༡-༣. གོ་ཏ་མཱི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༡-༥༣. ཚ་ཊྛ་སྶ པ་ཋ་མེ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༣.༤༠༢) གོ་ཏ་མཱིཏི གོ་ཏྟཾ. ནཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་དི་ཝ་སེ པ་ན་སྶཱ ལ་དྡྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ ‘‘ས་ཙེ ཨ་ཡཾ དྷཱི་ཏ་རཾ ལ་བྷི་སྶ་ཏི, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཉྙོ མ་ཧེ་སཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ས་ཙེ པུ་ཏྟཾ ལ་བྷི་སྶ་ཏི, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་རཱ་ཛཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི མ་ཧ་ཏཱི་ཡེ་ཝ་སྶཱ པ་ཛཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི བྱཱ་ཀ་རིཾ་སུ. ཨ་ཐ་སྶཱ ‘‘མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏཱི’’ཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་ཏྟ་པ་ཛཱ་ཡ ཙེ་ཝ དྷཱི་ཏུ་པ་ཛཱ་ཡ ཙ མ་ཧ་ནྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ་ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ’’ཏི.
‘‘ཨ་ཏྟ་ད་ཎྜཱ བྷ་ཡཾ ཛཱ་ཏཾ, ཛ་ནཾ པ་སྶ་ཐ མེ་དྷ་གཾ;
སཾ་ཝེ་གཾ ཀི་ཏྟ་ཡི་སྶཱ་མི, ཡ་ཐཱ སཾ་ཝི་ཛི་ཏཾ མ་ཡཱ’’ཏི. (སུ. ནི. ༩༤༡; མ་ཧཱ་ནི. ༡༧༠) –
ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ད་ཎྜ་སུ་ཏྟཾ ཀ་ཐེ་སི. ཏཾ་ཏཾ་པ་ལོ་བྷ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི པ་ར་ཀྐ་མ་ནྟི་ཡོ ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ནྟཱུ་ཏི སཱ་ས་ནཾ པེ་སེ་ནྟི ནཱ་མཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱ་ས་ནཾ པེ་སེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཀུ་ཎཱ་ལ་ད་ཧནྟི ཀུ་ཎཱ་ལ་ད་ཧ་ཏཱི་རཾ. ཨ་ན་བྷི་ར་ཏིཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱཏི ཨི་ཏྠཱི་ནཾ དོ་ས་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཀཱ་མཱ་ནཾ ཝོ་ཀཱ་ར་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ཨ་ན་བྷི་ར་ཏིཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ.
ཨཱ་པཱ་དི་ཀཱཏི སཾ་ཝ་དྡྷ་ཀཱ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ་སུ ཀི་ཙྩཾ ཨ་སཱ་དྷེ་ནྟེ་སུ ཧ་ཏྠེ ཙ པཱ་དེ ཙ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པོ་སི་ཀཱཏི དི་ཝ་ས་སྶ དྭེ ཏ་ཡོ ཝཱ་རེ ན་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ བྷོ་ཛེ་ཏྭཱ པཱ་ཡེ་ཏྭཱ ཏུ་མྷེ པོ་སེ་སི. ཐ་ཉྙཾ པཱ་ཡེ་སཱིཏི ན་ནྡ་ཀུ་མཱ་རོ ཀི་ར བོ་དྷི་ས་ཏྟ་ཏོ ཀ་ཏི་པཱ་ཧེ་ནེ་ཝ ད་ཧ་རོ, ཏ་སྨིཾ ཛཱ་ཏེ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏཱི ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟཾ དྷཱ་ཏཱི་ནཾ ད་ཏྭཱ ས་ཡཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ དྷཱ་ཏི་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཐ་ཉྙཾ པཱ་ཡེ་སི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཐེ་རོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ད་ཧ་རོཏི ཏ་རུ་ཎོ. ཡུ་ཝཱཏི ཡོ་བྦ་ཉྙེ ཋི་ཏོ. མ་ཎྜ་ན་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀོཏི ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ས་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཏྠ ཀོ་ཙི ཏ་རུ་ཎོ་པི ཡུ་ཝཱ ན ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ཏི་ཏ་རུ་ཎོ. ཀོ་ཙི ཡུ་ཝཱ་པི མ་ཎྜ་ན་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ན ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ ཨུ་པ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝོ, ཨཱ་ལ་སི་ཡ་བྱ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ. ཨི་དྷ པ་ན ད་ཧ་རོ ཙེ་ཝ ཡུ་ཝཱ ཙ མ་ཎྜ་ན་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཙ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨུ་པྤ་ལཱ་དཱི་ནི མ་ཎྜ་ན་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཙ ལོ་ཀ་ས་མྨ་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི.
མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏྟཱཏི ཨི་དཾ པ་ཉྩ་ཝ་སྶ་ས་ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་སུ་ཡེ་ཝ ཝ་སྶ་ས་ཏེ་སུ ས་དྡྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པ་བྷེ་ད་པྤ་ཏྟ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཛྷཱ་ནཱ་ནི་པི ག་ཧི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ན ཧི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀཱ་ནཾ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཝ་སེ་ན ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ཀ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡམྤི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༤༠༣) ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༡༦༡) པ་ན ‘‘པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟེ་ཧི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཾ ཨ་ཊྛཱ་སི, ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙེ་ཧི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཾ, ཏེ་ཝི་ཛྫེ་ཧི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཾ, སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀེ་ཧི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཾ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ་ན ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཾ ཨ་ཊྛཱ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷཱ་པི སཱ་ས་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༡༣༠) ‘‘བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏོ ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་མེ་ཝ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ, ཏ་ཏོ ཏཱ་པི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟི, ག་ཙྪ་ནྟེ ག་ཙྪ་ནྟེ ཀཱ་ལེ ཏཱ་པི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀཱ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ, ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ནོ, སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༡༥༦) པ་ན ‘‘པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡ་ཉྷི བྷི་ཀྑཱུ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨ་ཐ ཀཱ་ལེ ག་ཙྪ་ནྟེ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ན ས་ཀྑིཾ་སུ, ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏ་ཏོ ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ པ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ. ཨི་དཱ་ནི ཀཱ་ལེ ག་ཙྪ་ནྟེ ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་མ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ནྟི, ཏ་མྤི ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ, ཏ་མྤི ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ, ཏ་མྤི ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཾ, ག་ཙྪ་ནྟེ ཀཱ་ལེ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་མྤི པ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཙེ་ཏཾ ས་བྦཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པྤ་ཊི་ཝི་རུ་དྡྷཾ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ མ་ཏ་མེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶེ་ཝ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་རོ་དྷ་པྤ་ས་ངྒོ སི་ཡཱ་ཏི.
ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝཱཏི ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ པ་ཉྩ་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི. པ་རི་ཡ་ཏྟི་མཱུ་ལ་ཀཾ སཱ་ས་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧི པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་ཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཱ ཧི ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི, པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་མོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི. ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ? ཨ་ཡ་ཉྷི པ་རི་ཡ་ཏྟི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨ་དྷི་ག་མ་སྶ. ཨི་ཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏོ་པི པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡེ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ. དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡེ་སུ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
གོ་ཏ་མཱི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.