ ཙི་ཏྟ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ.
༨༣. ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་རེ ཨི་མ་སྶ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་ར་ཏྟཱ པུ་གྒ་ལོ པུ་ཙྪི་ཏོ་ཏི པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ན ཀོ་ཙི པུ་གྒ་ལོ ན ག་ཧི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཁ་ཎཾ ཁ་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ན ཀོ་ཙི ན ག་ཧི་ཏོ. ན ཧི སོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཏྠི, ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ན་ཏྠི, ཏེ ཙ པ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་ཀྑ་ཎཱ་ཏཱི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ན ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཋ་མོ པ་ཉྷོ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡཱ. ཙ་ཏུ་ཏྠོ པ་ན ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ, ནོ ཙ ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ ས་བྦ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟ་ནྟི? ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཏོ. ཁ་ཎ་སྶ ཧི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཙ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཱ་ཏཱི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏཱི་ཏ་སྶ ཙ, ཏ་ཏྠ པུ་རི་མ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ན བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ པ་ཙྪི་མ་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀོ པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གོ ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཏཾ་ཏཾ་ཁ་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་བྦ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་སུ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ན་ཡི་དྷ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ཝི་སི་ཊྛོ པུ་གྒ་ལོ པུ་ཙྪི་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ པུ་གྒ་ལ་ཝི་སི་ཊྛཾ ཙི་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་དི་པི པུ་གྒ་ལ་པྤ་དྷཱ་ནཱ པུ་ཙྪཱ, ཨ་ཐཱ་པི ཙི་ཏྟ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ པ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལ་ཏཱ ན ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལ་ཏཱ ཝི་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཁ་ཎཾ ཁ་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལཾ ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི.
༡༡༤-༡༡༦. མི་སྶ་ཀ་ཝཱ་རེ་སུ ཡ་སྶ ས་རཱ་གཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱིཏི པུ་ཙྪཱ, ནོཏི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ད་སྶི་ཏཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘ཡ་སྶ ས་རཱ་གཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ ས་རཱ་གཾ ཙི་ཏྟཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཋ་པ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་སཾ་ས་ཡ་ཏྠེ་སུ ས་རཱ་གཱ་དི་མི་སྶ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པུ་ཙྪཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ‘‘ས་རཱ་ག་པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ ས་རཱ་གཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ས་རཱ་ག་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ ས་རཱ་གཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི ཙེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན སུ་དྡྷི་ཀ་ཝཱ་ར་ས་དི་ས་མེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ སཾ་ཁི་ཏྟ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཙི་ཏྟ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.