.ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ.
ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡེ
ཨ་ཊྛ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ-ཊཱི་ཀཱ
༡. པ་ཋ་མ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀཾ
༡. མེ་ཏྟཱ་ཝ་གྒོ
༡. མེ་ཏྟཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཨ་ཊྛ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཋ་མེ ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ་ཡཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྲཱུ་ཧི་ཏཱ་ཡ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ཏཱ་ཡཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ. ཡུ་ཏྟ་ཡཱ་ན་ས་དི་ས་ཀ་ཏཱ་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ ཡུ་ཏྟ་ཨཱ་ཛ་ཉྙ་ཡཱ་ནཾ ཚེ་ཀེ་ན སཱ་ར་ཐི་ནཱ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟཱ་ར་ཧ་ཏཾ ག་མི་ཏཱ་ཡ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན. པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ཧུ་ལཱི་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཏི པ་ཏི ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏཱ་ཡ. ས་མ་ནྟ་ཏོ ཙི་ཏཱ་ཡཱཏི ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཙ་ཡཾ ག་མི་ཏཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཙི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. སུ་ཊྛུ ས་མཱ་ར་དྡྷཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་མྨ་དེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟི་ག་ཏཱ་ཡ.
ཡོ ཙ མེ་ཏྟཾ བྷཱ་ཝ་ཡ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡོ ཀོ་ཙི ག་ཧ་ཊྛོ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ ཝཱ. མེ་ཏྟནྟི མེ་ཏྟཱ་ཛྷཱ་ནཾ.
ཨ་པྤ་མཱ་ཎནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨེ་ཀ་དེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནོ་དྷི་སོ ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ, ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཏ་ནཱུ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཧོ་ནྟཱིཏི མེ་ཏྟཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྨ་སི་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛི་མེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་གྷ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ད་ཡོ པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནཱ ཏ་ནཱུ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨེ་ཝཾ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཉྩ ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་ཉྩ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་མཱ་ནི་སཾ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཉྙེ་པི ཨཱ་ནི་སཾ་སེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀ་མྤི ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོཏི མེ་ཏྟཱ་བ་ལེ་ན སུ་ཊྛུ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་བྱཱ་པཱ་ད་ཏཱ་ཡ བྱཱ་པཱ་དེ་ན ཨ་དཱུ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. མེ་ཏྟཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཧི་ཏ་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན མེ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི. ཀུ་ས་ལཱིཏི ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཝཱ མ་ཧཱ་པུ་ཉྙོ, པ་ཊི་གྷཱ་དི་ཨ་ན་ཏྠ་ཝི་ག་མེ་ན ཁེ་མཱི. ས་བྦེ ཙ པཱ་ཎེཏི ཙ-ས་དྡོ བྱ་ཏི་རེ་ཀོ. མ་ན་སཱ་ནུ་ཀ་མྤཱིཏི ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ནྟོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨེ་ཀ་ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡཱ་པི ཏཱ་ཝ མེ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་ཀུ་ས་ལ་རཱ་སི, ས་བྦེ པ་ན པཱ་ཎེ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཧི་ཏ་ཕ་ར་ཎེ་ན མ་ན་སཱ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ནྟོ པ་ཧུ་ཀཾ པ་ཧུཾ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི་མ་ཧཱ་ཀ་པྤེ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་པཱ་ཀ་པྤ་བ་ནྡྷཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ པུ་ཉྙཾ ཨ་རི་ཡོ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ པུ་གྒ་ལོ་ཝ ཀ་རོ་ཏི ནི་པྥཱ་དེ་ཏཱི་ཏི. ས་ཏྟ་བྷ་རི་ཏནྟི ས་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཝི་ར་ལ༹ཾ, ཨཱ་ཀི་ཎྞ་མ་ནུ་སྶ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱིཏི (སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡༢༠) ལོ་ཀ་སྶ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ནི་པྥ་ནྣ་ས་སྶ་ཏོ ན་ཝ བྷཱ་གེ ཀ་སྶ་ཀ་སྶ ད་ཏྭཱ ར་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་བྷཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ ད་ས་མ་བྷཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ ཀ་སྶ་ཀཱ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛཱ ས་སྶཱ་ནི ས་མྤཱ་དེ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་སྶ་ས་མྤཱ་ད་ནེ མེ་དྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཏ་ཏོ ཨོ་ར་བྷཱ་གེ ཀི་ར ཚ་བྷཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ ཛཱ་ཏཾ. ཚ་མཱ་སི་ཀནྟི ཚ་ནྣཾ ཚ་ནྣཾ མཱ་སཱ་ནཾ པ་ཧོ་ན་ཀཾ. པཱ་སེ་ཏཱིཏི པཱ་ས་ག་ཏེ ཝི་ཡ ཀ་རོ་ཏི. ཝཱ་ཙཱ་ཡ པི་ཡཾ ཝཱ་ཙཱ་པི་ཡཾ, ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཡྻཾ. ས་བྦ་སོ ར་ཊྛ་སྶ ཨི་དྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཁེ་མཾ. ནི་ར་བྦུ་དཾ ཙོ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དྡྷ་ཉྷི ར་ཊྛཾ ཨ་ཙོ་རི་ཡཾ. ‘‘ནི་ར་གྒ་ལ༹’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་པཱ་རུ་ཏ་གྷ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨུ་དྡྷཾ་མཱུ་ལ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨུ་མྨཱུ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ. དྭཱི་ཧི པ་རི་ཡ་ཉྙེ་ཧཱིཏི མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ཙྪཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦེ་ཧི དྭཱི་ཧི པ་རི་ཝཱ་ར་ཡ་ཉྙེ་ཧི. ས་ཏྟ…པེ… བྷཱི་ས་ན་སྶཱཏི ས་ཏྟ་ན་ཝུ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་སུ་ས་ཏཱ་ནཾ མཱ་ར་ཎེ་ན བྷེ་ར་ཝ་སྶ པཱ་པ་བྷཱི་རུ་ཀཱ་ནཾ བྷ་ཡཱ་ཝ་ཧ་སྶ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ད་ནྟི –
‘‘ཚ་ས་ཏཱ་ནི ནི་ཡུ་ཛྫ་ནྟི, པ་སཱུ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མེ ཧ་ནི;
ཨ་སྶ་མེ་དྷ་སྶ ཡ་ཉྙ་སྶ, ཨཱུ་ནཱ་ནི པ་སཱུ་ཧི ཏཱི་ཧཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡༢༠; ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༣༩);
ས་མྨནྟི ཡུ་ག་ཙྪི་དྡེ པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ད་ཎྜ་ཀཾ. པཱ་ས་ནྟཱིཏི ཁི་པ་ནྟི. སཾ་ཧཱ་རི་མེ་ཧཱིཏི ས་ཀ་ཊེ་ཧི ཝ་ཧི་ཏ་བྦེ་ཧི. པུ་བྦེ ཀི་ར ཨེ་ཀོ རཱ་ཛཱ ས་མྨཱ་པཱ་སཾ ཡ་ཛ་ནྟོ ས་ར་སྶ་ཏི་ན་དི་ཏཱི་རེ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཝི་ཝ་རེ དི་ནྣེ ནི་མུ་གྒོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ག་ཏཱ་ནུ་ག་ཏི་ག་ཏཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཏ་སྶ ས་གྒ་ག་མ་ན་མ་གྒོ’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ས་མྨཱ་པཱ་སཾ ཡ་ཉྙཾ པ་ཊྛ་པེ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་མུ་གྒོ་ཀཱ་ས་ཏོ པ་བྷུ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཡཱུ་པོ ཨ་པྤ་ཀ་དི་ཝ་སོ ཡཱ་གོ, ས་ཡཱུ་པོ བ་ཧུ་དི་ཝ་སཾ སཱ་དྷེ་ཡྻོ ས་ཏྲ་ཡཱ་གོ. མ་ནྟ་པ་དཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཱ་ནཾ ས་པྤི་མ་དྷཱུ་ནཾ ‘‘ཝཱ་ཛ’’མི་ཏི ས་མ་ཉྙཱ. ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞ་གོ་མ་ཧིཾ་སཱ་དི ས་ཏྟ་ར་ས་ཀ་ད་ཀྑི་ཎ་སྶ. སཱ་ར་ག་བྦྷ་ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རཱ་དཱི་སུ ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཨ་གྒ་ལཱ༹་ཏི ནི་ར་གྒ་ལོ༹. ཏ་ཏྠ ཀི་ར ཡ་ཉྙེ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨ་ནི་གཱུ་ཧི་ཏྭཱ ནི་ཡྻཱ་ཏཱི་ཡ་ཏི.
ཙ་ནྡ་པྤ་བྷཱཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༢༧) ཙ་ནྡི་མ་སྶེ་ཝ པ་བྷཱ་ཡ. ཏཱ་རཱ་ག་ཎཱ་ཝ ས་བྦེཏི ཡ་ཐཱ ས་བྦེ་པི ཏཱ་རཱ་ག་ཎཱ ཙ་ནྡི་མ་སོ་བྷཱ་ཡ སོ་ལ༹་སི་མྤི ཀ་ལཾ ནཱ་གྒྷ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཏེ ཨ་སྶ་མེ་དྷཱ་ད་ཡོ ཡ་ཉྙཱ མེ་ཏྟ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་སྶ སོ་ལ༹་སི་མྤི ཀ་ལཾ ནཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟི, ན པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ནཱ་གྒྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་དཱ་ནི ཨ་པ་རེ་པི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀེ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ནི་སཾ་སེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ ན ཧ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡོཏི མེ་ཏྟཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ པུ་གྒ་ལོ. ན ཧ་ནྟཱིཏི ཏེ་ནེ་ཝ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན དཱུ་ར་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་བྱཱ་པཱ་ད་ཏཱ་ཡ ན ཀ་ཉྩི ས་ཏྟཾ ཧིཾ་ས་ཏི, ལེ་ཌྜུ་ད་ཎྜཱ་དཱི་ཧི ན ཝི་བཱ་དྷ་ཏི ཝཱ. ན གྷཱ་ཏེ་ཏཱིཏི པ་རཾ ས་མཱ་ད་པེ་ཏྭཱ ན ས་ཏྟེ མཱ་རཱ་པེ་ཏི ན ཝི་བཱ་དྷཱ་པེ་ཏི ཙ. ན ཛི་ནཱ་ཏཱིཏི སཱ་ར་མྦྷ་ཝི་གྒཱ་ཧི་ཀ་ཀ་ཐཱ་དི་ཝ་སེ་ན ན ཀ་ཉྩི ཛི་ནཱ་ཏི སཱ་ར་མྦྷ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཛཱ་ནི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ཊྚ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ ན ཀ་ཉྩི ཛི་ནཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ར་སྶ ཛཱ་ནིཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ན ཛཱ་པ་ཡེཏི པ་རེ་ཧི པ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ པ་རེ་ས་མྤི དྷ་ན་ཛཱ་ནིཾ ན ཀཱ་རཱ་པེ་ཡྻ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན པ་རེ་ན པ་ར་སྶ ཛཱ་ནིཾ ཀཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི. མེ་ཏྟཱ་ཡ ཝཱ ཨཾ་སོ ཨ་ཝི་ཧེ་ཋ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི མེ་ཏྟཾ་སོ.
མེ་ཏྟཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢-༤. པ་ཉྙཱ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢-༤. དུ་ཏི་ཡེ ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡི་ཀཱ་ཡཱཏི ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་མེ་ཝ ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡི་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་རི་ཡོཏི ནི་དྡོ་སོ པ་རི་སུ་དྡྷོ. ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ ན ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ མཱུ་ག་བྦ་ཏ་ག་ཧ་ཎཾ ཝི་ཡ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷོ་ཏི ཨ་རི་ཡོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནནྟི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི་པི ཨ་རི་ཡོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ་ཏྭེ་ཝ ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཛཱ་ནནྟི ཨི་དཾ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཀཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ག་ཎྷ་ནྟོ ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་སྶ་ནྟོ་པི ན པ་སྶ་ཏི, ན ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཛཱ་ན་ནྟོ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་སྶ་ནྟོ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནི སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནི.
པ་ཉྙཱ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. པ་ཋ་མ་ལོ་ཀ་དྷ་མྨ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥. པ་ཉྩ་མེ ལོ་ཀ་སྶ དྷ་མྨཱཏི ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝི་དྷ་མྨཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ཧི མུ་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི’’ཏི་ཨཱ་དི. གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ལ་དྡྷི ལཱ་བྷོ, ཏཱ་ནི ཨེ་ཝ ཝཱ ལ་དྡྷ་བྦ་ཏོ ལཱ་བྷོ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝོ ཨ་ལཱ་བྷོ, ལཱ་བྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཏ་བྦི་ས་ཡོ ཨ་ནུ་རོ་དྷོ ག་ཧི་ཏོ, ཨ་ལཱ་བྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་རོ་དྷོ. ཡ་སྨཱ ལོ་ཧི་ཏེ ས་ཏི ཏ་དུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན པུ་བྦོ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་རོ་དྷོ ལ་དྡྷཱ་ཝ་ས་རོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ལཱ་བྷེ ཨཱ་ག་ཏེ ཨ་ལཱ་བྷོ ཨཱ་ག་ཏོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཡ་སཱ་དཱི་སུ་པི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
པ་ཋ་མ་ལོ་ཀ་དྷ་མྨ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦-༨. དུ་ཏི་ཡ་ལོ་ཀ་དྷ་མྨ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦-༨. ཚ་ཊྛེ ཨ་དྷི་ཀཾ པ་ཡ་ས་ཏི པ་ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤ་ཡཱ་སོ, ས་ཝི་སེ་སཾ ཨི་ཏི་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་པྤ་ཡོ་གོ’’ཏི. ས་ཏྟ་མ་ཊྛ་མེ་སུ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
དུ་ཏི་ཡ་ལོ་ཀ་དྷ་མྨ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ན་ནྡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩. ན་ཝ་མེ དུ་ཝི་དྷཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཨཱ་ཙཱ་ར་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ར་ཊྛ་པཱ་ལོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཐུ་ལླ་ཀོ་ཊྛི་ཀེ ཨ་གྒ་ཀུ་ལི་ཀ་སྶ པུ་ཏྟོ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༢༩༤) ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏཱ ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ. ‘‘ས་དྡྷཱ་ཡེ་ཏེ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༧༨) ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏཱ པ་ན ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཀུ་ལེ པ་སུ་ཏཱ་པི ཨཱ་ཙཱ་ར་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ནཱ་མ. ཨི་དྷ པ་ན ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལ་པྤ་སུ་ཏ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ན་ནྡཾ ས་མྨཱ ཝ་ད་མཱ་ནོ ཝ་དེ་ཡྻཱ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ’’ཏི. ཨུ་བྷོ་ཧི་པི པ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཏ་སྶ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ན་ནྡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ཀཱ་ར་ཎྜ་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠. ད་ས་མེ པ་ཊི་ཙ་ར་ཏཱིཏི པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཙ་ར་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཊྛོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཙ་ར་ཏི-ས་དྡོ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཉྙེ་ནཱ་ཉྙནྟི པ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱཏི ཡཾ ཙོ་ད་ཀེ་ན ཙུ་དི་ཏ་ཀ་སྶ དོ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི. ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་མཱུ་ལཱ་ཡ ཨ་མཱུ་ལི་ཀ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནི་ཡཱ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ. ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ཏ་ད་ཏྠ་བོ་དྷ་ཀེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན. ‘‘ཀོ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙོ་ད་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཝ ཝི་ཀྑེ་པཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ནཱ་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཎཾ. བ་ཧི་དྡྷཱ ཀ་ཐཱ་པ་ནཱ་མ་ནཱ ནཱ་མ ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ – ‘‘པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟཾ ག་ཏོ་མྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙོ་ད་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ. ཡོ ཧི ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཀོ ཨཱ་པ་ནྣོ, ཀིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, ཀི་སྨིཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ, ཀཾ བྷ་ཎ་ཐ, ཀིཾ བྷ་ཎ་ཐཱ’’ཏི ཝཱ ཝ་ད་ཏི, ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀི་ཉྩི ཏ་ཡཱ དི་ཊྛ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ན སུ་ཎཱ་མཱི’’ཏི སོ་ཏཾ ཝཱ ཨུ་པ་ནེ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་ཉྙེ་ནཱ་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཏི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ ནཱ་མ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་སཱི’’ཏི པུ་ཊྛོ ‘‘པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟཾ ག་ཏོ་མྷཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ན ཏ་ཝ པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟ་ག་མ་ནཾ པུ་ཙྪཱ་མ, ཨཱ་པ་ཏྟིཾ པུ་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏ་ཏོ ‘‘རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ཏོ་མྷི. རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཝཱ ཡཱ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧཾ ཝཱ, ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་སཱི་ཏི. ཏཾ ཏ་ཏྠ མེ སཱུ་ཀ་ར་མཾ་སཾ ལ་དྡྷ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ཏི, ཨ་ཡཾ བ་ཧི་དྡྷཱ ཀ་ཐཾ ཨ་པ་ནཱ་མེ་ཏི ནཱ་མ. ས་མ་ཎ་ཀ་ཙ་ཝ་རོཏི ས་མ་ཎ་ཝེ་ས་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ས་མ་ཎ་པྤ་ཏི་རཱུ་པ་ཀ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ཎཱ་ནཾ ཀ་ཙ་ཝ་ར་བྷཱུ་ཏཾ.
ཀཱ་ར་ཎྜ་ཝཾ (སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༨༣-༢༨༤) ནི་དྡྷ་མ་ཐཱཏི ཝི་པ་ནྣ་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཙ་ཝ་ར་བྷཱུ་ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཀ་ཙ་ཝ་ར་མི་ཝ ཨ་ན་པེ་ཀྑཱ ཨ་པ་ནེ་ཐ. ཀ་ས་མྦུཾ ཨ་པ་ཀ་སྶ་ཐཱཏི ཀ་ས་མྦུ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ ནཾ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དཱི་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷ་ག་ཏཾ པ་བྷི་ནྣ་པ་གྒྷ་རི་ཏ་ཀུ་ཊྛཾ ཙ་ཎྜཱ་ལཾ ཝི་ཡ ཨ་པ་ཀ་ཌྜྷ་ཐ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཾ? ས་ངྒྷཱ་རཱ་མོ ནཱ་མ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཀ་ཏོ, ན དུ་སྶཱི་ལཱ་ནཾ. ཡ་ཏོ ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏོ པ་ལཱ་པེ ཝཱ་ཧེ་ཐ, ཨ་སྶ་མ་ཎེ ས་མ་ཎ་མཱ་ནི་ནེ’’ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ལཱ་པཱ ཨ་ནྟོ་སཱ་ར་ར་ཧི་ཏཱ ཨ་ཏ་ཎྜུ་ལཱ བ་ཧི ཐུ་སེ་ན ཝཱི་ཧཱི ཝི་ཡ དི་སྶ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ པཱ་པ་བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ནྟོ སཱི་ལ་ར་ཧི་ཏཱ་པི བ་ཧི ཀཱ་སཱ་ཝཱ་དི་པ་རི་ཀྑཱ་རེ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཡ དི་སྶ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ལཱ་པཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏེ པ་ལཱ་པེ ཝཱ་ཧེ་ཐ ཨོ་པུ་ན་ཐ ཝི་དྷ་མ་ཐ, པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་སྶ་མ་ཎེ ས་མ་ཎ་ཝེ་ས་མ་ཏྟེ་ན ས་མ་ཎ་མཱ་ནི་ནེ. ཀ་པྤ་ཡ་ཝ྄ཧོཏི ཀ་པྤེ་ཐ, ཀ་རོ་ཐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཏི་སྶ་ཏཱཏི ས་པྤ་ཏི་སྶཱ. ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶ་ཐ, པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཀཱ་ར་ཎྜ་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མེ་ཏྟཱ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. མ་ཧཱ་ཝ་གྒོ
༡. ཝེ་ར་ཉྫ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡. དུ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མེ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡) ཨེ་ཏྠ ཝེ་ར་ཉྫཱཏི ཏ་སྶ ན་ག་ར་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྶཾ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ. ས་མཱི་པ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལེཏི ཨེ་ཏྠ ན་ལེ༹་རུ ནཱ་མ ཡ་ཀྑོ. པུ་ཙི་མ་ནྡོཏི ནི་མྦ་རུ་ཀྑོ. མཱུ་ལནྟི ས་མཱི་པཾ. ཨ་ཡ་ཉྷི མཱུ་ལ-ས་དྡོ ‘‘མཱུ་ལཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་རེ་ཡྻ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨུ་སཱི་ར་ནཱ་ལི༹་མ་ཏྟཱ་ནི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༡༩༥) མཱུ་ལ་མཱུ་ལེ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ལོ་བྷོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༣༠༥; པ་རི. ༣༢༣) ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ་མྷི. ‘‘ཡཱ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཀཱ་ལེ ཚཱ་ཡཱ ཕ་ར་ཏི, ནི་ཝཱ་ཏེ པ་ཎྞཱ་ནི པ་ཏ་ནྟི, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༤༩༤) ས་མཱི་པེ. ཨི་དྷ པ་ན ས་མཱི་པེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ན་ལེ༹་རུ་ཡ་ཀྑེ་ན ཨ་དྷི་གྒ་ཧི་ཏ་སྶ པུ་ཙི་མ་ནྡ་སྶ ས་མཱི་པེ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. སོ ཀི་ར པུ་ཙི་མ་ནྡོ ར་མ་ཎཱི་ཡོ པཱ་སཱ་དི་ཀོ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ རུ་ཀྑཱ་ནཾ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩཾ ཝི་ཡ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ ཏ་སྶ ན་ག་ར་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ག་མ་ནཱ་ག་མ་ན་ས་མྤ་ནྣེ ཋཱ་ནེ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་ར་ཉྫཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཏི་རཱུ་པེ ཋཱ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ ས་མཱི་པེ ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱ་གེ ཝི་ཧཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ན་ལེ༹་རུ་པུ་ཙི་མ་ནྡ་མཱུ་ལེ’’ཏི.
པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ནཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༢) ནཱ་མ ཨཱ་ས་ནཱ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནཱ་ས་ནཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི. ནི་སི་ནྣཱ་ས་ན་ཏོ ན ཝུ་ཊྛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཛི་ཎྞེ…པེ… ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟེཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་ས་ནཱ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་པེ་ཀྑཾ ན ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘ཛི་ཎྞེ…པེ… ཝ་ཡོ་ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟེ དི་སྭཱ’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་པེ་ཀྑཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ན པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ཏཱིཏི ཨུ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ན་མྤི ཧི པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ན དཱུ་ར་ཏོ་ཝ དི་སྭཱ པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ན་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མཱ’’ཏི. ནཱ་ས་ནཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟཾ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ནཱ་མ ཨ་ཏྠེཏི པ་ཀ་ཏི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཏྠེ. ན ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏི ཝཱཏི ན ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝཱ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཏཾ ཨ་ཉྙཱ་ཎནྟི ‘‘ཨ་ཡཾ མ་མ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དཱི་ནི ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་རཱུ་པོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ. ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོཏི ‘‘དུ་ཀྑཾ ཁོ ཨ་གཱ་ར་ཝོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་པྤ་ཏི་སྶོ, ཀིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཧཾ ས་མ་ཎཾ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝཱ ས་ཀྐ་རེ་ཡྻཾ ག་རུཾ ཀ་རེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དི་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ (ཨ. ནི. ༤.༢༡) ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ. ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཱ་ར་ཧནྟི པ་ཎི་པཱ་ཏཱ་ར་ཧཾ. ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏོཏི མུ་ཧུ་ཏྟ་ཛཱ་ཏོ, ཛཱ་ཏ་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་ཏྟ་རེ་ན མུ་ཁོཏི ཨུ་ཏྟ་ར་དི་སཱ་བྷི་མུ་ཁོ. ‘‘ས་ཏྟ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རེ་ན ག་ནྟྭཱ ས་ཀ་ལཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི’’ནྟི ཨི་དཾ –
‘‘དྷ་མྨ་ཏཱ ཨེ་སཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏོ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ས་མེ་ཧི པཱ་དེ་ཧི པ་ཏི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རཱ་བྷི་མུ་ཁོ ས་ཏྟ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རེ་ན ག་ཙྪ་ཏི, སེ་ཏ་མྷི ཚ་ཏྟེ ཨ་ནུ་དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ས་བྦཱ དི་སཱ ཝི་ལོ་ཀེ་ཏི, ཨཱ་ས་བྷི་ཉྩ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༡) –
ཨེ་ཝཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་ཏྟ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རུ་པ་རི ཋི་ཏ་སྶ ཝི་ཡ ས་བྦཱ་དི་སཱ་ནུ་ལོ་ཀ་ན་སྶ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ས་ཏྟ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་གེ་ཝ དི་སཱ་ཝི་ལོ་ཀ་ན་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ. མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ ཧི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ མུ་ཙྩི་ཏྭཱ པུ་ར་ཏྠི་མཾ དི་སཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི, ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨེ་ཀ་ངྒ་ཎཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏ་ཏྠ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ཧི པཱུ་ཛ་ཡ་མཱ་ནཱ, ‘‘མ་ཧཱ་པུ་རི་ས, ཨི་དྷ ཏུ་མྷེ་ཧི ས་དི་སོ་པི ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏ་སྶོ དི་སཱ, ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་ནུ་དི་སཱ, ཧེ་ཊྛཱ, ཨུ་པ་རཱི་ཏི ད་ས་པི དི་སཱ ཨ་ནུ་ཝི་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་དི་སཾ ཨ་དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨུ་ཏྟ་ར་དི་སཱ’’ཏི ས་ཏྟ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རེ་ན ཨ་ག་མཱ་སཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨོ་ལོ་ཀེ་སིནྟི མ་མ པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ལོ་ཀ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ ཛཱ་ཏེ པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་ནཱ་ཝ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
མ་ཧཱ་པུ་རི་སོཏི ཛཱ་ཏི་གོ་ཏྟ་ཀུ་ལ་པྤ་དེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ཧ་ནྟ་པུ་རི་སོ. ཨ་གྒོཏི གུ་ཎེ་ཧི ས་བྦ་པྤ་དྷཱ་ནོ. ཛེ་ཊྛོཏི གུ་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་བྦེ་སཾ ཝུ་དྡྷ་ཏ་མོ, གུ་ཎེ་ཧི མ་ཧ་ལླ་ཀ་ཏ་མོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སེ་ཊྛོཏི གུ་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་བྦེ་སཾ པ་ས་ཏྠ་ཏ་མོ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན པ་ཙྪི་མཱ་ནི དྭེ པུ་རི་མ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཡཱཏི ནི་སྶ་ཀྐེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོཏི ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་རོ. པ་ཏི་མཱ་ནེ་སཱིཏི པཱུ་ཛེ་སི. ཨཱ་ས་བྷི་ནྟི ཨུ་ཏྟ་མཾ. མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ར་ཧོ པུ་གྒ་ལོཏི མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ར་ཧོ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀོ པུ་གྒ་ལོ. ནི་ཙྩ་སཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ པ་ནེ་ཏྠ ས་མཱ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་ཏོ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པནྟི ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཾ. པ་རི་པཱ་ཀ་སི་ཐི་ལ་བ་ནྡྷ་ནནྟི པ་རི་པཱ་ཀེ་ན སི་ཐི་ལ་བ་ནྡྷ་ནཾ.
ཏཾ ཝ་ཙ་ནནྟི ‘‘ནཱ་ཧཾ ཏཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ནཱ་ཧཾ ཨ་ར་ས་རཱུ་པོ, མཱ་དི་སཱ ཝཱ ཨ་ར་ས་རཱུ་པཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཐ་དྡྷོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་མུ་དུ་བྷཱ་ཝ་ཛ་ན་ན་ཏྠ’’ནྟི.
ཀ་ཏ་མོ པ་ན སོཏི པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་པེ་ཀྑོ པུ་ལླི་ངྒ་ནི་དྡེ་སོ, ཀ་ཏ་མོ སོ པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ? ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན. ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི དེ་ཝེ་སུ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན. སེ་ཊྛ་ས་མྨ་ཏཱ་ན་མྤཱིཏི ཨ་པི-ས་དྡེ་ན པ་གེ་ཝ ཨ་སེ་ཊྛ་ས་མྨ་ཏཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནྟཱ་ནནྟི ས་པྤཱི་ཏི་ཀ་ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན པ་མོ་ད་མཱ་ནཱ་ནཾ. ར་ཛྫ་ནྟཱ་ནནྟི བ་ལ་ཝ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ར་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ. རཱུ་པ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏ་ཎྷཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ རཱུ་པ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཧ་ད་ཡ་ཏ་པྤ་ན་ཏོ ཨ་མྦ་ར་སཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ རཱུ་པ་ར་སཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨཱ་ཝི་ཉྩ་ནྟཱིཏི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནྟི. ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་སཱ་མ་གྒི་ཡནྟི ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་མ་གྒི་ཡཾ. ཨ་ནུ་ཀྑི་པ་ནྟོཏི ཨ་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨ་ས་པྤཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀྑི་པ་ནྟོ ཨ་ནུ་ཀྐཾ་སེ་ནྟོ.
ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེ ཀ་ར་ཎེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནནྟི ‘‘ཛ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶཱཏི ཀ་ར་ཎེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཛ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མཱུ་ལནྟི བྷ་ཝ་མཱུ་ལཾ. ‘‘ཏཱ་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཨོ་ཊྛ་མུ་ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ མ་ཛ྄ཛྷེ་པ་ད་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ-ཀཱ་ར་ཉྩ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་ལ་ཝ་ཏྠུ ཝི་ཡ ནེ་སཾ ཝ་ཏྠུ ཀ་ཏ་ནྟི ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏཱ་ལ་སྶ ཝ་ཏྠུ ཏཱ་ལ་ཝ་ཏྠུ. ཡ་ཐཱ ཨཱ་རཱ་མ་སྶ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦོ པ་དེ་སོ ཨཱ་རཱ་མ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ ‘‘ཨཱ་རཱ་མ་ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ལ་སྶ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ་ཀཱ་སོ ས་མཱུ་ལཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏེ ཏཱ་ལེ པ་དེ་ས་མ་ཏྟེ ཋི་ཏེ ཏཱ་ལ་སྶ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཏཱ་ལ་ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནེ་སནྟི རཱུ་པ་ར་སཱ་དཱི་ནཾ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཏཱ་ལ་ཝ་ཏྠུ ཝི་ཡ ནེ་སཾ ཝ་ཏྠུ ཀ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. རཱུ་པཱ་དི་པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏ་ཎྷཱ་ཡུ་ཏྟ་སོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་སཱ་དཱི་ནཾ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ་སཾ པུ་བྦེ ཨུ་པྤ་ནྣ་པུ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ ཀ་ཏེ’’ཏི. ཏ་ཏྠ པུ་བྦེཏི པུ་རེ, ས་རཱ་ག་ཀཱ་ལེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱིཏི ཏཱ་ལ་ཝ་ཏྠུ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཏྠུ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ རཱུ་པ་ར་སཱ་ད་ཡོ ‘‘ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པུ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ.
ཨ་ཝི་རུ་ལ༹ྷི་དྷ་མྨ་ཏྟཱཏི ཨ་ཝི་རུ་ལ༹ྷི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ. མ་ཏྠ་ཀ་ཙྪི་ནྣོ ཏཱ་ལོ པ་ཏྟ་ཕ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏོ ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཏྠ་ཀ་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ལོ ཝི་ཡ ཀ་ཏཱ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ ཝི་ཡ ཀ་ཏཱ་ཏི ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་གྒ་ཧོ ད་སྶི་ཏོ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཨ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏོ ཏཱ་ལོ ཝི་ཡ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ་ལ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཝི་སེ་ས་ན་སྶ པ་ར་ནི་པཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་མི་ནཱ པ་ན་ཏྠེ་ན ཨི་དཾ ད་སྶེ་ཏི – རཱུ་པ་ར་སཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨཱ ཧུ་ཏྭཱ པུ་བྦེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཏེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་པི མ་ཏྠ་ཀ་ས་དི་སཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་ནཾ མ་གྒ་ས་ཏྠེ་ན ཚི་ནྣ་ཏྟཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཏཱ་ལ་པ་ཏྟ་ས་དི་སེ ཝི་པཱ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷེ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ ཛཱ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ ཝི་ཡ ཀ་ཏཱ་ཏི ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ རཱུ་པ་ར་སཱ་ད་ཡོ་ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ‘‘ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནྟཱ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན ཀུ་ས་ལ་སོ་མ་ན་སྶ་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ-ས་དྡོ པ་ཙྪཱ་ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ནེ་སཾ པ་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཡ་ཉྩ ཁོ ཏྭཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་དེ་སི, སོ པ་རི་ཡཱ་ཡོ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཡཾ ཝ་ནྡ་ནཱ་དི་སཱ་མ་གྒི་ར་སཱ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ར་ས་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ཝ་དེ་སི, ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏི, ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ནུ ཙཱ་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཡཾ ཝ་ནྡ་ནཱ་དི་སཱ་མ་གྒི་ར་སཱ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ར་ས་རཱུ་པོ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ’’ཏི ཨཱ་ཧ, ‘‘སོ པ་རི་ཡཱ་ཡོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཝ་ནྡ་ནཱ་དཱི་ནི བྷ་ག་ཝཱ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཾ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ནུ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ས་བྦ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་སཱུཏི ས་བྦ་ཝཱ་རེ་སུ. ས་ནྡྷཱ་ཡ་བྷཱ་སི་ཏ་མ་ཏྟནྟི ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ‘‘ནི་བྦྷོ་གོ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. བྷ་ག་ཝཱ ཙ ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ནི་བྦྷོ་ག་ཏཱ་དིཾ ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ་བྷཱ་སི་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པ་རི་བྷོ་གོཏི ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷོ་གོ. ཨ་པ་རཾ པ་རི་ཡཱ་ཡནྟི ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ར་ཎཾ.
ཀུ་ལ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཀ་མྨནྟི ཀུ་ལཱ་ཙཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀ་མྨཾ, ཀུ་ལ་ཙཱ་རི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཀི་རི་ཡནྟི ཨ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ. ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནཾ པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནེ་པི པཱ་རི་སེ་ས་ཉཱ་ཡ་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏེ དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དི་ཀེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཱཏི ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཱ.
ཨ་ཡཾ ལོ་ཀ་ཏ་ནྟཱིཏི ཨ་ཡཾ ཝུ་ཌྜྷཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ལོ་ཀ་པྤ་ཝེ་ཎཱི. ཨ་ནཱ་གཱ་མི་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨ་ལ་ངྐཱ་རཱ་དཱི་སུ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩ ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་སུ ནི་ཀ་ནྟི་ཝ་སེ་ན རཱ་གུ་པྤ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀ་རཱ་ག་སྶེ་ཝ པ་ཧཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀ་རཱ་ག་སྶཱ’’ཏི. རཱུ་པཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་སུ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ རཱ་གོ ‘‘པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀ་རཱ་གོ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཝ་ཙ་ནོ ཧེ་ཏྠ གུ་ཎ-ས་དྡོ ‘‘ཝ་ཡོ་གུ་ཎཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦཾ ཛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༤) ཝི་ཡ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་དྭ་ཡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶཱཏི དོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟ་དྭ་ཡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ. མོ་ཧ་སྶ ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལ་ས་མྦྷ་ཝ་སྶཱ’’ཏི. ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནནྟི ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ.
ཛི་གུ་ཙྪ་ཏི མ་ཉྙེཏི ཨ་ཧ་མ་བྷི་ཛཱ་ཏོ རཱུ་པ་ཝཱ པ་ཉྙ་ཝཱ ཀ་ཐཾ ནཱ་མ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དིཾ ཀ་རེ་ཡྻ་ནྟི ཛི་གུ་ཙྪ་ཏི ཝི་ཡ, ཛི་གུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ས་ལླ་ཀྑེ་མི. ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ ཛི་གུ་ཙྪ་མཱ་ནོ ཏེ་སཾ ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་མྤི ཛི་གུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཛི་གུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ས་མཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཱ ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝོཏི. མ་ཎྜ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀོཏི མ་ཎྜ་ན་ཀ་ས་བྷཱ་ཝོ, མ་ཎྜ་ན་ཀ་སཱི་ལོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛེ་གུ་ཙྪི་ཏནྟི ཛི་གུ་ཙྪ་ན་སཱི་ལ་ཏཾ.
ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛ་ཀ་ཀ་མྨནྟི ལོ་ཀ་ཛེ་ཊྛ་ཀཱ་ནཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀ་མྨཾ, ལོ་ཀེ ཝཱ སེ་ཊྛ་ས་མྨ་ཏཾ ཀ་མྨཾ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏེ་སུ དྭཱི་སུ་པི ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ་སུ. པ་དཱ་བྷི་ཧི་ཏོ ཨ་ཏྠོ པ་ད་ཏྠོ, བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཝི་ན་ཡཾ ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ན་ཡ་ནཾ ཝི་ན་ཡོ, ནི་གྒ་ཎྷ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་གྒ་ཧཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ན་ནུ ཙ པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟེ་སུ དྭཱི་སུ་པི ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ་སུ ས་ཀ་ཏྠེ ཨ་ར་ཧ་ཏྠེ ཙ ཏ་དྡྷི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ དི་སྶ་ཏི, ན པ་ན ‘‘ཝི་ན་ཡཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ. ཏ་སྨཱ ཀ་ཐ་མེ་ཏྠ ཏ་དྡྷི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཙི་ཏྲཱ ཧི ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝུ་ཏྟཱི’’ཏི. ཝི་ཙི་ཏྲ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ ལོ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཡ་སྨིཾ ཡ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཏ་དྡྷི་ཏ་པྤ་ཡོ་གོ ལོ་ཀ་སྶ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝུ་ཏྟི ལོ་ཀ་ཏོ སི་དྡྷཱ་ཏི ཝི་ཙི་ཏྲཱ ཏ་དྡྷི་ཏ་ཝུ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ‘‘མཱ ས་དྡ་མ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ‘‘མཱ་ས་དྡི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་ན་ཡཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ན་ཡི་ཀོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཀ་པ་ཎ་པུ་རི་སོཏི གུ་ཎ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ དཱི་ན་མ་ནུ་སྶོ. བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱཏི ཏི་སྶ་ད་ཏྟཱ་དི་ས་དྡེ་སུ ཝི་ཡ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་ཡཾ ནཱ་མ པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཙཱ་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ, ཨ་ནི་པྥ་ནྣ་པཱ་ཊི་པ་དི་ཀ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ག་བྦྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ་པི ཋ་པེ་ཏྭཱ བྷུ་མྨ་དེ་ཝེ སེ་ས་དེ་ཝེ་སུ ག་བྦྷ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ག་བྦྷ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་སྶཱཏི ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་སཱ་མཱི་ཙི་ཀ་མྨ་སྶ. མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎེ དོ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོཏི མཱ་ཏི་ཏོ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ, ཨ་ཀྐོ་སི་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ དཱ་སི་ཡཱ པུ་ཏྟོ་ཏི དཱ་སི་ཀུ་ཙྪི་མྷི ནི་བྦ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ཀྐོ་ས་ནཾ ཝི་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎེ དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟོ་པི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ག་བྦྷ་ཏོཏི དེ་ཝ་ལོ་ཀ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷ་བྦོ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱུ་པ་པ་ཏྟིཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏུ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི. ‘‘ཧཱི་ནོ ཝཱ ག་བྦྷོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་པ་ག་བྦྷོ’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་གྒ་ཧ་སྶ ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ག་བྦྷ་པ་རི་བཱ་ཧི་ར་ཏྟཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཧཱི་ན་ག་བྦྷ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་བྷཱ་གཱི’’ཏི. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཨཱ་ཡ་ཏི་མྤི ཧཱི་ན་ག་བྦྷ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་བྷཱ་གཱི, ཏ་སྨཱ ཧཱི་ནོ ཝཱ ག་བྦྷོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་པ་ག་བྦྷོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པུ་ན ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་གྒ་ཧ་སྶ ‘‘ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན…པེ… ད་སྶེ་ནྟོ’’ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཧཱི་ནོ ཝཱ་སྶ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ ག་བྦྷ་ཝཱ་སོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི. ག་བྦྷ-ས་དྡོ ཨ་ཏྠི མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ‘‘ག་བྦྷེ ཝ་ས་ཏི མཱ་ཎ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༡.༡༥.༣༦༣) ཝི་ཡ. ཨ་ཏྠི མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ག་བྦྷ་པཱ་ཏ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༢༩) ཝི་ཡ. ཏ་ཏྠ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི. ག་བྦྷེ སེ་ཡྻཱ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻཱ. ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་ན མ་གྒེ་ནཱཏི ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན. ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ མ་གྒེ་ན ཝི་ཧ་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཧ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨི་ཏ་རཱ ཏི་སྶོ་པཱིཏི ཨ་ཎྜ་ཛ་སཾ་སེ་ད་ཛ་ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་དི་པི ‘‘ཨ་པ་ག་བྦྷོ’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻཱ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, པ་ས་ངྒ་ཏོ པ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ས་བྦ་མྤི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་པི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨི་དཱ་ནི ས་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ ག་བྦྷ-ས་དྡ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝི་གྒ་ཧ་ནཱ་ན་ཏྟཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཝི་ཀ་པྤེ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻཱ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ན་ནུ ཙ ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻཱ པ་ཧཱི་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ག་བྦྷ་སྶ སེ་ཡྻཱ ཨེ་ཝ པ་ཧཱི་ནཱ, ན པ་ན ག་བྦྷོ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཐ ‘‘ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཝ་ཏྭཱ པུ་ན་བྦྷ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀི་མ་ཏྠ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི ཙ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པུ་ན་བྦྷ་ཝ་བྷཱུ་ཏཱཏི ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི.
དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུནྟི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨེ ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ དྷཱ་རེ་ཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱཏི ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ, པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་པྤ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱིཏི རུ་ཙི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སོ, ཏཾ པ་ཏྟོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་པྥཱ་རནྟི ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཕ་ར་ཎཾ. ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ པུ་ན ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཏ’’ནྟི. ཡ་ཐཱ པ་ཐ་ཝཱི སུ་ཙི་ཨ་སུ་ཙི་ནི་ཀྑེ་པ་ཙྪེ་ད་ན་བྷེ་ད་ནཱ་དཱི་སུ ན ཝི་ཀ་མྤ་ཏི, ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝི་རོ་དྷཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ་སུ ལཱ་བྷཱ་ལཱ་བྷཱ་དཱི་སུ ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝི་རོ་དྷ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ ཨ་ཝི་ཀ་མྤི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པ་ཐ་ཝཱི་ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཀུ་པྤ་དྷ་མྨ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཀུ་པྤ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘པ་རེ་སུ པ་ན ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟེ་སུ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཐ་ཝཱི་ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀུ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་ནྟི. ཛ་རཱ་ཡ ཨ་ནུ་ས་ཊནྟི ཛ་རཱ་ཡ པ་ལི་ཝེ་ཋི་ཏཾ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཝུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ས་ནྣ་ཝུ་ཏྟི་མ་ར་ཎ་ནྟི ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཛྫ མ་རི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘མ་ཧ་ནྟེ་ན ཁོ པ་ན ཨུ་སྶཱ་ཧེ་ནཱ’’ཏི སཱ་དྷུ ཁོ པ་ན ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ད་སྶ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཉྫཱ་ཏ་མ་ཧུ་སྶཱ་ཧེ་ན. ཨ་པྤ་ཊི་ས་མཾ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་བྷཱ་ཝནྟི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་མོ་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་ས་མོ, པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་བྷཱ་ཝོ.
པ་ཀྑེ ཝི་དྷུ་ན་ནྟཱཏི པ་ཏྟེ ཙཱ་ལེ་ནྟཱ. ནི་ཀྑ་མ་ནྟཱ་ནནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ནི་ཀྑ་ནྟེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
སོ ཛེ་ཊྛོ ཨི་ཏི ཨ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོཏི ཡོ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ཨ་ཎྜ་ཀོ་ས་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟོ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་པོ་ཏ་ཀོ, སོ ཛེ་ཊྛོ་ཏི ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ ཨ་སྶ, བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མྤ་ཊི་པཱ་དེ་ནྟོཏི སཾ་ས་ནྡེ་ནྟོ. ཏི་བྷཱུ་མ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་པི ས་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཀོ་ས་སྶ ཨ་ནྟོ པ་ཝི་ཊྛཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཝེ་ཋི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཀོ་ས་སྶ ཨ་ནྟོ པ་ཝི་ཊྛེ་སུ ས་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི ཨ་ཎྜ་ཀོ་སནྟི བཱི་ཛ་ཀ་པཱ་ལཾ. ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེཏི ལོ་ཀོ་ཡེ་ཝ ས་ངྒ་མྨ ས་མཱ་ག་མྨ ནི་ཝཱ་ས་ན་ཊྛེ་ན ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སོ, ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡོ. ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིནྟི ཨེ་ཏྠ ས་མྨཱཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྠོ, སཾ-ས་དྡོ སཱ་མ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏ་སྨཱ ས་མྨཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་ཡ་མེ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷཱིཏི མ་གྒོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མྨཱ སཱ་མ་ཉྩ བོ་དྷི’’ནྟི, ས་མྨཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཙ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་མྨཱཏི ཝཱ པ་ས་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནོ, སཾ-ས་དྡོ སུ་ནྡ་ར་ཝ་ཙ་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ པ་ས་ཏྠཾ སུ་ནྡ་ར་ཉྩ བོ་དྷི’’ནྟི.
ཨ་ས་བྦ་གུ་ཎ་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱཏི ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ. ས་བྦ་གུ་ཎེ ན ད་དཱ་ཏཱི་ཏི ཧི ཨ་ས་བྦ་གུ་ཎ་དཱ་ཡ་ཀོ, ཨ་ས་མ་ཏྠ་ས་མཱ་སོ་ཡཾ ག་མ་ཀ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་སཱུ་རི་ཡ་པ་སྶཱ་ནི མུ་ཁཱ་ནཱི’’ཏི. ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱཏི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་ཏོ ས་ཧེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལེ་ན ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ དེ་ཏི. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ ཏཱི་སུ ཝི་ཛྫཱ་སུ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་སྶ མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཀ་ཐ་མེ་ཏཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི ‘‘མ་གྒོ ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ དེ་ཏཱི’’ཏི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ. ས་ཏི་པི ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་སྶ མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀེ མ་གྒེ ས་ཏི མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ པ་རི་པུ་ཎྞཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ‘‘མ་གྒོ ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ དེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎནྟི ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཉཱ་ཎཾ. པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཉཱ་ཎནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སིནྟི ཛཱ་ནིཾ. ཛཱ་ན་ན་ཉྩ ན ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི’’ནྟི, པ་ཙྩ་ཀྑ་མ་ཀཱ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་པི ན དཱུ་རེ ཋི་ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཏྟོ་མྷཱི’’ཏི, པཱ་པུ་ཎི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པཱ་པུ་ཎ་ན་ཉྩ ན ས་ཡཾ ག་ནྟྭཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ག་ཏོ་མྷཱི’’ཏི, ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ལ་བྷི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨོ་པ་མྨ་ས་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ནནྟི ཨོ་པ་མྨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པ་མེ་ཡྻེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཊི་པཱ་ད་ནཾ. ཨ་ཏྠེ་ནཱཏི ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏྠེ་ན. ཡ་ཐཱ ཀུ་ཀྐུ་ཊི་ཡཱ ཨ་ཎྜེ་སུ ཏི་ཝི་དྷ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ཙྪཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཎྜ་ཀོ་ས་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ན་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨེ་ཝཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏི་ཝི་དྷཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་ཎྜ་ཀོ་ས་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ན་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧི ཏ་སྶཱ ཀུ་ཀྐུ་ཊི་ཡཱ…པེ… ཏི་ཝི་དྷཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི. ‘‘ས་ནྟཱ་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཎྜ་ས་དི་ས་ཏཱ ས་ནྟཱ་ན་སྶ, བ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟ་ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ཙྪཱ་པ་ཀ་ས་དི་ས་ཏཱ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ, བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ཏི ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ བུ་དྡྷོ་ཡེ་ཝ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཁོ ཨེ་ཏཾ, ཝཱ་སེ་ཊྛ, ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡོ ཨི་ཏི་པཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨ་ཝི་ཛྫ་ཎྜ་ཀོ་ས་སྶ ཏ་ནུ་བྷཱ་ཝོཏི བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་ཎྜ་ཀོ་ས་སྶ ཏ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ཎྜ་ཀོ་ས་ས་དི་ས་ཏཱ. མུ་དུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ་པི ཁ་ར་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཐ་དྡྷ་ཁ་ར་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་ཀྑ་ཁ་ར་ཝི་པྤ་ས་ནྣ་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝོཏི ཨེ་ཏྠ པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ་སུ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་སེ་ན སུ་ཁཱ་ནུ་པྤ་ཝེ་སོ ཏི་ཀྑ་ཏཱ, ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ་པི ས་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ ཨ་ཀུ་ཎྛ་ཏཱ ཁ་ར་བྷཱ་ཝོ. ཏི་ཀྑོ་པི ཧི ཨེ་ཀ་ཙྩོ ས་རོ ལ་ཀྑཾ པ་ཏྭཱ ཀུ་ཎྛོ ཧོ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ཨི་དཾ. ས་ཏི་པི ཁ་ར་བྷཱ་ཝེ སུ་ཁུ་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་ས་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ས་ངྑོ་བྷ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝོ, ས་ཏི་པི པ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་ནོ་ས་ཀྐི་ཏྭཱ ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ སུ་ཊྛུ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏོ ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་སེ་ན སཱུ་ར་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝ་མི་མེ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་རི་ཎཱ་མ་ཀཱ་ལོཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི. ཏ་དཱ ཙ སཱ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ག་བྦྷཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་བྦྷ་གྒ་ཧ་ཎ་ཀཱ་ལོ’’ཏི. ག་བྦྷཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ཏྭཱཏི ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་རཾ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན མ་གྒ་ཝི་ཛཱ་ཡ་ན་ཏྠཾ ག་བྦྷཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ཏྭཱ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཀྑེཏི ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཀྑེ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་བྷི་ཉྙཱ ཧི ཨ་ཝི་ཛྫ་ཎྜ་ཀོ་སཾ པ་དཱ་ལི་ཏཱ. པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ པ་ན ཀ་ཏྠ་ཙི ‘‘ཚཱ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཀྑེ’’ཏི ལི་ཁ་ནྟི, སོ ཨ་པཱ་ཋོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཛེ་ཊྛོ སེ་ཊྛོཏི ཝུ་དྡྷ་ཏ་མ་ཏྟཱ ཛེ་ཊྛོ, ས་བྦ་གུ་ཎེ་ཧི ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྟཱ པ་ས་ཏྠ་ཏ་མོ་ཏི སེ་ཊྛོ.
ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཨཱ་ར་དྡྷཾ ཁོ པ་ན མེ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཝཱི་རི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཏོ པ་བྷུ་ཏཱིཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་གཱི་ཡ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. མུ་ཊྛ་སྶ་ཏི་ནཱཏི ཝི་ན་ཊྛ་སྶ་ཏི་ནཱ, ས་ཏི་ཝི་ར་ཧི་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་ར་དྡྷ་ཀཱ་ཡེ་ནཱཏི ས་ད་ར་ཐ་ཀཱ་ཡེ་ན. བོ་དྷི་མ་ཎྜེཏི བོ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ མ་ཎྜ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟེ ཋཱ་ནེ. བོ་དྷཱི་ཏི ཧི པ་ཉྙཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ ཨེ་ཏྠ མ་ཎྜཱ པ་ས་ནྣཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི སོ པ་དེ་སོ ‘‘བོ་དྷི་མ་ཎྜོ’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཏོ. པ་གྒ་ཧི་ཏནྟི ཨཱ་ར་མྦྷཾ སི་ཐི་ལཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ད་ལ༹ྷ་པ་ར་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏུ་སྶ་ཧ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་སི་ཐི་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏ’’ནྟི. ཨ་ས་ལླཱི་ནནྟི ཨ་ས་ངྐུ་ཙི་ཏཾ ཀོ་ས་ཛྫ་ཝ་སེ་ན ས་ངྐོ་ཙཾ ཨ་ནཱ་པ་ནྣཾ. ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱཏི ཨོ་གཱ་ཧ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་པི་ལཱ་པ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཋི་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་མུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི. ས་མྨོ་ས་སྶ ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ན ས་མྨུ་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ས་མྨུ་ཊྛཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཙི་ཏྟ་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ པ་སྶ་དྡྷཾ, ཀཱ་ཡ་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙ ཀཱ་ཡོ པ་སྶ་དྡྷོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་སྨཱ ཀཱ་ཡ་པྤ་སྶ་དྡྷི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཙི་ཏྟ་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ ས་ཧེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཝི་ནཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཀཱ་ཡ་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ཀཱ་ཡཱ་ནཾ པ་སྶ་མྦྷ་ནཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ་པི པ་སྶ་དྡྷོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
སོ ཙ ཁོཏི སོ ཙ ཁོ ཀཱ་ཡོ. ཝི་ག་ཏ་ད་ར་ཐོཏི ཝི་ག་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ད་ར་ཐོ. ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ ཧི ཝི་ག་ཏ་ད་ར་ཐེ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ་པི ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ད་ར་ཐ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཧོ་ཏི. ས་མྨཱ ཨཱ་ཧི་ཏནྟི ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཝི་དྷཱ་ཝ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་ཀྑེ་པཾ ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་ཧི་ཏཾ ཋ་པི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཊྛུ ཋ་པི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་གྒ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཉྩ་ལ་ཏཱ, སཱ ས་ཏི ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཡ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་གྒཾ ཨ་ཙ་ལཾ ནི་པྥ་ནྡ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘ཨཱ་ར་དྡྷཾ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝཱི་རི་ཡ་ས་ཏི་པ་སྶ་དྡྷི་ས་མཱ་དྷཱི་ནཾ ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ད་སྶ་ནེ་ན. ན་ནུ ཙ ས་དྡྷཱ་པ་ཉྙཱ་ན་མྤི ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི ཛྷཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཏི? ས་ཙྩཾ, སཱ པ་ན ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷཱ་ཏི ན ག་ཧི་ཏཱ. ཨ་ས་ཏི ཧི ས་དྡྷཱ་ཡ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཡེ་ཝ, པ་ཉྙཱ་པ་རི་གྒ་ཧེ ཙ ནེ་སཾ ཨ་ས་ཏི ཉཱ་ཡཱ་ར་མྦྷཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ན སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་ས་ལླཱི་ནཱ་ས་མྨོ་ས་ཏཱ་ད་ཡོ ཝཱི་རི་ཡཱ་དཱི་ན་ནྟི ཨ་ས་ལླཱི་ན་ཏཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ པ་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཛྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཾ ཝཱ ས་མཱ་དྷི་ཀི་ཙྩཾ ཨ་དྷི་ཀཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ས་མཱ་དྷི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ཝ ཛྷཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷ་ཝེ ཁ་ནྡྷཱ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ནི ནཱ་མ་གོ་ཏྟཱ་ནི ཙ ས་བྦཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ་ཏྭེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ ཝི་དི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏི? པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས’’ནྟི. མོ་ཧོ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་ཊྛེ་ན ཏ་མོ ཝི་ཡ ཏ་མོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སྭེ་ཝ མོ་ཧོ’’ཏི. ཨོ་བྷཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱཏི ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ཀ་ར་ཎཾ. ཨོ་བྷཱ་སོ་ཝ ཀ་ར་ཎཾ ཨོ་བྷཱ་ས་ཀ་ར་ཎཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨོ་བྷཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ པ་སཾ་སཱ་ཝ་ཙ་ནནྟི པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ན་པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ བོ་དྷ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཝི་ཧ་ཏཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ཝི་ཛྫཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཛྫཱ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ ཙ་སྶཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཙ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏ་ར་སྨི་མྤི པ་ད་དྭ་ཡེཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཏ་མོ ཝི་ཧ་ཏོ ཝི་ན་ཊྛོ. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ཨཱ་ལོ་ཀོ ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ན་པ་རི་ཏཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ཏཱ་པོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱི་རི་ཡཱ་ཏཱ་པེ་ན ཨཱ་ཏཱ་པི་ནོ’’ཏི, ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པེ་སི་ཏ་ཏྟ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སི་དྡྷིཾ པ་ཏི ཝི་སྶ་ཊྛ་ཙི་ཏྟ་སྶ. ཡ་ཐཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཏཱ་པི་ནོ པ་ཧི་ཏ་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧ་ར་ཏོཏི ཨ་ཉྙ་སྶ་པི ཀ་སྶ་ཙི མཱ་དི་ས་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་དྷཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་སྶཱཏི ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་སྶ.
པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏནྟི ན པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ཉཱ་ཎ་དྭ་ཡཱ་དྷི་ག་མཾ ཝི་ཡ ཀེ་ཝ་ལ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ད་སྶེ་ནྟོཏི ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ. ས་རཱུ་པ་ཏོ ཧི པུ་བྦེ ད་སྶི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཛཱ་ཏོཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཨི་དཾ ད་སྶེ་ཏི – ‘‘ཨ་ཧཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, པ་ཋ་མ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཛཱ་ཏོ་ཡེ་ཝ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦེ་སཾ ཝུ་དྡྷོ མ་ཧ་ལླ་ཀོ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཏཱི་ཧི ཝི་ཛྫཱ་ཧི ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཛཱ་ཏོ’’ཏི. པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎནྟི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཏ་བྦྷཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏཱི་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎནྟི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ. དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་ག་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནོ པ་རི་བྷ་ཎྜ་ཉཱ་ཎ་ཏྟཱ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་མྷི་ཡེ་ཝ ཙ ཋི་ཏ་སྶ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་སི་དྡྷི་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱཏི ས་པ་རི་བྷ་ཎྜེ་ན དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎེ་ན. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ་སོ ཙ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་སོ ཙ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཱ་ག་ཏཾ་སཾ, ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎཾ. ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝི་ཡ སེ་སཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཚ་ཉཱ་ཎ་ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎ་ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡེ་ན ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎ’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་པི ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎེ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ’’ཏི.
པཱི་ཏི་ཝི་པྥཱ་ར་པ་རི་པུ་ཎྞ་ག་ཏྟ་ཙི་ཏྟོཏི པཱི་ཏི་ཕ་ར་ཎེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞ་ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟོ. ཨ་ཉྙཱ་ཎནྟི ཨ་ཉྙཱ་ཎ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷི-ས་དྡ་ཡོ་ག་ཏོ ཧི སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཝེ་ར་ཉྫ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. སཱི་ཧ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢. དུ་ཏི་ཡེ ས་ནྠཱ་གཱ་རཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༢; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༤.༢༤༣) ནཱ་མ ཨེ་ཀཱ མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ་ཝ. ཨུ་ཡྻོ་ག་ཀཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཧི རཱ་ཛཱ་ནོ ཏ་ཏྠ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟུ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ པ་ཙྪཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ས་ནྠཾ ཀ་རོ་ནྟི, མ་རི་ཡཱ་དཾ བ་ནྡྷ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ‘‘ས་ནྠཱ་གཱ་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་ཡྻོ་ག་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཙ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཡཱ་ཝ གེ་ཧེ གོ་མ་ཡ་པ་རི་བྷ་ཎྜཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀཾ དྭེ དི་ཝ་སེ ཏེ རཱ་ཛཱ་ནོ ཏ་ཏྠ ས་ནྠ་མྦྷ་ནྟཱི་ཏི་པི ས་ནྠཱ་གཱ་རཾ. ཏེ་སཾ རཱ་ཛཱུ་ནཾ ས་ཧ ཨ་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ ཨ་གཱ་ར་ནྟི་པི ས་ནྠཱ་གཱ་རཾ. ག་ཎ་རཱ་ཛཱ་ནོ ཧི ཏེ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀི་ཙྩཾ ཨེ་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ས་བྦེ་སཾ ཚ་ནྡོ ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་བྦེ ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཧ ཨ་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ ཨ་གཱ་ར’’ནྟི. ཡ་སྨཱ ཝཱ ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཀ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཝ་པི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན གྷ་རཱ་ཝཱ་ས་ཀི་ཙྩཱ་ནི ས་མྨ་ནྟ་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཚི་དྡཱ་ཝ་ཚི་དྡཾ གྷ་རཱ་ཝཱ་སཾ ས་ནྠ་ར་ནྟཱི་ཏི་པི ས་ནྠཱ་གཱ་རཾ.
པུ་ཏྟ་དཱ་ར་དྷ་ནཱ་དི་ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ པཱ་ར་མི་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ངྒ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ ཨུ་པ་པཱ་ར་མི་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནོ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ པ་ར་མ་ཏྠ་པཱ་ར་མི་ཡོ. ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ ཉཱ་ཏ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ. ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ ལོ་ཀ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ. ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཀ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་ཛྫཱ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཙ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་པ་རི་ཙ་ཡ་ཝ་སེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཏཱི་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ཉཱ་ཎ་ཙཱ་རོ བུ་དྡྷ་ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་ངྒ་ན་ཡ་ན་དྷ་ན་ར་ཛྫ་པུ་ཏྟ་དཱ་ར་པ་རི་ཛྫཱ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ མ་ཧཱ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟེ་ན. ས་ཏི་པི མ་ཧཱ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་ནཾ དཱ་ན་པཱ་ར་མི་བྷཱ་ཝེ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝི་སེ་ས་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ སུ་དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ པ་ཉྩ་མ་ཧཱ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙ ཨ་ངྒ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏོ ཝི་སུཾ ན་ཡ་ན་པ་རི་ཙྩཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ. པ་རི་ཙྩཱ་ག་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་པི དྷ་ན་ར་ཛྫ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏོ པུ་ཏྟ་དཱ་ར་པ་རི་ཙྩཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ཝི་སུཾ ཀ་ཏཾ. པ་བྦ་ཛྫཱ་ཝ ས་ངྑེ་པོ.
ས་ཏྟ་སུ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་སཱུཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, དུ་ཀྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ཝི་རཱ་གཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ནི་རོ་དྷཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཏི ཨི་མཱ་སུ ས་ཏྟ་སུ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་སུ.
ཨ་ནུ་ཝི་ཙྩ་ཀཱ་རནྟི ཨ་ཝེ་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཾ. དྭཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་སཱ་ས་ནེ ཋི་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་ཝ་ཀ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ག་ཏེ པ་གྒ་ཎྷ་ནྟི, ཏཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ནུ་པུ་བྦིཾ ཀ་ཐནྟི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༧༥-༧༦) ཨ་ནུ་པུ་བྦཾ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་ཀ་ཐཾ. ཀཱ པ་ན སཱ་ཏི? དཱ་ནཱ་དི་ཀ་ཐཱ. ཏ་ཏྠ དཱ་ན་ཀ་ཐཱ ཏཱ་ཝ པ་ཙུ་ར་ཛ་ནེ་སུ་པི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་ས་ཏྟ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ སུ་ཀ་ར་ཏྟཱ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨཱ་དི་ཏོ ཀ་ཐི་ཏཱ. པ་རི་ཙྩཱ་ག་སཱི་ལོ ཧི པུ་གྒ་ལོ པ་རི་གྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ནི་སྶ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ སཱི་ལཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཙ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏོ ཧོ་ཏི. སཱི་ལེ་ན དཱ་ཡ་ཀ་པྤ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཏོ པ་རཱ་ནུ་གྒ་ཧཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ར་པཱི་ལཱ༹་ནི་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀི་རི་ཡཱ་དྷ་མྨཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཀི་རི་ཡཱ་དྷ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ, བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ན་ནྟ་རཾ སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. ‘‘ཏ་ཉྩ སཱི་ལཾ ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཾ, ཨ་ཡཾ བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི ཏ་སྶ ཕ་ལ’’ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ‘‘ཨི་མེ་ཧི ཙ དཱ་ན་སཱི་ལ་མ་ཡེ་ཧི པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ་ཧི པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཨེ་ཏཱ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་སུ པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻཱ དི་བྦ་བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ལ་དྡྷ་བྦཱ’’ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ས་གྒ་ཀ་ཐཱ. ‘‘སྭཱ་ཡཾ ས་གྒོ རཱ་གཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛོ, ས་བྦ་ཐཱ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ’’ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ས་གྒཱ་ན་ནྟ་རཾ མ་གྒོ, མ་གྒ་ཉྩ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན ཏ་ད་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ ས་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་པི པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་རེ ས་བྦེ་པི ཀཱ་མཱ ནཱ་མ བ་ཧྭཱ་དཱི་ན་ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ ཨ་དྡྷུ་ཝཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ. ‘‘ཧཱི་ནཱ ག་མྨཱ པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀཱ ཨ་ན་རི་ཡཱ ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཏེ་སཾ ཨོ་ཀཱ་རོ ལཱ་མ་ཀ་བྷཱ་ཝོ. ས་བྦེ་པི བྷ་ཝཱ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཏ་ཏྠ སཾ་ཀི་ལེ་སོ. ས་བྦ་སོ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་པྤ་མུ་ཏྟཾ ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ནེ་ཀྑ་མྨེ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཙ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ མ་གྒ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་དི-ཨ་ཏྠེ་ན དཱི་པི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
སུ་ཁཱ་ནཾ ནི་དཱ་ནནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ ནི་བྦཱ་ནུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ས་བྦེ་ས་མྤི སུ་ཁཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཡ་ཉྷི ཀི་ཉྩི ལོ་ཀེ བྷོ་ག་སུ་ཁཾ ནཱ་མ, ཏཾ ས་བྦཾ དཱ་ནཱ་དྷཱི་ན་ནྟི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཡཾ པ་ན ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཁཾ, ཏ་སྶ་པི དཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ མཱུ་ལནྟི ཡཱ ཨི་མཱ ལོ་ཀེ པ་དེ་ས་ར་ཛྫ་སི་རི་སྶ་རི་ཡ་ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མུ་ཛྫ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་བྷེ་དཱ མཱ་ནུ་སི་ཀཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ, ཡཱ ཙ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་ག་ཏཱ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ, ཡཱ ཝཱ པ་ན་ཉྙཱ་པི ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ, ཏཱ་སཾ ས་བྦཱ་སཾ ཨི་དཾ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎཾ. བྷོ་གཱ་ནནྟི བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ‘‘བྷོ་གོ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ་ནཾ པི་ཡ་མ་ནཱ་པི་ཡ་རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཨུ་པ་བྷོ་ག་སུ་ཁཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ ནི་ཙྩ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ. ཝི་ས་མ་ག་ཏ་སྶཱཏི བྱ་ས་ན་པྤ་ཏྟ་སྶ. ཏཱ་ཎནྟི ར་ཀྑཱ, ཏ་ཏོ པ་རི་པཱ་ལ་ན་ཏོ. ལེ་ཎནྟི བྱ་ས་ནེ་ཧི པ་རི་པཱ་ཏི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཨོ་ལཱི་ཡ་ན་པྤ་དེ་སོ. ག་ཏཱིཏི ག་ནྟ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ. པ་རཱ་ཡ་ཎནྟི པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ. ཨ་ཝ་སྶ་ཡོཏི ཝི་ནི་པ་ཏི་ཏུཾ ཨ་དེ་ནྟོ ནི་སྶ་ཡོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎནྟི ཨོ་ལུ་བྦྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ.
ར་ཏ་ན་མ་ཡ་སཱི་ཧཱ་ས་ན་ས་དི་སནྟི ས་བྦ་ར་ཏ་ན་མ་ཡ་ས་ཏྟ་ངྒ་མ་ཧཱ་སཱི་ཧཱ་ས་ན་ས་དི་སཾ. ཨེ་ཝཾ ཧི་སྶ མ་ཧ་གྒྷཾ ཧུ་ཏྭཱ ས་བྦ་སོ ཝི་ནི་པ་ཏི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཊྛོ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི. མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི་ས་དི་སཾ ག་ཏ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་སྶ ལ་བྷཱ་པ་ན་ཏོ. ཡ་ཐཱ དུ་བྦ་ལ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཨཱ་ལ་མྦ་ན་ར་ཛྫུ ཨུ་ཏྟི་ཊྛ་ཏོ ཏི་ཊྛ་ཏོ ཙ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷོ, ཨེ་ཝཾ དཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཋི་ཏི་ཡཱ ཙ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ལ་མྦ་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་ལ་མྦ་ན་ར་ཛྫུ་ས་དི་ས’’ནྟི. དུ་ཀྑ་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱཏི དུ་གྒ་ཏི་དུ་ཀྑ་ཊྛཱ་ན་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན. ས་མ་སྶཱ་ས་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ལོ་བྷ་མ་ཙྪ་རི་ཡཱ་དི་པ་ཊི་ས་ཏྟུ་པ་དྡ་ཝ་ཏོ ས་མ་སྶཱ་ས་ན་ཊྛེ་ན. བྷ་ཡ་པ་རི་ཏྟཱ་ཎ་ཊྛེ་ནཱཏི དཱ་ལི་དྡི་ཡ་བྷ་ཡ་ཏོ པ་རི་པཱ་ལ་ན་ཊྛེ་ན. མ་ཙྪེ་ར་མ་ལཱ་དཱི་ཧཱིཏི མ་ཙྪེ་ར་ལོ་བྷ་དོ་ས་མ་ད་ཨི་སྶཱ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་དི་ཙི་ཏྟ་མ་ལེ་ཧི. ཨ་ནུ་པ་ལི་ཏྟ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ. ཏེ་སནྟི མ་ཙྪེ་ར་མ་ལཱ་དཱི་ནཾ. ཏེ་སཾ ཨེ་ཝ དུ་རཱ་ས་ད་ཊྛེ་ན. ཨ་ས་ནྟཱ་ས་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ས་ནྟཱ་ས་ཧེ་ཏུ་ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡོ ཧི དཱ་ཡ་ཀོ དཱ་ན་པ་ཏི, སོ ས་མྤ་ཏི་པི ན ཀུ་ཏོ་ཙི ས་ནྟ་ས་ཏི, པ་གེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ. བ་ལ་ཝ་ནྟ་ཊྛེ་ནཱཏི མ་ཧཱ་བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡ. དཱ་ཡ་ཀོ ཧི དཱ་ན་པ་ཏི ས་མྤ་ཏི པ་ཀྑ་བ་ལེ་ན བ་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པ་ན ཀཱ་ཡ་བ་ལཱ་དཱི་ཧི་པི. ཨ་བྷི་མ་ངྒ་ལ་ས་མྨ་ཏ་ཊྛེ་ནཱཏི ‘‘ཝ་ཌྜྷི་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཨ་བྷི་ས་མྨ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཝི་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཏོ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝཱུ་པ་ན་ཡ་ནཾ ཁེ་མ་ནྟ་བྷཱུ་མི་ས་མྤཱ་པ་ནཾ.
ཨི་དཱ་ནི མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཙ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན་པི དཱ་ན་གུ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དཱ་ནཾ ནཱ་མེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་ཡྻཱ་ཏེ་ནྟེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘དཱ་ན་ཕ་ལཾ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་སྶ་ནྟཱ མ་ཧཱ་པུ་རི་སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏ་མྤི པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཀོ ནཱ་མ ཝི་ཉྙུ་ཛཱ་ཏི་ཀོ བཱ་ཧི་རེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་གེ་ཝ ས་ངྒཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨོ་ཝཱ་དཾ དེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཡཱ ལོ་ཀི་ཡཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཙ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ, ཏཱ ས་བྦཱ དཱ་ན་ཏོ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དཱ་ན་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ཀྐ་མཱ་ར་བྲ་ཧྨ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི པ་ན ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ཙཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ སཱ ཏཱ་སཾ པ་ར་ཏོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏཱ ལོ་ཀི་ཡཱ, ཨི་མཱ པ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱ་སུ་པི ཨུ་ཀྐ་ཊྛུ་ཀྐ་ཊྛ་ཏ་རུ་ཀྐ་ཊྛ་ཏ་མ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཀ་མེ་ན ཉཱ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་སཾ པ་ན དཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཏ་སྶ བྲ་ཧྨ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་པི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
དཱ་ན་ཉྩ ནཱ་མ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻེ་སུ ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན པཱུ་ཛ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་སྶ པ་རེ་སཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནཾ, ཏ་སྨཱ དཱ་ཡ་ཀོ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལོ པ་རེ ཧ་ནྟི, པ་རེ་སཾ ཝཱ ས་ནྟ་ཀཾ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱ་ནཾ དེ་ནྟོ སཱི་ལཾ ས་མཱ་དཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི. སཱི་ལཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ས་དི་སོ ཨ་ལ་ངྐཱ་རོ ན་ཏྠི སོ་བྷཱ་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ སཱི་ལ་སྶ. སཱི་ལ་པུ་པྥ་ས་དི་སཾ པུ་པྥཾ ན་ཏྠཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སཱི་ལ་ག་ནྡྷ་ས་དི་སོ ག་ནྡྷོ ན་ཏྠཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཙ་ནྡ་ནཾ ཏ་ག་རཾ ཝཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ (དྷ. པ. ༥༥) གཱ་ཐཱ – ‘‘ག་ནྡྷོ ཨི་སཱི་ནཾ ཙི་ར་དི་ཀྑི་ཏཱ་ནཾ, ཀཱ་ཡཱ ཙུ་ཏོ ག་ཙྪ་ཏི མཱ་ལུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ (ཛཱ. ༢.༡༧.༥༥) ཛཱ་ཏ་ཀ་གཱ་ཐཱ་ཡོ ཙ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ. སཱི་ལ་ཉྷི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་བྷ་ར་ཎ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ལ་ངྐཱ་རོ ཙ ག་ནྡྷ་ཝི་ལེ་པ་ན་ཉྩ པ་ར་སྶ ད་སྶ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ཉྩ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལཱ་ལ་ངྐཱ་རེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་ཡཾ ས་གྒོ ལ་བྦྷ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་ཧི ཨཱ་ར་དྡྷཾ སཱི་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ས་ཀྐོ དེ་ཝ་རཱ་ཛཱ –
‘‘ཧཱི་ནེ་ན བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ན, ཁ་ཏྟི་ཡེ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི;
མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་ན ཙ དེ་ཝ་ཏྟཾ, ཨུ་ཏྟ་མེ་ན ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༨.༧༥);
ཨི་ཊྛོཏི སུ་ཁོ. ཀ་ནྟོ་ཏི ཀ་མ་ནཱི་ཡོ. མ་ནཱ་པོཏི མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀོ. ཏཾ པ་ན ཏ་སྶ ཨི་ཊྛཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནི་ཙྩ་མེ་ཏྠ ཀཱི་ལཱ༹’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
དོ་སོཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ནཱ ཨ་པྤ་སྶཱ་དཱ་དི་ནཱ ཙ དཱུ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཡ་ཏོ ཏེ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ནཱ་རཱ་དྷེ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, པ་ར་མ་ཀ་པ་ཎ་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཙ ཀཱ་མཱ ཡ་ཐཱ་ཏ་ཐཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཙྩུ་པ་ཏི་ཊྛ་ནྟི. ལཱ་མ་ཀ་བྷཱ་ཝོཏི ཨ་སེ་ཊྛེ་ཧི སེ་ཝི་ཏ་བྦོ, སེ་ཊྛེ་ཧི ན སེ་ཝི་ཏ་བྦོ ནི་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝོ. སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ནནྟི ཝི་བཱ་དྷ་ཀ་ཏཱ ཨུ་པ་ཏཱ་པ་ཀ་ཏཱ ཙ.
ནེ་ཀྑ་མྨེ ཨཱ་ནི་སཾ་སནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀཱ ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཏ་ཏྟ་ཀཱ ནེ་ཀྑ་མྨེ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ. ཨ་པི་ཙ ནེ་ཀྑ་མྨཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཨ་ས་མྦཱ་དྷཾ ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ, ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཀཱ་མེ་ཧི, ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཡ, ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཧི, ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཀཱ་མ་པ་རི་ལཱ༹་ཧེ་ཧི, ནི་ཀྑ་ནྟཾ བྱཱ་པཱ་ད་ས་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ནེ་ཀྑ་མྨེ ཨཱ་ནི་སཾ་སེ པ་ཀཱ་སེ་སི. པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡཾ ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཙ གུ་ཎེ ཝི་བྷཱ་ཝེ་སི ཝ་ཎྞེ་སི. ཀ་ལླ་ཙི་ཏྟནྟི ཀ་མྨ་ནི་ཡ་ཙི་ཏྟཾ ཧེ་ཊྛཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཙི་ཏྟ་དོ་སཱ་ནཾ ཝི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་རི དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མེ་ན ཀ་མྨ་ཀྑ་མ་ཙི་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་ད་ཡོ ཙི་ཏྟ་སྶ རོ་ག་བྷཱུ་ཏཱ, ཏ་དཱ ཏེ ཝི་ག་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རོ་ག་ཙི་ཏྟ’’ནྟི. དི་ཊྛི་མཱ་ནཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཝི་ག་མེ་ན མུ་དུ་ཙི་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་ཝི་ག་མེ་ན ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟཾ. ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨུ་ལཱ༹་ར་པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫ་ཡོ་གེ་ན ཨུ་ད་གྒ་ཙི་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཾ. ཡ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་ལླ་ཙི་ཏྟནྟི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་ཝི་ག་མེ་ན ཨ་རོ་ག་ཙི་ཏྟཾ. མུ་དུ་ཙི་ཏྟནྟི བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ག་མེ་ན མེ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀ་ཋི་ན་ཙི་ཏྟཾ. ཝི་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟནྟི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཝི་ག་མེ་ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཏོ ཏེ་ན ཨ་པི་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟཾ. ཨུ་ད་གྒ་ཙི་ཏྟནྟི ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཝི་ག་མེ་ན ས་མྤ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨ་ལཱི་ན་ཙི་ཏྟཾ. པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟནྟི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཝི་ག་མེ་ན ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ སེ་ས་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
སེ་ཡྻ་ཐཱ་པཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་མཱ་ཝ་སེ་ན སཱི་ཧ་སྶ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒུ་པྤཱ་ད་ན་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ༹་ཀནྟི ཝི་ག་ཏ་ཀཱ་ལ༹་ཀཾ. ས་མྨ་དེ་ཝཱཏི སུ་ཊྛུ་དེ་ཝ. ར་ཛ་ནནྟི ནཱི་ལ་པཱི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏཱ་དི་ར་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ. པ་ཊི་གྒ་ཎྷེ་ཡྻཱཏི ག་ཎྷེ་ཡྻ, པ་བྷ་སྶ་རཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ས་ནེཏི ཏ་སྶཾ་ཡེ་ཝ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡཾ. ཨེ་ཏེ་ན་སྶ ལ་ཧུ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་ཏཱ ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙ་ཏཱ སུ་ཁ་པྤ་ཊི་པ་ད་ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙ་ཏཱ ཙ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཝི་ར་ཛནྟི ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡ་རཱ་ག་ར་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ག་མེ་ན ཝི་ར་ཛཾ. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་མ་ལཱ་པ་ག་མེ་ན ཝཱི་ཏ་མ་ལཾ. པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཀི་ལེ་ས་ར་ཛཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཝི་ར་ཛཾ. པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་དུ་སྶཱི་ལྱ་མ་ལ་ཝི་ག་མེ་ན ཝཱི་ཏ་མ་ལཾ. ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ? ན་ནུ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟནྟི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཏྲི་དཾ ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ – ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཡ ཙི་ཏྟཾ, ཝ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་མ་ལེ་ཧི ཀི་ལི་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཙི་ཏྟ་སྶ རཱ་གཱ་དི་མ་ལེ་ཧི སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ, དྷོ་ཝ་ན་སི་ལཱ་ཏ་ལཾ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་པུ་བྦཱི་ཀ་ཐཱ, ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ས་དྡྷཱ, ཨུ་ད་ཀེ་ན ཏེ་མེ་ཏྭཱ ཨཱུ་ས་གོ་མ་ཡ་ཚཱ་རི་ཀ་ཁཱ་རེ་ཧི ཀཱ་ལ༹་ཀེ ས་མྨ་དྡི་ཏྭཱ ཝ་ཏྠ་སྶ དྷོ་ཝ་ན་པྤ་ཡོ་གོ ཝི་ཡ ས་དྡྷཱ་སི་ནེ་ཧེ་ན ཏེ་མེ་ཏྭཱ ཏེ་མེ་ཏྭཱ ས་ཏི་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཧི དོ་སེ སི་ཐི་ལེ ཀ་ཏྭཱ སུ་ཏཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ ཙི་ཏྟ་སྶ སོ་དྷ་ནེ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ. ཏེ་ན པ་ཡོ་གེ་ན ཝ་ཏྠེ ཀཱ་ལ༹་ཀཱ་པ་ག་མོ ཝི་ཡ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷེ་ན ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ, ར་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཝི་ཡ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ, ཏེ་ན སུ་དྡྷ་ཝ་ཏྠ་སྶ པ་བྷ་སྶ་ར་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ མ་གྒེ་ན པ་རི་ཡོ་ད་པ་ན་ནྟི.
‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘པ་ཏྟ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཏྟི ནཱ་མ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་པི ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ཝི་དི་ཏ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ པ་ནེ་སཱ ཝི་དི་ཏ་དྷ་མྨ་ཏཱ དྷ་མྨེ་སུ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོ ཝི་དི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ. ‘‘པ་རི་ཡོ་གཱ་ལ༹ྷ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན་སྶ ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མྦོ་དྷཾ་ཡེ་ཝ དཱི་པེ་ཏི. མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཉྷི ཨེ་ཀཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་ནྟཾ ནི་པྤ་དེ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཾ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨོ་གཱ་ལ༹ྷཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛོ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ’’ཏི. ཏི་ཎྞཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱཏི ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡ་ཀ་ནྟཱ་ར་ས་དི་སཱ སོ་ལ༹་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཨ་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཙ ཏི་ཎྞཱ ནི་ཏྟི་ཎྞཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ. ཝི་ག་ཏཱ ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནུ ཁོ, ན ནུ ཁོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ ཝི་ག་ཏཱ ས་མུ་ཙྪི་ནྣཱ ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱ. སཱ་ར་ཛྫ་ཀ་རཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ་སུ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་སུ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫཾ ཝི་སཱ་ར་ད་བྷཱ་ཝཾ ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡཾ པ་ཏྟོ. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨེ་ཝ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ དི་ཊྛ་ཏྟཱ ན པ་རཾ པ་ཙྩེ་ཏི, ན ཙ་སྶ པ་རོ པ་ཙྩེ་ཏ་བྦོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡོ.
ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཀ་ཏནྟི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ མཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ མཾ་སཾ. པ་ཊི་ཙྩ་ཀ་མྨནྟི ཨེ་ཏྠ ཀ་མྨ-ས་དྡོ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནོ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ་ཀ་ཏ’’ནྟི. ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘པ་ཊི་ཙྩ ཀ་མྨཾ ཕུ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༡.༤.༧༥) ཝི་ཡ. ནི་མི་ཏྟ་ཀ་མྨ་སྶཱཏི ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ལ་དྡྷ་བྦ་ཀ་མྨ་སྶ. ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ཀ་མྨཾ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མཾ་སཾ པ་ཊི་ཙྩ་ཀ་མྨཾ ཡ་ཐཱ བུ་དྡྷི བུ་དྡྷཾ. ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི བུ་དྡྷོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
སཱི་ཧ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣-༤. ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣-༡༤. ཏ་ཏི་ཡེ སཱ་ཋེ་ཡྻཱ་ནཱིཏི ས་ཋ་ཏྟཱ་ནི. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏཱ་ནི པ་ན་སྶ སཱ་ཋེ་ཡྻཱ་དཱི་ནི ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟུ་ཛུ་ཀ་ཏཱ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སཱ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ ཀི་སྨི་ཉྩི་དེ་ཝ ཋཱ་ནེ ཋཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ ས་ཏོ ཡཾ ཋཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡཾ, པུ་ར་ཏོ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ་ཝ ཋ་སྶཱ་མཱི་ཏི ན ཧོ་ཏི, ཝ་ཉྩ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཋཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ནི་ཁཱ་ཏ་ཏྠ་མྦྷོ ཝི་ཡ ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་དེ ནི་ཙྩཱ་ལེ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ཡཾ ས་ཋོ ནཱ་མ, ཨི་མ་སྶ སཱ་ཋེ་ཡྻ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཡ་སྶ ཀི་སྨི་ཉྩི་དེ་ཝ ཋཱ་ནེ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཁ་ནྡྷ་ག་ཏཾ པཱ་ཏེ་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ ས་ཏོ ཡཾ ཋཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡཾ, པུ་ར་ཏོ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ པཱ་ཏེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ན ཧོ་ཏི, པཱ་ཏེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ པཱ་ཏེ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཀཱུ་ཊོ ནཱ་མ. ཡ་སྶ ཀཱ་ལེ་ན ཝཱ་མ་ཏོ, ཀཱ་ལེ་ན ད་ཀྑི་ཎ་ཏོ, ཀཱ་ལེ་ན ཨུ་ཛུ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཙ ག་ནྟུ་ཀཱ་མ་སྶ ས་ཏོ ཡཾ ཋཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡཾ, པུ་ར་ཏོ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ན ཧོ་ཏི, ཡ་དི་ཙྪ་ཀཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེ་ན ཝཱ་མ་ཏོ, ཀཱ་ལེ་ན ད་ཀྑི་ཎ་ཏོ, ཀཱ་ལེ་ན ཨུ་ཛུ་མ་གྒཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཐཱ ལེ་ཎྜཾ ཝཱ པ་སྶཱ་ཝཾ ཝཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ ཨི་དཾ ཋཱ་ནཾ སུ་ས་མྨ་ཊྛཾ ཨཱ་ཀི་ཎྞ་མ་ནུ་སྶཾ ར་མ་ཎཱི་ཡཾ. ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟཾ, པུ་ར་ཏོ ག་ནྟྭཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཛི་མྷོ ནཱ་མ. ཡ་སྶ པ་ན ཀི་སྨི་ཉྩི ཋཱ་ནེ མ་གྒཱ ཨུ་ཀྐ་མྨ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ པ་ཊི་མ་གྒཾ ཨཱ་རོ་ཧི་ཏུ་ཀཱ་མ་སྶ ས་ཏོ ཡཾ ཋཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡཾ, པུ་ར་ཏོ ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ན ཧོ་ཏི, པ་ཊི་མ་གྒཾ ཨཱ་རོ་ཧི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ མ་གྒཱ ཨུ་ཀྐ་མྨ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ པ་ཊི་མ་གྒཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝ་ངྐོ ནཱ་མ. ཨི་ཏི ཨི་མཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཀི་རི་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱ་ནི ཁོ པ་ན་སྶ ཏཱ་ནི སཱ་ཋེ་ཡྻཱ་ནི…པེ… ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
ཨ་སྶཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥-༨. མ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥-༡༨. པ་ཉྩ་མེ (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༤༡) ཡཱ ཀཱ་ཙི པ་རི་ཡ་ཏྟི ཝཱ སི་པྤཾ ཝཱ ཡ་སྨཱ ཨ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟ་སྶ ཨ་ན་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཝི་ན་སྶ་ཏི, ནི་ར་ནྟ་རཾ ཝཱ ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མ་ལཱ མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན གྷ་རཱ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟ་སྶ ཨུ་ཊྛཱ་ཡུ་ཊྛཱ་ཡ ཛི་ཎྞ་པྤ་ཊི་ས་ངྑ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ གྷ་རཾ ནཱ་མ ཝི་ན་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ན་མ་ལཱ གྷ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ གི་ཧི་སྶ ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཝཱ ཀོ་ས་ཛྫ་ཝ་སེ་ན ས་རཱི་ར་པྤ་ཛ་གྒ་ནཾ ཝཱ པ་རི་ཀྑཱ་ར་པྤ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡོ དུ་བྦ་ཎྞོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘མ་ལཾ ཝ་ཎྞ་སྶ ཀོ་ས་ཛྫ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན གཱ་ཝོ ར་ཀྑ་ནྟ་སྶ པ་མཱ་ད་ཝ་སེ་ན ནི་དྡཱ་ཡ་ནྟ་སྶ ཝཱ ཀཱི་ལ༹་ནྟ་སྶ ཝཱ ཏཱ གཱ་ཝོ ཨ་ཏི་ཏྠ་པ་ཀྑ་ནྡ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝཱ ཝཱ་ལ༹་མི་ག་ཙོ་རཱ་དི་ཨུ་པ་དྡ་ཝེ་ན ཝཱ པ་རེ་སཾ སཱ་ལི་ཀྑེ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཝི་ནཱ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, ས་ཡ་མྤི ད་ཎྜཾ ཝཱ པ་རི་བྷཱ་སཾ ཝཱ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, པ་བྦ་ཛི་ཏཾ ཝཱ པ་ན ཚ་དྭཱ་རཱ་དཱི་ནི ཨ་ར་ཀྑ་ནྟཾ པ་མཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སཱ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ སཱ་ས་ནཱ ཙཱ་ཝེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་མཱ་དོ ར་ཀྑ་ཏོ མ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. སོ ཧི་སྶ ཝི་ནཱ་སཱ་ཝ་ཧེ་ན མ་ལ་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཏྟཱ མ་ལཾ.
དུ་ཙྩ་རི་ཏནྟི ཨ་ཏི་ཙཱ་རོ. ཨ་ཏི་ཙཱ་རི་ནི་ཉྷི ཨི་ཏྠིཾ སཱ་མི་ཀོ་པི གེ་ཧཱ ནཱི་ཧ་ར་ཏི, མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ཏ་མྤི ‘‘ཏྭཾ ཀུ་ལ་སྶ ཨ་ངྒཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ, ཨ་ཀྑཱི་ཧི་པི ན ད་ཊྛ་བྦཱ’’ཏི ཏཾ མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ་པི ནཱི་ཧ་ར་ནྟི, སཱ ཨ་ནཱ་ཐཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱི མ་ཧཱ་དུ་ཀྑཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཏེ་ན་སྶཱ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ‘‘མ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ད་ད་ཏོཏི དཱ་ཡ་ཀ་སྶ. ཡ་སྶ ཧི ཁེ་ཏྟ་ཀ་ས་ན་ཀཱ་ལེ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཁེ་ཏྟེ ས་མྤ་ནྣེ ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ་པི ནི་པྥ་ནྣེ ས་སྶེ མ་ཙྪེ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཙཱ་ག་ཙི་ཏྟཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི, སོ མ་ཙྪེ་ར་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ག་ཙི་ཏྟེ ཨ་ཝི་རུ་ཧ་ནྟེ མ་ནུ་སྶ་ས་མྤ་ཏྟི, དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི, ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཏི ཏི་སྶོ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ན ལ་བྷ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཙྪེ་རཾ ད་ད་ཏོ མ་ལ’’ནྟི. ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པཱ་པ་ཀཱ དྷ་མྨཱཏི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ. ཏེ པ་ན ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ པ་ར་ལོ་ཀེ ཙ མ་ལ་མེ་ཝ. ཏ་ཏོཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མ་ལ་ཏོ. མ་ལ་ཏ་རནྟི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་མ་ལཾ. ཚ་ཊྛཱ་དཱི་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ.
མ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. པ་ཧཱ་རཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩. ན་ཝ་མེ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༤༥; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༣.༣༨༤) ཨ་སུ་རཱཏི དེ་ཝཱ ཝི་ཡ ན སུ་ར་ནྟི ན ཀཱི་ལ༹་ནྟི ན ཝི་རོ་ཙ་ནྟཱི་ཏི ཨ་སུ་རཱ. སུ་རཱ ནཱ་མ དེ་ཝཱ, ཏེ་སཾ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ཏི ཝཱ ཨ་སུ་རཱ, ཝེ་པ་ཙི་ཏྟི་པ་ཧཱ་རཱ་དཱ་ད་ཡོ. ཏེ་སཾ བྷ་ཝ་ནཾ སི་ནེ་རུ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱ་གེ. ཏེ ཏ་ཏྠ པ་ཝི་ས་ནྟཱ ནི་ཀྑ་མ་ནྟཱ སི་ནེ་རུ་པཱ་དེ མ་ཎྜ་པཱ་དཱི་ནི ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ཀཱི་ལ༹་ནྟཱ ཨ་བྷི་ར་མ་ནྟི. སཱ ཏ་ཏྠ ཏེ་སཾ ཨ་བྷི་ར་ཏི. ཨི་མེ གུ་ཎེ དི་སྭཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ དི་སྭཱ དི་སྭཱ ཨ་སུ་རཱ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡེ ཨ་བྷི་ར་མ་ནྟཱི’’ཏི.
ཡ་སྨཱ ལོ་ཀི་ཡཱ ཛ་མྦུ་དཱི་པོ, ཧི་མ་ཝཱ ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ས་མུ་དྡ་ད་ཧ་པ་བྦ་ཏཱ ཏ་པྤ་བྷ་ཝཱ ན་དི་ཡོ་ཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཡཾ ཡཾ ན མ་ནུ་སྶ་གོ་ཙ་རཾ, ཏ་ཏྠ ས་ཡཾ ས་མྨཱུ་ལ༹ྷཱ ཨ་ཉྙེ་པི ས་མྨོ་ཧ་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཛ་མྦུ་དཱི་པོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཡོ་ཛ་ན་པ་རི་མཱ་ཎོ ཨཱ་ཡཱ་མ་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ ཏ་དུ་པ་བྷོ་གི་ས་ཏྟཱ་ནཾ པུ་ཉྙ་ཀྑ་ཡེ་ན. སུ་ནྡ་ར་ད་སྶ་ནཾ ཀཱུ་ཊ་ནྟི སུ་ད་སྶ་ན་ཀཱུ་ཊཾ, ཡཾ ལོ་ཀེ ‘‘ཧེ་མ་ཀཱུ་ཊ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མཱུ་ལ་ག་ནྡྷོ ཀཱ་ལཱ་ནུ་སཱ་རི་ཡཱ་དི. སཱ་ར་ག་ནྡྷོ ཙ་ནྡ་ནཱ་དི. ཕེ་གྒུ་ག་ནྡྷོ ས་ལ་ལཱ་དི. ཏ་ཙ་ག་ནྡྷོ ལ་ཝ་ངྒཱ་དི. པ་པ་ཊི་ཀཱ་ག་ནྡྷོ ཀ་པི་ཏྠཱ་དི. ར་ས་ག་ནྡྷོ ས་ཛྫུ་ལ་སཱ་དི. པ་ཏྟ་ག་ནྡྷོ ཏ་མཱ་ལ་ཧི་རི་ཝེ་རཱ་དི. པུ་པྥ་ག་ནྡྷོ ནཱ་ག་ཀུ་སུ་མཱ་དི. ཕ་ལ་ག་ནྡྷོ ཛཱ་ཏི་ཕ་ལཱ་དི. ག་ནྡྷ་ག་ནྡྷོ ས་བྦེ་སཾ ག་ནྡྷཱ་ནཾ ག་ནྡྷོ. ‘‘ས་བྦཱ་ནི པུ་ཐུ་ལ་ཏོ པ་ཉྙཱ་ས ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི, ཨཱ་ཡཱ་མ་ཏོ པ་ན ཨུ་བྦེ་དྷ་ཏོ ཝི་ཡ དྭི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཱ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
མ་ནོ་ཧ་ར་སི་ལཱ་ཏ་ལཱ་ནཱིཏི ར་ཏ་ན་མ་ཡ་ཏྟཱ མ་ནུ་ཉྙ་སོ་པཱ་ན་སི་ལཱ་ཏ་ལཱ་ནི. སུ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཏ་དུ་པ་བྷོ་གི་ས་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀ་མྨུ་ནཱ་ཝ སུ་ཊྛུ པ་ཊི་ཡ་ཏྟཱ་ནི སུ་ས་ཎྛི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. མ་ཙྪ་ཀ་ཙྪ་པཱ་དཱི་ནི ཨུ་ད་ཀཾ མ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཕ་ལི་ཀ་ས་དི་ས་ནི་མྨ་ལོ་ད་ཀཱ་ནི. ཏི་རི་ཡ་ཏོ དཱི་གྷཾ ཨུ་གྒ་ཏ་ཀཱུ་ཊ་ནྟི ‘‘ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་པ་བྦ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. པུ་རི་མཱ་ནི ནཱ་མ་གོ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ན་དཱི ནི་ནྣ་གཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ གོ་ཏྟཾ, ག་ངྒཱ ཡ་མུ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ནཱ་མཾ.
ས་ཝ་མཱ་ནཱཏི ས་ནྡ་མཱ་ནཱ. པཱུ་ར་ཏྟནྟི པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝོ. མ་སཱ་ར་ག་ལླཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་ཕ་ལི་ཀ’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. མ་ཧ་ཏཾ བྷཱུ་ཏཱ་ནནྟི མ་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ. ཏི་མཱི ཏི་མི་ངྒ་ལཱ ཏི་མི་ཏི་མི་ངྒ་ལཱཏི ཏི་སྶོ མ་ཙྪ་ཛཱ་ཏི་ཡོ. ཏི་མིཾ གི་ལ་ན་ས་མ་ཏྠཱ ཏི་མི་ངྒ་ལཱ. ཏི་མི་ཉྩ ཏི་མི་ངྒ་ལ་ཉྩ གི་ལ་ན་ས་མ་ཏྠཱ ཏི་མི་ཏི་མི་ངྒ་ལཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི.
མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱཏི སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དི་ཀེ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ན སཾ་ཝ་ས་ཏཱིཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝཱ་སཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཨུ་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ཨ་པ་ནེ་ཏི. ཝི་མུ་ཏྟི་ར་སོཏི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་མུ་ཙྩ་ན་ར་སོ. ས་བྦཱ ཧི སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་མུ་ཏྟི་ཨ་ཏྠཱ.
ར་ཏ་ནཱ་ནཱིཏི ར་ཏི་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན ར་ཏ་ནཱ་ནི. ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ད་ཡོ ཧི བྷཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་པི ཨ་ན་པྤ་ཀཾ པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟི, པ་གེ་ཝ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཡ་ཏོ ཡ་ཏོ ས་མྨ་ས་ཏི, ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཾ;
ལ་བྷ་ཏཱི པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫཾ, ཨ་མ་ཏཾ ཏཾ ཝི་ཛཱ་ན་ཏ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༣༧༤) –
ལོ་ཀི་ཡ་ར་ཏ་ན་ནི་བྦ་ཏྟཾ པ་ན པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫཾ ན ཏ་སྶ ཀ་ལ་བྷཱ་ག་མྤི ཨ་གྒྷ་ཏི. ཨ་པི་ཙ –
‘‘ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཾ མ་ཧ་གྒྷ་ཉྩ, ཨ་ཏུ་ལཾ དུ་ལླ་བྷ་ད་སྶ་ནཾ;
ཨ་ནོ་མ་ས་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གཾ, ར་ཏ་ན་ནྟི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི’’. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༣; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༥.༢༢༣; ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༦.༣; སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༢༦; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༥༠);
ཡ་དི ཙ ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ར་ཏ་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ བྷཱུ་ཏ་ཏོ ར་ཏ་ན་བྷཱ་ཝོ. བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྷི སོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཡཾ སཱ་ཝ་ཀཱ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎཾ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཉཱ་ཎཾ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟི ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ. ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་ཉྷི དཱ་ནཱ་དི་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ར་ཏི་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ཙ ར་ཏ་ན་བྷཱ་ཝོ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ སཱ་ཏི་ས་ཡོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏྲི་མཱ་ནི ར་ཏ་ནཱ་ནི, སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨོ་ཀྐ་ནྟི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ས་ཏི་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ པ་ན ཀཱ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ སུ་བྷ་སུ་ཁ་ནི་ཙྩ་ཨ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་ཏོ ཨ་སུ་བྷ་དུ་ཀྑཱ་ནི་ཙྩཱ་ན་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཙ ནེ་སཾ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝི་བྷ་ཏྟོ.
ས་མྨཱ པ་ད་ཧ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན, ས་ཡཾ ཝཱ ས་མྨཱ པ་ད་ཧ་ཏི, པ་ས་ཏྠཾ སུ་ནྡ་རཾ ཝཱ པ་ད་ཧ་ནྟཱི་ཏི ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཾ, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཾ ཝཱི་རི་ཡ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་མྤི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ཀ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ’’ཏི.
ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྡྷི, ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ནི་པྥ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཝཱ ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ ཨི་དྡྷཱ ཝུ་དྡྷཱ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་དྡྷི. ཨི་ཏི པ་ཋ་མེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི ཨེ་ཝ པཱ་དོ་ཏི ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ, ཨི་དྡྷི་ཀོ་ཊྛཱ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི་ཡཱ པཱ་དོ པ་ཏི་ཊྛཱ ཨ་དྷི་ག་མུ་པཱ་ཡོ་ཏི ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ. ཏེ་ན ཧི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་ཝི་སེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨི་དྡྷིཾ པ་ཛྫ་ནྟི པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. སྭཱ་ཡཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ ཡ་སྨཱ ཚ་ནྡཱ་དི་ཀེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་དྷི་པ་ཏི་དྷ་མྨེ དྷུ་རེ ཛེ་ཊྛ་ཀེ ཀ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ’’ཏི.
པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱིཏི ས་དྡྷཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨི་ནྡ་ཊྛཾ ཀཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ. ཀོ་ས་ཛྫཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་གྒ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎེ, པ་མཱ་དཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ, ཝི་ཀྑེ་པཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་ལ་ཀྑ་ཎེ, ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ད་སྶ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨི་ནྡ་ཊྛཾ ཀཱ་རེ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ.
ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨ་ན་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏོ ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་ཊྛེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ ཐི་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ བ་ལཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.
ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱཏི བོ་དྷི་ཡཱ, བོ་དྷི་སྶ ཝཱ ཨ་ངྒཱ་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ. ཡཱ ཧི ཨེ་སཱ དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒཱི ཡཱ་ཡ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཨུ་ཙྪེ་ད་ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ཝཱི་རི་ཡ་པཱི་ཏི་པ་སྶ་དྡྷི་ས་མཱ་དྷི་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཀི་ལེ་ས་ནི་དྡཱ་ཡ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ ཝཱ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ‘‘བོ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྶཱ དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ བོ་དྷི་ཡཱ ཨ་ངྒཱ་ཏི་པི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ཛྷཱ་ན་ངྒ་མ་གྒ་ངྒཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ. ཡོ་པེ་ས ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡ དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ‘‘བོ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྶ བོ་དྷི་སྶ ཨ་ངྒཱ་ཏི་པི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ སེ་ན་ངྒ་ར་ཐ་ངྒཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧུ པོ་རཱ་ཎཱ ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ངྒཱ་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༤༦༦; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༥.༡༨༢; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༡༧). ‘‘བོ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༢.༡༧) ན་ཡེ་ན་པི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོཏི ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷེ་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ, ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཏྟཱ, ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཀ་ར་ཏྟཱ ཙ ཨ་རི་ཡོ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཊྛ་ངྒཱ་ནི ཨ་སྶ ཨ་ཏྠི, ཨ་ཊྛ ཨ་ངྒཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཝཱ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ. མཱ་རེ་ནྟོ ཀི་ལེ་སེ ག་ཙྪ་ཏི ནི་བྦཱ་ན་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཝཱ མ་གྒཱི་ཡ་ཏི, ས་ཡཾ ཝཱ ནི་བྦཱ་ནཾ མ་གྒ་ཏཱི་ཏི མ་གྒོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
སོ་ཏཱ་པ་ནྣོཏི མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སོ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ཊྛོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་སྶ ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཊྛོ, ཡོ ཨ་ཊྛ་མ་ཀོ་ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱིཏི ས་ཀི་དེ་ཝ ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་མ་ན་སཱི་ལོ དུ་ཏི་ཡ་ཕ་ལ་ཊྛོ. ཨ་ནཱ་གཱ་མཱིཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་མ་ལོ་ཀཾ ཨ་ནཱ་ག་མ་ན་སཱི་ལོ ཏ་ཏི་ཡ་ཕ་ལ་ཊྛོ. ཡོ པ་ན ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རཱི དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱི ཨེ་ཀ་བཱི་ཛཱི་ཏི་ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀོ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གོ, སོ ཨེ་ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ པ་བྷེ་དོ་ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ས་དི་ས་མེ་ཝ.
པ་ཧཱ་རཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ཨུ་པོ་ས་ཐ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠. ད་ས་མེ ཏ་ད་ཧུ་པོ་ས་ཐེཏི (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༤༥; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ ༣.༣༨༣) ཏ་སྨིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་ས་བྷཱུ་ཏེ ཨ་ཧ་ནི. ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨོ་ཝཱ་ད་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏུཾ. ཨུ་དྡྷ་སྟཾ ཨ་རུ་ཎནྟི ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཾ. ཨུ་དྡི་ས་ཏུ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑནྟི ཐེ་རོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཾ ཡཱ་ཙི. ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནུ་པོ་ས་ཐེ ཨུ་པོ་ས་ཐོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༦) སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏི་ཡཱ་མ་ར་ཏྟིཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སི? ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨོ་ཝཱ་ད་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨ་ནུ་དྡི་སི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏ་སྶ ཝ་ཏྠུཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ. ཨ་དྡ་སཱཏི ཀ་ཐཾ ཨ་དྡ་ས? ཨ་ཏྟ་ནོ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན ཏ་སྶཾ པ་རི་ས་ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཙི་ཏྟཱ་ནི པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཏ་སྶ དུ་སྶཱི་ལ་སྶ ཙི་ཏྟཾ པ་སྶི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཙི་ཏྟེ དི་ཊྛེ ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་པུ་གྒ་ལོ དི་ཊྛོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་དྡ་སཱ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ དུ་སྶཱི་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ས་ཏྟ་སུ དི་ཝ་སེ་སུ པ་ཝ་ཏྟཾ པ་རེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ལཱ་བྷཱི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏཱི་ཏེ་པཱི་ཏི. མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ནི་སི་ནྣནྟི ས་ངྒྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ ཝི་ཡ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ནྟོ ནི་སི་ནྣཾ. དི་ཊྛོ་སཱིཏི ཨ་ཡཾ ན པ་ཀ་ཏ་ཏྟོ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དི་ཊྛོ ཨ་སི. ཡ་སྨཱ ཙ ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛོ, ཏ་སྨཱ ན་ཏྠི ཏེ ཏ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཀ་མྨཱ་དི་སཾ་ཝཱ་སོ. ཡ་སྨཱ པ་ན སོ སཾ་ཝཱ་སོ ཏ་ཝ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨུ་ཊྛེ་ཧི, ཨཱ་ཝུ་སོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ པ་ད་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ སོ པུ་གྒ་ལོ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སཱིཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཝ་ཏྭཱ་པི ‘‘ཐེ་རོ ས་ཡ་མེ་ཝ ནི་བྦི་ནྣོ ཨོ་ར་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ, ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨི་མེ་སཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སི. བཱ་ཧཱ་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ མ་ཡཱ ཙ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དི་ཊྛོ, ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ‘ཨུ་ཊྛེ་ཧི, ཨཱ་ཝུ་སོ’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟོ ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏི, ཨི་དཱ་ནི་སྶ ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ན་ཀཱ་ལོ, མཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཏཾ བཱ་ཧཱ་ཡཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི, ཏ་ཐཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ. བ་ཧི དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀཱ ནི་ཀྑཱ་མེ་ཏྭཱཏི དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀཱ དྭཱ་ར་སཱ་ལཱ་ཏོ ནི་ཀྑཱ་མེ་ཏྭཱ. བ་ཧཱིཏི པ་ན ནི་ཀྑཱ་མི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ བ་ཧི་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀཱཏི བ་ཧི་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་ཏོ་པི ནི་ཀྑཱ་མེ་ཏྭཱ, ན ཨ་ནྟོ་དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀ་ཏོ ཨེ་ཝ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ བ་ཧི་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱུ་ཙི་གྷ་ཊི་ཀཾ ད་ཏྭཱཏི ཨ་གྒ་ལ༹་སཱུ་ཙི་ཉྩ ཨུ་པ་རི་གྷ་ཊི་ཀ་ཉྩ ཨཱ་ད་ཧི་ཏྭཱ, སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཀ་ཝཱ་ཊཾ ཐ་ཀེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ་ཝ བཱ་ཧཱ་ག་ཧ་ཎཱ་པི ནཱ་མཱཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ, ཨཱ་ན་ནྡ, པ་རི་སཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ཧི ཏེ་ན པ་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ བཱ་ཧཱ་ག་ཧ་ཎཱ་པི ནཱ་མ སོ མོ་གྷ་པུ་རི་སོ ཨཱ་ག་མེ་སྶ་ཏི, ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་མི་ད་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ག་ར་ཧ་ན་ཙྪ་རི་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘ཨི་དཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ཨ་བྦུ་དོ ཛཱ་ཏོ, ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ པུ་གྒ་ལཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ན ཙ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རོ་ནྟི, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་ས་ནྟི. ཨ་ནུ་དྡི་ས་ནྟེ ཙ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨུ་པོ་ས་ཐོ པ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི. ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ་ཡེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནེ་ཡྻ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ་ཡེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ…པེ… པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ན དཱ་ནཱ་ཧནྟི ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཧཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ན ཀ་རི་སྶཱ་མི, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ན ཨུ་དྡི་སི་སྶཱ་མཱི་ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ན-ཀཱ་རེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. དུ་ཝི་དྷ་ཉྷི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ – ཨཱ་ཎཱ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, ཨོ་ཝཱ་ད་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི. ཏེ་སུ ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༤) ཨཱ་ཎཱ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཏཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ཝ ཨུ་དྡི་ས་ནྟི, ན བུ་དྡྷཱ, ཡཾ ཨ་ནྭ་དྡྷ་མཱ་སཾ ཨུ་དྡི་སཱི་ཡ་ཏི. ‘‘ཁ་ནྟཱི པ་ར་མཾ…པེ… ས་བྦ་པཱ་པ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ…པེ… ཨ་ནུ་པ་ཝཱ་དོ ཨ་ནུ་པ་གྷཱ་ཏོ…པེ… ཨེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ན སཱ་ས་ན’’ནྟི (དཱི. ནི. ༢.༩༠; དྷ. པ. ༡༨༣-༡༨༥; ཨུ་དཱ. ༣༦; ནེ་ཏྟི. ༣༠) ཨི་མཱ པ་ན ཏི་སྶོ གཱ་ཐཱ ཨོ་ཝཱ་ད་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ནཱ་མ. ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ཝ ཨུ་དྡི་ས་ནྟི, ན སཱ་ཝ་ཀཱ, ཚ་ནྣ་མྤི ཝ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨུ་དྡི་ས་ནྟི. དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི དྷ་ར་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སོ, ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ན པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡཾ་ཡེ་ཝ. ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨི་ཏ་རོ. ཏ་ཉྩ ཁོ བྷི་ཀྑཱུ་ཡེ་ཝ ཨུ་དྡི་ས་ནྟི, ན བུ་དྡྷཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི བྷ་ག་ཝཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་མ་ཏྟཾ ཨི་མཾ ཨོ་ཝཱ་ད་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨི་མཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ དི་སྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ན ཨུ་དྡི་སི. ཨ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀཱ་ར་ཎ་ཉྷི ཡ་ཐཱ ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཕ་ལཾ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ‘‘ཋཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཝ་ཀཱ་སོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡནྟི ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ.
ཨ་ཊྛི་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡེཏི ཀོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི? ཡྭཱ་ཡཾ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནུ་དྡེ་སོ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་ཙྪ་རི་ཡོ ཨ་བྦྷུ་ཏོ དྷ་མྨོ་ཏི ཏཾ ཨ་པ་རེ་ཧི་པི ས་ཏྟ་ཧི ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡེ ཨ་ཊྛ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨེ ད་སྶེ་ནྟོ ས་ཏྠཱ ‘‘ཨ་ཊྛི་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཨུ་པོ་ས་ཐ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ག་ཧ་པ་ཏི་ཝ་གྒོ
༡-༧. པ་ཋ་མ་ཨུ་གྒ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡-༢༧. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡེ་སུ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏ་ཏི་ཡེ ‘‘ཧ་ཏྠ་གོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཧ་ཏྠ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སོ ཧི རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཡ་ཀྑ་སྶ ཧ་ཏྠཾ, ཡ་ཀྑ་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧ་ཏྠཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧ་ཏྠ་ཏོ པུ་ན རཱ་ཛ་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཧ་ཏྠཾ ག་ཏ་ཏྟཱ ནཱ་མ་ཏོ ཧ་ཏྠ་ཀོ ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀོཏི ཛཱ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་ཡ་ཀྑ་སྶ ཧ་ཏྠ་ཏོ ཧ་ཏྠེ་ཧི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཧ་ཏྠ་ཀོ་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རོ’’ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་དཱི་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ.
པ་ཋ་མ་ཨུ་གྒ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. དུ་ཏི་ཡ་བ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨. ཨ་ཊྛ་མེ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ས་བྦེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཀི་ཙྩ་ཏོ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨི་མེ ཀཱ་མཱཏི དྭེ་པི ཀཱ་མེ ཝ་ད་ཏི. ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཧི པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ཝི་ས་ཡོ ཝཱ་ཏི དྭེ་པི ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཊྛེ་ན ཨ་ངྒཱ་ར་ཀཱ་སུ ཝི་ཡཱ་ཏི ‘‘ཨ་ངྒཱ་ར་ཀཱ་སཱུ་པ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ནྟོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ལཱ་མ་ཀ་ཊྛེ་ན ཏ་ཎྷཱ, བྱ་ནྟཾ ཝི་ག་ཏ་ནྟཾ བྷཱུ་ཏ་ནྟི བྱ་ནྟི་བྷཱུ་ཏནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ག་ཏ་ནྟ་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི, ནི་ཏྟ་ཎྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
དུ་ཏི་ཡ་བ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཨ་ཀྑ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༩. ན་ཝ་མེ ཡ་སྨཱ མ་ཧི་དྡྷི་ཀ་པེ་ཏཱ དེ་ཝཱ་སུ་རཱ་ནཾ ཨཱ་ཝཱ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཝི་ཝཱ་ཧཾ ན ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་སྨཱ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་སུ་ར་ཀཱ་ཡོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པེ་ཏཱ་སུ་རཱ པ་ན པེ་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཏེ་སཾ པེ་ཏེ་ཧི ས་ངྒ་ཧོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷོ་ཝ.
ཨ་ཀྑ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་མ་ཧཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠. ད་ས་མེ ཨ་པྤི་ཙྪ་སྶཱཏི ན ཨི་ཙྪ་སྶ. ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ཧེ་ཏྠ ཨ་པྤས་དྡོ ‘‘ཨ་པྤ་ཌཾ་ས་མ་ཀ་ས་ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༡༠.༡༡) ཝི་ཡ. པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨ་པྤི་ཙྪོ པ་ཙྩ་ཡ་པྤི་ཙྪོ, ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨི་ཙྪཱ་ར་ཧི་ཏོ. ཨ་དྷི་ག་མ་པྤི་ཙྪོཏི ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཨ་དྷི་ག་མ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ཨི་ཙྪཱ་ར་ཧི་ཏོ. པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཨ་པྤི་ཙྪོཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ཨི་ཙྪཱ་ར་ཧི་ཏོ. དྷུ་ཏ་ངྒ་པྤི་ཙྪོཏི དྷུ་ཏ་ངྒེ་སུ ཨ་པྤི་ཙྪོ དྷུ་ཏ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ཨི་ཙྪཱ་ར་ཧི་ཏོ. ས་ནྟ་གུ་ཎ་ནི་གུ་ཧ་ནེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནི སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཛྷཱ་ནཱ་དི་གུ་ཎཱ་ན་ཉྩེ་ཝ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་གུ་ཎ་སྶ དྷུ་ཏ་ངྒ་གུ་ཎ་སྶ ཙ ནི་གུ་ཧ་ནེ་ན ཚཱ་ད་ནེ་ན. ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ནི་པྥ་ཛྫ་ཏི སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ནོ མ་ཧི་ཙྪ་སྶཱཏི མ་ཧ་ཏི་ཡཱ ཨི་ཙྪཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ ནོ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི ཨ་ནུ་དྷ་མྨ་སྶ་པི ཨ་ནི་པྥ་ཛྫ་ན་ཏོ. པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶཱཏི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀེ་ཧི ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི. ཨཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ནཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝོ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཀ་མྨནྟི ཡོ་ག་ཀ་མྨཾ.
ས་ཏྟེ་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙ ས་ངྒ་ཎ་ནཾ ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ, སཱ ཨཱ་ར་མི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ཨཱ་རཱ་མོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་རཱ་མོ, ཏ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་ཡ ཙེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶཱཏི པ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ. ཏ་ཉྩ ཁོ ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀེ ནི་ནྣ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི. ཝི་ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཧི ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་པི. ཀ་མྨ་སྶ-ཀ་ཏ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཧི ཋི་ཏོ ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན བྷ་ཝེ་སུ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རོ ཨ་ན་ཏྠོ་ཏི ཛཱ་ན་ནྟོ ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་རཾ ཉཱ་ཎཾ ཨ་བྷི་པ་ཏྠེ་ཏི, ཏ་ད་ཏྠ་ཉྩ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་རོ་ཏི. མཱ་ནཱ་ད་ཡོ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ སཾ་སཱ་རེ པ་པ་ཉྩེ་ནྟི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི པ་པ་ཉྩཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་པ་པ་ཉྩ་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་མ་ཧཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ག་ཧ་པ་ཏི་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. དཱ་ན་ཝ་གྒོ
༡-༤. པ་ཋ་མ་དཱ་ན་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༡-༣༤. ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ པ་ཋ་མེ ཨཱ་ས་ཛྫཱཏི ཡ་སྶ དེ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་ཧེ་ཏུ ཏེ་ན ས་མཱ་ག་མ་ནི་མི་ཏྟཾ. བྷ་ཡཱཏི བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུ. ན་ནུ བྷ་ཡཾ ནཱ་མ ལ་དྡྷ་ཀཱ་མ་ཏཱ་རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཀ་རཾ, ཏཾ ཀ་སྨཱ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏ་ནྟི? ན་ཡི་དཾ ཏཱ་དི་སཾ ཝོ་ཧཱ་ར་བྷ་ཡཱ་དིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་དཱ་ཡ་ཀོ ཨ་ཀཱ་ར་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དཱ་སི མེཏི ཡཾ པུ་བྦེ ཀ་ཏཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཾ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ དཱི་ཡ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ད་སྶ་ཏི མེཏི པ་ཙྩུ་པ་ཀཱ་རཱ་སཱི་སཱ་ཡ ཡཾ དཱི་ཡ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. སཱ་ཧུ དཱ་ནནྟི དཱ་ནཾ ནཱ་མེ་ཏཾ པ་ཎྜི་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི སཱ་དྷུ་ས་མཱ་ཙཱ་རེ ཋ་ཏྭཱ དེ་ཏི. ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ཏྠནྟི ཨུ་པ་སོ་བྷ་ན་ཏྠཾ. དཱ་ན་ཉྷི ད་ཏྭཱ ཏཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ པཱ་མོ་ཛྫ་པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཱ་ད་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ལོ་བྷ་དོ་ས་ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪེ་རཱ་ད་ཡོ་པི ཝི་དཱུ་རཱི བྷ་ཝ་ནྟི. ཨི་དཱ་ནི དཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་དྷ་མྨ་པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ནེ་ན པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨ་ཝི་དཱུ་རཱི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་སོ་བྷ་ནཱ་ཡ ཙ པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ཡ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཏྠ་ཉྩ དེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དཱ་ན་ཉྷི ཙི་ཏྟཾ མུ་དུཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. མུ་དུ་ཙི་ཏྟོ ཧོ་ཏི ལ་དྡྷཱ དཱ་ཡ་ཀེ ‘‘ཨི་མི་ནཱ མ་ཡ྄ཧཾ ས་ངྒ་ཧོ ཀ་ཏོ’’ཏི, དཱ་ཏཱ་པི ལ་དྡྷ་རི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཙི་ཏྟཾ མུ་དུཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་ད་ནྟ་ད་མ་ནནྟི ཨ་ད་ནྟཱ ཨ་ན་སྶ་ཝཱ་པི་སྶ དཱ་ནེ་ན ད་ནྟཱ ཨ་སྶ་ཝཱ ཧོ་ནྟི, ཝ་སེ ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་དཱ་ནཾ ད་ནྟ་དཱུ་ས་ཀནྟི ཨ་དཱ་ནཾ པུ་བྦེ ད་ནྟཱ་ནཾ ཨ་སྶ་ཝཱ་ན་མྤི ཝི་གྷཱ་ཏུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ཙི་ཏྟཾ དཱུ་སེ་ཏི. ཨུ་ནྣ་མ་ནྟི དཱ་ཡ་ཀཱ པི་ཡཾ་ཝ་དཱ ཙ པ་རེ་སཾ ག་རུ་ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་ར་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ. ན་མ་ནྟིཔ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ དཱ་ནེ་ན པི་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཙ ལ་དྡྷ་ས་ངྒ་ཧཱ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ.
ཙི་ཏྟཱ་ལ་ངྐཱ་ར་དཱ་ན་མེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་མཾ ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ. དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནེ་ཝ.
པ་ཋ་མ་དཱ་ན་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. དཱ་ནཱུ་པ་པ་ཏྟི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥. པ་ཉྩ་མེ དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱཏི དཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཱ, དཱ་ན་མ་ཡ་པུ་ཉྙ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡོཏི མ་ནུ་སྶེ་སུ དེ་ཝེ་སུ ཙ ནི་བྦ་ཏྟི་ཡོ. ཋ་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མེ་ཝ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཨུ་པ་རི ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཋ་པེ་ཏི. ཏ་དེ་ཝ ཙ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱིཏི བྲཱུ་ཧེ་ཏི ན ཧཱ་པེ་ཏི. ཝི་མུ་ཏྟནྟི ཨ་དྷི་མུ་ཏྟཾ, ནི་ནྣཾ པོ་ཎཾ པ་བྦྷཱ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་མུ་ཏྟནྟི ཝཱ ཝི་སྶ་ཊྛཾ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ནཱ་མ པ་ཎཱི་ཏཾ མ་ཛ྄ཛྷེ་པི ཧཱི་ན་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་ཏྟ་རི ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི ཏ་ཏོ ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཕ་ལ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ’’ནྟི. སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཏ་ཐཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏཾ དཱ་ན་མ་ཡཾ ཙི་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཏ་ཉྩ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏ་ཏྲུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་བ་ནྡྷ་ཀ་ར་དུ་སྶཱི་ལྱཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་པ་རཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ན དཱ་ན་མ་ཡ་སྶ པུ་ཉྙ་སྶ ཀེ་ཝ་ལ་སྶ ཏཾ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏཱ་ད་སྶ་ན་པ་ར་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་རཱ་ག་སྶཱཏི ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ. ཏ་སྶ ཧི སི་ཡཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཨུ་པ་པ་ཏྟི, ན ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ. ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཀཱ་མེ་སུ ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཏཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཡཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱུ་པ་པ་ཏྟི སི་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དཱ་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ དཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཀི་མ་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱ་ནཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དཱ་ནེ་ན མུ་དུ་ཙི་ཏྟོཏི བ་དྡྷཱ་གྷཱ་ཏེ ཝེ་རི་པུ་གྒ་ལེ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ དཱ་ན་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ་ན མུ་དུ་བྷཱུ་ཏ་ཙི་ཏྟོ.
དཱ་ནཱུ་པ་པ་ཏྟི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.